สมุนไพรในตำรับยาการแพทย์แผนไทยของชาติ100 หมายเลข เพื่อเผยแพร่ในเว็บไซต์

ผกั เส้ียนผี
Cleome viscosa L.
วงศ์: CAPPARIDACEAE
การกระจายพันธแุ์ ละนิเวศวิทยา:
พบที่อินเดีย จีนตอนใต้ จนถึงภาคเหนือ
ข องออสเ ตรเ ลีย ในป ระเ ทศ ไทย
พบข้ึนในป่าเบญจพรรณ ไปถึงป่าดิบ
ทั่วทุกภาค
สรรพคุณ
รากและเมล็ด รสขมร้อน ชว่ ยกระตุน้
หวั ใจ แก้โรคเลอื ดออกตามตามไรฟัน
ใบ รสขมรอ้ น แก้ปัสสาวะผดิ ปกติ
ดอกและผล รสขมร้อน ฆา่ พยาธิ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฝนแสนหา่

Argyreia capitiformis (Poir.) Ooststr.

วงศ:์ CONVOLVULACEAE
การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีอินเดีย จีน พม่า ภูมิภาคอินโดจีน
และมาเลเซีย ในประเทศไทยพบทุกภาค
ขึ้นตามชายป่า ที่รกร้างแห้งแล้งหรือชุ่ม
ช้ืน ระดับความสูงไม่เกิน 1,400 เมตร
จากระดับน้าทะเลปานกลาง
สรรพคณุ
ใบ ใชป้ ระคบ แก้ฟกช้า

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฝาง
Caesalpinia sappan L.
วงศ:์ FABACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบที่ศรีลังกา อนิ เดีย พม่า จนี ตอนใต้
ภู มิ ภ า ค อิ น โ ด จี น แ ล ะ ม า เ ล เ ซี ย
ในประเทศไทยพบทุกภาค ข้ึนตาม
ป่าโปร่ง ป่าเบญจพรรณ หรือบนเขา
หินปนู ท่ีความสงู ระดบั ตา่ ๆ
สรรพคณุ
แก่น รสขมฝาด ต้มน่้าด่ืม บ่ารุงโลหิต
แก้ปอดพิการ แก้ร้อนในกระหายน้่า
แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ แก้ก่าเดา
ขับเสมหะ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พญาปลอ้ งทอง
Clinacanthus nutans (Burm. f.)
Lindau
วงศ:์ ACANTHACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบทจ่ี นี ภูมภิ าคอินโดจีน คาบสมทุ รมลายู ชวา
ในประเทศไทยส่วนมากพบทางภาคตะวนั ออกเฉียงใต้
สรรพคุณ
ทั้งต้น แก้พิษร้อนอักเสบ แก้ปวดฝี ถอนพิษแมลงสัตว์
กดั ต่อย รากตาพอก แก้พษิ ตะขาบและแมงปอ่ ง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พรมมิ
Bacopa monnieri (L.) Wettst.
วงศ์: PLANTAGINACEAE
การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวิทยา:
พบทเ่ี นปาล และอินเดยี ในประเทศไทย
พบกระจายพันธุทวั่ ทกุ ภาค ตามพนื้ ทช่ี ื้น
รมิ แหลงน้า
สรรพคุณ
ท้ังต้น มีรสเย็น หวาน แก้ร้อนใน
กระหายน้า แก้ไข้ บ้ารุงประสาท
บ้ารงุ หวั ใจ ขับเสมหะ แก้หืด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พระจันทรค์ รงึ่ ซีก
Lobelia chinensis Lour.
วงศ์: CAMPANULACEAE
การกระจายพนั ธุ์และนิเวศวทิ ยา:
พบทั่วไปในประเทศจีน ประเทศไทยเปน็
พชื ปลกู
สรรพคุณ
ทั้งต้น รสเยน็ สุขุม รับประทานบารุงปอด
แก้วัณโรค แก้หืด แก้ปอดพิการ ตาพอก
ดบั พษิ แก้บวม

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พฤกษ์
Albizia lebbeck (L.) Benth.
วงศ:์ FABACEAE

การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบในเขตรอ้ นของทวีปเอเชยี และแอฟรกิ าตามปา่ ผลดั ใบ
ท่ัวไป ออกดอกและติดฝักชว่ งเดอื นมีนาคม-ธันวาคม
สรรพคุณ
ใบ เปน็ ยาเย็น ช่วยดับพษิ
เมล็ด รกั ษาโรคกลากเกล้ือน

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พลวง

Dipterocarpus tuberculatus Roxb.
วงศ์: DIPTEROCAPACEAE
การกระจายพันธุ์และนิเวศวิทยา:
พบขึ้นท่ัวไปในป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง
ทั้งในภาคเหนือ ภาคอีสาน ภาคกลางและ
ภาคตะวันออก พลวงเป็นไม้ต้องการแสง
สวา่ ง
สรรพคณุ
ยาง รสร้อนเมาขื่น ใช้ผสมช่วยห้ามหนอง
และสมานแผล ใช้ทาแผลเน่าเป่ือย แผลมี
หนอง แผลโรคเรอ้ื น

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พลับพลงึ
Crinum asiaticum L.
วงศ:์ AMARYLLIDACEAE

การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวิทยา:
พบทเ่ี อเชยี เขตร้อนและเขตอบอนุ่ แอฟรกิ า
เอเชยี ตะวันออก ออสเตรเลีย ซามัว วานูอาตู
ในประเทศไทยพบท่ัวทกุ ภาค
สรรพคุณ
ใบ ประคบแก้ฟกช้าบวม เคลด็ ขดั ยอก นา้ ใบมาย่างไฟ
พอให้ใบอ่อนตวั ลง แล้วพันรอบๆ อวยั วะท่ีเจ็บจะถอนพษิ
ไดด้ ี ใบมรี สเอยี น ตม้ รับประทานท้าให้อาเจียน
เมล็ด รสเฝื่อน ขบั ปัสสาวะ บา้ รุงร่างกาย ระบายท้อง
ขบั ระดู
หวั รสขม ระบายท้อง ขับเสมหะ แก้นา้ ดพี กิ าร
ราก รสเฝอ่ื น เคยี วกลนื นา้ กนิ ท้าให้อาเจยี น

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

0

พกิ ลุ
Mimusops elengi L.
วงศ์: SAPOTACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่ประเทศอินเดีย พม่า มาเลเซีย ในประเทศไทย
พบมากตามป่าทางภาคใต้ และภาคตะวันออก
สรรพคุณ
ดอก เข้ายาหอม บารุงหัวใจ แก้เจ็บคอ แก้ปวดเมื่อย
กลา้ มเนือ้ จัดอยู่ในเกสรทง้ั หา้
เปลือกตน้ ใชอ้ มกล้วั คอ แกโ้ รคเหงอื กอักเสบ
เน้ือไม้ท่ีราขึ้น สีน้าตาลเข้มประขาว เรียกว่า ขอนดอก
ใชบ้ ารงุ ตับ ปอด หวั ใจ และบารงุ ครรภ์

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ไพล
Zingiber montanum (J.Koening)
Link ex A.Dietr.
วงศ์: ZINGIBERACEAE

การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่ประเทศอินเดีย และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในประเทศไทยพบเป็นพชื ปลูก
สรรพคุณ
เหง้า เป็นยาขับลม ขับประจาเดือนสตรี มีฤทธ์ิระบาย
อ่อนๆ แก้บิด สมานลาไส้
เหง้าสด ฝนทาแกเ้ คลด็ ขดั ยอก ฟกบวม และสมานแผล
ตน้ รสฝาดข่นื เอียน แก้ธาตพุ ิการ อุจจาระไม่ปกติ
ใบ รสข่นื เอยี น แก้ครน่ั เนอื้ ครั่นตวั แกเ้ มอ่ื ยปวด
ดอก รสข่ืน กระจายเลือดที่เป็นก้อน แก้ช้าใน ทาลาย
เลือดเสีย ขบั ประจาเดอื นสตรี

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฟ้าทะลายโจร
Andrographis paniculata (Burm.f.)
Wall. ex Nees
วงศ:์ ACANTHACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบในประเทศอนิ เดีย ศรีลงั กา และจนี ในประเทศไทย
พบท่วั ทุกภาค
สรรพคณุ
ท้ังตน้ รสขม แกเ้ จบ็ คอ ท้องเสีย แก้ไข้ แกห้ วดั
ใบ รสขม บดผสมน้ามันพืช ทาแผลน้ารอ้ นลวก ไฟไหม้
ข้อควรระวัง ไม่ควรกินติดต่อกันนาน ผู้ที่มีโรคหัวใจ
ความดันตา่้ ไม่ควรใช้

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มหาสดา
Cyathea podophylla (Hook.) Copel.
วงศ์: CYATHEACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:
พบในประเทศจีน ไต้หวัน เวียดนาม ลาว กัมพูชา และ
หมู่เกาะรีวกีว ในประเทศไทยมักพบขึ้นตามไหล่เขา
ในปา่ ดิบชน้ื ระดบั ความสงู ประมาณ 600 - 1,000 เมตร
สรรพคณุ
เน้ือไม้ รสเย็น แก้กาฬ แก้พิษในกระดูก แก้ไข้พิษ
ไข้กาฬ ไขท้ มี่ ีแว่นวงสีมว่ งดาแดงตามผิวหนัง ให้มีอาการ
รอ้ นใน ระสา่ ระสาย

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะขามปอ้ ม
Phyllanthus emblica L.

วงศ์: EUPHORBIACEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ ใน พม่ำ ลำว กัมพูชำ ไปจนถึงเอเชียใต้
อินเดีย ปำกีสถำน ศรีสังกำ บังคลำเทศ และ
จีนตอนใต้ ในประเทศไทยพบทุกภำคของ
ประเทศ พบมำกในภำคเหนือและภำค
ตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งในธรรมชำติจะพบ
ในปำ่ เบญจพรรณ ปำ่ เต็งรัง
สรรพคุณ
ใบ ต้มลดอำกำรไข้
ดอก เขำ้ ยำเย็น เปน็ ยำระบำยท้อง
ลูกอ่อน กัดเสมหะในคอ
ลกู แก่ เปน็ ยำแก้ไขเ้ จือลม แกล้ ม แกไ้ อ แก้
เสมหะ ทำให้ชมุ่ คอ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะควาย
Citrus medica L. var. medica
วงศ:์ RUTACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดในอินเดีย กระจำยพันธุ์ไปจนถึงจีนและ
อิหร่ำน
สรรพคณุ
น้ำในลูก รสเปรี้ยว ฟอกโลหิตระดู แก้ไอ กัดเสมหะ
แก้เลอื ดออกตำมไรฟนั
รำก รสปร่ำจดื กระทงุ้ พษิ แกพ้ ิษผิดสำแดง แกพ้ ิษ
ฝีภำยใน แก้เสมหะเป็นโทษ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะระข้นี ก
Momordica charantia L.
วงศ์: CUCURBITACEAE

