คู่มือผู้เล่าเรื่องน้ำผุดทัพลาว

น ํ ้ าผุดทัพลาว คู่มือผู้เล่าเร ื่ องธรณี สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาว อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ โดยสำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 ขอนแกEน Geoheritage Resources in Thailand Thab Lao Spring in Khon San, Chaiyaphum

1 คู#มือผู(เล#าเรื่องธรณี: น้ำผุดทัพลาว อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี นางอรนุช หล#อเพ็ญศรี รองอธิบดีกรมทรัพยากรธรณี นายสุวภาคย@ อิ่มสมุทร ผู9อำนวยการกองธรณีวิทยา นางอัปสร สอาดสุด ผู9อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 นางสาวดรุณี สายสุทธิชัย ผู9เรียบเรียง ผศ.ดร.วิมลทิพย@ สิงห@เถื่อน ผู9สนับสนุนข9อมูล ดร.ประดิษฐ@ นูเล คุณหนุ#ม เจ(าของเพจ November25 คู#มือผู(เล#าเรื่องธรณี: น้ำผุดทัพลาว Coppyright@ 2023 กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล(อม พิมพ@ครั้งที่ X เดือนXXX 25XX จัดพิมพ@โดย สำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 กรมทรัพยากรธรณี 178 หมู# 27 ถนนมิตรภาพ ตำบลศิลา อำเภอเมืองขอนแก#น จังหวัดขอนแก#น 40000 โทรศัพท@ 043-243960 โทรสาร 043-243961 ข9อมูลรายการบรรณานุกรม กรมทรัพยากรธรณี, 2566 คู#มือผู(เล#าเรื่องแหล#งธรณีวิทยา น้ำผุดทัพลาว 34 หน(า

ในป$ 2536 กรมป-าไม0ได0มีการบริหารจัดการพื้นที่บริเวณน้ำผุดทัพลาว โดยมีวัตถุประสงคLดังนี้ 1. เพื่อเปPนการสนองนโยบายของรัฐบาลในด0านการอนุรักษLทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล0อม 2. เพื่อจัดสถานที่พักผWอนหยWอนใจของประชาชน ได0ชมทิวทัศนLอันสวยงาม สัมผัสกับ ธรรมชาติ อันบริสุทธิ์ ทั้งยังเปPนสถานที่สำหรับศึกษาหาความรู0ในด0านธรรมชาติและ สิ่งแวดล0อม แกW นักเรียน นักศึกษา และผู0สนใจ 3. เพื่ออนุรักษLแหลWงน้ำธรรมชาติ คือ “น้ำผุด” ให0คงไว0เพื่อประโยชนLใช0สอยในด0าน บริโภคและการเกษตรแกWประชาชน ในท0องที่ตำบลห0วยยางและพื้นที่ใกล0เคียง 4. เพื่ออนุรักษLทรัพยากรธรรมชาติ อันได0แกW ป-าไม0 ดิน และน้ำ ไว0ให0อนุชนรุWนหลังใน อนาคต ได0มีโอกาสพบเห็นชื่นชม และใช0ประโยชนLตWอไป 5. เพื่อเปPนสถานที่ทWองเที่ยวทางธรรมชาติในชุมชน และเพื่อให0ทุกภาคสWวนได0มีสWวนรWวม ในการอนุรักษLทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล0อม 6. เพื่อมุWงเน0นให0เปPนแหลWงเรียนรู0และศึกษาทางความรู0ในด0านการอนุรักษL ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล0อม ให0กับสถาบันการศึกษา โรงเรียน หนWวยงาน ราชการ หนWวยงานเอกชน ประชาชน และผู0ที่สนใจ 2

การอนุรักษLแหลWงมรดกธรณีวิทยา สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาว อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ 3 น# าํผดุทพัลาว Thab Lao Spring KHON SAN, CHAIYAPHUM วิสัยทัศน (VISION) “รักษาทรัพยากรธรรมชาติโดยการมีสวนรวม อยางยั่งยืน”

เวลาทำการเป*ด – ป*ด เป#ดให'บริการทุกวัน เวลา 8.00-17.00 น. อัตราค2าเข4าชม ไม<เสียค<าเข'าชม เวลาที่เหมาะสมสำหรับการท2องเที่ยว สามารถท<องเที่ยวได'ทั้งปH ช<วงที่แนะนำคือฤดูร'อน ข4อมูลสำหรับการท2องเที่ยว สามารถลงเล<นน้ำได'ปลอดภัยความลึกของน้ำประมาณ 1 เมตร มีโตTะนั่งพักผ<อนจำนวนมากและมีบริการให'เช<าเสื่อสำหรับนั่งเล<นริมธารน้ำ ลานจอดรถกว'างขวาง มีร'านอาหารหลากหลาย มีร'านขายอุปกรณYสำหรับเล<นน้ำและเสื้อผ'า ข4อมูลอื่น ๆ ที่ควรรู4 : พยากรณYอากาศ www.accuweather.com สำนักงานการท<องเที่ยวและกีฬาจังหวัดชัยภูมิwww.chaiyaphum.mots.go.th ศูนยYบริการข'อมูลท<องเที่ยวประเทศไทย www.thai.tourismthailand.org 4

