GEC2022 Booklet

DEPARTMENT OF GEOTECHNOLOGY

ในฐานะหัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น มีความ
ยินดีอย่างยิ่งที่จะต้อนรับนักเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนปลายที่ผ่านการคัดเลือกสู่ค่ายวิชาการ
Geo Explosive Camp 2022 แห่งนี้ ซึ่งมีจุดประสงค์ที่สำคัญคือ เพื่ อถ่ายทอดความรู้ให้กับ
นักเรียนที่มีความสนใจ สร้างมุมมองวิชาชีพและสร้างเสริมองค์ความรู้ทางด้านธรณีวิทยาสู่การ
บ่มเพาะว่าที่นักธรณีในอนาคต นับเป็นครั้งแรกของสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี มหาวิทยาลัย
ขอนแก่น ที่ได้จัดค่ายวิชาการขึ้นมา แม้จะอยู่ในรูปแบบออนไลน์ตามมาตรการการป้องกันการ
แพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด 19 แต่อาจารย์เชื่อเป็นอย่างยิ่งว่า พวกเราจะได้รับความรู้
ประสบการณ์ มิตรภาพและความรู้สึกดี ๆ กลับไปจากค่ายนี้แน่นอน สิ่งหนึ่งที่อาจารย์อยากจะชี้
ให้เห็นคือ นักธรณีวิทยาในปัจจุบันนั้นมีสายงานที่หลากหลาย ได้แก่ งานธรณีวิทยาปิโตรเลียม
งานธรณีวิทยาพิ บัติภัย งานธรณีวิทยาวิศวกรรม งานธรณีวิทยาเหมืองแร่ งานอุทก
ธรณีวิทยา เป็นต้น ดังนั้นไม่ว่าพวกเราจะเลือกเป้าหมายของชีวิตในการเป็นนักธรณีวิทยาหรือ
ไม่ แต่ในเส้นทางสายอาชีพนี้นั้นธรณีวิทยาจะสามารถตอบโจทย์เราไม่ว่าทางใดก็ทางหนึ่งอย่าง
แน่นอน

สุดท้ายนี้อาจารย์ให้พวกเราจงตั้งมั่นแล้วมุ่งตามความฝันสู่เป้าหมายของชีวิตที่ทุกคนตั้งไว้
ให้ดีที่สุด ขอให้ความฝันของพวกเราทุกคนประสบความสำเร็จ มีสุขภาพแข็งแรง​มีความสุข
ตลอดไปครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เกียรติศักดิ์ ศรภิรมย์
หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น

อาจารย์ขอกล่าวนักเรียนต้อนรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายทุกคน ที่เป็นผู้โชคดีได้รับ
เลือกเข้าร่วมโครงการ Geo Explosive Camp 2022 หากได้ยินคำว่า “ธรณีวิทยา” แล้วพวก
เราทุกคนนึกถึงอะไร? เป็นคำถามที่เรามักได้ยินบ่อยๆ หากไม่ใช่นักธรณีแล้ว บางคนอาจตอบว่า
หิน บางคนอาจนึกถึง ภูเขา ไดโนเสาร์ สิ่งมีชีวิตยุคดึกดำบรรพ์ หรืออีกต่าง ๆ มากมาย ครั้น
จะมีสักกี่คนที่ไม่ได้เรียนจบด้านธรณีวิทยาหาคำตอบของคำถามที่ว่า “ความรู้ด้านธรณีวิทยา
สามารถนำไปใช้อย่างไรได้บ้าง” นักศึกษาหลายต่อหลายคนในสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณีครั้นเมื่อ
เข้ามาเรียนมักมีคำพู ดติดตลกที่ว่า “เรียนธรณีจบไปขุดดิน” พวกเราทุกคนเห็นอะไรจากคำถาม
เหล่านี้บ้างคะ? สังคมในปัจจุบันยังขาดความรู้ความเข้าใจอย่างท่องแท้ในคำว่า “ธรณีวิทยา” อยู่
มาก นั่นคงเป็นคำตอบของปัญหาที่เราตั้งไว้ทั้งหมด เพราะแท้จริงแล้ว “ธรณีวิทยาเป็นวิชาที่
ศึกษาเกี่ยวกับองค์ประกอบ โครงสร้าง และกระบวนการตามธรรมชาติของโลกตลอดจน
เหตุการณ์ภัยพิ บัติทางธรรมชาติที่เกิดขึ้น” หรืออาจจะกล่าวได้ง่ายๆ คือ “การค้นหาความลับ
ของโลก”
ค่ายนี้จึงถูกจัดขึ้น เพื่ อให้ความรู้ ความเข้าใจ และประสบการณ์แก่พวกเราทุกคนที่ถูกคัดเลือก
มาในครั้งนี้ และสิ่งหนึ่งที่หวังเป็นอย่างยิ่งมากกว่าความเข้าใจด้านธรณีวิทยาและการได้มาซึ่งคำ
ตอบของคำถามข้างต้นแล้ว คือ “ประกายไฟ” ที่หลังจากนี้ก็เป็นหน้าที่ของพวกเธอที่จะคอยประ
คับประคองป้องลม และเติมเชื้อไฟให้มันยังคงปะทุอยู่เสมอและมันจะคอยบ่มเพาะพวกเธอสู่ว่าที่
นักธรณีในอนาคต
อาจารย์จึงอยากให้พวกเธอตั้งใจเก็บเกี่ยวความรู้ ประสบการณ์และมิตรภาพดี ๆ และเมื่อกลับ
ไปแล้วหวังว่าพวกเธอคงได้รู้ “ความลับของโลก” ไม่มากก็น้อย....

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นุศรา สุระโคตร
รองคณบดีฝ่ายวิชาการ พั ฒนานักศึกษาและศิษย์เก่าสัมพั นธ์

คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น

ค่ายวิชาการ Geo Explosive Camp 2022 (GEC) ครั้งที่ 1 จัดขึ้นโดย สาขาวิชา
เทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น มีจุดประสงค์เพื่ อสร้างมุมมองทางด้าน
วิชาชีพ “นักธรณีวิทยา” และสร้างเสริมองค์ความรู้ทางด้านธรณีวิทยา และเทคโนโลยีธรณี โดย
มุ่งเน้นไปที่น้อง ๆ ในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย นับว่าเป็นก้าวแรกที่สำคัญของสาขาวิชา
เทคโนโลยีธรณี มข. ที่ได้ริเริ่มจัดทำค่ายวิชาการขึ้นมา แม้ว่าในช่วงเวลา ณ ขณะนี้ การแพร่
ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด 19 ยังคงมีอยู่ การจัดค่ายวิชาการในครั้งนี้จึงถูกจัดทำขึ้นในรูปแบบ
ของออนไลน์ แต่ไม่ว่าจะในรูปแบบใด อาจารย์ทุกท่าน พี่ ๆ ทุกคน ได้ใช้ทั้งแรงกาย แรงใจ
ความรู้ ประสบการณ์ เพื่ อถ่ายทอดความรู้ให้แก่น้อง ๆ ค่ายทุกคน จุดประกายเป็นความฝันเล็ก ๆ
ที่อาจเป็นตัวนำทางไปสู่ความฝันของการเป็น “นักธรณีวิทยา” ของน้อง ๆ ในภายภาคหน้าต่อไป
ได้