การกระจายพันธุ์และนเิ วศวทิ ยา:
มถี น่ิ กำเนิดมำจำกเขตรอ้ นของเอเชยี และทำงตอนเหนอื
ของแอฟรกิ ำเขตร้อน ในประเทศไทยพบขน้ึ ตำมป่ำรกร้ำง
ทวั่ ไป
สรรพคุณ
เนอ้ื ผล เป็นยำขม เจรญิ อำหำร บำรุงน้ำดี แก้โรคของม้ำม
และตับ ขับพยำธิ
น้ำคัน้ จำกผล เปน็ ยำระบำยออ่ นๆ แก้ไข อมแกป้ ำกเปอ่ื ย
รำก รสขม เป็นยำฝำดสมำน ตม้ น้ำด่ืม แกไ้ ข้ ใช้รักษำ
ริดสดี วงทวำร แก้แผลอกั เสบ บำรงุ ธำตุ
ดอก รสขมรอ้ น ชงนำ้ ดืม่ แกห้ อบหดื

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะแว้งต้น
Solanum indicum L.
วงศ์: SOLANACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวิทยา:
มถี ิ่นกำเนิดในเขตรอ้ นของทวีปเอเชีย พบกำรกระจำย
ใน ประเทศอินเดยี บังคลำเทศ เนปำล พมำ่ ลำว กัมพชู ำ
ในประเทศไทย สำมำรถพบได้เองตำมธรรมชำตใิ นบริเวณ
ทีร่ ำบ ชำยปำ่ ที่โล่งแจ้งและทร่ี กร้ำงรมิ ทำง และยงั สำมำรถ
พบไดท้ ัว่ ไปในทุกภำคของประเทศ
สรรพคุณ
รำก รสขมขนื่ เปรย้ี ว กัดเสมหะ แก้นำ้ ลำยเหนยี ว
ขับปสั สำวะ ขับลม แกไ้ อ แกค้ ัน แกส้ นั นิบำต
ผล รสขมขืน่ เปรยี้ ว ขบั ปสั สำวะ แก้ไอ ขับเสมหะ แก้ไข้
เพื่อเสมหะในคอ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะสงั
Feroniella lucida (Scheff.) Swingle
วงศ์: RUTACEAE

การกระจายพันธุแ์ ละนเิ วศวิทยา:
อนิ โดนเี ซยี ในประเทศไทยพบทางภาคกลาง ภาคตะวันตก
และภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ พบบริเวณป่าเตง็ รังและปา่
ดบิ แลง้
สรรพคุณ
ใบ รสฝาดมัน บารงุ ร่างกาย สมานบาดแผล แก้ทอ้ งเดนิ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะอกึ
Solanum stramonifolium Jacq.
วงศ์: SOLANACEAE
การกระจายพันธแุ์ ละนเิ วศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดในประเทศเขตอบอุ่น ทั้งใน
ประเทศอเมริกำใต้ และเอเชีย ปัจจุบัน
พบแพร่กระจำยทัว่ โลก
สรรพคุณ
รำก รสเปรยี้ วเยน็ ดับพษิ รอ้ นใน
ใบ รสเยน็ ตำพอกแก้ฝี แกป้ วดบวม
ผ่ืนคนั
ผล รสเยน็ เปร้ียว แก้ดพี กิ ำร แกไ้ อ
ฟอกขบั เสมหะ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

แมงลกั
Ocimum americanum L.
วงศ์: LAMIACEAE

การกระจายพันธุ์และนิเวศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดในแอฟริกำ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในประเทศไทยพบทัว่ ทกุ ภำค
สรรพคุณ
ต้นสด รสหอมร้อน ต้มนำดืม่ แก้ไอ ขับเหง่ือ ขับลม แก้
โรคทำงเดินอำหำร
ใบสด รสหอมรอ้ น แกห้ วัด ขบั ลมในลำไส้
เมล็ดแห้ง รสหอมร้อน แช่นำจนพองตัวกินเป็นยำ
ระบำย ดูดซมึ นำตำลในเสน้ เลือด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ไมยราบ
Mimosa pudica L.
วงศ์: MIMOSACEAE

การกระจายพนั ธุ์และนเิ วศวิทยา:
พบกระจายทัว่ ไปในเขตร้อน ประเทศไทยพบไดท้ ัว่ ทุกภาค
เป็นวัชพชื ขึน้ ไดใ้ นทีช่ ืน้ แฉะ และขา้ งทางเปิดโลง่ ออกดอก
ตลอดปี
สรรพคุณ
ท้งั ตน้ รสขมเฝื่อนเลก็ นอ้ ย เป็นยาขับปัสสาวะ แก้ไตพกิ าร
แก้กษยั ขับนา้ นม บา้ รุงน้านม ขับปัสสาวะ
ราก รสเฝื่อน แก้บิด ขบั ปัสสาวะ แกห้ ลอดลมอักเสบเรอื้ รงั
แก้ไอ ขับเสมหะ แก้ปวดขอ้ แกก้ ระเพาะอาหาร

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ยาสบู
Nicotiana tabacum L.

