สมุนไพรในตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ

ทองเดอื นหา้
Erythrina stricta Roxb.
วงศ:์ FABACEAE
การกระจายพนั ธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่อินเดีย ถึงเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ ในประเทศไทยพบทาง
ภาค เ หนือ ตามป่ าเ บญจพรรณ
และป่ าเ ต็งรัง ที่ระดับ ค วามสู ง
400-800 เมตร ออกดอกและติดฝัก
ช่วงเดอื นกุมภาพันธถ์ ึงเมษายน
สรรพคณุ
ใบ มีรสมัน เย็น มีสรรพคุณดับพิษไข้
แก้ลม แก้ริดสีดวง ขับพยาธิไส้เดือน
ทาแก้ปวดตามข้อ คั่วให้เกรียมใช้ปรุง
เป็นยาเย็นสาหรบั ดับพิษ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฝาง
Caesalpinia sappan L.
วงศ:์ FABACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบที่ศรีลังกา อนิ เดีย พม่า จนี ตอนใต้
ภู มิ ภ า ค อิ น โ ด จี น แ ล ะ ม า เ ล เ ซี ย
ในประเทศไทยพบทุกภาค ข้ึนตาม
ป่าโปร่ง ป่าเบญจพรรณ หรือบนเขา
หินปนู ท่ีความสงู ระดบั ตา่ ๆ
สรรพคณุ
แก่น รสขมฝาด ต้มน่้าด่ืม บ่ารุงโลหิต
แก้ปอดพิการ แก้ร้อนในกระหายน้่า
แก้ท้องร่วง แก้ธาตุพิการ แก้ก่าเดา
ขับเสมหะ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เลี่ยน
Melia azedarach L.

วงศ:์ MELIACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่อินเดีย ลาว เนปาล ฟิลิปปินส์
และเวียดนาม สภาพนิเวศวิทยา
ในประเทศไทยพบมีการกระจายพันธ์ุ
ตามธรรมชาติในป่าท่ัวไป ข้ึนอยู่ตาม
บริเวณไหล่เขา ริมลาห้วยท่ีราบ
หรือที่เป็นเนินเขาจนถึงบริเวณที่สูง
จากระดับทะเลปานกลาง ประมาณ
500 เมตร
สรรพคณุ
แกโ้ รคผิวหนัง แกโ้ รคเร้อื น
ใบ ต้มน้าด่ืมเปน็ ยาขับพยาธิ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พรมมิ
Bacopa monnieri (L.) Wettst.
วงศ์: PLANTAGINACEAE
การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวิทยา:
พบทเ่ี นปาล และอินเดยี ในประเทศไทย
พบกระจายพันธุทวั่ ทกุ ภาค ตามพนื้ ทช่ี ื้น
รมิ แหลงน้า
สรรพคุณ
ท้ังต้น มีรสเย็น หวาน แก้ร้อนใน
กระหายน้า แก้ไข้ บ้ารุงประสาท
บ้ารงุ หวั ใจ ขับเสมหะ แก้หืด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ไขเ่ น่า
Vitex glabrata R. Br.
วงศ:์ LAMIACEAE
การกระจายพนั ธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบที่อินเดีย จีนตอนใต้ จนถึงภาคเหนือ
ข องออสเ ตรเ ลีย ในป ระเ ทศ ไทย
พบข้ึนในป่าเบญจพรรณ ไปถึงป่าดิบ
ทั่วทกุ ภาค
สรรพคณุ
ราก เปน็ ยาช่วยเจริญอาหาร
เปลือกต้น แก้บดิ แก้เด็กถ่ายเป็นฟอง
แก้โรคพยาธใิ นเดก็ ท่มี อี าการเบื่ออาหาร
แกไ้ ข้

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ผกั บงุ้ ทะเล
Ipomoea pes-caprae (L.) R.br.
วงศ์: CONVOLVULACEAE
การกระจายพนั ธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบได้ในแถบชายทะเลเขตร้อนท่ัวโลก
ในไทยพบตามชายฝง่ั ทะเล โดยมกั ขึ้น
ตามชายหาด ท่ีโล่งแจง้ ใกลช้ ายฝ่ังทะเล
สรรพคณุ
ทง้ั ต้น แกพ้ ิษแมงกะพรนุ ตาให้ละเอยี ด
คนั้ เอานา้ ทาแผลบริเวณที่ถกู แมงกะพรุน
หรอื ตากบั เหลา้ ใช้พอกได้
เมล็ด รสขืน่ แกต้ ะคริว แก้ปวดทอ้ ง เปน็
ยาระบาย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

คนทา

Harrisonia perforata (Blanco) Merr.