ในฐานะประธานค่าย พี่ ขอต้อนรับน้อง ๆ ทุกคนเข้าสู่ค่าย GEC ของพวกเราชาวธรณีมข.
ด้วยความยินดีอย่างยิ่ง น้อง ๆ นับว่าเป็นรุ่นแรกของค่ายนี้ และแม้จะเป็นช่วงเวลาอันแสนสั้น
เพี ยง 2 วัน แต่พี่ ขอให้น้อง ๆ ตั้งใจเก็บเกี่ยวความรู้ ประสบการณ์ รอยยิ้ม เสียงหัวเราะ รวม
ถึงมิตรภาพที่ค่ายนี้ได้นำพามาพบเจอกับทั้งอาจารย์ พี่ ๆ และเพื่ อน ๆ ในค่ายทุกคน ถึงแม้เราจะ
อยู่ต่างสถานที่ ต่างโรงเรียน ต่างจังหวัด และพบกันผ่านทางออนไลน์ก็ตาม เก็บรักษามันไว้เป็น
ส่วนหนึ่งของความทรงจำที่ดีของน้อง ๆ นะครับ

สุดท้ายนี้ก่อนที่เราจะแยกจากกันไป พี่ ขอให้น้อง ๆ โชคดี มีความสุขกับชีวิตมัธยมอย่างเต็ม
ที่และประสบความสำเร็จในความฝันที่ตัวเองหวังไว้ คนเรานั้นมีความฝันและเส้นทางที่หลากหลาย
ในชีวิตนี้ พี่ หวังเหลือเกินว่าค่ายนี้จะเป็นหนึ่งในแสงไฟดวงเล็ก ๆ ที่จุดประกายขึ้น ส่องเป็นแสง
นำทางน้อง ๆ สู่เส้นทางของการเป็น “นักธรณีวิทยา” ไม่ว่าจะเลือกเส้นทางนี้หรือไม่ แต่ในสักวัน
หนึ่ง แสงไฟดวงเล็ก ๆ ดวงนี้จะ “Explosive” ขึ้นมาอีกครั้ง เมื่อเส้นทางที่เราเลือกมาบรรจบ
กันอีกครั้งที่คำว่า “ธรณีวิทยา”

แล้วพบกันอีกครั้งเมื่อถึงวันนั้นนะครับ

นายอนุชิต ทันกลาง (พี่ นุ)
ประธานค่าย Geo Explosive Camp 2022 (GEC) ครั้งที่ 1

เ รื่ อ ง ร า ว
ใ น ฉ บั บ นี้

ประวัติสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี 1
2
คณาจารย์ 3
สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี
5


ทำเนียบพี่ ค่าย GEO EXPLOSIVE 7
8
CAMP (GEC)2022



ทำเนียบน้องค่าย GEO EXPLOSIVE
CAMP (GEC)2022


ประวัติภูเวียง

ธรณีวิทยาทั่วไป

ซากดึกดําบรรพ์ 8

หลุมขุดค้นที่ 1 ประตูตีหมา
หลุมขุดค้นที่ 2 ถ้ำเจีย

หลุมขุดค้นที่ 3 ห้วยประตูตีหมา
หลุมขุดค้นที่ 4 โนนสาวเอ้ บ้านหนองคอง

หลุมขุดค้นที่ 5 ซำหญ้าคา
หลุมขุดค้นที่ 6 ดงเค็ง
หลุมขุดค้นที่ 7 ภูน้อย

หลุมขุดค้นที่ 8 หินลาดป่าชาด
หลุมขุดค้นที่ 9 หินลาดยาว
สุสานหอย 150 ล้านปี

ไดโนเสาร์ 12

ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน

สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิล

กินรีไมมัส ขอนแก่นเอสซิส

สยามโมซอรัส สุธีธรนิ

ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมี

14 แผนที่ธรณีวิทยา"ภูเวียง"
(GEOLOGIC MAP)

15 แผนที่ภูมิประเทศ
(TOPOGRAPHIC MAP)

20 แหล่งธรณีวิทยาภายใน
บริเวณภูเวียง

ผาชมตะวัน
น้ำตกตาดฟ้า
ผากาลเวลา
ลานยูเรเนียม
บ่อเกลือ

23 แบบฝึกหัด

แร่และหิน
ซากดึกดำบรรพ์
กล้องจุลทรรศน์
แผนที่

ป ร ะ วั ติ ส า ข า วิ ช า เ ท ค โ น โ ล ยี ธ ร ณี

( ภ า ค วิ ช า เ ท ค โ น โ ล ยี ธ ร ณี )

สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี เดิมชื่อ ภาควิชาธรณีวิทยา นับตั้งแต่วันที่ก่อตั้ง ภาควิชาได้ผลิตบัณฑิตมาแล้ว
ซึ่งได้จัดตั้งขึ้นภายใต้คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัย จำนวนหลายร้อยคน ซึ่งทำงานอยู่ในหน่วยงานต่าง ๆ
ขอนแก่น เมื่อปี พ.ศ. 2518 เริ่มรับนักศึกษารุ่นแรกในปี ทั้งราชการและเอกชนที่เกี่ยวข้องกับสาขาธรณีวิทยาและ
พ.ศ. 2519 ต่อมาในปี พ.ศ. 2527 ได้ย้ายมาสังกัด เทคโนโลยีธรณี ได้แก่ กรมทรัพยากรธรณี กรม
คณะเทคโนโลยี และเปลี่ยนชื่อเป็น ภาควิชาเทคโนโลยี ทรัพยากรน้ำบาดาล กรมชลประทาน กรมทางหลวง การ
ธรณี ปัจจุบันปรับเป็นสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณีเปิด ไฟฟ้าฝ่ายผลิต บริษัท ปตท.สผ. จำกัด มหาชน บริษัท
สอนในระดับปริญญาตรี ปริญญาโท และปริญญาเอก บ้านปู จำกัด มหาชน บริษัท เชฟรอนประเทศไทยสำรวจ
บนพื้ นฐานธรณีวิทยา ธรณีวิทยาวิศวกรรม และธรณี และผลิต จำกัด บริษัท ทรูสโตน จำกัด บริษัท อิตาเลียน
ประยุกต์ ไทย ดีเวล๊อปเมนต์ จำกัด บริษัท วิศวกรรมธรณีและ
ฐานราก จำกัด (Geotechnical & Foundation
นอกเหนือจากการเรียนการสอน และการวิจัย สาขา Engineering GFE) บริษัท ไร้ท์ทันเน็ลลิ่ง จำกัด
วิชาเทคโนโลยีธรณียังให้บริการวิชาการด้านการสำรวจ เป็นต้น
ธรณีฟิสิกส์ การทดสอบคุณสมบัติทางกลศาสตร์ของ
ดินและหินในห้องปฏิบัติการ การวิเคราะห์คุณภาพน้ำ
และการวิเคราะห์แผ่นหินบางภายใต้กล้องจุลทรรศน์

1

ค ณ า จ า ร ย์
ส า ข า วิ ช า เ ท ค โ น โ ล ยี ธ ร ณี

รายละเอียดเพิ่ มเติม : https://geotechnologykku.wixsite.com/main/faculty

ผศ. เกียรติศักดิ์ ศรภิรมย์ ผศ. นุศรา สุระโคตร รศ.ดร.ศรัญญา พรหมโคตร์ รศ.ดร.รุ่งโรจน์ อาจเวทย์

หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี Stratigraphy and Paleontology, Geochemistry, Analysis of Geophysical Exploration,
Sedimentology, Stratigraphy Petroleum Geology, Geological Materials,
and Paleontology Sedimentology Groundwater Pollution Engineering Geophysics