วงศ์: SOLANACEAE

การกระจายพนั ธแุ์ ละนเิ วศวิทยา:
ถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกำกลำง เช่ือกันว่ำชำว
อินเดียนแดงในอเมริกำกลำงรู้จักกำรนำใบยำสูบมำจดุ
ไฟสูบควันมำนำนหลำยร้อยปีก่อนที่ชำวยุโรปจะ
เดินทำงมำถึง โดยใช้กล้องยำท่ีเรียกกันว่ำ tabaco
ซึ่ งไ ด้ เพ้ียนกลำยเป็น tobacco ในเวลำต่ อมำ
จำกน้ันชำวสเปนจึงได้นำพันธุ์ยำสูบไปปลูกในหมู่เกำะ
แคริบเบ้ียน อเมริกำใต้ และแอฟริกำ ต่อมำจึงนำมำ
ปลูกในเอเชียที่ฟิลิปปินส์เป็นแห่งแรก ก่อนที่จะมีกำร
นำไปปลูกในประเทศอ่ืนรวมถึงในไทยด้วย มีบันทึกว่ำ
ในสมัยกรุงศรีอยุธยำตอนปลำยก็มีกำรปลูกและสูบยำ
กันแล้ว
สรรพคุณ
รำกและใบ รักษำโรคผิวหนัง ผื่นคัน หิด กลำกเกล้ือน
เร้ือนกวำง
ใบ ทำเป็นยำเส้นผสมปูนแดงและใบเนียมปรุงเป็น
ยำนัตถ์ุ แกห้ วัดคดั จมูก

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รง
Garcinia hanburyi Hook.f.
วงศ:์ CLUSIACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:
พบท่ีกัมพชู า ในประเทศไทย พบในภาคตะวันออกเฉียงใต้
ขึ้นในปา่ ดิบแล้ง และป่าดิบชนื้ ท่ีระดับความสูงต้งั แต่
20-800 เมตร
สถานภาพ: พืชหายาก
สรรพคุณ
ยาง รสเอียนเบอื่ ถ่ายลม ถา่ ยน้าเหลือง ถ่ายเสหะและ
โลหติ เป็นยาถา่ ยอยา่ งแรง ถา่ ยโรคทอ้ งมาน แก้โลหติ ค่ัง
ในสมอง

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รสสุคนธ์แดง

Tetracera indica (Christm. & Panz.) Merr.

วงศ:์ DILLENIACEAE

การกระจายพันธแุ์ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีอินเดีย จีนตอนใต้ และเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ ในประเทศไทยพบ
ตามป่าละเมาะทางภาคใต้ ออกดอก
เกอื บตลอดปี
สรรพคณุ
ต้น น้าต้มท้ังต้น กินแก้อาการตกเลือด
ภายในปอด และใช้อมกลั้วคอ แก้แผล
ในปาก
ใบ ต้าเปน็ ยาพอกผิวหนัง แกผ้ นื่ คัน
ดอก เขา้ ยาหอมเป็นยาบ้ารงุ หัวใจ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รกั ใหญ่
Gluta usitata (Will.) Ding Hou
วงศ:์ ANACARDIACEAE

การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดในภูมิภำคอินโดจีน ในไทยพบขึ้นตำมป่ำ
เบญจพรรณ และป่ำดิบเขำ
สรรพคุณ
เปลือก เข้ำยำบำรุงกำลัง ต้มเป็นยำรักษำ โรคเร้ือน
แกก้ ำมโรค บดิ
เปลอื กรำก รักษำโรคผิวหนัง พยำธลิ ำไส้
ยำง เป็นยำถำ่ ยอย่ำงแรง

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รางจดื
Thunbergia laurifolia L.
วงศ์: ACANTACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
มถี นิ่ กำเนดิ ในเอเชียตะวันออกเฉยี งใต้ ในประเทศไทย
พบทัว่ ไปตำมชำยปำ่ ดบิ ป่ำละเมำะ ข้ึนได้ในดนิ ทุกชนิด
ออกดอกติดผลเดอื นพฤศจิกำยน-มกรำคม
สรรพคุณ
ใบ รำก เถำ รสจืดเยน็ แก้ไข้ ถอนพิษยำเบอื่ เมำ แกร้ อ้ นใน
กระหำยนำ้ ตำพอก แกป้ วดบวม
รำก รสจดื เย็น แกอ้ กั เสบ แกป้ วดบวม

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ลำดวน
Melodorum fruticosum Lour.
วงศ:์ ANNONACEAE
กำรกระจำยพนั ธ์แุ ละนเิ วศวิทยำ:
พ บ ใ น เ อ เ ซี ย ต ะ วั น อ อ ก เ ฉี ย ง ใ ต้
ประเทศไทยพบมากทางภาคเหนือและ
ตะวนั ออกเฉยี งเหนือ
สรรพคุณ
ดอกแหง้ เปน็ ยาบารุงกาลงั บารุงหัวใจ
บารงุ โลหติ แกล้ ม จดั อยูใ่ นจาพวกเกสร
ท้ังเก้า

