หน่วยที่ ๓ สุนทรียภาพทางภาษา (ภาพพจน์)

หน่วยที่ ๓
สนุ ทรียภาพทางภาษา

(ภาพพจน์)

สาระความรู้

๑) ความหมายของ “สนุ ทรียภาพ”
๒) สนุ ทรียภาพทางภาษา
๓) สุนทรียภาพทางภาษาในวรรณคดีไทย
๔) สนุ ทรียภาพทางภาษาในเพลงไทย

๑. ความหมายของ “สนุ ทรียภาพ”

สุนทรียภาพ หมายถึง

ความรู้สึกถึงคุณค่าของ
ส่ิงที่งาม และความเป็น
ร ะ เ บี ย บ ข อ ง เ สี ย ง ห รื อ
ถอ้ ยคา

(พจนานกุ รมฉบับราชบณั ฑติ ยสถาน ๒๕๒๕ : ๘๑๔)

๒. สุนทรยี ภาพทางภาษา

สุนทรียภาพทางภาษาไทย

ภาพพจน์ รส
วรรณคดี

ความหมาย “ภาพพจน์”

ภาพพจน์ หมายถงึ คาพดู ท่ีแสดงภาพพจน์ คือ

การใช้ถ้อยคาสร้างความเข้าใจและอารมณ์ให้แก่ผู้อ่าเป็น
กลวิธีที่ผู้เขียนเลือกใช้คา สานวน โวหาร เพ่ือทาให้
ผู้อ่านเกิดความเข้าใจ มีความรู้สึกซาบซึ้ง กินใจ และเกิด
สนุ ทรียภาพทางภาษา

ลักษณะของภาพพจน์

๑. อุปมา คือการเปรียบเทียบว่าสิ่งหนึ่งเหมือนกับ

ส่ิงหนึ่ง โดยใช้คาเช่ือมท่ีมีความหมายเช่นเดียวกับคาว่า
"เหมือน" เช่น ดุจ ด่ัง ราว ราวกับ เปรียบ ประดุจ
เฉก เล่ห์ ปาน ประหนึ่ง เพียง เพ้ียง พ่าง ปูน ถนัด
ละหมา้ ย เสมอ กล อย่าง ฯลฯ

๒. อุปลักษณ์ คอื การเปรยี บเทยี บวา่ สงิ่ หน่งึ เป็น

อีกสงิ่ หนงึ่

๓. ปฏิพากษ์/ปรพากษ์ คือการใช้ถ้อยคาท่ีมี

ความหมายตรงกันข้ามหรือขัดแย้งกันมากล่าวอย่าง
กลมกลืนกันเพื่อเพม่ิ ความหมายให้มนี ้าหนักมากยิ่งข้ึน

๔. อธิพจน์/อติพจน์ คอื คาพดู ที่กล่าวเกิน

ความจริง เพอ่ื สรา้ งและเนน้ ความรูส้ กึ และอารมณ์
ทาใหผ้ ฟู้ ังเกิดความรสู้ ึกที่ลกึ ซึ้ง

๕.บุคคลวัต /บุคลาธิษฐาน คือคาพูดท่ี

กล่าวสิ่งต่างๆ ที่ไม่มีชีวิต ไม่มีความคิด ไม่มีวิญญาณ
โดยให้ส่ิงต่าง ๆ เหล่าน้ี แสดงกิริยาอาการและ
ความรู้สึกได้เหมือนมนุษย์ ให้มีคุณลักษณะต่างๆ
เหมอื นสงิ่ มชี วี ิต

๖. สทั พจน์ ภาพพจน์ทเี่ ลยี นเสยี งธรรมชาติ เช่น

เสียงดนตรี เสียงสตั ว์ เสียงคลนื่ เสียงลม เสยี งฝนตก
เสยี งนา้ ไหล ฯลฯ

๗. นามนัย การใช้คาหรือวลีซ่ึงบ่งลักษณะหรือ

คุณสมบัติของส่ิงใดสิ่งหนึ่งแทนอีกสิ่งหน่ึง คล้ายๆ
สัญลกั ษณ์

๘. สัญลักษณ์ เปน็ การเรยี กชื่อสงิ่ ๆ หนึ่งโดยใช้

คาอ่นื มาแทน ไมเ่ รยี กตรง ๆ สว่ นใหญ่คาทีน่ ามาแทน
จะเปน็ คาที่เกิดจากการเปรยี บเทยี บและตคี วาม ซึ่งใช้
กนั มานานจนเป็นท่เี ขา้ ใจและร้จู ักกันโดยทว่ั ไป

๙. เลน่ เสยี งพยัญชนะ คือการใชพ้ ยัญชนะ

เดยี วกนั หลายพยางค์ตดิ ๆ กนั

๑๐. เล่นเสยี งสระ การใช้สมั ผสั สระเดยี วกนั

หลายพยางค์ตดิ ๆ กนั

๑๐. เลน่ คาซา การนาคาคาเดยี วมาใช้ซา้ ๆในที่

ใกลๆ้ กันเพือ่ ย้าความหมายของขอ้ ความให้หนกั แนน่ มาก
ย่ิงขึ้น

นักศึกษาจะปลอดภัย
เม่ือใส่หนา้ กากอนามัย

รกั และห่วงใยจาก อ.ยอด