ดร.ณัฐวิโรจน์ ศิลารัตน์ ผศ.ดร.กฤติกา ตระกูลงาม อ.ณัฐวุฒิ หอมทอง ดร.วิมล สุขพลำ

Physical Geology, Soil Mechanics, Foundation Hydrogeology, Groundwater Engineering Geology,
Geological Excursion, Engineering, Environmental Resources Evaluation and Soil Mechanics
Field Work, Coal Geology Geology Management Fundamental of RockMechanics

ดร.วิมลทิพย์ สิงห์เถื่อน ดร.พิ ทักษ์สิทธิ์ ดิษบรรจง ดร.พจน์ปรีชา พรไทย ดร.สุทธิพงษ์ ทวีลาภ

Mineralogy, Petrology, Structural Geology, Geophysical Exploration, Hydrogeology
Geology of Mineral Deposits Geotechnical Report Writing,
Surveying for Geotechnology, Surveying for Geotechnology, Groundwater

2 Remote Sensing

ทำ เ นี ย บ พี่ ค่ า ย อนุชิต ทันกลาง (พี่ นุ) บุญธิดา นวลจันทร์ (พี่ หญิงหญิง)
GEO EXPLOSIVE
CAMP (GEC)2022 FB : Ac Anuchit FB : Boonthida Nunchan

สวัสดีจ้าาาา พวกพี่ ทีมงานค่าย GEO Explosive เมธาวี จันทร์นาค (พี่ ฟีม) เปรมฤดี มั่งมี (พี่ มิวส์)
Camp (GEC) 2022 ซึ่งค่ายครั้งนี้จัดทำขึ้นเป็น
ครั้งแรก พวกพี่ ได้เตรียมส่งมอบความรู้ ความ FB : เมธาวี จันทร์นาค FB : Mew Pramruedee
สนุกสนาน ความบรรเทิงในหลากหลายรูปแบบให้
แก่น้อง ๆ ถึงค่ายนี้เป็นครั้งแรกของทีมงานเรา
พวกเราทุกคนจะพยายามทำเต็มที่ เต็มกำลังและ
ขอให้น้องๆสนุกไปกับพี่ ด้วยน๊าาาาาา
"หากน้องคนไหน อยากจะปรึกษาพี่ ๆเป็นการส่วน
ตัว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการศึกษาต่อ การใช้ชีวิตมหา
ลัย หรือเรื่องอื่นๆสามารถทำความรู้จักกับพวกพี่
ได้เน้อ"

รัชฎากร ปัตตยะโส (พี่ เฟื่ อง) วีระเกียรติ คุ้มวงษ์ (พี่ โอม) นพวัฒน์ พรมยาลี (พี่ ฟิวส์) พิ ทวัส เจียร์สุคนธ์ (พี่ เอิร์ธ)

FB : Fueng FB : Weerakieat khumwong FB : Noppawat Promyalee FB : Pitawat Jeasukon

ณภัทร ปัญญาแก้ว (พี่ ปาม) อชิรวิทย์ ณ นครพนม (พี่ โฟน) อรวรรณ ทัพรัตน์ (พี่ ลูกเกด) ศรสวรรค์ พรมหาไชย์ (พี่ ฟ้า)

FB : Naphat Panyakaeo FB : Achiravit Na Nakhonphanom FB : Ked Orawan Tapparat FB : Sornsawan Promhachai

3

ศรุตา สุระโคตร (พี่ ข้าวฟ่าง) สุจินันท์ กิตติพั ฒน์วรากุล (พี่ หมิว) รุจิรา เจริญสุข (พี่ หญิง) ณัชกานต์ สนองผัน (พี่ แอล)

FB : Saruta Surokotra FB : Sujinan Kittipatwarakun FB : Rujira Jaroensuk FB : Elle Natchakan

ธิดาวรรณ เลขะสันต์ (พี่ หยี) วรพล เที่ยงวิเศษ (พี่ ไม้) กนิษฐา พานทอง (พี่ บุ๋ม) ธัญยธรณ์ ปินตานา (พี่ อัญอัญ)

FB : Thidawan Lekhasan FB : วรพล เที่ยงวิเศษ FB : Kanitta Phanthong FB : Thanyatorn Pintana

ศุภกฤต ศีรษะพล (พี่ ภูผา) ธัชพล สีลา (พี่ อุ้ม) อภิชญา ศรีโย (พี่ จิ๊บ) สิรินาถ ค้อชากุล (พี่ อีฟ)

FB : Supakit Srisapol FB : Thatchapon Seela FB : Aphichaya FB : Sirinat kocchakul

พั ชรินทร์ นาทองคำ (พี่ พลอย) ศุภกานต์ เครือจันทร์ (พี่ ปาย) ชนกนาถ ทองงอก (พี่ ขวัญ) วิมลทิพย์ สิงห์เถื่อน (อ.พี่ อุ้ย)

FB : Patchaploy ploy FB : Suphakan Krueachan FB : Chanoknat Thongngok FB : Vimoltip Singtuen

4

ทำ เ นี ย บ น้ อ ง ค่ า ย

GEO EXPLOSIVE

CAMP (GEC)2022

มาทำความรู้จักเพื่ อนใหม่กันเถอะ

ณัฐณิชา จเรวรรณ์ (ไผ่หวาน) กนกวรรณ เสือป่า (โอ๋เอ๋)

โรงเรียนโกวิทธำรงเชียงใหม่ โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัย นครปฐม

(พระตำหนักสวนกุหลาบมัธยม)

พรปวีณ์ เมฆอ่ำ (โมบายล์) ศิริกัลยา อุ่นเรือน (พี มพี ม) จันทร์ชยานันท์ น้อยนิล จิรภัทร ทะสะระ (เอิร์ธ)

โรงเรียนพิ จิตรพิ ทยาคม โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น (โฟร์โมสต์) โรงเรียนมหาวชิราวุธ จังหวัด สงขลา

ฝ่ายมัธยมศึกษา (มอดินแดง) โรงเรียนศรีธาตุพิ ทยาคม

ณัฐรัตน์ หนูเกตุ (วุ้น) นฤดม รัตนวัน (วีโก้) ธมลวรรณ จิตตวิกูล (มดตะนอย) ปุณิกา ศีรษะพล (แพร)

โรงเรียนสุราษฎร์พิ ทยา โรงเรียนกันทรลักษ์วิทยา โรงเรียนเบญจมราชรังสฤษฎิ์ โรงเรียนสุรวิทยาคาร

โชติมณี ลิ้มสุวรรณ (จอย) ชยณัฐ จูมสิมมา (กาย) สุทธวิชญ์ พงศ์หล่อพิ ศิษฏ์ (จริง) ภูดิส เนียมเพชร (ปูรณ์)
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา
โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยพะเยา โรงเรียนกันทรลักษ์วิทยา โรงเรียนราชโบริกานุเคราะห์

5

ศิริพร แก้วฉลาด (โม) กิตติกานต์ กฤษฎาการภิญโญ กฤษฎา สุขกมล (เจ๋ง) ธีรวัฒน์ ง่วนชู (ดีน)

โรงเรียนสิรินธร (ปูนปั้ น) โรงเรียนวิทยาศาสตร์ โรงเรียนสามเสนวิทยาลัย

โรงเรียนกันทรลักษ์วิทยา จุฬาภรณราชวิทยาลัย เพชรบุรี

รัตนาพร ลีลาสันติ (พลอย) ณฐกร พั นธ์หนอง (ไนน์) กุลสินี สีนอเพี ย (บูม) จุฑามาศ บรรทรงกิจ (พี พี )

โรงเรียนดงพลองพิ ทยาคม โรงเรียนชลประทานวิทยา โรงเรียนมัธยมวัดใหม่กรงทอง โรงเรียนกาวิละวิทยาลัย

ในพระราชูปถัมภ์ฯ

อุ่นฤทัย อุ่นใจ (อุ่น) วลัยพรรณ ศรีทรัพย์ (วีวี่) พิ ศริศรา เรืองขำ (พั้ นช์) ชนกานต์ หันสันเทียะ(เมษา)

โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัย โรงเรียนยอแซฟอุปถัมภ์ โรงเรียนบางบ่อวิทยาคม โรงเรียนสุรนารีวิทยา

มหาสารคาม(ฝ่ายมัธยม)

ภัคพสุตม์ กันทรากรณ์ (ข้าวฟ่าง) กันยรัตน์ ทนุผล (อั้ม) กาลดาว วิจารณ์ปรีชา (ดาว) ณภัทร ปรุงศรีปัญญา (ฟิว)

โรงเรียนวิทยาศาสตร์ โรงเรียนนครสวรรค์ โรงเรียนอัสสัมชัญธนบุรี โรงเรียนแก่นนครวิทยาลัย

จุฬาภรณราชวิทยาลัย สตูล

6

ภู เ วี ย ง

ป ร ะ วั ติ ภู เ วี ย ง

ฟอสซิลไดโนเสาร์ชิ้นแรกของไทยพบที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ในปี 2519 โดยนายสุธรรม แย้มนิยม
อดีตนักธรณีวิทยาของกรมทรัพยากรธรณี ขณะสำรวจแร่ยูเรเนียม ในหมวดหินเสาขัว ที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง
บริเวณห้วยประตูตีหมา กระดูกชิ้นนี้มีความกว้างยาวประมาณ 1 ฟุ ต จากการเปรียบเทียบพบว่ามีลักษณะใกล้
เคียงกับไดโนเสาร์ซอโรพอด ซึ่งมีขนาดใหญ่ยาวประมาณ 15 เมตร และจากการตรวจสอบพบว่าเป็นส่วนปลาย
ล่างสุดของกระดูกต้นขาของไดโนเสาร์จำพวกกินพื ช การสำรวจไดโนเสาร์ที่ภูเวียงได้เริ่มต้นอย่างจริงจังในปี
2524 โดยนายเชิงชาย ไกรคง นักธรณีวิทยาจากกรมทรัพยากรธรณี ได้พาคณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทย และ
ฝรั่งเศสขึ้นไปสำรวจกระดูกไดโนเสาร์บริเวณยอดห้วยประตูตีหมา อำเภอภูเวียง คณะสำรวจพบกระดูกไดโนเสาร์
ชนิดกินพื ชขนาดใหญ่ รวมทั้งฟันจระเข้ กระดองเต่า ฟันและเกล็ดปลาโบราณ และจากการสำรวจในเวลาต่อมาได้
พบกระดูกไดโนเสาร์อีกหลายชนิด ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิ พิ ธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียงจัดตั้งขึ้น โดยความร่วมมือของ
กรมทรัพยากรธรณี การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และจังหวัดขอนแก่น เพื่ อเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าของนัก
วิชาการ สำหรับให้การศึกษาแก่เยาวชน และเป็นแหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดขอนแก่น ปัจจุบันภูเวียงถูกจัดเป็น
ส่วนหนึ่งของอุทยานธรณีขอนแก่น (Khon Kaen Geopark) ซึ่งเป็นอุทยานธรณีระดับชาติและจะได้รับการ
สนับสนุนให้ก้าวสู่ระดับโลก (UNESCO Global Geopark) ต่อไป

7

ธ ร ณี วิ ท ย า ทั่ ว ไ ป

ภูเวียงมีลักษณะเป็นสันเขายอดราบสูง โอบล้อมแอ่งที่ราบไว้ภายใน สันเขาทางด้านทิศเหนือและทิศ ตะวันตกเฉียง
ใต้จะมีพื้ นที่บางส่วนยื่นออกไปลักษณะเป็นปีกรูปกลม ทำให้ลักษณะสัณฐานของภูเวียงคล้ายหัวหนูทางด้านทิศตะวัน
ออกของภูเวียงจะพบช่องแคบซึ่งเป็นทางเข้าสู่แอ่งที่ราบภายในเพี ยงจุดเดียว

ลักษณะทางธรณีวิทยาของภูเวียงประกอบด้วยหมวดหินเรียงลำดับจากอายุแก่ที่สุดไปหาอายุอ่อนที่สุด คือ หมวด
หินภูกระดึง (Jpk) หมวดหินพระวิหาร (Jpw) หมวดหินเสาขัว (Jsk) หมวดหินภูพาน (Kpp) หมวดหินโคกกรวด
(Kkk) และตะกอนควอเทอร์นารี (Qa) หินในหมวดหินต่างๆ เหล่านี้โผล่ให้เห็นเป็นวง โดยมีหมวดหินภูกระดึงอยู่วง
รอบนอกสุดและมีตะกอนควอเทอร์นารีอยู่รอบในสุด ชั้นหินทั้งหมดซึ่งเรียงตัวต่อเนื่องกันเป็นลำดับ มีอายุอยู่ในช่วง
เวลาประมาณ 200 - 65 ล้านปี และมีลักษณะโครงสร้างทางธรณีวิทยาแบบประทุนหงาย (syncline) ชั้นหินที่พบ
กระดูกไดโนเสาร์พบกระจัดกระจายอยู่ในหมวดหินเสาขัว และพบร่องรอยเท้าไดโนเสาร์อยู่ในหมวดหินพระวิหาร (กรม
ทรัพยากรธรณี, 2559)

ซ า ก ดึ ก ดํ า บ ร ร พ์

ในปี พ.ศ.2519 นายสุธรรม แย้มนิยมและคณะสำรวจ ขณะสำรวจแร่
ยูเรเนียม ได้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ เศษกระดูกไดโนเสาร์ บริเวณห้วยประตู
ตีหมา โดยผลการวิจัยพบว่าเป็นไดโนเสาร์ซอโรพอด พวกกินพื ช เดินสี่ขา
คอยาว และหางยาว แต่ไม่สามารถระบุสกุลไดโนเสาร์ได้ ต่อมาในปี
พ.ศ.2524 นายเชิงชาย ไกรคง นักธรณีวิทยาจากหน่วยสำรวจแร่
ยูเรเนียม ได้พาคณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทย-ฝรั่งเศส ขึ้นไปสำรวจบน
ยอดของภูประตูตีหมา ทางคณะสำรวจได้ค้นพบท่อนกระดูกขาไดโนเสาร์
ขนาดใหญ่ 2 ท่อน รอยตีนไดโนเสาร์จำนวนมาก ฟันไดโนเสาร์และฟันของ
สัตว์ชนิดอื่น ๆ เช่น จระเข้ ปลา และกระดองเต่าโดยส่วนใหญ่พบอยู่ใน
หินทรายหมวดหินเสาขัว ยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 130 ล้านปีมา
แล้ว)