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ลำโพง
Datura metel L. var. metel

วงศ:์ SOLANACEAE
กำรกระจำยพนั ธุแ์ ละนิเวศวทิ ยำ:
มีถ่ินกำเนิดอยู่แถบภูเขำภำคตะวันตก
ของประเทศปำกีสถำนและประเทศ
อัฟกำนิสถำน ต่อมำได้แพร่กระจำย
ออกไปในเขตร้อนและก่ึงร้อนท่ัวโลก
รวมท้ังประเทศไทย ซ่ึงพบข้ึนอยู่ตำม
ธรรมชำติทั่วทุกภำค
สรรพคุณ
รำก รสหวำนเมำเบอื่ ฝนทำแก้พษิ รอ้ น
ดับพิษฝี แกป้ วดบวม แก้อักเสบ
ใบ รสขมเมำเบ่อื ตำฟอกฝี แกป้ วดบวม
เมล็ด รสเมำเบอื่ หุงทำน้ำมันใสแ่ ผล

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ลั่นทมขาว
Plumeria alba L.
วงศ์: APOCYNACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกำ เขตร้อน ในประเทศไทยพบ
เป็นพชื ปลูกท่ัวไป
สรรพคุณ
ฝกั ฝนทำแกร้ ิดสีดวงทวำร
รำก รสขมเมำ เปน็ ยำถำ่ ย แก้โรคหนองใน โรคไขข้อ
อักเสบ ขบั ลม
เปลอื กต้น ผสมนำมะพรำ้ ว นำมนั เนยข้ำว แกท้ ้องเดิน
ถำ่ ยท้อง ขบั ปัสสำวะ ขบั ประจำเดอื น แก้ไข้
ดอก รสขม ผสมใบพลูกนิ แก้ไข้

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เลี่ยน
Melia azedarach L.

วงศ:์ MELIACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่อินเดีย ลาว เนปาล ฟิลิปปินส์
และเวียดนาม สภาพนิเวศวิทยา
ในประเทศไทยพบมีการกระจายพันธ์ุ
ตามธรรมชาติในป่าท่ัวไป ข้ึนอยู่ตาม
บริเวณไหล่เขา ริมลาห้วยท่ีราบ
หรือที่เป็นเนินเขาจนถึงบริเวณที่สูง
จากระดับทะเลปานกลาง ประมาณ
500 เมตร
สรรพคณุ
แกโ้ รคผิวหนัง แกโ้ รคเร้อื น
ใบ ต้มน้าด่ืมเปน็ ยาขับพยาธิ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

แวน่ แกว้
Hydrocotyle umbellata L.
วงศ์: APIACEAE

การกระจายพนั ธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกำเหนือ ต่อมำได้
แพร่กระจำยไปทั่วในประเทศเขตร้อน ในประเทศไทย
พบได้มำกทำงภำคเหนือและภำคกลำง เป็นพืชล้มลุก
รมิ นำหรือโผล่เหนอื นำ
สรรพคุณ
ทังต้น ใช้แก้ตำแดง ขับปัสสำวะ ชำใน บวม พิษไข้
ท้องอืด ทอ้ งเสีย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สนสองใบ
Pinus merkusii Jungh. & de Vriese

วงศ:์ PINACEAE

การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบทพ่ี ม่า ภมู ิภาคอินโดจนี และมาเลเซยี ฟิลิปปนิ ส์
ในประเทศไทยพบทางภาคเหนอื ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
และภาคตะวนั ออก ขึน้ กระจายหา่ งๆ ในป่าเต็งรงั
ป่าดิบเขา บางครงั้ พบหนาแน่นเปน็ ผ่นื ปา่ ขนาดใหญ่
และขนึ้ ปนกบั สนสามใบ ความสงู 150-1,800 เมตร
สรรพคุณ
กระพ้ี รสขมเผ็ดมนั แก้ไขส้ นั นิบาต
แกน่ รสขมฝาดเผ็ดมัน แก้ไข้เพ่ือเสมหะ กระจายลม ระงับ
ประสาท แกฟ้ ุ้งซา่ น แกอ้ ่อนเพลยี แก้คลน่ื เหียนอาเจียน
บารงุ ไขกระดกู ไขข้อ แกท้ อ้ งเดนิ
นา้ มัน รสรอ้ น แก้เคล็ดขัดยอก อักเสบบวม หยดลงในนา้
ร้อน ประคบท้องแก้ปวดบวม แกล้ าไสพ้ กิ าร
ชน (ยางสน) รสฝาดมันร้อน สมานแผล แก้บิด ปดิ ธาตุ
*ตาราสรรพคุณยาโบราณว่าสนทั้งสองชนดิ
(สนสองใบ และสนสามใบ) มีสรรพคณุ เสมอกัน

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สนสามใบ
Pinus kesiya Royle ex Gordon

