การจัดองค์ประกอบการแสดง

สื่อการเรียนการสอน ชุด

การจัดองค์ประกอบ
การแสดงนาฏศิลป์

สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

จัดทำ / เรียบเรียง

วัชรพงษ์ ไพบูลย์

การจัดองค์ประกอบการแสดง
Elements of the show

คำนำ

หนังสือฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา การนำเสนอผลงาน
นาฏศิลป์ไทย ระดบัชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยมีจุดประสงค์
เพื่อการศึกษาความรู้จากการจัดองค์ประกอบการแสดงทั้งใน
ด้านละครและนาฏศิลป์ไทย ซึ่งเนื้อหาภายในประกอบด้วย
การจัดองค์ประกอบการละ การจัดองค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ หลักและวิธีการสร้างการแสดง เพื่อเป็นประโยชน์ใน
การด้านศึกษาและสร้างองค์ความรู้ให้แก่ผู้ที่ได้ศึกษา

อีกทั้งหนังสือฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของการจัดกระทำบัณฑิต
นิพนธ์ หลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต มหาวิทมหาวิทยาลัยราชภัฏ
บ้านสมเด็จเจ้าพระยา

สุดท้ายนี้ทางผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือE-book
ฉบับนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่านและผู้ที่สนใจศึกษามากที่สุด
หากหนังสือฉบับนี้มีข้อผิดพลาดประการใด ทางผู้จัดทำต้อง
กราบขออภัยมา ณ โอกาสนี้ด้วย

วัชรพงษ์ ไพบูลย์
ผู้จัดทำ

สารบัญ 1
4
ตวามหมายของศิลปะการแสดง 5
หลักกระบวนการ การบริหาร การจัดการแสดง 5
6
- วัตถุประสงค์ 6
- บุคลากร 7
- กระบวนการ 8
- ผลผลิต 9
จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง 10
- เพื่อการสื่อสาร 11
- เพื่อความบันเทิงและสังสรรค์ 12
- เพื่อพิธีกรรม 12
- เพื่อรักษาและเผยแพร่วัฒนธรรม 13
- เพื่อการศึกษา 14
- เพื่องานพิธีการ 14
- เพื่อการสังสรรค์ 15
องค์ประกอบการแสดงนาฏศิลป์ไทย 15
- การฟ้อนรำหรือลีลาการใช้ท่ารำ 16
- จังหวะที่ใช้ในการแสดง 16
- ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง 18
- คำร้องหรือเนื้อร้อง 19
- การแต่งกายและการแต่งหน้า 21
- แสง สี เสียง
- ฉาก
- อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง

1

ความหมายของศิลปะการแสดง

ศิลปะการแสดง เป็นคำที่ใช้เทียบคำภาษาอังกฤษว่า ‘Performance Arts’ หมายถึง
ศิลปะที่เกี่ยวข้องกับการแสดง ซึ่งเป็นได้ทั้งแบบดั้งเดิมหรือประยุกต์ ได้แก่ การละคร
การดนตรี และการแสดงพื้นบ้าน นอกจากนี้ ยังมีผู้ให้คำจำกัดความของคำว่าศิลปะ
การแสดงอีกหลายรูปแบบ อาทิ อริสโตเติล (Aristotle) นักปราชญ์ชาวกรีก ให้คำ
นิยามคำว่า "ศิลปะการแสดง คือ การเลียนแบบธรรมชาติ

ลีโอ ตอลสตอย

ลีโอ ตอลสตอย ให้คำจำกัดความว่า เป็นการ
สื่อสารอย่างหนึ่งระหว่างมนุษย์ ด้วยการใช้คำ
พูดถ่ายทอดความคิด และศิลปะของการ
แสดงออกทางอารมณ์ความรู้สึก

ที่มา : https://shorturl.asia/oEMK5

ดับเบิลยู.เอช. ปาร์กเกอร์

ดับเบิลยู.เอช. ปาร์กเกอร์ (W.H.Parker)
กล่าวไว้ว่า ศิลปะการแสดง คือ การแสดงออก
ถึงจินตนาการ ความปรารถนาในจิตใจของ
มนุษยชาติ