8

หลุมขุดค้นที่ 1 ประตูตีหมา

หลุมนี้ตั้งอยู่บนภูประตูตีหมา พบในปี พ.ศ. 2525 เป็น
หลุมขุดค้นที่สำคัญของประวัติศาสตร์การขุดค้นไดโนเสาร์ของ
ไทย เนื่องจาก พบกระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอดขนาดใหญ่
จำนวนมากเป็นไดโนเสาร์กินพื ชสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
มีชื่อว่า ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus
Sirindhornae) ชิ้นส่วนที่พบได้แก่ กระดูกซี่โครง (ribs)
กระดูกไหปลาร้า (clavicle) กระดูกคอ (cervical vertebra)
กระดูกขาหน้า (humerus) กระดูกสะโพก (ilium) และกระดูก
สันหลัง (dorsal vertebrae) นอกจากนี้ยังพบกระดูกขา
ของไดโนเสาร์ขนาดเล็กตัวเท่าไก่ วงศ์ซีลูโลซอร์
(Ceolurosaur) สกุล คอมพ์ ซอกนาธัส (Compsognathus)
และยังค้นพบฟันไดโนเสาร์ที่มีลักษณะขากรรไกรคล้ายจระเข้
คือ สยามโมซอรัส สุธีธรนิ (Siamosaurus Suteethorni)

หลุมขุดค้นที่ 2 ถ้ำเจีย

หลุมขุดค้นที่ 2 อยู่ทางตอนเหนือของหลมขุดค้นที่ 1 โดย
อยู่ห่างออกไปประมาณ 500 เมตร ได้ขุดพบกระดูกส่วนคอ
ของไดโนเสาร์ซอโรพอด เรียงต่อกัน จำนวน 6 ชิ้น โดยไม่พบ
ส่วนหัวกะโหลก ซึ่งจากสภาพแวดล้อมโบราณแสดงว่าส่วนหัว
ได้หลุดออกไปก่อนที่จะถูกทับถมด้วยตะกอน หลุมขุดค้นแห่งนี้
ได้ทำการขุดแต่งและสร้างอาคารชั่วคราวเพื่ อป้องกันการถูก
ทำลาย โดยไม่ได้ขุดเอากระดูกขึ้นมา ต่อมาอุทยานแห่งชาติได้
รับงบประมาณ 1.8 ล้านบาท เพื่ อก่อสร้างอาคารครอบหลุม
อาคารชั่วคราวถูกรื้อออก กระดูกห่อหุ้มไว้ด้วยเฝือก
ปลาสเตอร์แต่ถูกงัดเฝือกทำให้กระดูกหลุดจากที่เดิมและเกิด
ความเสียหาย จนไม่สามารถซ่อมแซมได้ ทำให้ข้อมูลเกี่ยวกับ
กระดูกคอของไดโนเสาร์ซอโรพอด ซึ่งยังไม่ทราบชนิดสูญหาย
ไป

9

หลุมขุดค้นที่ 3 ห้วยประตูตีหมา

พบบริเวณใกล้กับที่ทำการหน่วยพิ ทักษ์อุทยานภูประตูตีหมา เป็นกระดูกไดโนเสาร์หลายชิ้นฝังอยู่ในหินทรายแข็ง
ของหมวดหินเสาขัวในยุคครีเทเซียสตอนต้น โดยพบว่าเป็นกระดูกสันหลัง กระดูกซี่โครงจำนวนหลายชิ้นของ
ไดโนเสาร์ซอโรพอดซึ่งเป็นไดโนเสาร์กินพื ชขนาดใหญ่

หลุมขุดค้นที่ 4 โนนสาวเอ้ บ้านหนองคอง

อยู่ทางด้านทิศเหนือของภูประตูตีหมา ห่างออกไปประมาณ 4 กิโลเมตร เป็นบริเวณที่พบซากดึกดำบรรพ์
ไดโนเสาร์เป็นเนินเตี้ย ชาวบ้านหนองคองเป็นผู้พบซากดึกดำบรรพ์ หลายสิบชิ้นกระจัดกระจายเป็นบริเวณกว้าง เมื่อปี
พ.ศ.2533 คณะสำรวจได้ไปขุดค้นพบกระดูกเพิ่ มเติมอีกจำนวนหนึ่ง กระดูกทั้งหมดประกอบด้วย กระดูกไดโนเสาร์ซอ
โรพอดขนาดใหญ่ และยังพบกระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอดวัยเยาว์ ซึ่งเป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ นอกจากนี้
ยังพบเกล็ดปลา เลปิโดเทส และกระดองเต่า

หลุมขุดค้นที่ 5 ซำหญ้าคา

อยู่ห่างไปทางใต้ของภูประตูตีหมา ประมาณ 2 กิโลเมตร ขุดค้นเมื่อปี พ.ศ. 2535 พบกระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอด
มีทั้งขนาดใหญ่เเละกระดูกขนาดเล็กของไดโนเสาร์วัยเยาว์ และในปี พ.ศ. 2536 ได้ขุดพบกระดูกของไดโนเสาร์ซอโร
พอดขนาดเล็กเป็นกระดูกของไดโนเสาร์วัยเยาว์ปะปนกับกระดูกของไดโนเสาร์เทอโรพอด

หลุมขุดค้นที่ 6 ดงเค็ง

อยู่ทางใต้ของภูโป่งใหญ่ ห่างจากภูประตูตีหมาไปทางใต้ประมาณ 4 กิโลเมตร ขุดค้นเมื่อปี พ.ศ. 2534 พบ
กระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอดจำนวนหลายชิ้น และซากดึกดำบรรพ์ ของจระเข้ขนาดเล็กจำนวนหนึ่ง

หลุมขุดค้นที่ 7 ภูน้อย

อยู่ทางตอนใต้ของภูประตูตีหมา ประมาณ 7 กิโลเมตร บริเวณนี้ค้นพบฟันของคาร์โนซอร์ (Canosaur) จำนวน
หนึ่ง ลักษณะปลายแหลมโค้งงอเล็กน้อย ลักษณะคล้ายมีดโค้งมีคมที่ของทั้งสองด้าน และที่ขอบมีรอยหยักคล้ายมีด
หั่นเนื้อ ซึ่งเป็นลักษณะของฟันไดโนเสาร์คาร์โนซอรัสกินเนื้อขนาดใหญ่

10

หลุมขุดค้นที่ 8 หินลาดป่าชาด

เมื่อปี พ.ศ. 2532 โดยคณะสำรวจไดโนเสาร์จากกรม
ทรัพยากรธรณี ได้ค้นพบรอยตีนไดโนเสาร์หลายชนิด
จำนวนมากกว่า 60 รอย ประทับเป็นแนวทางเดินหลาย
ทิศทาง ใน 10 แนวทางเดิน บนผิวหน้าของชั้นหินทราย
เนื้อละเอียดสีขาวในหมวดหินพระวิหาร ซึ่งผิวหน้าสีออก
แดงสนิมเหล็ก มีรอยริ้วคลื่นและรูหนอน ซึ่งแสดงสภาพ
แวดล้อมโบราณเป็นชายน้ำ ลักษณะของรอยตีนที่พบ เเป็
นรอยตีนที่มี 3 นิ้ว คล้ายรอยตีนนก ปลายนิ้วมีร่องรอย
ของเล็บแหลมคม แสดงลักษณะของสัตว์ที่กินเนื้อเป็น
อาหาร เดินด้วย 2 ขาหลัง บ่งชี้ว่าเป็นไดโนเสาร์กินเเนื้อ
ขนาดเล็กตระกูล ออร์นิโธไมโมซอร์
นอกจากนี้ยังพบรอยตีนสัตว์ขนาดเล็กอาจเป็นสัตว์เลื้อย
คลานโบราณ ไดโนเสาร์ขนาดเล็กตระกูลซีลูโรซอร์
และพบรอยตีนสัตว์เลื้อยคลานขนาดใหญ่ 1 รอย

ขนาดรอยตีนและช่วงก้าวของไดโนเสาร์ 7
แนวทางเดิน เมื่อนำมาคำนวณโดยใช้สูตรการคำนวณ
ของอเล็กซานเดออร์และทูร์บอน จะได้ความสูงถึงสะโพก
อยู่ระหว่าง 53-73 ซม. และความเร็วในการเดินตั้งแต่
1.0-2.2 กม./ชม.

หลุมขุดค้นที่ 9 หินลาดยาว

พบซากดึกดำบรรพ์ กระดูกไดโนเสาร์คาร์โนซอร์ขนาดใหญ่ ในชั้นหินทรายสีแดงของหมวดหินเสาขัว เป็นกระดูก
สันหลัง กระดูกสะโพก กระดูกหางกว่า 10 ชิ้น จากการศึกษาวิจัยค้นพบว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลใหม่ จึงตั้งชื่อว่า สยาม
โมไทรันนัส อิสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis) ลักษณะของกระดูกบ่งบอกว่าเป็นบรรพบุรุษของที-เร็กซ์
(Tyrannosaurus rex) แต่มีขนาดแค่ครึ่งหนึ่งของที-เร็กซ์ โดยเป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่และมีอายุอยู่ในครีเท
เซียสตอนต้น

สุสานหอย 150 ล้านปี

แหล่งสุสานหอย อยู่ห่างจากแหล่งขุดค้นที่ 2 ประมาณ 40
เมตร บริเวณนี้เป็นชั้นหินทรายหมวดหินเสาขัวยุคครีเทเซียสตอน
ต้น ที่มีเปลือกหอยสะสมตัวอย่างหนาแน่น แผ่กระจายกว้างออก
ไป ชั้นหอยประกอบด้วยเปลือกหอยสองฝามากถึง 9 ชนิด แต่
โดดเด่นด้วยเปลือกหอยสกุล ไทรโกนิออยดีส ซึ่งเป็นหอยน้ำจืด
นอกจากนี้ยังพบ หอยนางรมสกุลเอ็กโซไจรา (Exogyra) เป็น
หอยที่เกิดในน้ำกร่อย และพบพวก Mollusca ที่ยังไม่ได้ศึกษา
กระจายอยู่ทั่วบริเวณประมาณ 300 ตารางกิโลเมตร จาการ
ศึกษาซากหอยเทียบเคียงกับซากหอยยุคครีเทเชียสตอนล่าง
(Lower Cretaceous) ของประเทศจีน และซากไดโนเสาร์
บริเวณอุทยานแห่งชาติ บ่งชี้ว่า ซากหอยเหล่านี้ อยู่ระหว่างยุคจู
แรสสิกตอนปลายครีเทเซียสตอนต้น หรืออยู่ช่วงอายุ 120 - 150
ล้านปี ทำให้ทราบได้ว่าเทือกเขาภูเวียงเคยเป็นที่ราบกว้างมีแหล่ง
น้ำที่เป็นที่อาศัยของหอยชนิดต่าง ๆ

11

ไ ด โ น เ ส า ร์ ภู เ วี ย ง

ภูเวียงเคยเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของ
ไดโนเสาร์หลายชนิด และมีการค้นพบ
ซากดึกดำบรรพ์ ของไดโนเสาร์สายพั นธุ์ใหม่
ของประเทศไทย จำนวน 5 สายพั นธุ์ ได้แก่

ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน
(Phuwiangosaurus Sirindhornae)

เป็นไดโนเสาร์กินพื ช เดิน 4 เท้า ความยาว
ประมาณ 15-20 เมตร คอและหางยาว มักอยู่
รวมกันเป็นฝูง เป็นไดโนเสาร์สกุลใหม่และชนิด
ใหม่ของโลกมีชีวิตอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น
เมื่อประมาณ 130 ล้านปีก่อน

สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิล
(Siamotyrannus Isanensis)

เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ เดิน 2 เท้า ความยาว
ประมาณ 6.5 เมตร มีขาหลังที่ใหญ่และแข็งแรง พบเฉพาะ
ส่วนกระดูกโคนหางและกระดูกสะโพกในลักษณะที่สมบูรณ์
ฝังอยู่ในชั้นหินทราย เป็นไดโนเสาร์วงศ์ไทรันโนซอริเดที่เก่า
แก่ที่สุดมีชีวิตอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น เมื่อประมาณ
130 ล้านปีก่อน สันนิษฐานว่าเริ่มมีวิวัฒนาการครั้งแรกใน
ทวีปเอเชียแล้วแพร่กระจายไปยังเอเชียเหนือและ
อเมริกาเหนือ ก่อนที่จะสูญพั นธุ์

กินรีไมมัส ขอนแก่นเอสซิส
(Kinnareemimus Khonkaennsis)

เป็นไดโนเสาร์นกกระจอกเทศ วิ่งเร็ว ปราด
เปรียว ไม่มีฟัน ความยาวประมาณ 1-2 เมตร กิน
ทั้งพื ชและสัตว์เป็นอาหาร มีชีวิตอยู่ในยุคครีเทเชีย
สตอนต้นเมื่อประมาณ 130 ล้านปีก่อน

12

สยามโมซอรัส สุธีธรนิ
(Siamosaurus Suteethorni)

เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ชนิดแรกที่พบใน
ประเทศไทย เดิน 2 เท้า ความยาวประมาณ 7 เมตร ฟัน
มีลักษณะเป็นทรงกรวยมีแนวร่องและสันเรียงสลับตลอด
คล้ายฟันของจระเข้ สันนิษฐานว่ามีแหล่งหากินอยู่ริมน้ำ
และกินปลาเป็นอาหาร มีชีวิตอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น
เมื่อประมาณ 130 ล้านปีมาแล้ว

ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมี
(Phuwiangvenator Yaemniyomi)

เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดกลางถึงขนาด
ใหญ่ กลุ่มเทอโรพอด พวกซีลูโรซอร์ยุคแรก ๆ
(Basal Coelurosaur : มีสายวิวัฒนาการไป
ทางนก) พบที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัด
ขอนแก่น ชิ้นส่วนกระดูกที่พบประกอบด้วย
กระดูกสันหลัง กระดูกต้นขา กระดูกหน้าแข้ง
กระดูกอุ้งตีนและกรงเล็บ กระดูกนิ้วและกรง
เล็บขาหน้า อยู่ในหมวดหินเสาขัว ยุคครีเทเชีย
สตอนต้น (Early Cretaceous) หรือ
ประมาณ 130 ล้านปีก่อน

13

แ ผ น ที่ ธ ร ณี วิ ท ย า " ภู เ วี ย ง "

(Geologic map)

14

แ ผ น ที่ ภู มิ ป ร ะ เ ท ศ

(Topographic map)

15

16

17

18

19

แ ห ล่ ง ธ ร ณี วิ ท ย า ภ า ย ใ น บ ริ เ ว ณ ภู เ วี ย ง

..................................................................................................................