วงศ์: PINACEAE

การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบที่อินเดีย พม่า จีนตอนใต้ ภูมิภาคอินโดจีน
และฟิลิปปินส์ (เกาะลูซอน) ในไทยพบทางภาคเหนือ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก
และภาคตะวันออกเฉียงใต้ ข้ึนกระจายห่างๆ ในป่า
เต็งรัง ป่าดบิ เขา หรือขึ้นหนาแน่นเป็นผ่นื ป่าขนาดใหญ่
ปนกบั สนสองใบ ความสงู ถึงประมาณ 1,800 เมตร
สรรพคุณ
กระพ้ี รสขมเผ็ดมัน แกไ้ ขส้ ันนิบาต
แก่น รสขมฝาดเผ็ดมัน แก้ไข้เพื่อเสมหะ กระจายลม
ระงับประสาท แก้ฟุง้ ซ่าน แกอ้ อ่ นเพลยี แก้คลืน่ เหียน
อาเจียน บารงุ ไขกระดกู ไขขอ้ แกท้ ้องเดนิ
น้ามนั รสร้อน แก้เคล็ดขัดยอก อกั เสบบวม หยดลงใน
น้ารอ้ น ประคบท้องแก้ปวดบวม แกล้ าไสพ้ กิ าร
ชน (ยางสน) รสฝาดมนั รอ้ น สมานแผล แกบ้ ดิ ปดิ ธาตุ
*ตาราสรรพคณุ ยาโบราณวา่ สนทง้ั สองชนดิ
(สนสองใบ และสนสามใบ) มีสรรพคณุ เสมอกนั

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ส้มซ่า
Citrus aurantium L. var. aurantium
วงศ์: RUTACEAE

การกระจายพันธุ์และนิเวศวิทยา:
มีถิ่นกำเนิดอยู่ในเขตติดต่อระหว่ำงพ้ืนที่ของประเทศ
จนี ตอนใต้ อนิ เดยี คำบสมทุ รมลำยู
สรรพคุณ
ผล รสเปรยี้ วอมหวำน แก้ไอ กดั ฟอกเสมหะ
ฟอกโลหิต
เปลือกผล รสปร่ำหอม ใช้ทำยำหอม แก้ลมวิงเวียน
หนำ้ มืดตำลำย แกท้ อ้ งขนึ้ ทอ้ งอืดท้องเฟ้อ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สมอไทย
Terminalia chebula Retz.

วงศ:์ COMBRETACEAE
การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:
มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ เช่น ประเทศไทย พม่ำ และลำว พบท่ัวไป
ตำมป่ำเบญจพรรณและป่ำดิบแล้ง ที่ระดับ
ควำมสูง 50-800 เมตร ออกดอก เดือน
พฤษภำคม-สิงหำคม ผลแก่ช่วงเดือน ตุลำคม
-มกรำคม
สรรพคุณ
ดอก รักษำโรคบดิ
ผลอ่อน แก้เจ็บคอ เป็นยำระบำย
รถู้ ่ำยรปู้ ิดเอง
ผลแก่ แก้ลมจุกเสียด เปน็ ยำเจรญิ อำหำร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สลัดได
Euphorbia antiquorum L.
วงศ์: EUPHORBIACEAE

การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวทิ ยา:
ถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภำคเอเชียเขตร้อน จัดเป็นไม้ยืนตน้
ขนำดเล็กตระกูลเดียวกับกระบองเพชรสำมำรถพบได้
ตำมก้อนหินรมิ เขำ และพน้ื ทรี่ ้อนช้ืน
สรรพคณุ
ยำง รสร้อนเบื่อเมำ ใช้กัดหูด น่ึงให้สุกแล้วตำกแห้ง
เป็นยำถ่ำยอย่ำงแรง
ขอ้ ควรระวัง พบสำรบำงชนดิ เป็นสำรทก่ี อ่ ใหเ้ กดิ มะเร็ง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สกั
Tectona grandis L.f.
วงศ์: LAMIACEAE

การกระจายพันธุ์และนเิ วศวทิ ยา:
พบทอ่ี นิ เดยี พมา่ อินโดนีเซีย หม่เู กาะอนิ เดียตะวันออก
ในประเทศไทยพบในป่าเบญจพรรณทางภาคเหนอื และ
บางส่วนของภาคกลางและภาคตะวันตก และภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือ
สรรพคุณ
ใบ รสฝาดเฝอ่ื น แก้พษิ เสมหะและโลหิต แกร้ ะดไู มป่ กติ
ดอก รสจืด ขับปสั สาวะ
เปลอื กต้น รสฝาดเฝื่อน สมานแผล
แกน่ ,เนอ้ื ไม้ รสขมเมารอ้ น (เผด็ สุขมุ ) ขบั พยาธิ บารุงโลหิต
แกบ้ วม แก้ไข้ คุมธาตุ แกอ้ อ่ นเพลยี

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สพุ รรณกิ าร์

Cochlospermum religiosum (L.) Alston.

วงศ์: COCHLOSPERMACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวทิ ยา:
มีถิ่นกำเนิดในประเทศอินเดียทำงตะวันตกเฉียงเหนือ
ของภูเขำหิมำลัย และเป็นไม้พื้นเมือง ของประเทศ
พม่ำด้วย ในประเทศศรีลังกำมักปลูกบริเวณพระ
อุโบสถเพื่อเป็นดอกไม้บูชำพระ ในเมืองไทยทำงเหนือ
เรียกว่ำ ฝ้ำยคำ ในประเทศไทยนิยมปลูกสุพรรณิกำร์
เป็นไม้ประดับ โดยได้รับกำรกำหนดให้เป็นพันธุ์ไม้
มงคลพระรำชทำนประจำจงั หวดั นครนำยก
สรรพคณุ
ใบออ่ น รสเฝื่อนรอ้ น ใช้สระผม
ดอก,ใบแห้ง รสเฝือ่ นรอ้ น เป็นยำบำรงุ กำลัง
ยำงต้น รสเฝ่ือนรอ้ น เป็นยำระบำย

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เสลดพงั พอน
Barleria lupulina Lindl.