ที่มา : https://shorturl.asia/oEMK5

2

สดใส พันธุมโกมล

รองศาสตราจารย์ สดใส พันธุมโกมล ผู้ก่อตั้ง
ภาควิชาศิลปการละคร คณะอักษรศาสตร์
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่า ศิลปะการ
แสดง คือ ศิลปะที่เกิดขึ้นจากการนำภาพจาก
ประสบการณ์และจินตนาการของมนุษย์มาผูก
เป็นเรื่อง และจัดเสนอในรูปแบบของการแสดง
โดยมีผู้แสดงเป็นผู้สื่อความหมายและเรื่องราว
ต่อผู้ชม

ที่มา : https://shorturl.asia/oEMK5

"ศิลปะการแสดง เป็นการสื่อสารอย่างหนึ่ง
ระหว่างมนุษย์ ด้วยการใช้คำพูดถ่ายทอดความ
คิด และศิลปะของการแสดงออกทางอารมณ์
ความรู้สึก" (ลีโอ ตอลสตอย, 2528, น.3)
ศิลปะการแสดงจึงเปรียบเสมือนเป็นเครื่องมือ
ที่มนุษย์เราใช้เป็นตัวกลางในการเชื่อมโยง
อารมณ์ ความรู้สึก ความคิดของตน เพื่อ
ถ่ายทอดให้บุคคลอื่นได้เข้าใจรับรู้ถึงสิ่งที่ตน
ต้องการจะแสดงออก การแสดงถือเป็นศิลปะ
ของการสื่อสารที่ปรากฏภาพเป็นรูปธรรม ซึ่งผู้
ชมสามารถรับรู้และเข้าใจได้ง่ายโดยไม่ยุ่งยาก
ในการตีความ ส่วนอารมณ์ความรู้สึกแม้จะอยู่
ในรูปลักษณะที่เป็นนามธรรมก็จริง แต่ผู้ชม
ทั่วๆ ไปสามารถสื่อสัมผัสได้โดยตรงจากผู้
แสดง

ที่มา : https://shorturl.asia/oEMK5

3

"ศิลปะการแสดง คือ การแสดงออกถึงจินตนาการ ความปรารถนาในจิตใจของมนุษยชาติ"
(W.H.Parker, น.12)ในขณะที่การแสดงเป็นสัญชาตญาณอย่างหนึ่งของมนุษย์ เราทุกคนมี
ความปรารถนาอยากเป็นนักแสดงเสมอ บางครั้งความรู้สึกนี้อาจถูกเก็บซ่อนไว้ภายในใจ ความ
รู้สึกอยากเป็นนักแสดงเกิดขึ้นกับทุกๆ คน และเป็นความรู้สึกที่อยากแสดงออก อยากถ่ายทอด
ระบายความรู้สึกในสิ่งที่ตนประทับใจอย่างเปี่ ยมล้น หรือบางครั้งเพียงเพื่อต้องการสื่อสารให้ผู้
อื่นได้รับรู้ เป็นความจริงว่าความรู้สึกอยากแสดงออกของเรานั้นไม่มีในงานศิลปะแขนงอื่น ไม่ใช่
ว่าเราทุกคนอยากจะเป็นนักดนตรี จิตรกร ประติมากร สถาปนิก นักประพันธ์ ด้วยเหตุนี้ความ
เป็นนักแสดงจึงได้รับความสนใจมากเป็นพิเศษ มนุษย์เราทุกคนเป็นนักแสดงได้ทั้งนั้น ไม่ว่าจะ
มากหรือน้อยก็ตาม เพราะการแสดงไม่ว่าจะอยู่ในรูปแบบใด ลักษณะใด จะเป็นการกระทำที่
ยั่วยวนจิตใจมนุษย์ได้มากที่สุด เราสนใจพฤติกรรมของมนุษย์ด้วยกัน และพร้อมที่จะแสดงออก