ข"อมูลทั่วไป 6 ที่มาและประวัติศาสตร8 8 ลักษณะภูมิประเทศ 10 ลักษณะธรณีวิทยา 14 ลักษณะของหินปูน 16 ลำดับชั้นหิน 18 ซากดึกดำบรรพ8 19 ผลวิเคราะห8น้ำ 20 ภูมิประเทศแบบคาสต8 22 การเกิดน้ำผุดทัพลาว 23 แนวทางการพัฒนาการทVองเที่ยว 24 และการใช"ประโยชน8เชิงพื้นที่ สารบัญ Content 5

6 ในป$ พ.ศ. 2545 ได0มีการปรับแผนการ บริหารราชการใหมWโดยให0สวนรุกขชาติน้ำผุด ทัพลาวไปอยูWในการบริหารราชการและกำกับ ดูแลในสังกัดกรมอุทยานแหWงชาติ สัตวLป-า และพันธุLพืช ภายใต0การกำกับดูแลและบังคับ บัญชาของสำนักวิจัยการอนุรักษLป-าไม0และ พันธุLพืช เปPนต0นไป และเริ่มดำเนินการบริหาร จัดการพื้นที่สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวตาม หลักการและแนวทางวิชาการควบคูWกับการ ทWองเที่ยวอยWางตWอเนื่อง ในป$ พ.ศ. 2554 กรมการทWองเที่ยว กระทรวงการทWองเที่ยวและกีฬาได0ให0การ สนับสนุนงบประมาณดำเนินโครงการพัฒนา สิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อการทWองเที่ยวใน สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาว จังหวัดชัยภูมิ วงเงิน 20,579,000 บาท เพื่อพัฒนาศักยภาพ แหลWงทWองเที่ยวให0มีมาตรฐานสามารถรองรับ นักทWองเที่ยวอยWางมีคุณภาพและมีการบริหาร จัดการที่ยั่งยืน ข"อมูลทั่วไป General Information

สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวตั้งอยูWที่บ0านผาเบียด ตำบลห0วยยาง อำเภอ คอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด 160 ไรW เนื่องด0วยสวน รุกขชาติน้ำผุดทัพลาวอยูWในพื้นที่ป-าสงวนแหWงชาติภูซำผักหนามมีเขต การติดตWอกับพื้นที่ป-าอนุรักษLเขตรักษาพันธุLสัตวLป-าผาผึ้ง พื้นที่นี้จึงเปPน แหลWงรวบรวมพรรณไม0ท0องถิ่น รวมพันธุLไม0ที่มีคWาทางเศรษฐกิจ พืชหา ยาก และพืชที่ใกล0สูญพันธุLในท0องถิ่นนั้น โดยพื้นที่สWวนใหญWเปPนพื้นที่ หยWอมป-าสงวนดั้งเดิม มีตาน้ำผุดขนาดใหญWผุดขึ้นกลางบWอน้ำ และไหล เปPนลำธารตลอดทั้งป$ ในพื้นที่นี้มีลักษณะทรัพยากรป-าไม0แบบป-าเต็งรัง และป-าเบญจพรรณที่มีพันธุLไม0เจริญเติบโตมากถึง 127 ชนิด ได0แกW ประดูW มะคWาโมง มะคWาแต0 ตะแบก เต็ง ต0นรัง ต0นพฤกษL ต0นแดง ต0น อินทนิล ต0นตีนนก ต0นพยุง ต0นเพกา ต0นกระพี้ ต0นทองหลาง เปPนต0น และพื้นที่สWวนหนึ่งของพื้นที่ป-าอนุรักษLที่เปPนที่อยูWอาศัยและดำรงชีพของ สัตวLป-าหลากหลายชนิด โดยสWวนใหญWจะพบเห็นสัตวLป-าประเภทหมูป-า กระรอก กระแต ลิง นก เปPนต0น 7

ที่มาและประวัติศาสตร1 8 จากข0อมูลเรื่องเลWาในอดีตของคนในบริเวณนี้ พบโครงกระดูกมนุษยLและเครื่องใช0ของคนโบราณในสมัยอดีต จึงมีข0อสันนิษฐานวWาบริเวณนี้ต0องเคยมีคนลาวมาปลูกพักเพื่ออยูWอาศัยหรือมีทหารกองทัพลาวเดินทัพผWานมา และใช0เปPนพื้นที่ตั้งกองทัพเพื่อสะสมสะเบียงอาหารและไพรWพลกWอนจะเคลื่อนทัพผWานไป จึงเปPนที่มาของชื่อ "ทัพลาว” ซึ่งสอดคล0องสัมพันธLกับประวัติศาสตรLไทยที่สันนิษฐานวWาสมัยกรุงศรีอยุธยาเปPนราชธานี บริเวณ จังหวัดชัยภูมิมีประชากรลาวเข0ามาอาศัยอยูWและมีการสร0างพระธาตุหนองสามหมื่น (แก0วโพนงาม, 2564) ซึ่งอยูWบริเวณอำเภอภูเขียวปmจจุบัน และในสมัยรัชกาลที่ 1 หมื่นอรWามกำแหง คนเชื้อสายหลวงพระบาง ได0 เข0ามาตั้งบ0านแปงเมืองในเขตอำเภอคอนสารในปmจจุบัน ในสมัยรัชกาลที่ 2 มีชุมชนลาวเวียงจันทนLอพยพ (หลวงไกรสิงหนาท) เข0ามาในเขตอำเภอภูเขียวและเกษตรสมบูรณL ตWอมาในสมัยรัชกาลที่ 3 เจ0าอนุวงศLได0กWอ การกบฏและกวาดต0อนชาวเมืองนครราชสีมาเพื่อนำไปยังเมืองเวียงจันทนL เมื่อไปถึงทุWงสัมฤทธิ์พระยาภักดี ชุมพล (แล) เจ0าเมืองชัยภูมิ พร0อมด0วยเจ0าเมืองใกล0เคียงได0ยกทัพออกไปสมทบกับคุณหญิงโม ตีกระหนาบ ทัพเจ0าอนุวงศLเวียงจันทนLจนแตกพWายไป ฝ-ายกองทัพลาวสWวนหนึ่งลWาถอยจากเมืองนครราชสีมาเข0ายึดเมือง ชัยภูมิไว0และเกลี้ยกลWอมให0พระยาภักดีชุมพลเข0ารWวมเปPนกบฏด0วย เหลWานี้จึงเปPนหลักฐานทางประวัติศาสตรL ที่สำคัญและสนับสนุนความเปPนมาของชื่อ “ทัพลาว”