วงศ:์ ACANTHACEAE
การกระจายพันธ์ุและนิเวศวทิ ยา:
มีถิ่นกำเนิดในสำธำรณรัฐมอริเชียสซึ่งตั้งอยู่
นอกชำยฝ่งั แอฟรกิ ำในมหำสมทุ รอนิ เดียแล้ว
มีกำรกระจำยพันธุ์ไปยังบริเวณประเทศ
ใกล้เคียง และยังมีกำรนำเข้ำมำใช้ประโยชน์
และปลุกยังดินแดนเขตร้อนต่ำง ๆ ท่ัวโลก
อีกด้วย ส่วนในประเทศไทยนั้นสำมำรถพบ
เสลดพังพอนได้ทกุ ภำคของประเทศ
สรรพคุณ
ใบ รสจืดเย็น ตำกับสุรำค้ันเอำน้ำดื่ม เอำกำก
พอก แก้ฝีที่ฝ่ำมือ แก้ลมพิษ แก้พิษแมลงสัตว์
กัดต่อย ไฟลำมทงุ่ เริม งูสวัด
รำก รสจืดเย็น ฝนกับสุรำดื่ม แก้พิษแมลงสัตว์
กัดต่อย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หญ้างวงช้าง
Heliotropium indicum L.
วงศ:์ BORAGINACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบท่ีอินเดียถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
พบทั่วไปในท่ีโล่งริมน้ำและหนองน้ำ
ในท่ชี ืน
สรรพคุณ
ทงั ตน้ แก้โรคลักปิดลักเปดิ แก้ไอขบั ปสั สำวะ
ใบ รกั ษำโรคผิวหนัง พอกฝี

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หนอนตายหยาก
Stemona tuberosa Lour.
วงศ์: STEMONACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
เป็นพืชที่พบได้ตามป่าท่ัวไปในประเทศ
จีน ญีปุ่น อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย
ในประเทศไทย พบข้ึนอยู่ตามป่ า
เบญจพรรณท่วั ไป
สรรพคุณ
ราก ปรุงเป็นยาแก้น้าเหลืองเสีย แก้โรค
ผิวหนัง ผื่นคันตามร่างกาย ต้าผสมน้า
พอกทาฆา่ หิดเหา แมลง หนอน ศตั รูพชื

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หนมุ านน่ังแทน่
Jatropha podagrica Hook. L.
วงศ์: EUPHORBIACEAE
การกระจายพนั ธุแ์ ละนเิ วศวิทยา:
มี ถิ่ น ก ำ เ นิ ด จ ำ ก อ เ ม ริ ก ำ ก ล ำ ง
ในประเทศไทยเป็นพืชปลูกพบต้ังแต่
ระดับน้ำทะเล ถึงระดับ 800 เมตร
จำกระดับน้ำทะเล
สรรพคุณ
น้ำยำง ทำรักษำฝีหรือทำรักษำแผล
มีดบำด หำ้ มเลอื ด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หมามุ่ย
Mucuna pruriens (L.) DC.
วงศ์: FABACEAE

การกระจายพนั ธแุ์ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบกระจายพนั ธ์ุจากอนิ เดีย ถึงเอเชียตะวันออกเฉยี งใต้
ในประเทศไทยขนึ้ กระจายท่วั ไปตามชายป่าและทีโ่ ลง่
ท่รี ะดับความสูง 300-1,200 เมตร
สรรพคุณ
เมล็ด ปรุงเป็นยาแก้ไข้ ขับปัสสาวะ บารงุ ประสาท
รักษาโรคบรุ ุษ กระต้นุ กาหนัด เปน็ ยาฝาดสมาน

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หอม
Allium ascalonicum L.

วงศ:์ ALLIACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:

มีถ่ินกำเนิดดั้งเดิมในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้
สันนิษฐำนว่ำอยู่ในแถบประเทศทำจิกิสถำน
อัฟกำนิสถำน และอิหรำ่ น โดยเชอื่ กันวำ่ หอมแดง
กลำยพันธ์ุตำมธรรมชำติมำจำกหอมหัวใหญ่และ
มีกำรคัดเลือกพันธุ์เพ่ือนำมำปลูกเป็นพืชอำหำร
ในจีนและอินเดียและมีกำรกระจำยพันธ์ุไปทั่ว
โลก ซ่ึงได้มีกำรจดบันทึกไว้ ในช่วงคริสตวรรษที่
12 ในประเทศไทยพบว่ำมีกำรปลูกมำกทำงภำค
ตะวันออกเฉียงเหนอื และทำงภำคเหนือ

สรรพคุณ

หัว รสเผ็ดร้อนฉุน ดับพิษไฟลวกน้ำร้อนลวก
แกโ้ รคเด็กเป็นซำงชัก แก้ทอ้ งอืดทอ้ งเฟ้อ แกเ้ ด็ก
อ่อนเป็นหวัด
ใบ รสหวำน เผ็ดเค็มฉุน ช่วยขับลม ขับเหงื่อ
แก้ปวดศรี ษะ คัดจมูกนำ้ มกู ไหล