วงศ:์ SIMAROUBACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:

พบขึ้นกระจายต้ังแต่จีนตอนใต้ ลงไปถึง
มาเลเซีย พบตามที่โล่งในป่าผลัด ใ บ
ป่าละเมาะและป่าเขาหินปูน ท่ีความสูง
ใกล้ระดบั น้าทะเล จนถงึ 900 เมตร

สรรพคณุ

เปลือกตน้ และราก รสเฝอ่ื นขม รกั ษาอาการ
ไข้เพื่อเส้น รักษาอาการท้องรว่ ง แกโ้ รค
ทางเดนิ ลา้ ไส้ ไข้เหนือ ไข้พิษ แกไ้ ข้
ทั้งต้น รสเฝื่อนขม แกก้ ระหายน้า
กิ่งกา้ น รสเฝอ่ื นขม ใช้สีฟนั รกั ษาฟนั

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

กระชาย

Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.

วงศ:์ ZINGIBERACEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีอินเดีย จีนและเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ ในธรรมชาติพบข้ึนตามป่า
ผลดั ใบ ป่าเบญจพรรณ และป่าดบิ แลง้
สรรพคณุ
เหง้า แก้โรคในปากเปอื่ ย ปากเปน็ แผล
ปากแหง้ ขบั ระดูขาว ขับปสั สาวะ รกั ษา
โรคบดิ แกป้ วดมวนทอ้ ง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ผกั เส้ียนผี
Cleome viscosa L.
วงศ์: CAPPARIDACEAE
การกระจายพันธแุ์ ละนิเวศวิทยา:
พบที่อินเดีย จีนตอนใต้ จนถึงภาคเหนือ
ข องออสเ ตรเ ลีย ในป ระเ ทศ ไทย
พบข้ึนในป่าเบญจพรรณ ไปถึงป่าดิบ
ทั่วทุกภาค
สรรพคุณ
รากและเมล็ด รสขมร้อน ชว่ ยกระตุน้
หวั ใจ แก้โรคเลอื ดออกตามตามไรฟัน
ใบ รสขมรอ้ น แก้ปัสสาวะผดิ ปกติ
ดอกและผล รสขมร้อน ฆา่ พยาธิ

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หอม
Allium ascalonicum L.

วงศ:์ ALLIACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:

มีถ่ินกำเนิดดั้งเดิมในเอเชียตะวันตกเฉียงใต้
สันนิษฐำนว่ำอยู่ในแถบประเทศทำจิกิสถำน
อัฟกำนิสถำน และอิหรำ่ น โดยเชอื่ กันวำ่ หอมแดง
กลำยพันธ์ุตำมธรรมชำติมำจำกหอมหัวใหญ่และ
มีกำรคัดเลือกพันธุ์เพ่ือนำมำปลูกเป็นพืชอำหำร
ในจีนและอินเดียและมีกำรกระจำยพันธ์ุไปทั่ว
โลก ซ่ึงได้มีกำรจดบันทึกไว้ ในช่วงคริสตวรรษที่
12 ในประเทศไทยพบว่ำมีกำรปลูกมำกทำงภำค
ตะวันออกเฉียงเหนอื และทำงภำคเหนือ

สรรพคุณ

หัว รสเผ็ดร้อนฉุน ดับพิษไฟลวกน้ำร้อนลวก
แกโ้ รคเด็กเป็นซำงชัก แก้ทอ้ งอืดทอ้ งเฟ้อ แกเ้ ด็ก
อ่อนเป็นหวัด
ใบ รสหวำน เผ็ดเค็มฉุน ช่วยขับลม ขับเหงื่อ
แก้ปวดศรี ษะ คัดจมูกนำ้ มกู ไหล

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

คนทเี ขมา
Vitex negundo L.