ผาชมตะวัน

ผาชมตะวัน เป็นจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นบริเวณ หินทรายบริเวณผาชมตะวัน เกิดจากการตกสะสมตัวของ
ลานหินทรายที่ตั้งอยู่สุดขอบของบริเวณเทือกเขา ตะกอนบริเวณแม่น้ำประสานสาย (braided stream) ในช่วง
ด้านทิศตะวันออกของพื้ นที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง ยุคจูแรสสิกตอนกลางถึงครีเทเชียสตอนต้น ตะกอนเกิดการ
โดยมีลักษณะเป็นหน้าผาสูงชันตลอดแนวเทือกเขา ทับถมและจมตัวลงเกิดเป็นหินทรายของ หมวดหินพระวิหาร ซึ่ง
เมื่อมองไปในทางทิศตะวันออกจะสามารถมองเห็น มีลักษณะเด่นคือ เป็นหินทรายสีขาวปนเหลือง ต่อมาเกิดการ
อ่างเก็บน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์ และเทือกเขาภูเก้า-ภู เคลื่อนที่ชนกันระหว่างแผ่นอนุทวีปชานไทยและแผ่นอนุทวีปอินโด
พานคำ ที่แสดงลักษณะทางธรณีสัณฐานเป็นภูเขา จีน และทำให้หินตะกอนบริเวณนี้เกิดการยกตัวเป็นที่ราบสูง
ยอดราบที่มีผาชันด้านหนึ่งและลาดเอียงด้านหนึ่ง โคราช ทำให้ชั้นหินเกิดการคดโค้ง (fold) รอยแตก (fracture)
ทำให้มีร่างคล้ายมีดอีโต้ จึงเรียกลักษณะสัณฐานนี้ และรอยเลื่อน (fault) ทำให้มีลักษณะเป็นหน้าผาสูงชันบริเวณที่
ว่า ภูเขารูปสันอีโต้ (cuesta) เป็นขอบแอ่งของโครงสร้างการคดโค้งแบบประทุนหงาย
(syncline)

20

น้ำตกตาดฟ้า

น้ำตกตาดฟ้า เป็นน้ำตกชั้นเดียวมีลักษณะเป็นลานหินกว้าง
มีความสูงประมาณ 15-30 เมตร บริเวณด้านล่างเป็นแอ่งน้ำ
และเนินทรายที่จะปรากฏในช่วงฤดูแล้ง ในพื้ นที่โดยรอบพบ
หน้าผาหินทรายชั้นหนา ล้อมรอบบริเวณน้ำตก แหล่งต้นกำเนิด
ของน้ำตกไหลมาจากลำห้วยบอง ซึ่งจะมีน้ำเฉพาะในช่วงฤดูฝน
(ช่วง เดือนสิงหาคม-พฤศจิกายน)

หินทรายบริเวณน้ำตกตาดฟ้า เกิดจากการตกสะสมตัวของ
ตะกอนบริเวณแม่น้ำประสานสาย (braided stream) ในช่วง
ยุคจูแรสสิกตอนกลางถึงครีเทเชียสตอนต้น ตะกอนเกิดการ
ทับถมและจมตัวลงเกิดเป็นหินทรายของหมวดหินพระวิหาร ซึ่ง
มีลักษณะเด่นคือ เป็นหินทรายสีขาวปนเหลือง ต่อมาเกิดการ
เคลื่อนที่ชนกันของแผ่นเปลือกโลกทำให้หินตะกอนบริเวณนี้
เกิดการยกตัวเป็นที่ราบสูงโคราช ทำให้ชั้นหินเกิดการคดโค้ง
(fold) รอยแตก (fracture) และรอยเลื่อน (fault) ซึ่งบริเวณ
ที่อ่อนแอนี้เป็นช่องทางให้น้ำไหลผ่านเป็นลำห้วยมายังบริเวณ
น้ำตกตาดฟ้าที่ชั้นหินมีการแทรกสลับกันของชั้นหินที่ความ
คงทนต่อความผุพั งต่างกัน ซึ่งชั้นหินที่มีความคงทนน้อยกว่า
จะถูกน้ำจากลำห้วยไหลลงมากัดเซาะจนกลายเป็นโพรงเว้า
เข้าไป ทำให้ชั้นหินที่วางตัวอยู่ข้างบนไม่มีหินรองรับเกิดการ
ถล่มลงมากลายเป็นหน้าผาชันของน้ำตกตาดฟ้า (กรม
ทรัพยากรธรณี, 2556)

ผากาลเวลา

ผากาลเวลา อยู่ภายในอุทยานแห่งชาติภูเวียงและ
เป็นเส้นทางของการเดินชมซากดึกดำบรรพ์ บริเวณ
ผากาลเวลามีความสูงประมาณ 400 เมตร จากระดับ
น้ำทะเลปานกลาง เมื่อมองลงไปทางตะวันตกและตะวัน
ตกเฉียงใต้จะพบลักษณะธรณีสัณฐานแบบสันอีโต้
(cuesta) มีลักษณะด้านหนึ่งชันอีกด้านหนึ่งลาดเอียง
คล้ายกับสันมีดอีโต้ ซึ่งเกิดจากการยกตัวของแผ่น
เปลือกโลกที่มีแรงกระทำไม่สม่ำเสมอทำให้การเอียงเทมี
ขนาดไม่เท่ากัน บริเวณนี้จัดอยู่ในหมวดหินพระวิหารที่
สะสมตัวอยู่ในช่วงยุคครีเทเชียสตอนต้น

21

ลานยูเรเนียม

ลานยูเรเนียม ได้รับการสำรวจและพบว่าหินในบริเวณนี้ มีค่าผิดปกติของแร่ก้มมันตรังสีสูงในปี พ.ศ.2508 แต่ก็
ยังไม่ได้รับการสำรวจ แล้วหลังจากนั้นประมาณ 10 ปี เกิดสนใจและได้มีความต้องการในการสำรวจหาแร่ยูเรเนียมเพื่ อ
ใช้ประโยชน์ จึงตัดสินใจทำการร่วมมือทำการสำรวจร่วมกับ USGS หรือ สำนักงานธรณีวิทยาสหรัฐอเมริกา ซึ่งได้
ทำการเก็บตัวอย่างหินที่มีลักษณะเป็นทรงกระบอกเรียกว่า core sample เป็นผลให้บริเวณรอบ ๆ ลานหินแห่งนี้มีหลุม
อยู่ทั่วบริเวณ โดยในตอนแรกผลของการศึกษาพบว่าแร่ยูเรเนียมที่พบมีการปะปนอยู่ในหินทรายของหมวดหินเสาขัว
กลุ่มหินโคราช โดยจะเกิดร่วมกันกับแร่ทองแดงที่อยู่ใน แร่อะซูไรต์ (Azurite) และแร่มาลาไคต์ (Malachite) สุดท้ายใน
การสำรวจค้นหาแร่ยูเรเนียม เพื่ อนำขึ้นมาใช้ประโยชน์ในครั้งนี้ไม่ประสบผลสำเร็จในด้านของปริมาณแร่ยูเรเนียม

บ่อเกลือ

เกลือสินเธาว์บ้านบ่อ ตั้งอยู่ที่ บ้านบ่อ ตำบลเขา
น้อย อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น บริเวณพื้ นที่มี
ลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่ม ในแผนที่ธรณีวิทยา
มาตราส่วน 1:250,000 ระวางจังหวัดขอนแก่น ที่จัด
ทำโดยคุณจงพั นธ์ จงลักษมณี และคณะ ซึ่งตีพิ มพ์ ใน
ปีพ.ศ. 2522 (Chonglakmani et al., 1979) ได้
แสดงว่าบริเวณที่ลอนลุ่มใจกลางของหุบเขาภูเวียงนั้น
ประกอบด้วยตะกอนสองพวกคือ ตะกอนที่ยังไม่จับตัว
เป็นหินของยุคควอเตอร์นารี และหมวดหินโคกกรวด
ของกลุ่มหินโคราช และหากเป็นไปตามสมมุติฐานของ
นเรศ สัตยารักษ์ และทรงภพ พลจันทร์ (Sattayarak
and Polachan, 1990) ที่ระบุว่าเกลือสินเธาว์บ้านบ่อ
เวียงเก่า มาจากหมวดหินมหาสารคาม ขั้นตอนในการ
ทำเกลือสินเธาว์ เป็นขั้นตอนที่เกิดจากภูมิปัญญาชาว
บ้านภาคอีสานที่ทำสืบต่อกันมาเป็นเวลายาวนาน

22

แบบฝึกหัด
ห้องแร่แ
ละหิน

ตอนที่ 1 เรื่อง แร่
1.1 นิยามแร่มีกี่ข้อ อะไรบ้าง

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
....…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……..……………………………………………………………….………………………………………………………………………………
……….……………….……………………………………………………………………………………………………….……………………
………….……………………………………………………………………….……………………………………………………………….…
……………..…………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………..……………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………..……………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………..………………………………………………………………………………………………………………….......
............................……................................................................................................................................

1.2 แร่ประกอบหินที่สำคัญ ได้แก่อะไรบ้าง มีลักษณะอย่างไร

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………...............
....................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................

23

1.3 อัญมณีที่สำคัญ มีลักษณะเด่นอย่างไร ลักษณะเด่น
อัญมณี

ชื่อ :
ชื่อ :
ชื่อ :
ชื่อ :
ชื่อ :

ชื่อ :
24

1.4 มาตราโมส์ (Mohs scale) แร่ ลักษณะทั่วไป
ลำดับความแข็ง

1

2
3

4
5
6
7

25

ลำดับความแข็ง แร่ ลักษณะทั่วไป
8
9
10

26

ตอนที่ 2 เรื่องหิน
2.1 เติมกระบวนการและหินที่เกิดขึ้นในวัฏจักรหิน (Rock cycle)

ดัดแปลงจาก http://usenaturalstone.org/wild-ride-rock-cycle/

27

2.2 หินแต่ละชนิด สามารถจำแนกประเภทเป็นประเภทใดได้บ้าง มีการเกิดและลักษณะเนื้อหินอย่างไร พร้อมยกตัวอย่าง
หิน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………......
..................................................................................................................................................................
..............................................................…………………………………………………………………………………………….
..……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
….……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
.…………………………………………………………………………………………………………................................................
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
.………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…

28

แบบฝึกหัด
ห้องซากดึกดำบรรพ์

1. ซากดึกดำบรรพ์ คืออะไรและมีกระบวนการเกิดอย่างไร

……………………………………………………………………………….………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………….……………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………….………………….……………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………….…………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………...............................................................................................................

2. อธิบายการจำแนกซากดึกดำบรรพ์ พร้อมยกตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ แต่ละประเภท
จำนวน 3 ชนิด

……………………………………………………………………………….………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………….……………………………………………….………………………………………….…………………………………
………………………..…………………….…………………………………………………..……………………………………………
……………………………….……………………………………………………….………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………….……………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………….……………………………………………………………………………………………
……………………………….………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………….………………………………………….………………………....

3. ซากดึกดำบรรพ์ สัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง เราสามารถจำแนกได้จากชิ้นส่วนใด

……………………………………………………………………………….………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………….……
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………….……………………………………………………………………….………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………….…………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………….……….……………………..………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….………………….……………………………………………………….……………………
……………………………………………………..................................................................................................

29

4 วาดรูปซากดึกดำบรรพ์ (ฟอสซิล) ที่น้องๆชื่นชอบ พร้อมบอกเหตุผลประกอบ


























……………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………….........................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................

...



30

5. จงจำแนกประเภทของซากดึกดำบรรพ์

ชื่อซากดึกดำบรรพ์ ........................……………………………………….................................
ประเภทซากดึกดำบรรพ์ ........................……………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………

ชื่อซากดึกดำบรรพ์ ........................………………………………………................................
ประเภทซากดึกดำบรรพ์ .........................……………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………




ชื่อซากดึกดำบรรพ์ ……..........................……………………...………..................................
ประเภทซากดึกดำบรรพ์ ….…….........................……………………………………………………

…………………………………………………………….……………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………




ชื่อซากดึกดำบรรพ์ …………….........................…………..………………………………………….
ประเภทซากดึกดำบรรพ์ ……..........................……………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………

31

แบบฝึกหัด
ห้องก
ล้อง

1.1 ส่วนประกอบของกล้อง มีอะไรบ้าง (อธิบายพอสังเขป)

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
....…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……..……………………………………………………………….………………………………………………………………………………
……….……………….……………………………………………………………………………………………………….……………………
………….……………………………………………………………………….……………………………………………………………….…
……………..…………………………………………………………………………………………………………………………………….…
…………………..……………………………………………………………………………………………………………………………….…
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
....…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……..……………………………………………………………….………………………………………………………………………………
……….……………….……………………………………………………………………………………………………….……………………
………….……………………………………………………………………….……………………………………………………………….…
……………..…………………………………………………………………………………………………………………………………….…

32

2. หลักการทำงานของกล้อง

………………………………………………………………………………………………………....…………………………………………..
……………………………………………………………......…………………………………………..……………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………..…...………………………….
………………………………….……………………………………………………………………………………….……………….…………
………………………………..…………………………………………………………….……………………………….……………………..
………………………………………………….…………………………………………..…………………….………………..………………
…………………………………………………………………………………………………………………….……………………..…………
…..………….......……………………………………………………………………………………………………….……………………….
.………………………………………………………………..……………............……………………………………………………....….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
..…………………………………..……………..…………….…………………………………………………………………………………..

3. แผ่นหินบาง (Thin section) ที่ได้มาตราฐานมีลักษณะอย่างไรบ้าง

………………………………………………………………………………………………………....…………………………………………..
……………………………………………………………......…………………………………………..……………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………..…...………………………….
………………………………….……………………………………………………………………………………….……………….…………
………………………………..…………………………………………………………….……………………………….……………………..
………………………………………………….…………………………………………..…………………….………………..………………
…………………………………………………………………………………………………………………….……………………..…………
…..………….......……………………………………………………………………………………………………….……………………….
………………………………………………………………..……………............……………………………………………………....…..
…………………………………………………………..…………………………………..……………..…………….………………………
…………………………………………………………..…….……………….…………………………………………………………………..
...............................................................................................………...……………..…………….…………………….

33

แบบฝึกหัด
ห้องแผนที่

1. จงเติมคำอธิบายสัญลักษณ์ของแผนที่ต่อไปนี้
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................
....................................................................................................

2. จงจับคู่ลักษณะของภูเขากับเส้นชั้นความสูง

34

3. จากภาพแผนที่ต่อไปนี้ให้อ่านพิ กัดกริดในจุดที่กำหนด

(1) ตอบ ……………………………………………………………………………………………….
(2) ตอบ ……………………………………………………………………………………………….
(3) ตอบ ……………………………………………………………………………………………….
(4) ตอบ ……………………………………………………………………………………………….
(5) ตอบ ……………………………………………………………………………………………….

35

4. จากจุดพิ กัดในข้อที่ 3 ให้นำมาเทียบลงในแผนที่ธรณีวิทยาซึ่งเป็นพื้ นที่ในขอบเขตเดียวกัน จากนั้นให้อ่านคำอธิบาย
สัญลักษณ์ว่าทั้ง 5 จุดนั้นเป็นหินอะไร อยู่ในหมวดหินอะไรและอายุเท่าใด

36

……………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………….………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………….……………………………………………………………………
……………………………………………………………………………….……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………….………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………….…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………….…………………………………………………………………………………………………………………………………………….............
...........................................................................................................................................................................................

37