เช่นกัน นอกจากนั้นในบางครั้งเราเสแสร้งแกล้งทำคิดว่าเราเป็นบุคคลอื่น

ที่มา : https://shorturl.asia/oEMK5

"การแสดง คือ ศิลปะของการทิ้งบุคลิกของตนเอง แล้วนำเอาบุคลิกความรู้สึกของตัวละครมา
สวมใส่ และทำให้การสวมใส่นั้นดูเป็นจริงเป็นจังสำหรับผู้ชม" (Edward A.Wright, 1972,
p.128)การแสดงจึงเหมือนการถ่ายทอดความรู้สึกนึกคิดของตัวละคร ผู้แสดงต้องสวมใส่บุคลิก
นั้นอย่างมีชีวิต ต้องรู้สึกในบทบาทการแสดง หากการแสดงเป็นเพียงการเสแสร้างแกล้งทำ และ

เพียงให้ดูเหมือนจริงผู้ชมก็จะสังเกตเห็นถึงข้อบกพร่องเหล่านั้นได้

4

หลักกระบวนการ การบริหารการ
จัดการแสดงระบบ 4 P's

PURPOSE

- วัตถุประสงค์ -

PRODUCT PEOPLE

- ผลผลิต - - บุคลากร -

PROCESS

- กระบวนการ -

5

หลักกระบวนการ การบริหารการ
จัดการแสดงระบบ 4 P's

วัตถุประสงค์

การทำงานต้องมีเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ วัตถุประสงค์อาจมีหลาย
ขั้นตอน ตามลักษณะของการกระจายไปสู่บุคลากรต่าง ๆ จากงานหลัก

คือจะต้องมีการวางแผนนโยบายหลักในการจัดงานหรือเป้าหมาย
ในการจัดงาน โดยผู้ปฏิบัติงานทุกฝ่ายจะต้องมุ่งสู่เป้าหมายหลัก

ของงานแสดงว่างานควรจะเดินต่อไปทางไหนเพื่อจะได้ไปยัง
จุดมุ่งหมายปลายทางพร้อมกัน

บุคลากร

คือ บุคลากรที่เป็นตัวทำให้งานดำเนินไปได้ตามขั้นตอน ซึ่งบุคลากร
ในการปฏิบัตินั้น นอกจากมีคงวามเข้าใจในวัตถุประสงค์แล้ว

จะต้องมีความพอใจที่จะทำงาน และพร้อมใจที่จะทำงานร่วมกันด้วย
จึงทำให้งานสำเร็จลุล่วงไปได้

6

หลักกระบวนการ การบริหารการ
จัดการแสดงระบบ 4 P's

กระบวนการ

คือขั้นตอนในการปฏิบัติงาน ซึ่งเป็นการปฏิบัติงานที่ขึ้นอยู่
กับความสามารถและประสบการณ์ของบุคลากรหรือกลุ่มคนที่ได้รับ
มอบหมาย ถือได้ว่ากระบวนการที่ดี จึงเป็นส่วนหนึ่งของระบบงาน

ที่ทำให้มีงานประสิทธิภาพไปด้วย

ผลผลิต

คือ ชิ้นงานหรือผลงานของการทำงานที่ได้มีการวางแผนหรือตั้งเป้าหมาย
เอาไว้งานทุกประเภทเมื่อมีการวางแผนเป้าหมายแล้วจึงนำบุคลากรหรือ
กลุ่มคนมาวางรูปงานใช้กรรมวิธีต่าง ๆ หมุนเวียนไปสู่การตั้งเป้าหทมาย

หรือวัตถุประสงค์ใหม่ เพื่อการแก้ไขหรือปรับปรุงในครั้งต่อไป

7

จุดมุ่งหมายและบทบาทของ
การแสดง

1.เพื่อการสื่อสาร

2. เพื่อความบันเทิงและสังสรรค์

3. เพื่อพิธีกรรม

4. เพื่อรักษาและเผยแพร่เอกลักษณ์

5. เพื่อการศึกษา

6. เพื่องานพิธีการ

7. เพื่อสร้างสรรค์

8

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

1. เพื่อการสื่อสาร

ที่มา : https://shorturl.asia/xtDoc

ที่มา : https://shorturl.asia/ZxEBC

การแสดงเป็นกระบวนการที่แสดงออกอย่างหนึ่งที่มนุษย์ใช้สื่อสาร
ธรรมชาติเอื้อให้มนุษย์ใช้ร่างกายและอารมณ์ประกอบ

การเล่าเรื่อง เช่น การดำรงชีวิต การผจญภัย และการล่าสัตว์
เพื่อให้การเล่าเรื่องหรือการแสดงออกตื่นเต้น และสนุกสนานมาก
ขึ้น มนุษย์ได้มีพัฒนาการ ในการเลือกสร้างสรรค์ ท่าทางต่าง ๆ