วงศ:์ LAMIACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:
พบที่ทวีปแอฟริกา เอเชีย ญี่ปุ่น และหมู่
เกาะแปซิฟิก ที่ระดับความสูง 200-
1,400 เมตร ออกดอกช่วง เดือน
เมษายน-มิถุนายน ติดผลช่วงเดือน
กรกฏาคม-กนั ยายน
สรรพคุณ
รากและใบ เป็นยาลดไข้ แก้ปวดท้อง
เปลอื กตน้ รสหอมร้อน แกไ้ ข้ แก้รดิ สดี วง
แกพ้ ยาธิ แก้ฟกช้า
ใบ รสหอมรอ้ น แก้ไข้หวัด เจ็บคอ
ดอก รสหอมฝาด แกไ้ ข้ แก้ท้องเสยี

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

j

คนทสี อ
Vitex trifolia L.
วงศ์: LAMIACEAE
การกระจายพันธุ์และนิเวศวทิ ยา:
พ บ ท่ี เ อ เ ชี ย เ ข ต ร้ อ น - ก่ึ ง เ ข ต ร้ อ น
ออสเตรเลียเหนือ พบขึ้นในป่าดิบเขา
ป่าเบญจพรรณ พบท่ีความสูงจากระดับ
ทะเลปานกลาง 1000-1700 ม.
สรรพคุณ
ราก รสร้อนสุขุ ม แก้ไข้ ขั บ เ หงื่อ
ขับปัสสาวะ
ผล รสร้อนสุขุม แก้คล่ืนเหียนอาเจียน
ฆ่าพยาธิ แก้รดิ สดี วงทวาร
ใบ รสร้อนสุขุมหอม แก้โรคผิวหนัง
ผนื่ คัน แกร้ ิดสดี วงจมกู

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ขยนั
Bauhinia strychnifolia Craib
วงศ:์ CAESALPINIACEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวทิ ยา:
เปน็ พันธุ์ไม้เฉพาะถน่ิ ของ ประเทศไทย
พบบรเิ วณป่าทลี่ ุ่มตา่ ของปา่ เต็งรังหรือ
ชายปา่ ในพ้นื ทเี่ ปดิ โลง่
สรรพคณุ
ลา่ ตน้ หรือราก เข้ายาบ่ารุงโลหิตสา่ หรับ
สตรีหลงั คลอดบตุ รขณะอยไู่ ฟ ชว่ ยให้
มดลูกเขา้ อ่เู ร็วข้นึ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รสสุคนธ์แดง

Tetracera indica (Christm. & Panz.) Merr.

วงศ:์ DILLENIACEAE

การกระจายพันธแุ์ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีอินเดีย จีนตอนใต้ และเอเชีย
ตะวันออกเฉียงใต้ ในประเทศไทยพบ
ตามป่าละเมาะทางภาคใต้ ออกดอก
เกอื บตลอดปี
สรรพคณุ
ต้น น้าต้มท้ังต้น กินแก้อาการตกเลือด
ภายในปอด และใช้อมกลั้วคอ แก้แผล
ในปาก
ใบ ต้าเปน็ ยาพอกผิวหนัง แกผ้ น่ื คัน
ดอก เขา้ ยาหอมเป็นยาบ้ารงุ หัวใจ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ผกั คราด

Acmella paniculata (Wall. Ex DC.)
R. K. Jansen

วงศ:์ ASTERACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:
พบที่อนิ เดีย จีน ไต้หวัน และอินโดนิเซีย
ข้ึ น ใ น ที่ เ ปิ ด ห รื อ ช้ื น ต า ม ช า ย ป่ า
แ ล ะ ทุ่ ง น า ตั้ ง แ ต่ ร ะ ดั บ ค ว า ม สู ง
100-1,700 เมตร ออกดอกและติดผล
ชว่ งเดือนมถิ นุ ายน-สิงหาคม
สรรพคณุ
ต้นสด แก้ฝีในล้าคอ หรือต่อมน้าลาย
อกั เสบ ท้าให้ลน้ิ ชา อดุ ฟันแกป้ วดฟัน