9 Origin & History เนื่องจากในอดีตบริเวณนี้มีต0นเลาขึ้นจำนวนมาก จึงมีสมมติฐานวWา "ทัพลาว" อาจมาจากการเพี้ยน เสียงของคำวWา "ทับเลา" ที่เปPนที่มาของชื่อบ0านนาม เมืองหรือ “ภูมินาม” ซึ่งเปPนระบบวิธีคิดทาง วัฒนธรรมของผู0คนแตWละพื้นที่ที่สัมพันธLกับถิ่นที่อยูW อาศัย ลักษณะทางภูมิศาสตรL พืชพันธุL ภูเขา ลำ ห0วย เปPนต0น โดยคำวWา "ทับ" มาจากการตั้งถิ่นที่อยูW อาศัย โดยมาจากสิ่งปลูกสร0างที่อยูWอาศัยในบริเวณ ทุWงนาที่มีต0นเลา (Saccharum spontaneum) ที่ เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติจำนวนมาก ดังนั้นจึงเปPน ที่มาของคำวWาทับเลาและเพี้ยนเสียงมาเปPนทัพลาว ในปmจจุบัน

ลักษณะภูมิประเทศ Topographic Characteristics สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวตั้งอยูWอำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิซึ่งตั้งอยูWทางด0านตะวันตกของ ที่ราบสูงโคราช จึงทำให0ลักษณะภูมิประเทศเปPนภูเขาสูงที่คWอนข0างสลับซับซ0อนของภูเขา หินปูนและภูเขาหินทราย มีลักษณะภูมิประเทศเปPนที่ราบเชิงเขาหินปูนที่มีความลาดชันน0อย มีความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 316 เมตร 10 นํ#าผุดทัพลาว

ทางทิศตะวันตกของสวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีอาณาเขตติดตWอกับเขตรักษาพันธุLสัตวLป-าผาผึ้งที่เปPน ภูเขาหินปูนที่สูงชัน สWวนทางทิศเหนือ ตะวันออก และทิศใต0ติดตWอกับเขตปฏิรูปเพื่อเกษตรกรรม โดย สามารถเดินทางจากทางหลวงหมายเลข 12 บริเวณแยกคอนสาร ผWานมายังทางหลวงชนบท 2055 ประมาณ 12 กิโลเมตรทางทิศใต0 พื้นที่สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีตาน้ำผุดขนาดใหญWปรากฎขึ้นกลางบWอน้ำและไหลเปPนลำธาร สูWพื้นที่ทางการเกษตรตลอดทั้งป$ จึงทำให0บริเวณนี้มีลักษณะทางน้ำแบบแขนงจำนวนมาก โดยจะไหล รวมกันลงสูWเขื่อนอุบลรัตนLและลำน้ำชีทางทิศตะวันออก สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีลักษณะ ภูมิอากาศแบบร0อนชื้น เนื่องมาจากเปPนพื้นที่ที่ได0รับอิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต0ในฤดูฝน และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือในฤดูร0อน สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีลักษณะภูมิอากาศแบบร0อนชื้น เนื่องมาจากเปPนพื้นที่ที่ได0รับ อิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต0ในฤดูฝนและลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือในฤดูร0อน ซึ่ง สามารถแบWงออกได0เปPน 3 ชWวงฤดูกาล ฤดูร0อน ระหวWางกุมภาพันธL ถึง พฤษภาคม ฤดูฝน ระหวWางมิถุนายน ถึง กันยายน ฤดูหนาว ระหวWางตุลาคม ถึง มกราคม 11 ภูมิศาสตร1 Geography

12

13 สภาพพื้นที่ของเทือกเขาบริเวณนี้สWวนใหญWจะเปPนภูเขาหินปูน และทำให0เกิดเปPนลักษณะถ้ำ หน0าผา ยอดเขา และลำน้ำตWาง ๆ ซึ่งสภาพลักษณะดังกลWาวกWอให0เกิดเปPนลำธารน้ำใต0ดินที่ไหล ออกมาเปPนน้ำผุดทัพลาว แล0วกWอเกิดเปPนลำห0วยนา ไหลผWาน ตำบลห0วยยาง ตำบลดงกลาง และตำบลโนนคูณ อำเภอคอน สาร จังหวัดชัยภูมิ

สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีลักษณะทาง ธรณีวิทยาเปPนภูเขาและที่ราบในแนวชั้นหินคดโค0ง รูปประทุนของหินปูนอายุเพอรLเมียนระหวWาง หมวดหินหัวนาคำ (Phn) ที่มีลักษณะเปPนหินปูน เนื้อดินแทรกสลับชั้นและเปPนเลนสLอยูWในชั้น หินดินดานสีเทาและหินทรายสีน้ำตาลแกมเหลือง กับหมวดหินผานกเค0า (Ppn) ที่เปPนหินปูนสีเทา ชั้นหนามากและมีชั้นหินดินดานแทรกสลับเปPนชั้น บางรWวมกับเลนสLหินเชิรLต 14

ลักษณะทางธรณีวิทยา สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาวมีสภาพธรณีวิทยาเปPนบริเวณแนวสัมผัสของหิน อายุเพอรLเมียนหรือประมาณ 299-260 ล0านป$กWอน ระหวWางหมวดผานกเค0า (Ppn) ที่แสดงเปPนเทือกเขาหินปูนสูงทางทิศตะวันตกกับหมวดหินหินหัวนา คำ (Phn) ที่แสดงลักษณะเปPนที่ราบทางทิศตะวันออก Geological Characteristics 15

ลักษณะของหินปูน Lithology of limestone 16 หินยุคเพอรFเมียนในพื้นที่น้ำผุดทัพลาวและ บริเวณใกลLเคียงถูกจัดใหLอยูEในกลุEมหินสระบุรี ชั้นหินสะสมตัวในทะเลคEอนขLางตื้นบริเวณขอบ ทวีป (continental margin) ในชEวงเวลาที่ แผEนอนุทวีปอินโดจีนกำลังเคลื่อนตัว ประกอบดLวยหินปูนและหินทรายสลับชั้นดLวย หินโคลนและหินปูนเลนสF ชั้นหินเอียงเทปาน กลางถึงมาก วางตัวอยูEในแนวประมาณทิศ เหนือ-ทิศใตL (NNE-SSW) ซากดึกดำบรรพFที่พบในหินบริเวณนี้ ประกอบดLวยฟeวซูลินิค แบรคิโอพอต ไบรโอซัว หอยสองฝา แอมโมไนตFไครนอยสF ปะการัง รอยชอนไช ฟองน้ำ หอยเจดียF และเศษซากพืช ใหLมีอายุอยูEในยุคเพอรFเมียนตอนกลาง กลุEมหินสระบุรีในอำเภอคอนสาร จังหวัด ชัยภูมิ ประกอบดLวย 3 หมวดหิน คือหมวดหิน ผานกเคLา หมวดหินหัวนาคำ และหมวดหินน้ำ ดุก (ธีรพล วงษFประยูร, 2551)

17 หมวดหินผานกเคLา ประกอบดLวยหินปูนเนื้อปนดิน (micritic limestone) มีหินปูนโดโลไมตFสEวนนLอย ชั้นหิน มักถูกแทนที่ภายหลังดLวยแถบหินเชิรFตและหินเชิรFตแบบกLอน ชั้นหินบางถึงหนามาก จนถึงเปnนปopน หมวดหินหัวนาคำ ประกอบดLวยหินทรายเกรFยแวกสลับ ชั้นดLวยหินโคลนและหินปูนเลนสF ชั้นหินชัดเจนแสดงขนาด บางถึงหนาปานกลาง หมวดหินน้ำดุก ประกอบดLวยหินดินดาน หินทรายสลับ ชั้นดLวยหินโคลน ชั้นหินคดโคLงคEอนขLางมาก มีหินปูนเลนสF สลับอยูEบLาง ทั้ง 3 หมวดหิน มีความสัมพันธFแบบตEอเนื่องกัน ทั้งแบบ บน-ลEาง และแบบดLานขLางรEวมอยูEดLวย หินยุคเพอรFเมียนใน พื้นที่พบวEา มีรอยสัมผัสแบบรอยเลื่อนกับหมวดหินหLวยหิน ลาดยุคไทรแอสซิก **สามารถพบเจอซากดึกดำบรรพEหรือฟอสซิลได9ทั่วไป บริเวณโขดหินในสวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาว

18 หมวดหินน้ำดุก หินดินดาน หินเถ)าภูเขาไฟ หินเชิร1ต และ หินปูนเนื้อดิน สีเทา สีเทาดำ ชั้นหินบางถึง หนาปานกลาง เนื้อละเอียด พบซากดึกดำ บรรพ1ฟFวซูลินิด แบรคิโอพอด แอมโมไนต1 และไครนอยด1 หมวดหินหัวนาคำ หินดินดาน หินทรายแปKง สลับชั้นด)วยหิน ทรายเกร1ยแวกและหินปูนเลนส1เนื้อดิน สี เทาเขียวถึงเทาดำ หินทรายเม็ดละเอียดถึง หยาบปานกลาง แสดงชั้นบาง ชั้นหินหนา ปานกลาง พบซากดึกดำบรรพ1แบรคิโอพอด ไครนอยด1 ไบรโอซัว ฟอแรมมินิเฟอรา ฟองน้ำ ปะการัง หอยงวงช)าง และเศษพืช หมวดหินผานกเค0า หินปูน หินปูนเนื้อดิน หินปูนเนื้อโดโลไมต1 สีเทาถึงเทาดำ เนื้อละเอียด ตกผลึกใหมQ บางบริเวณ แทนที่ด)วยโดโลไมต1และซิลิกา แบบเฉพาะที่ ชั้นหินบางถึงหนา พบเชิร1ตสี น้ำตาลทั้งแบบก)อนและแถบชั้น พบซาก ดึกดำบรรพ1ฟFวซูลินิด แบรคิโอพอด หอย สองฝา ไครนอยด1 ปะการัง หอยเจดีย1 ฟองน้ำ และไทรโลไบต1 ลำดับชั้นหิน Stratigraphy **ความหนาไมQตามมาตราสQวน UNKNOWN 530เมตร150-300เมตร140-200 เมตร อ"างอิงจาก ธีรพล วงษ0ประยูร (2551) อายุ ความ ลักษณะเนื้อหิน หนา เพอรFเมีย น

1 CM 1 CM 1 CM 1 CM ซากดึกดำบรรพ1ที่พบในพื้นที่ Fossils in the areas 1 CM 1 CM 1 CM 1 CM รูโกซา/ปะการังฮอร์น ฟิวซูลนิดิ /คตข้าวสาร ฟิวซูลนิดิ /คตข้าวสาร ไครนอยด์/พลับพลึงทะเล ไครนอยด์/พลับพลึงทะเล ไครนอยด์/พลับพลึงทะเล ฟิวซูลนิดิ /คตข้าวสาร หอยสองฝาและหอยฝาเดียว 19

20 ผลวิเคราะห1น้ำ Water analysis results TDS 296 EC 649.7 µs pH 7.04 HCO3 - 390 mg/l น้ำใส สะอาด แตCกระดFาง SO4 6.722689076 Cl 0.8539 NO3 1.0500 TDS 308 EC 644.6 µs pH 6.8 HCO3 - 400 mg/l น้ำใส สะอาด แตCกระดFาง SO4 6.806722689 Cl 0.0461 NO3 0.01 รายงานผลตามตำแหนWงการเก็บตัวอยWางบริเวณที่อนุรักษL สWวนตาน้ำผุด ประกอบด0วยตาน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ

21 มีการปนเปxyอนของธาตุโลหะหนักต่ำมากและไมWมีธาตุอันตราย แตWอยWางไรก็แล0วแตWยังไมWเหมาะสมแกWการบริโภคโดยตรงจากแหลWงน้ำ TDS 296 EC 647.6 µs pH 6.88 HCO3 - 386 mg/l น้ำใส สะอาด แตCกระดFาง SO4 6.890756303 Cl 0.0275 NO3 1.0415 สำหรับคุณภาพน้ำที่เก็บชWวงเดือนกุมภาพันธL 2566 มีลักษณะใสไมWขุWน สะอาด แตWมีความกระด0างอยูW เนื่องจากมีการปนเปxyอนจากไบคารLบอเนตของหินปูน มีคุณภาพอยูWในเกณฑLดีสำหรับการอุปโภค อุณหภูมิอยูWในชWวง 25.3-26.5 องศาเซลเซียส pH 6.8-7.04 หรืออยูWในชWวงกลาง

ภูมิประเทศแบบคาสต1 Karst Topography 22 หมวดหินผานกเค,า หมวดหัวนาคำ ตะกอนควอเทอนารี แนวน้ำผุดหรือตาน้ำ ทิศตะวันตก ภูมิประเทศแบบคาสตL(karst topography) เปPนลักษณะภูมิประเทศที่โดดเดWนและมีรูปแบบเฉพาะ ซึ่งเกิดจากการละลายของกลุWมหินที่สามารถละลายน้ำได0 (carbonate bedrock) เชWน หินปูน (CaCO3) และโดโลไมตL(CaMg(CO3) 2) จากการกัดกรWอนและชะล0างของน้ำใต0ดินและผิวดินที่มีสภาพ เปPนกรดอWอนอยWางคWอยเปPนคWอยไป จนทำให0เกิดลักษณะเปPนรูปรWางตะปุ-มตะปåçขรุขระ สูงต่ำ เปPนหลุม บWอ หรือหน0าผาสูงชันคล0ายกับภูมิประเทศแบบเตาขนมครกคว่ำ และนำไปสูWการเกิดหลุมหยุบ ระบบ น้ำใต0ดิน และระบบถ้ำในที่สุด นอกจากนี้การละลายของหินปูนหรือหินคารLบอเนตยังสWงผลให0เกิด ลักษณะพิเศษจำพวกหินงอก หินย0อย หรือเสาหินภายในถ้ำที่ปรากฏอยูWทั่วไปตามเทือกเขาหินปูน