ให้มีความเหมาะสม และมีความหมายเฉพาะที่

9

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

2. เพื่อความบันเทิงและสังสรรค์

ที่มา : https://shorturl.asia/HkU61 มนุษย์มักพบปะสังสรรค์กันใน
โอกาสต่าง ๆ อยู่เสมอ เช่น

การจัดงานรื่นเริงตามฤดูกาล
งานเฉลิมฉลองต่าง ๆ งานรื่นเริง
หรืองานเทศกาลต่าง ๆ เหล่านี้มักมี

การเฉลิมฉลองสังสรรค์
รับประทานอาหาร ดื่ม ฟังเพลง
เต้นรำ และการแสดงถือได้ว่าเป็น
ปัจจัยอย่างหนึ่ง เพื่อให้เกิดความ

บันเทิงและความสนุกสนาน

ที่มา : https://shorturl.asia/DVFBM

10

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

3. เพื่อพิธีกรรม

ที่มา : https://shorturl.asia/HYe1h

ที่มา : https://shorturl.asia/HYe1h

การแสดงเป็นเครื่องแสดงถึงสิ่งที่พิเศษ หรือเป็นอำนาจเหนือธรรมชาติ
ในตัวของผู้นำที่เป็นพ่อมด หรือหมอผี หรืออีกอย่างหนึ่ง บุคคลเหล่านี้
อาจจะมีการแสดงออกที่เป็นการสื่อถึงพลังเหนือธรรมชาติ ให้เข้าสิงหรือ
สถิตผ่านตนไปยังผู้ที่ต้องการรับอิทธิฤทธิ์เหล่านั้น การแสดงอาจเป็น

ลักษณะการแสดงเดี่ยวแต่ในบางครั้งอาจมีการแสดงเป็นกลุ่ม
การแสดงเหล่านี้อาจเป็นในรู ปแบบของการแสดงการแก้บน

การแสดงเพื่อการบูชา หรือถวายเพื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์

11

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

4. เพื่อรักษาและเผยแพร่เอกลักษณ์

ที่มา : https://shorturl.asia/WjEr9

การแสดงถือเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของชุมชน เป็นสัญลักษณ์
หรือเครื่องหมายที่แสดงให้เห็นว่าชุมชนมีลักษณะเฉพาะที่โดดเด่น

และแตกต่างกันออกไป อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะในท้องถิ่นหรือ
สังคมนั้น ๆ โดยมีบรรพบุรุษหรือคนในชุมชนเป็นผู้ที่ทำหน้าที่ดูแล
รักษาและสืบทอดให้เยาวชนรุ่นหลังนั้นได้นำเอาการแสดงออกไป
เผยแพร่ในที่ต่างแดนเพื่อให้คนต่างแดนได้รู้จักชุมชนหรือประเทศ

ของตนเอง

12

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

5. เพื่อการศึกษา

การแสดงถือได้ว่าเป็นศิลปะแขนหนึ่งที่มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
ควบคู่กับการพัฒนา ของมนุษยชาติ จนเกิดเป็นสถาบันหนึ่งใน
สังคมที่มีบุคคลและหน่วยงานทำหน้าที่ทำนุบำรุ งให้รุ่งเรือง

เป็นการสร้างศิลปินให้มีความเชี่ยวชาญและสามารถใช้การแสดง
เป็นอาชีพเลี้ยงตนเองได้และในสถาบันต่าง ๆ นั้นต่างให้การศึกษา

แก่เยาชนอย่างประณีตมาตรฐานสูงและมีความต่อเนื่อง

6. เพื่องานพิธีการ

ในสังคมย่อมมีพิธีการต่าง ๆ แต่ละพิธีก็มีความสำคัญแตกต่างกัน
ออกไป เช่น พิธีต้อนรับ แขกบ้านแขกเมืองที่สำคัญ

พิธีเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำเมืองเพื่อความเป็นสิริมงคล
พิธีฉลอง งานสำคัญต่าง ๆ เช่น วันเกิด วันครบรอบ พิธีดังกล่าว

นิยมให้มีการจัดการแสดงขึ้น เพื่อเฉลิมฉลองสร้างความเป็น
สิริมาคงคล

13

จุดมุ่งหมายและบทบาทของการแสดง

7. เพื่อการสร้างสรรค์

ที่มา : https://shorturl.asia/27lbL

ที่มา : https://shorturl.asia/38OtM

การแสดงจะเจริญรุ่งเรืองและพัฒนาต่อไปอย่างไม่หยุดยั้ง
จะต้องมีศิลปินคอยดูแลเอาใจใส่ และริเริ่มสร้างสรรค์สิ่งแปลกใหม่
ให้เพิ่มพูนอยู่เสมอ การประดิษฐ์คิดค้นสิ่งแปลกใหม่ อาจจะเกิดขึ้น
เองไม่ได้โดยจะต้องเกิดจากศิลปินและสถาบันต่าง ๆ เป็นผู้ผลักดัน

ให้เกิดการสร้างสรรค์

14

องค์ประกอบการแสดง

นาฏศิลป์ไทย

นาฏศิลป์ไทยเป็นศิลปะการแสดงที่มีความงดงาม อ่อนช้อย
และเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทยที่อยู่คู่ชาติไทยมาตั้งแต่อดีต
จนถึงปัจจุบันการแสดงนาฏศิลป์ไทยแต่ละประเภทที่มีความ
งดงามนั้นจะต้องมีองค์ประกอบนาศิลป์ที่ช่วยให้การแสดงมี
ความงดงามและสมบูรณ์ ดังนี้

ที่มา : https://shorturl.asia/OFXYa ที่มา : https://shorturl.asia/Ja82H
ที่มา : https://shorturl.asia/agErZ
การฟ้อนรำหรือลีลาการใช้ท่ารำ

การแสดงนาฏศิลป์ไทยเป็นการแสดงที่มีการร่ายรำสวยงาม
โดยการประดิษฐ์คิดค้นท่ารำต่าง ๆ ให้เป็นระเบียบแบบแผน
ให้เหมาะสมกับการแสดงเพื่อถ่ายทอดเรื่องราว และสื่อความหมาย
ในการแสดง เช่น ระบำพรหมาสตร์ เป็นการร่ายรำของเทวดา
นางฟ้า ที่มีความหมายสวยงาม ดูมีความสุข
การแสดงนาฏศิลป์ไทยที่มีการฟ้อนรำหรือใช้ท่ารำที่สวยงาม จะ
ต้องใช้ภาษาท่าทางนาฏศิลป์และนาฏยศัพท์เข้ามาสร้างสรรค์
ท่าทางในการร่ายรำ ให้มีความสมบูรณ์ สวยงามและเหมาะสมซึ่ง
ภาษาท่าทางนาฏศิลป์และนาฏยศัพท์ที่สามารถนำมาสร้างสรรค์
การแสดงได้ มีดังนี้

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์
ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ คือ การใช้ลีลาท่ารำเพื่อสื่อความหมาย
แทนคำพูด กิริยา ท่าทางต่าง ๆ ให้ผู้ชมได้รับรู้ เช่น ท่ารัก
ท่าโกรธ ท่าดีใจ

นาฏยศัพท์
นาฏยศัพท์ คือ ศัพท์ที่ใช้เรียกท่าทางในการร่ายรำตั้งแต่ศีรษะ
จรดปลายเท้า เช่น จีบ ส่ายมือ ยกเท้า

15

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

จังหวะที่ใช้ในการแสดง

จังหวะถือว่าเป็นพื้นฐานในการฝึกหัดการแสดงนาฏศิลป์ ผู้แสดงนาฏศิลป์ไทยจะต้องทำความเข้าใจกับ
จังหวะดนตรี เพื่อให้สามารถร่ายรำ แสดงท่าทางได้ถูกต้องตามจังหวะ หากปฏิบัติท่ารำไม่ถูกต้องตาม

จังหวะ หรือที่เรียกว่า บอดจังหวะ จะทำให้การแสดงไม่สวยงามและไม่พร้อมเพรียง
จังหวะจึงเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ใช้ในการสร้างสรรค์การแสดง ในการแสดงนาฏศิลป์ไทยมี
ทั้งการแสดงที่มีจังหวะช้า เร็ว และปานกลาง ผู้แสดงต้องสามารถเข้าใจจังหวะ จับจังหวะ
ในการแสดงได้ซึ่งจะทำให้การสร้างสรรค์การแสดงมีความหมายงาม พร้อมเพรียง เช่น ในการแสดง
ระบำหมู่ต่าง ๆ เมื่อผู้แสดงเข้าใจจังหวะก็จะสามารถสร้างสรรค์ให้พร้อมเพรียง สวยงามได้




ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง

ในการแสดงนาฏศิลป์ไทย จะใช้วงปี่ พาทย์บรรเลงประกอบการแสดง บทเพลงที่ใช้บรรเลงประกอบกิริยาของตัวละครแบ่งออกเป็น
หน้าพาทย์ธรรมดาและหน้าพาทย์ชั้นสูง ส่วนมากบรรเลงโดยไม่มีเนื้อร้อง การบรรเลงเพลงหน้าพาทย์จะบรรเลงตามความหมาย
และอารมณ์ของตัวละครที่แตกต่างกันไป การแสดงนาฏศิลป์ไทยมีความจำเป็นอบ่างยิ่งที่ต้องใช้เครื่องดนตรีมาบรรเลงประกอบ
การแสดงเพื่อให้การแสดงมีความน่าสนใจ สมบูรณ์มากขึ้น ในการแสดงนาฏศิลป์ไทยจะมีการบรรเลงบทเพลงที่ใช้ประกอบการ

แสดง ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้

เพลงที่มีเนื้อร้อง เพลงหน้าพาทย์

เพลงที่มีเนื้อร้อง คือ เพลงที่มีคำประพันธ์บทร้อง มีการขับร้องเพลง เพลงหน้าพาทย์เป็นเพลงประเภทหนึ่งที่ใช้บรรเลงในการแสดงกิริยา
ประกอบการแสดงเป็นบทเพลงที่ช่วยสร้างสรรค์การแสดง ของมนุษย์ สัตว์ วัตถุหรือธรรมชาติ เช่น ยืน
ให้น่าสนใจ เดิน กิน นอน เพลงหน้าพาทย์แบ่งออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่

เพลงภูมิหลัง 1) เพลงหน้าพาทย์ธรรมดา ใช้กับตัวละครชั้นสามัญ
ทั่วไปที่ไม่มีความสำคัญมากนัก เช่น เพลงเสมอ
เพลงภูมิหลัง คือ เพลงที่ให้อารมณ์และความรู้สึก ซึ่งอาจมีเนื้อร้อง
หรือไม่มีก็ได้ เป็นบทเพลงที่ใช้บรรเลงประกอบการแสดงเพื่อสื่อ 2) เพลงหน้าพาทย์ชั้นกลาง ใช้กับตัวละครที่มีความ
อารมณ์ความรู้สึกของตัวละครให้ผู้ชมได้เข้าใจและคล้อยตามไปกับ สำคัญมากขึ้น เช่น เพลงเสมอข้ามสมุทร เพลงเสมอเถร
การแสดง เช่น การแสดงที่ถึงตอนพลัดพรากจากกัน มีการบรรเลง เพลงเสมอมาร
บทเพลงช้า เศร้าสื่อถึงความอาลัยอาวรณ์ เสียใจ ทำให้ผู้ชมรู้สึก
คล้อยตามไปกับการแสดง 3) เพลงหน้าพาทย์ชั้นสูง ใช้กับตัวละครที่สูงศักดิ์ เช่น
เพลงบาทสกุณี (เสมอตีนนก) เพลงดำเนินพราหมณ์

16

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

คำร้องหรือเนื้อร้อง

การแสดงนาฏศิลป์ไทยมีทั้งชุดการแสดงที่มีบทร้องและไม่มีบทร้องประกอบการแสดงซึ่งในการแสดงที่
มีเนื้อร้องประกอบการแสดงจะทำให้ผู้ชมเข้าใจการแสดงมากขึ้น และผู้คิดค้นประดิษฐ์

ท่ารำให้เหมาะสมกับคำร้องเพื่อให้ผู้ชมเข้าใจการแสดงมากขึ้น และผู้คิดค้นประดิษฐ์ท่ารำให้เหมาะสม
กับคำร้องเพื่อให้ผู้แสดงสามารถถ่ายทอดอารมณ์ได้ถูกต้องและมีความสวยงาม การสร้างสรรค์คำร้อง

หรือเนื้อร้องที่ใช้ในการแสดง ผู้ประพันธ์จะต้องสร้างสรรค์เนื้อร้องให้สอดคล้องกับการแสดง
มีจินตนาการสร้างสรรค์ในการประพันธ์บทเพลง เพื่อที่จะแต่งบทเพลงได้ถูกต้องและสื่ออารมณ์ของ

การแสดงมาสู่ผู้ชมได้เข้าใจและซาบซึ้ง เช่น ระบำดาวดึงส์ เป็นการแสดงที่มีบทร้องประกอบ
มีท่าร่ายรำที่สื่อความหมายตามบทร้อง ที่มีความยินดีปรีดา

การแสดงที่มีเนื้อร้อง

การแต่งกาย และการแต่งหน้า

การแต่งกายที่ใช้ในการแสดงนาฏศิลป์ไทยจะมีความสวยงามวิจิตรและบ่งบอกถึงความเป็นไทยทำให้การแสดง
มีเอกลักษณ์ เช่น การแสดงโขนที่มีการแต่งกายที่งดงาม มีศีรษะโขนที่ตกแต่งลวดลายประดิษฐ์ขึ้นอย่างวิจิตร

ซึ่งศีรษะโขนก็จะแตกต่างกันไปตามลักษณะของตัวละครทำให้ผู้ชมเข้าใจการแสดงได้มากขึ้น
การแต่งหน้าเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ทำให้ผู้แสดงสวยงาม และอำพรางข้อบกพร่องของใบหน้าของผู้
แสดงได้ นอกจากนี้ก็ยังสามารถใช้วิธีการแต่งหน้าเพื่อบอกวัยบอกลักษณะเฉพาะของตัวละครได้ เช่น แต่งหน้า

คนหนุ่มให้เป็นคนแก่แต่งหน้าให้ผู้แสดงเป็นตัวตลก เป็นต้น

17

องค์ประกอบการแสดง

นาฏศิลป์ไทย

ที่มา : https://shorturl.asia/2BuLC
ที่มา : https://shorturl.asia/nsIkr

ที่มา : https://shorturl.asia/VvlaZ ที่มา : https://shorturl.asia/41trw ที่มา : https://shorturl.asia/U0IvC

18

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

แสง สี เสียง

การแสดงนาฏศิลป์ไทยชุดต่าง ๆ จะมีการนำศิลปะด้าน แสง สี เสียงมาใช้ในการแสดงเพื่อ
ให้การแสดงมีความสมบูรณ์สวยงามในด้านแสง สี ที่ใช้ในการแสดง ควรมีความเหมาะสมสัมพันธ์กับ

เครื่องแต่งกาย ทำให้การแต่งกายในการแสดงมีความสวยงามโดเด่น ในด้านเสียงควร
มีความเหมาะสมกับสถานที่ที่ใช้ในการแสดง เสียงไม่ดังหรือเบาจนเกินไป มีการจัดระบบเสียง
เพื่อให้ผู้ชมสามารถได้ยินเสียงชัดเจน เพื่อให้ผู้ชมได้รับความสุนทรีในการการชมการแสดงอย่างเต็มที่




ที่มา : https://shorturl.asia/AD2s0 ที่มา : https://shorturl.asia/A7S05

ที่มา : https://shorturl.asia/K3oeC

19

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

ฉาก

ฉากเป็นสิ่งที่ทำให้บทแสดงมีความสวยงามน่าสนใจ และทำให้ผู้ชมเข้าใจการแสดง
ได้อย่างง่ายขึ้นซึ่งในการสร้างสรรค์ฉากจะมีการนำศิลปะด้านสถาปัตยกรรม จิตกรรมหรือ
ประติมากรรมมามีส่วนเกี่ยวข้องในการสร้างฉาก ทำให้ฉากมีส่วนเกี่ยวข้องในการสร้างฉาก ทำให้ฉาก
มีความโดดเด่น สมบูรณ์ สวยงาม เช่น การแสดงระบำโบราณคดีที่มีฉากเป็นโบราณสถาน ฉากในการ

ประกอบการแสดงสามารถแบ่งฉากเป็น 6 แบบดังนี้



1) ฉากแบบบังคับ คือ การสร้างฉากเพียงฉากเดียว แต่สามารถใช้
แสดงได้ทุกเรื่อง เพราะถือว่าฉากเป็นเพียงตัวแบ่งระหว่างส่วนเวทีกับ
หลังเวทีเท่านั้น ซึ่งฉากแบบบังคับนี้ถือกำเนิดมาจากฉากละครแบบ
โรมัน

ที่มา : https://shorturl.asia/SKyhw

2) ฉากแบบสมจริง คือ ฉากที่สร้างขึ้นตามสภาพความเป็นจริง ตาม
เหตุการณ์ และยุคสมัยของเรื่องเพื่อให้เหมือนจริงมากที่สุด เช่น ฉาก
ประกอบการแสดงในโณงละครแห่งชาติ

ที่มา : https://shorturl.asia/c6mv5

3) ฉากบรรยากาศ คือ การสร้างฉากที่อาศัยแสง สี เพื่อสร้าง
บรรยากาศตามเนื้อเรื่อง

ที่มา : https://shorturl.asia/xyZY0

20

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

ฉาก

4) ฉากแบบสัญลักษณ์ คือ การส้รางฉากที่ให้ผู้ชมสร้างจินตนาการ
ประกอบไปด้วย เช่น ฉากทะเลทราย อาจจะมีการนำเอาต้นตะบอง
เพชรมาตั้งประกอบฉากแล้วให้ผู้ชมใช้จินตนาการว่าเป็นทะเลทราย
เป็นต้น

ที่มา : https://shorturl.asia/x0BzJ

5) ฉากแบบนามธรรม คือ การสร้างฉากที่เกิดขึ้นมาจากความรู้สึก
ประทับใจในสิ่งที่ได้พบเจอ อาจจะสร้างเกินความเป็นจริง หรือสร้าง
ในสิ่งที่ไม่เคยมีผู้ใดได้พบเห็นมาก่อน

ที่มา : https://shorturl.asia/6D5mi

6) ฉากแบบจินตนาการ คือ เป็นการสร้างฉากที่เกิดมาจากความรู้สึก
หรือจินตนาการของผู้เขียนบทละครตามเนื้อเรื่อง เป็นสิ่งที่ไม่มีจริง
เช่น นรก สวรรค์ บาดาล เป็นต้น ซึ่งเป็นการสร้างมาจากจินตนาการ
ไม่เหมือนกับของจริงแต่ผู้ชมสามารถรู ปและมีความเข้าใจคล้อยตาม

ที่มา : https://shorturl.asia/qE3D1

21

องค์ประกอบการแสดง
นาฏศิลป์ไทย

อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง

อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดงนาฏศิลป์ไทยเป็นองค์ประกอบนาฏศิลป์ที่สำคัญอย่างหนึ่งที่ทำให้
การแสดงมีความสวยงามและมีเอกลักษณ์ซึ่ง การแสดงนาฏศิลป์ไทยบางชุดอาจไม่มีอุปกรณ์

ประกอบการแสดง แต่บางชุดก็มีอุปกรณ์ประกอบการแสดง ทำให้การแสดงน่าสนใจมากขึ้น เช่น
ฟ้อนเทียนมีอุปกรณ์ คือ เทียน ซึ่งจะนิยมแสดงในเวลากลางคืน ทำให้การแสดงมีความงดงามมาก

ในการแสดงนาฏศิลป์บ้างชุดการแสดงอาจมีอุปกรณ์ประกอบการแสดง เพื่อให้การแสดง
มีความสมบูรณ์สวยงามมากขึ้น ซึ่งการสร้างสรรค์อุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดงจะมีการออกแบบ
ตกแต่งให้เหมาะสมกับชุดการแสดง เช่น การแสดงระบำตารีกีปัส มีการใช้พัดประกอบการแสดง ซึ่ง

มีการออกแบบพัดให้สวยงามเหมาะสมกับการแสดง



ที่มา : สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดระยอง ที่มา : https://shorturl.asia/5qdo3

ที่มา : https://shorturl.asia/jwxT6