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

งา
Sesamum orientale L.
วงศ:์ LAMIACEAE
การกระจายพนั ธุ์และนิเวศวิทยา:
มีถิ่นกำเนิดในภำคตะวันออกของทวีป
แอฟริกำ และได้แพร่ขยำยเข้ำมำสู่ทวีป
เอเชยี และทวั่ โลก
สรรพคณุ
เมล็ด รสฝำดหวำนขม เปน็ ยำระบำยออ่ นๆ
บำรงุ กำลงั ทำใหร้ ำ่ งกำยมคี วำมอบอุ่น
นำมนั งำ รสฝำดร้อน ใช้ทำนำมันใสแ่ ผล
ทำผิวหนงั ให้นมุ่ และชุ่มช่ืน

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ลำโพง
Datura metel L. var. metel

วงศ:์ SOLANACEAE
กำรกระจำยพนั ธุแ์ ละนิเวศวทิ ยำ:
มีถ่ินกำเนิดอยู่แถบภูเขำภำคตะวันตก
ของประเทศปำกีสถำนและประเทศ
อัฟกำนิสถำน ต่อมำได้แพร่กระจำย
ออกไปในเขตร้อนและก่ึงร้อนท่ัวโลก
รวมท้ังประเทศไทย ซ่ึงพบข้ึนอยู่ตำม
ธรรมชำติทั่วทุกภำค
สรรพคุณ
รำก รสหวำนเมำเบอื่ ฝนทำแก้พษิ รอ้ น
ดับพิษฝี แกป้ วดบวม แก้อักเสบ
ใบ รสขมเมำเบ่อื ตำฟอกฝี แกป้ วดบวม
เมล็ด รสเมำเบอื่ หุงทำน้ำมันใสแ่ ผล

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พระจันทรค์ รงึ่ ซีก
Lobelia chinensis Lour.
วงศ์: CAMPANULACEAE
การกระจายพนั ธุ์และนิเวศวทิ ยา:
พบทั่วไปในประเทศจีน ประเทศไทยเปน็
พชื ปลกู
สรรพคุณ
ทั้งต้น รสเยน็ สุขุม รับประทานบารุงปอด
แก้วัณโรค แก้หืด แก้ปอดพิการ ตาพอก
ดบั พษิ แก้บวม

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

โทงเทง
Physalis angulata L.
วงศ:์ SOLANACEAE
การกระจายพนั ธุ์และนเิ วศวทิ ยา:
มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของทวีปอเมริกำ
และกระจำยพั นธ์ุ ไปในเขตร้ อนต่ ำงๆ
ทั้งทวีปแอฟริกำและเอเชีย ในประเทศไทย
พบได้ทวั่ ทกุ ภำคของประเทศ
สรรพคุณ
ทั้งตน้ เปน้ ยำรักษำโรคฝี แกต้ ่อมทอลซิน
อักเสบ แก้ฝีในคอ แก้ปัสสำวะเป็นเลือด
แก้ฟกบวม อักเสบ แก้ฝี โรคผิวหนัง
แกร้ ้อนในกระหำยนำ้

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สมอไทย
Terminalia chebula Retz.

วงศ:์ COMBRETACEAE
การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:
มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ เช่น ประเทศไทย พม่ำ และลำว พบท่ัวไป
ตำมป่ำเบญจพรรณและป่ำดิบแล้ง ที่ระดับ
ควำมสูง 50-800 เมตร ออกดอก เดือน
พฤษภำคม-สิงหำคม ผลแก่ช่วงเดือน ตุลำคม
-มกรำคม
สรรพคุณ
ดอก รักษำโรคบดิ
ผลอ่อน แก้เจ็บคอ เป็นยำระบำย
รถู้ ่ำยรปู้ ิดเอง
ผลแก่ แก้ลมจุกเสียด เปน็ ยำเจรญิ อำหำร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ขีเ้ หล็ก

Senna siamea (Lam.) Irwin & Barneby.

วงศ์: CAESALPINIACEAE
การกระจายพันธุแ์ ละนิเวศวทิ ยา:
พบทุกประเทศในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้
ประเทศไทย พบได้ในที่รกร้างว่างเปล่า
หรือที่โล่งแจ้งใกล้ถนน จนถึงที่กึ่งร่ม
ค่อนข้างชื้นใกล้ทางระบายน้าหรือท่ีลุ่ม
ป่าเบญจพรรณในระดับพ้ืนล่างถึงป่าดิบ
เขาสงู
สรรพคุณ
ดอก ลดความดนั โลหติ
ดอกตูมและใบอ่อนเป็นยาระบาย
แก่น แก้ไข้ ท้าให้นอนหลับ รกั ษากามโรค