23 การเกิดน้ำผุด Spring Occurrence พื้นที่น้ำผุดทัพลาวมีลักษณะธรณีวิทยาที่มีลักษณะเฉพาะและโดดเดWน โดยภูเขาหินปูนของหมวดหินผานก เค0า (หินปูนเนื้อดิน) โผลWปรากฎเปPนเทือกเขาและภูมิประเทศแบบคาสตLทางทิศตะวันตก ซึ่งหินปูนเหลWานี้มี คุณสมบัติเปPนชั้นหินอุ0มน้ำที่มีชWองวWางและโพรงจำนวนมากทำให0น้ำใต0ดินสามารถไหลผWานไปได0จนระดับน้ำ ใต0ดินไปสัมผัสกับหินตะกอนเนื้อประสมของหมวดหินหัวนาคำ (หินดินดานและหินทรายแปéง) ที่แสดงเปPน พื้นที่ราบทางทิศตะวันออกและจัดเปPนชั้นหินทึบน้ำที่ไมWมีชWองวWางให0น้ำบาดาลไหลผWานไปได0 น้ำบาดาลจึง ไหลผุดขึ้นมาด0านบนตามชWองวWางหรือระนาบแนวสัมผัสระหวWาง 2 หมวดหิน ปรากฎเปPนน้ำผุดทัพลาวและ น้ำผุดหรือตาน้ำตามแนวสัมผัสบริเวณอำเภอคอนสาร เชWน น้ำผุดทัพลาว น้ำผุดนาเลา น้ำผุดนาวงเดือน ธารน้ำผุดอิงภู น้ำผุดหินลาด เปPนต0น การที่มีน้ำผุดจำนวนมากทำให0เกิด เปPนลำห0วยไหลผWานตำบลห0วยยาง ดงกลาง และโนนคูณ ของอำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ทำให0พื้นที่ในบริเวณ ดังกลWาวมีความชุWมน้ำสูงเหมาะสมกับการเจริญเติบโตของ พืชจำพวกหมากและมะพร0าว นอกจากนี้บริเวณที่น้ำมีการ ไหลผWานอาจเกิดการตกตะกอนของแคลเซียมคารLบอเนต (CaCO3) ทำให0เกิดเปPนทูฟา (tufa) ที่เกิดจากการ ตกตะกอนทางเคมีเกิดจากการตกตะกอนทางเคมี หรือการ ระเหยของน้ำจนทำให0เกิดการพองเปPนเปลือกชิ้นบางและมี เนื้ออWอนสีขาวขุWน คล0ายลักษณะคาบปูน

24 น้ ำ ผุ ด ทัพ ล า ว เทือกเขาสูงแบบคาสต8- หินปูน เทือกเขาสูง - หินทราย เทือกเขาสูง -หินทราย เนินเมซา - หินทราย เนินยอดป[าน - หินทราย แนวทางการพัฒนาการท,องเที่ยวและการใช6ประโยชน9เชิงพื้นที่ Guidelines for tourism development and spatial utilization

คอนสาร 25 จังหวัดชัยภูมิเปPนจังหวัดที่ตั้งในภูมิศาสตรLที่ดีและมีทรัพยากรธรรมชาติที่มีคุณคWามากมาย สWงผลให0มี ศักยภาพในการทำการเกษตรทั้งพื้นที่เชิงเขาและที่ลุWมน้ำ นอกจากนี้ยังสามารถพัฒนาการทWองเที่ยว ได0หลากหลายรูปแบบ โดยเฉพาะการทWองเที่ยวโดยชุมชนที่อาศัยทรัพยากรธรณีและสิ่งแวดล0อมที่ แตกตWางกัน ทั้งเทือกเขาพังเหย เขาหินปูน ถ้ำ น้ำตก น้ำผุด แมWน้ำ เขื่อน อWางเก็บน้ำ บึง หนอง อุทยานแหWงชาติที่อนุรักษLป-าไม0และสัตวLป-าไว0มากมาย รวมทั้งวัฒนธรรม ประเพณี และ ประวัติศาสตรL การทWองเที่ยวโดยชุมชน (community base sustainable tourism) เปPนการทWองเที่ยวที่ คำนึงถึงความยั่งยืนของสิ่งแวดล0อม สังคม และวัฒนธรรม กำหนดทิศทางโดยชุมชน จัดการโดย ชุมชนเพื่อชุมชน และชุมชนมีบทบาทเปPนเจ0าของมีสิทธิในการจัดการดูแลเพื่อให0เกิดการเรียนรู0แกWผู0 มาเยือน โดยมองวWาการทWองเที่ยวต0องทำงานครอบคลุม 5 ด0าน พร0อมกัน ทั้งการเมือง เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล0อม ในสWวนของน้ำผุดทัพลาวนั้นถูกจัดเปPนสWวนหนึ่งของอุทยานธรณี ชัยภูมิ ซึ่งมีศักยภาพในการพัฒนาการทWองเที่ยวเชิงธรรมชาติที่อาศัยทรัพยากรป-าไม0และสัตวLป-าของ เขตรักษาพันธุLสัตวLป-าภูเขียว-ทุWงกะมัง การพัฒนาการทWองเที่ยวเชิงธรณีให0สอดคล0องกับแนวทางการ จัดตั้งอุทยานธรณีชัยภูมิ และการพัฒนาการทWองเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเพื่อศึกษาวิถีชีวิตของชาวบ0าน ตำบลห0วยยางที่สัมพันธLกับธรรมชาติ เชWน การปลูกหมากและการแปรรูป เปPนต0น นอกจากนี้การทWองเที่ยวยังสามารถเปPนเครื่องมือในการพัฒนา โดยใช0การทWองเที่ยวเปPน เงื่อนไขและสร0างโอกาสให0องคLกรชุมชนเข0ามามีบทบาทสำคัญในการวางแผนทิศทางการพัฒนา ชุมชนของตนในชุมชน โดยเฉพาะอยWางยิ่งในชุมชนที่มีแนวโน0มวWาการทWองเที่ยวจะรุกคืบเข0าไปถึง หรือต0องการเปïดเผยชุมชนของตนให0เปPนที่รู0จักในวงกว0าง ให0มีการสร0างให0เกิดกระบวนการเรียนรู0 เกี่ยวกับการวางแผน การบริหารจัดการทรัพยากรและกระจายอำนาจการตัดสินใจโดยเน0น ความสำคัญของการจัดการธรรมชาติแวดล0อมและใช0การทWองเที่ยวเปPนเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน ไปพร0อมกัน

26 แผนที่สถานที่ท*องเที่ยวแนะนำ ในอำเภอคอนสารและภูผาม*าน หากนักท+องเที่ยวเดินทางผ+าน ทางหลวงหมายเลข 12 จนมาถึง แยกคอนสาร สามารถเลี้ยวลงมาทาง ใตEผ+านทางหลวงหมายเลข 2055 เพื่อ เขEาชมจุดท+องเที่ยวทางธรรมชาติของ คอนสารหรือเลี้ยวขึ้นไปทางเหนือเพื่อเขEา อำเภอคอนสารและเที่ยวที่ภูผาม+านต+อไป

27 แหล,งท,องเที่ยวแนะนำ Recommended Attraction วัดถ้ำพญาช+างเผือก วัดถ้ำพญาช?างเผือก เปPนวัดที่ตั้งชื่อมาจาก หลวงปู-วิไลยLเขมิโย ผู0ดำรงตนอยWางช0างเผือกอยูWในป-าเขา เปPน วัดที่สวยงามซWอนตัวอยูWในหุบเขาใกล0กับน้ำผุดทัพลาว มีบรรยากาศที่รWมรื่น ด0านในถ้ำมีองคLพระประธานที่ องคLใหญWและประติมากรรมถ้ำทั้งหินงอก หินย0อย เสาหิน และซากดึกดำบรรพLที่ผนังถ้ำ นอกจากนียังมี พระพุทธรูปองคLใหญWสีขาวอยูWบนจุดสูงสุดของภูเขาที่สามารถดูวิวทิวทัศนLและภูมิประเทศของบริเวณนี้ได0

วัดถํ&าสีหนาทเดชาหรือสํานักสงฆ์สีหนาทเดชา วัดถ้ำสีหนาทเดชาเปPนสำนักสงฆLที่ตั้งอยูWบนภูเขาหินปูนใกล0กับน้ำผุดทัพลาว วัดใช0ลักษณะของถ้ำในภูเขา เปPนสถาปmตยกรรมของอุโบสถ ซึ่งต0องเดินขึ้นบันไดไปด0านบนภูเขาหินปูน บริเวณด0านนอกสามารถ มองเห็นวิวของภูมิประเทศเทือกเขาหินปูนและที่ราบของบริเวณนี้ได0อยWางชัดเจน 28

ภาพเขียนสีโบราณวัดถ้ำขามน้ำอุ,นเวฬุวัน 29 แสดงภาพเลQาเรื่องที่เกี่ยวกับคนและสัตว1รวมทั้งภาพลักษณ1ตQาง ๆ ได)แกQ ภาพมือที่เห็นนิ้วเพียง 4 นิ้ว ภาพหมูปZา ภาพ กลุQมใหญQมีองค1ประกอบรQวมกันคือเขียนภาพเป]นเส)นโค)งโดยที่ปลายเส)นโค)งด)านซ)ายมีรูปวงกลม เส)นริ้ว 3 เส)น ภาพ มือเด็กข)างซ)าย และภาพวงกลมอีก 3 วง บนเส)นโค)งมีภาพสุนัข 4 ตัว ยืนหันหน)าไปทางด)านซ)าย นอกจากนี้ยังพบ ภาพเด็กยืนกางแขนที่มือข)างขวามีเส)นยาวออกไป บนเส)นมีภาพสัตว1คล)ายสุนัขยืนอยูQ 2 ตัว ยืนหันหน)าไปทางทิศ เดียวกัน มีภาพคนขนาดใหญQยืนตัวตรง กางแขนขา ตรงระหวQางขาและปลายเท)าสองมีจุดวงกลมทึบ ใต)มือข)างซ)ายมี ภาพวงกลมทึบ 7 วง เรียงกันอยูQในแนวตั้ง (กรมศิลปากร, 2562) แหล*งโบราณคดีภาพเขียนสีถ้ำขาม พบอยูWบริเวณหุบเขากับถ้ำด0านทิศใต0ของภูผักหนาม ชWวงที่พบภาพเขียนสีเปPนเพิงผา มีพื้นที่ในการเขียนภาพกว0างประมาณ 1 เมตร ยาว 4 เมตร โดยจากจุดจอดรถบริเวณลานวัดต0องเดินขึ้นเขาไปด0วยบันไดระยะหนึ่ง ภาพเขียนสี ที่พบเขียนด0วยสีแดง ปนน้ำตาลบนพื้นหินสีเทาเข0มถึงสีดำ กำหนดอายุสมัยของภาพเขียน สีนี้อยูWในยุคกWอนประวัติศาสตรL ประมาณ ๓,๐๐๐ ป$มาแล0ว (กรมศิลปากร, 2562)

วัดเจดีย์หลวงพอ่พระประธาน 700 ปี(องคจ ์ าํลอง) 30 นํา#ผ ุ ดนาเลา น้ำผุดนาเลาดูแลโดยองคLการบริหารสWวนตำบลทุWงนาเลา อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ อยูWทางทิศ เหนือและจัดเปPนสWวนหนึ่งของแนวน้ำผุดหรือตาน้ำที่มีการเกิดเหมือนกับน้ำผุดทัพลาว วัดเจดีย1 ตั้งอยูQที่ หมูQที่ 1 ตำบลคอนสาร อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ มีการค)นพบพระพุทธรูปองค1ใหญQเนื้อ ศิลาแลง ปางมารวิชัย คล)ายศิลปะแบบขอม? คาดวQาสร)างตั้งแตQสมัยสุโขทัย ขนาดหน)าตักกว)าง 3 ศอก สูง 8 ศอก มีลักษณะพุทธศิลปjสมบูรณ1และงดงาม มีลักษณะเดQนคือพระโอษฐ1เป]นสีแดง มีอายุประมาณ 700 ปm

เสiนทางทjองเที่ยว (หินปูน) ภูผามjานในหนึ่งวัน 31 Paisal Sangiamsri บ*าย - น้ำผุดตาดเต*า เช?า - Blue Lagoon บ*อเหมืองหินปูน เย็น - ถ้ำค?างคาว

32 อุทยานธรณีประเทศไทย Geopark Thailand

อุทยานธรณีชัยภูมิ 33 Chaiyaphum Geopark อุทยานธรณีชัยภูมิ(Chaiyaphum Geopark) ประกอบด0วยพื้นที่ 8 อำเภอ คือคอนสาร หนองบัวแดง ภักดี ชุมพล เกษตรสมบูรณLหนองบัวระเหว เทพสถิต บ0านเขว0า และเมืองชัยภูมินอกจากนี้จังหวัดชัยภูมิยัง เปPน 1 ใน 4 จังหวัด ของประเทศไทยที่เปPนรอยตWอเปลี่ยนผWานจากทะเลเปPนแผWนดินและมีความโดดเดWนด0าน ซากสัตวLดึกดำบรรพL 3 มหายุค ภายใต0ชื่ออุทยานธรณีชัยภูมิ ดินแดน 3 มหายุค 1) มหายุคพาลิโอโซอิก (สัตวLทะเลโบราณ 298-259.1 ล0านป$) 2) มหายุคมีโซโซอิก (มูลปลาโบราณ 220 ล0านป$ไดโนเสารLกินพืชที่เกWาแกWที่สุด อายุ209-210 ล0านป$) 3) มหายุคซีโอโซอิก (หมีแพนด0าและสัตวLรWวมสมัยอายุ2 แสนป$) โดยเฉพาะซากหมีแพนด0าที่ถูกขุดพบที่ อำเภอคอนสาร ซึ่งในประเทศไทยถูกค0นพบ 2 ที่เทWานั้นคือชัยภูมิและแมWฮWองสอน อุทยานธรณีชัยภูมิเปPนอุทยานธรณีระดับท0องถิ่นโดยการประกาศของผู0วWาราชการจังหวัดเมื่อวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2564 และได0มีแผนพัฒนาสูWอุทยานธรณีระดับประเทศและอุทยานธรณีระดับโลก (UNESCO Global Geopark) ตWอไป โดยมีทีมงานองคLการบริหารสWวนจังหวัดชัยภูมิบริหารจัดการและนายกองคLการบริหารสWวน จังหวัดชัยภูมิเปPนผู0อำนวยการอุทยานธรณี

เลWนน้ำผุดทัพลาว แลภูเขาชมป-าไม0 สำรวจผจญภัย ดำดิ่งไปในทะเล มองหาปะการัง แปลกตาจังไมWจำเจ ฟอสซิลจากทะเล แลดูเกüประหลาดใจ วัฒนธรรมชาวผาเบียด ชWางละเมียดแสนละไม ปลูกหมากไว0มากมาย ขายสWงได0แปรรูปมี ไรWอ0อยแสนกว0างใหญW ถูกแซมไว0ด0วยเลานี้ ธรรมชาติและธรณี คุณคWามีเหลือคณา น# าํผดุทพัลาว Thab Lao Spring KHON SAN, CHAIYAPHUM พันธกิจ (MISSIONS) : เปPนแหลWงรวบรวมพันธุLไม0หายากและมีคWาทางเศรษฐกิจ เปPนแหลWงเศรษฐกิจของชาวบ0านในเขตอำเภอคอนสาร เปPนแหลWงพักผWอนหยWอนใจที่สำคัญในอำเภอคอนสาร เปPนแหลWงเรียนรู0พรรณไม0และศึกษาธรรมชาติ

สํานักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 ขอนแก่น สวนรุกขชาตินํ ้ าผุดทัพลาว อําเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ น# าํผดุทพัลาว Thab Lao Spring KHON SAN, CHAIYAPHUM