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หัวรอ้ ยรู
Hydnophytum formicarum Jack
วงศ์: RUBIACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวิทยา:
พบท่ีพม่า เวียดนาม ภูมิภาคมาเลเซีย และนิวกินี
ในประเทศไทยส่วนมาก พบทางภ าคใต้ และ
ภาคตะวันออกเฉียงใต้ ขึ้นตามคบไม้ในป่าดิบชื้น
ป่าชายหาด และปา่ พรนุ ้าจืด
สรรพคณุ
หัว รสจืดฝาด บ้ารุงหัวใจ ขับชีพจร แก้พิษในข้อใน
กระดูก แก้พษิ ประดง แก้ข้อเขา่ ขอ้ เทา้ บวม ขบั พยาธิ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เหงือกปลาหมอ
Acanthus ebracteatus Vahl
วงศ์: ACANTHACEAE

การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวทิ ยา:
พบทวั่ ไปในเขตรอ้ นของทวีปเอเชีย ในประเทศไทย
พบตามที่ลมุ่ รมิ แมน่ า้ ล้าคลองบริเวณน้ากร่อย
และปา่ ชายเลน ออกดอกช่วงเดอื นมนี าคม-เมษายน
สรรพคุณ
ตน้ และเมลด็ รสเผ็ดร้อน รกั ษาฝี แกโ้ รคนา้ เหลืองเสีย
เมลด็ เปน็ ยาขบั พยาธิ
ใบ รสเคม็ คันน้าทาศีรษะ ชว่ ยบา้ รุงรกั ษารากผม
แก้ประดง
ทงั ต้น รสเคม็ กรอ่ ย ต้มรับประทาน แก้พษิ ฝีดาษ พษิ ฝี
ภายใน ตัดรากฝีทงั ปวง แกโ้ รคผวิ หนงั นา้ เหลืองเสีย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

โหระพา
Ocimum basilicum L.
วงศ์: LAMIACEAE

การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวทิ ยา:
มถี ิ่นกำเนิดในเขตรอ้ นตั้งแต่แอฟรกิ ำกลำงไปจนถงึ เอเชยี
ตะวันออกเฉียงใต้ ในไทยพบปลกู ทว่ั ไป
สรรพคุณ
ใบ รสเผ็ดปร่ำหอม แก้ทอ้ งขึน้ อดื เฟ้อ แก้ลมวิงเวยี น
ช่วยย่อยอำหำร ขบั ลมในลำไส้ ขับเสมหะ ตำพอกหรอื
ประคบ แกไ้ ขข้ออักเสบ
ท้ังตน้ รสเผด็ ปร่ำขมหอม แก้ไข้ แกพ้ ษิ ฝี แกห้ ลอดลม
อักเสบ แกพ้ ษิ ตำนซำง
ผล รสเผด็ ปรำ่ หอม ขบั โลหติ ระดู
เมล็ด รสเยน็ ปร่ำหอม แกไ้ อ ขับพยำธิ ขบั นำ้ เหลอื งเสีย

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

อัคคที วาร
Rotheca serrata (L.) Steane &

Mabb.

วงศ:์ LAMIACEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีศรีลังกา อินเดีย พม่า จีนตอนใต้
ไปจนถึง อินโดจีน มาเลเซีย และ
อินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบข้ึนตาม
ป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณที่เปิดและ
ค่อนข้างช้ืนท่ีระดับความสูงจากน้าทะเล
500 – 1000 เมตร
สรรพคณุ
ใบ รสขืน่ รอ้ น ต้าพอกแกป้ วดศรี ษะ
แกโ้ รคผิวหนัง แกก้ ลากเกล้ือน
ใบแหง้ บดโรยไฟรุมสุมหวั ริดสีดวงทวาร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

อุตพดิ
Typhonium trilobatum (L.) Schott
วงศ์: ARACEAE

การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวทิ ยา:
มีถิ่นกำเนิดอย่ใู นเขตรอ้ นของทวปี เอเชีย ในประเทศไทย
พบได้ทุกภำค
สรรพคุณ
หัว รสเบื่อคนั ป้ิงไฟกินเป็นยำกัดเถำดำนในท้อง หุงเป็น
นำมนั ใสแ่ ผล กัดฝ้ำ หนองสมำน
รำก รสเบอ่ื คัน มฤี ทธิเ์ ปน็ ยำกระตุ้น แก้รดิ สีดวงทวำร
กินกบั กลว้ ยแกโ้ รคปวดท้อง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เออ้ื งหมายนา
Costus speciosus (Koen.) Sm.
วงศ์: COSTACEAE

การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบต้ังแต่อินเดียตะวันออก จนถึงคาบสมุทรอินโดจีน
ในประเทศไทยพบตามชายน้าและป่าดบิ ช้ืนทั่วไป
สรรพคุณ
ต้นตลอดถึงราก สมานมดลูก บ้าบัดอาการปวดมวน
ในท้อง คล้ายกับโรคกระเพาะ ท้องผูกประจ้า
ถ่ายเป็นเลือด กินอาหารแสลงจะมีอาการปวดและ
ออกทางทวาร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium