หน่วยที่ 2 การใช้ถ้อยคำฯ

การใช้ถ้อยคา สานวนโวหารใน
ชีวติ ประจาวันและ
ในการประกอบอาชีพ

หัวข้อการเรียนรู้

• ระดับของภาษา
• ข้อแนะนาเร่อื งการใชค้ าและประโยค

ระดับของภาษา

แบบแผน/ • พธิ ีการ
ทางการ • กลา่ วรายงาน
• เปิดประชมุ
• ทางการ • หนังสอื ราชการ

ก่งึ •แบก่งึบทแางผกนาร/ • ประชมุ กลุ่มยอ่ ย
กงึ่•ทกานั งเอกงาร • บรรยายในชัน้ เรียน
• ข่าว บทความ ทางวิชาการ

กนั เอง • ภาษาปาก ภาษาพูด
• ขา่ ว
• เร่ืองสน้ั นวนยิ าย
• ข้อความถงึ เพ่ือน

ตวั อย่างคาทีม่ ีความหมายเดียวกนั แต่ระดบั ของภาษาต่างกนั

ทางการ กึง่ ทางการ กนั เอง
พ่อ แม่
• บดิ า มารดา คณุ พ่อ คณุ แม่
?
• รบั ประทาน ? ?
?
• แพทย,์ นายแพทย์ ? ?
เผาศพ
• ? หวั ?

• เสียชีวิต ?

•? ?

• ? มอเตอร์ไซค์

จงแกไ้ ขประโยคต่อไปน้ีใหเ้ ป็นภาษาทางการ

• อาทิตยท์ ่ีแลว้ หนูไปกินไอติมที่หา้ งเซ็นป่ิ นกบั แก๊งเพ่ือนซ้ี อร่อยเวอ่ ร์อ่ะ
• เซ็งโคตรๆเลย ฝนตก รถติด กวา่ จะถึงบา้ นคงปาไปสามทุ่ม

ฝึกเขียนขอ้ ความที่เป็นทางการ

• หากนิสิตไม่สามารถเขา้ เรียนและทดสอบเกบ็ คะแนนไดต้ ามกาหนด
เพราะ... นิสิตจะเขียนขอ้ ความแจง้ อาจารยป์ ระจารายวิชาอยา่ งไร

• อาจารยส์ งั่ งานใหน้ ิสิตทาและส่งในช้นั เรียน แต่นิสิตยงั ทางานไม่สาเร็จ
จึงไดต้ ามมาส่งงานในภายหลงั เม่ือนิสิตมาถึง พบวา่ อาจารยไ์ ม่อยใู่ น
หอ้ ง นิสิตจะเขียนขอ้ ความแจง้ ใหอ้ าจารยท์ ราบอยา่ งไรจึงจะเหมาะสม

ขอ้ แนะนาเรือ่ งการใชค้ าและประโยค

คำ ประโยค

– ตรงความหมาย - เรียงคาในประโยคใหถ้ ูกที่
– ควำมหมำยคล้ำยกนั - เรียงคำในประโยคให้สมบูรณ์
– คาลกั ษณาม - ไม่ใช้สำนวนแปลจำกภำษำต่ำงประเทศ
– สำนวน
– คาทีม่ ีความหมายกากวม

– ไม่ตดั คา คาย่อ อกั ษรย่อที่ไม่เป็ นแบบแผน

– คาต่างประเทศที่มีคาไทยใชแ้ ทน

– คาฟ่ ุมเฟื อย
– หลกี เลยี่ งคำทไ่ี ม่เป็ นแบบแผน
– คาต่างศกั ด์ิ

– ใชค้ าทีส่ ะกดถูกตอ้ ง

ใชค้ าใหต้ รงความหมาย

– ความหมายโดยตรง
– ความหมายโดยนยั หรือความหมายแฝง

• งูเห่า
• กงุ้ แหง้
• เด็ก
• ชาวเกาะ
• ขายขนมจีบ

– ช่วยกนั คิดเพมิ่ เติมหน่อยจา้

คำที่มคี วำมหมำยคล้ำยกนั

– ชุก / ชุม / ชุกชุม
• ช่วงเดือนเมษำยนมผี ลไม้ ……………..
• ทบ่ี ้ำนยุง ……………………
• สมยั ก่อนหมู่บ้ำนนีม้ โี จรผู้ร้ำย …………………………

– กดี ขวาง /ขดั ขวาง
• ชำวบ้ำน …………….... กำรจบั กมุ คนร้ำย

– (กีดขวาง = ขวางก้นั ไว,้ ขวางเกะกะ)
– (ขดั ขวาง = ทาใหไ้ ม่สะดวก, ทาใหต้ ิดขดั )

– กริยา / กริ ิยา
• กริ ณำม.ี ............มำรยำทเรียบร้อย

– กบ / กลบ
• เกริกถูกชกจนเลือด ………. ปำก
• แมวคุ้ยดนิ ………. ซำกปลำทก่ี นิ เหลือ
• มะพร้ำวมลี กู …………. คอ

เผยแพร่ / เผยแผ่
• บทความน้ ไี ดร้ บั การ ………. สู่สงั คมอย่างกวา้ งขวาง
• ข่าวการลาออกของจตุรภูมิ ……..… ออกไปอย่างรวดเร็ว
• พระสงฆไ์ ทยกลบั จากไป ……..... พระพุทธศาสนาในลงั กา

– (เผยแพร่ = โฆษณาให้แพร่หลาย, มุ่งให้คนร้จู กั )
– (เผยแผ่ = ทาให้ขยายออกไป)

ปรานี / ปราณี
• คนเราควรมคี วามเมตตา ……….. ต่อผูย้ ากไร้

• ผัด / ผลดั
– จิระคมไม่ไดน้ างานมาจึงขอ …………. ไปส่งพรุ่งน้ ี
– กลบั มาเหนอื่ ยๆ ไปอาบน้า ……….. ผา้ ก่อน

• ราด / ลาด
– กว๋ ยเต๋ียว ……….. หนา้
– ถนน ……….ยาง
– ทหารเดนิ ……….. ตระเวน

• ใชค้ าลกั ษณามใหถ้ ูกตอ้ ง

• ทีบ่ า้ นมีเกวียน 2 ...............
• ชา้ งป่ า ………….. น้นั กาลงั กินสบั ปะรด
• ทีอ่ โุ บสถ …… น้นั มพี ระ 5 …… สามเณร 2 … และแม่ชี 8 ……
• ชญาณีถอื กระเป๋ า .............. ใหม่
• ไข่ .................
• ปริญญาบตั ร …………………...

ใช้คำเชื่อม
(กบั และ หรือ รำวกบั เพรำะ…จึง เพรำะฉะน้ัน แต่ แม้…ก็ ฯลฯ)

• เทพประเสริฐ …… ธนดลเลยี้ งอำหำรกลำงวนั ............ เดก็ ยำกไร้

• ภีศเดชถวำยภัตตำหำร ……… พระสงฆ์

• ชญำสินีชอบดูหนัง …..…… ธันย์สิตำชอบฟังเพลง
• ............. พนิดำขยนั อ่ำนหนังสือ ............. สอบได้คะแนนดี

โลกเต็มไปด้วยกำรนินทำว่ำร้ำย................ เร่ืองเหล่ำนีพ้ ูดกนั แล้วสนุกปำก
ยง่ิ ลบั เท่ำไรยงิ่ สนุก ...................ถ้ำเรื่องทพี่ ดู ไม่ใช่ควำมจริง ควำมเสียหำย
ย่อมเกดิ ขึน้ กบั ผู้ทถี่ ูกพูดถงึ อย่ำงแน่นอน .................แม้จะเป็ นควำมจริง กำร
ซุบซิบนินทำกไ็ ม่มปี ระโยชน์ใดๆ
1. เพรำะ แต่ และ 2. นอกจำก หำก และ
3. เน่ืองจำก และ ดงั น้ัน 4. และ กล่ำวคือ ในทสี่ ุด

ใช้สำนวนให้ถูกต้อง
• “เพรำะสมศรีเคยทำให้พ่อแม่เสียใจ มำวนั นีล้ กู ของเธอกเ็ ลยทำให้

เธอเสียใจบ้ำง อย่ำงนีเ้ รียกว่ำ …………… จริงๆ”

• “จิรำยุเป็ นคน ………….. ถูกนำ้ ค้ำงหน่อยกเ็ ป็ นหวดั ”

• “จะพูดหรือทำอะไรทเ่ี ป็ นควำมลบั ต้องระวงั ให้ดี เพรำะ …………
อำจมีใครมำได้ยนิ กไ็ ด้”

• “ยงั ไม่ทนั เห็นข้อสอบ นักศึกษำหลำยคนก็ …………. กลวั ว่ำจะ
สอบตกเสียแล้ว”

• “อย่ำวติ กกงั วลไปเลย ค่อยๆคดิ ค่อยๆทำแล้วงำนจะสำเร็จผลไปได้เอง อย่ำง
ทโ่ี บรำณว่ำ ช้ำๆ ได้ ………. ”

• “ครูถำมอะไร นิสิตต่ำงก็ ............. ไม่มใี ครตอบอะไรเลย”

คำรำชำศัพท์

• “พระบรม” “พระบรมราช” นาหนา้ คานามบางคาทีใ่ ชเ้ กีย่ วกบั
พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั

– พระบรมราโชวาท พระบรมราชโองการ พระปรมาภิไธย พระบรมมหาราชวัง

• “พระราช” นาหนา้ คานามทีใ่ ชก้ บั พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั
สมเด็จพระบรมราชินี และอุปราช

– พระราชดารัส พระราชดาริ พระราชปฏสิ นั ถาร พระราชอาสน์

• “พระ” นาหนา้ คานามทีใ่ ชเ้ รียกอวยั วะ เครือ่ งใช้ หรือคาสามญั บางคาที่
ไม่มีราชาศพั ทใ์ ช้

– พระพักตร์ พระหทยั พระมาลา พระกระยาหาร พระเก้าอ้ี

• “ทรง” นาหนา้ คานามสามญั คากริยาสามญั คานามราชาศพั ทบ์ างคา

– ทรงกฬี า ทรงธรรม ทรงบาตร ทรงว่ิง ทรงส่งั สอน ทรงพระสรวล ทรงพระอกั ษร

• คากริยาทีเ่ ป็ นราชาศพั ทอ์ ยู่แลว้ ไม่ตอ้ งมคี าว่า “ทรง”

– ตรัส บรรทม กร้ิว ประทบั ประสตู ิ

• วนั ท่ี 5 ธันวำคม เป็ นวนั คล้ำย..........................ของพระเจ้ำอยู่หัว
• วนั ที่ 2 เมษำยน เป็ นวนั คล้ำย........................ของสมเดจ็ พระเทพฯ
• วนั ท่ี 29 เมษำยน เป็ นวนั คล้ำยวนั .............ของพระเจ้ำหลำนเธอ

พระองค์เจ้ำทปี ังกรรัศมีโชติ

• สำนักพระรำชวงั ตดิ …………. (ภำพถ่ำย) พระโอรส
• “พระธิดำในรัชกำลที่ 5” เป็ น ……….….. (หนังสือท่ีแต่ง) ของ

สมเดจ็ พระเจ้ำพนี่ ำงเธอเจ้ำฟ้ำกลั ยำณวิ ฒั นำ

• (1)พระบำทสมเด็จพระเจ้ำอยู่หัว (2)ทรงมพี ระรำชโองกำร (3)โปรด
เกล้ำโปรดกระหม่อมให้กำหนด (4)พระรำชพธิ ีสมโภชเดือนและขนึ้
พระอ่พู ระเจ้ำหลำนเธอ พระองค์เจ้ำทปี ังกรรัศมีโชติ ณ พระทน่ี ั่ง
อนันตสมำคม พระรำชวงั ดุสิต

• สมเด็จพระบรมโอรสำธิรำชฯ สยำมมกฎุ รำชกมุ ำร (1)เสด็จออก
แทนพระองค์ (2)พระรำชทำน (3)พระบรมรำชวโรกำสให้คณะ
บุคคลต่ำงๆ (4)เข้ำเฝ้ำฯ

ไม่ใช้คำต่ำงประเทศท่ีมีคำไทยใช้แทน

– 4 สเต็ปผวิ ใสไดใ้ จเขา

– แมทช์คู่สีตรงข้ำมให้อยู่ด้วยกนั ลงตวั แอ๊กเซสซอร่ีส์ไม่ต้อง
เยอะ รองเท้สีนู้ดเข้ำกนั ได้ดกี บั เสื้อผ้ำทุกสี ช่วยให้ลุคสดใส ดู
ซอฟต์ และสบำยตำขนึ้

ไม่ใช้คำฟ่ ุมเฟื อย

– เจ้ำหน้ำทเ่ี อำกระดำษปิ ดศพผู้ตำย
– หมอจะมำทำกำรรักษำผู้ป่ วยในหมู่บ้ำนนี้
– คนทเ่ี ป็ นคนดีย่อมเป็ นทส่ี รรเสริญ
– เขำเป็ นเดก็ ทไ่ี ม่มีพ่อไม่มีแม่
– เขำถูกชกด้วยหมดั

ไม่ใช้คำทมี่ ีควำมหมำยกำกวม

– กติ ตภิ พหน้ำแตกเพรำะเดินชนประตู
– ภทั ริภำไม่กนิ ข้ำวเยน็
– ถ้ำจะมำบ่ำยๆจะโทรบอก
– รำคำยำงตกลงกโิ ลกรัมละ 6 บำท
– กรรมกำรสัมภำษณ์ผู้สมคั รสอบคนเดียว
– แจ้งจับครูโหดใช้ไม้เรียวตเี ด็กตำบอด
– เจษฎำภรณ์เป็ นหมอโรคจติ

ไม่ใช้คำทม่ี คี วำมหมำยขัดแย้งกนั / ไม่เหมำะสมกบั ควำมรู้สึก

– เรือค่อยๆ แล่นผ่ำนหน้ำวดั อย่ำงรวดเร็ว

– เจ้ำหน้ำทรี่ ัวกระสุนใส่ผู้ร้ำย 1 นัด

– “คุณลงุ เจบ็ กระเสำะกระแสะมำปี กว่ำแล้ว เม่ือสองสำมวนั ก่อนท่ำนต้อง
เข้ำโรงพยำบำลอกี เรำคำดหวงั กนั ว่ำเจ็บครำวนีท้ ่ำนคงอยู่ได้ไม่นำน”

– กรธวชั กษิณ กษิดิส และชำนนท์ชอบไปมั่วสุมกนั ทรี่ ้ำนก๋วยเตยี๋ ว

ไม่ใช้คำต่ำงศักด์กิ นั

– พ่อแม่มีพระคุณต่อบุตร

– ผู้ชำยควรเสียสละให้สตรี

• กระผมขอเรียนว่ำกระผมไม่ได้เกงำน เมียกระผมออกลูกเม่ือวำนนี้
กระผมเลยต้องหยุดงำน

หลกี เลย่ี งกำรใช้คำทไี่ ม่เป็ นแบบแผน

• คำทเ่ี ขียนหรือมีเสียงต่ำงจำกภำษำเขียนที่เป็ นแบบแผน

– เหรอ เหยอ ยงั ไง อย่ำงง้นั เค้ำ อ่ะ ฯลฯ

หุ่นดี มชี ัย ยงั เงยี้ งำนเพยี บ

• คำสแลง

– กกิ๊ เดก็ แนว โดน คลกิ ชิวชิว แอ๊บแบ๊ว แห้ว เร่ิด ฯลฯ

• คำจำกหนังสือพมิ พ์

– บมึ้ ลกี ำร์เด้น บำดเจบ็ ระนำว
– นักหวดลกู สักหลำดไทยพำกนั ตกรอบ
– นักแสดงหนุ่มแดนกมิ จิ
– ดบั โจรปล้นทอง

• คำซ้ำทไ่ี ม่เป็ นแบบแผน

– ห๊อมหอม ดดี๊ ี เบื๊อเบ่ือ เก๊ำเก่ำ

• คำขยำยบำงชนิดทไ่ี ม่ใช่คำแบบแผน

– เขียวป่ัด เหลืองอ๋อย ส้ันจุ๊ดจู๋ อ้วนตุ๊ต๊ะ

• คำอทุ ำน

• คำหยำบ

• ไม่ตดั คำหรือคำย่อ อกั ษรย่อ ท่ผี ดิ แบบแผน
– มหำลยั

– วดิ ยำ

– ใหญ่สดไม่งอก

– ตร. ตจว. พนง. ตย. ส.บ.ม. ฯลฯ

ใช้คำทสี่ ะกดถูกต้อง

– บริเวณอนุเสำวรีย์ชัยสมรภูมิมีรถประจำทำงผ่ำนหลำยคนั
– กนั ธ์ดำนั่งดูดำวประกำยพฤกษ์ขนึ้ ในเวลำใกล้รุ่ง
– สงสัยจะเกดิ ……..… (อำเภท, อำเพท, อำเพศ) ใหญ่
– ……….(เคร่ืองสำอำง, เครื่องสำอำงค์) จำกออสเตรเลยี
– ปี หน้ำฐำกรจะมอี ำยุเข้ำวยั …... (เบญจเภท, เบญจเพศ, เบญจเพส)

– ณชั ชำทำ และ มำฝำกเพื่อนๆ

ข้อแนะนำเรื่องกำรเขยี นประโยค

• เรียงคำในประโยคให้ถูกท่ี
– ณฏั ฐนิชไปเทยี่ วบำงนำเมื่อเช้ำนีก้ บั เพ่ือนหลำยคน
– ณฐั หทัยและธิดำรัตน์นำเสื้อผ้ำไปแจกคนงำนต่ำงจังหวดั ทย่ี ำกจน

• เรียงคำในประโยคให้สมบูรณ์
– ฐิติพฒั น์ปี นขนึ้ ไปเกือบยอดไม้
– ห้ำมโทรศัพท์มือถือบนเคร่ืองบนิ
– ชำลขี ยบั ขนึ้ ลุกนั่ง

ไม่ใช้สำนวนแปลจำกภำษำต่ำงประเทศ

• มันเป็ นวนั ทฝี่ นตกตลอดท้งั วนั
• เขำถูกเลือกให้เป็ นหัวหน้ำพรรค
• มนั เป็ นเวลำบ่ำยโมงทเี่ รือแล่นมำถงึ อยุธยำ
• หนังสือเล่มน้ันถูกหยบิ ขนึ้ มำโดยมืออนั ส่ันเทำ
• ฉันพบตวั เองอยู่ในบ้ำนคนเดยี ว

เอกสารอา้ งอิงและแนะนาใหอ้ ่านเพมิ่ เติม

กาญจนา นาคสกุล. (๒๕๔๘, เมษายน – มถิ ุนายน). การทบั ศัพทก์ บั ระบบอกั ขรวิธไี ทย.
ราชบณั ฑิตยสถาน. ๓๐(๒): ๕๕๔ – ๕๖๑.

แก้วตา กรงุ วงศ์. (๒๕๔๑). ภาษาไทยธุรกิจ. กรงุ เทพฯ : บริษทั เฟิ สท์ ออฟเซท (๑๙๙๓) จากดั .
นภดล จนั ทร์เพญ็ . (๒๕๓๕). การใชภ้ าษาไทย. กรงุ เทพฯ : ต้นอ้อ.
ปรีชา ช้างขวญั ยนื . (๒๕๓๖). ภาษาไทยธุรกิจระดบั อดุ มศึกษา ๑. กรงุ เทพฯ : จุฬาลงกรณ์

มหาวทิ ยาลัย.
ปรียา หิรัญประดษิ ฐ์. (๒๕๓๐). การใชภ้ าษาในวงราชการ. กรงุ เทพฯ : จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย.
พัชนี มานะวานชิ เจริญ. (๒๕๔๓). ภาษาไทยธุรกิจ. กรงุ เทพฯ : แมค็ .
พิศเพลิน สงวนพงศ์. (๒๕๒๘). ภาษาไทยธุรกิจ. กรงุ เทพฯ : อานวยการพิมพ์.