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะอกึ
Solanum stramonifolium Jacq.
วงศ์: SOLANACEAE
การกระจายพันธแุ์ ละนเิ วศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดในประเทศเขตอบอุ่น ทั้งใน
ประเทศอเมริกำใต้ และเอเชีย ปัจจุบัน
พบแพร่กระจำยทัว่ โลก
สรรพคุณ
รำก รสเปรยี้ วเยน็ ดับพษิ รอ้ นใน
ใบ รสเยน็ ตำพอกแก้ฝี แกป้ วดบวม
ผ่ืนคนั
ผล รสเยน็ เปร้ียว แก้ดพี กิ ำร แกไ้ อ
ฟอกขบั เสมหะ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

มะขามปอ้ ม
Phyllanthus emblica L.

วงศ์: EUPHORBIACEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดอยู่ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียง
ใต้ ใน พม่ำ ลำว กัมพูชำ ไปจนถึงเอเชียใต้
อินเดีย ปำกีสถำน ศรีสังกำ บังคลำเทศ และ
จีนตอนใต้ ในประเทศไทยพบทุกภำคของ
ประเทศ พบมำกในภำคเหนือและภำค
ตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งในธรรมชำติจะพบ
ในปำ่ เบญจพรรณ ปำ่ เต็งรัง
สรรพคุณ
ใบ ต้มลดอำกำรไข้
ดอก เขำ้ ยำเย็น เปน็ ยำระบำยท้อง
ลูกอ่อน กัดเสมหะในคอ
ลกู แก่ เปน็ ยำแก้ไขเ้ จือลม แกล้ ม แกไ้ อ แก้
เสมหะ ทำให้ชมุ่ คอ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หญ้างวงช้าง
Heliotropium indicum L.
วงศ:์ BORAGINACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบท่ีอินเดียถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
พบทั่วไปในท่ีโล่งริมน้ำและหนองน้ำ
ในท่ชี ืน
สรรพคุณ
ทงั ตน้ แก้โรคลักปิดลักเปดิ แก้ไอขบั ปสั สำวะ
ใบ รกั ษำโรคผิวหนัง พอกฝี

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เสลดพงั พอน
Barleria lupulina Lindl.

วงศ:์ ACANTHACEAE
การกระจายพันธ์ุและนิเวศวทิ ยา:
มีถิ่นกำเนิดในสำธำรณรัฐมอริเชียสซึ่งตั้งอยู่
นอกชำยฝ่งั แอฟรกิ ำในมหำสมทุ รอนิ เดียแล้ว
มีกำรกระจำยพันธุ์ไปยังบริเวณประเทศ
ใกล้เคียง และยังมีกำรนำเข้ำมำใช้ประโยชน์
และปลุกยังดินแดนเขตร้อนต่ำง ๆ ท่ัวโลก
อีกด้วย ส่วนในประเทศไทยนั้นสำมำรถพบ
เสลดพังพอนได้ทกุ ภำคของประเทศ
สรรพคุณ
ใบ รสจืดเย็น ตำกับสุรำค้ันเอำน้ำดื่ม เอำกำก
พอก แก้ฝีที่ฝ่ำมือ แก้ลมพิษ แก้พิษแมลงสัตว์
กัดต่อย ไฟลำมทงุ่ เริม งูสวัด
รำก รสจืดเย็น ฝนกับสุรำดื่ม แก้พิษแมลงสัตว์
กัดต่อย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ลำดวน
Melodorum fruticosum Lour.
วงศ:์ ANNONACEAE
กำรกระจำยพนั ธ์แุ ละนเิ วศวิทยำ:
พ บ ใ น เ อ เ ซี ย ต ะ วั น อ อ ก เ ฉี ย ง ใ ต้
ประเทศไทยพบมากทางภาคเหนือและ
ตะวนั ออกเฉยี งเหนือ
สรรพคุณ
ดอกแหง้ เปน็ ยาบารุงกาลงั บารุงหัวใจ
บารงุ โลหติ แกล้ ม จดั อยูใ่ นจาพวกเกสร
ท้ังเก้า

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

โคกกระสุน
Tribulus terrestris L.
วงศ์: ZYGOPHYLLACEAE
การกระจายพนั ธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบเป็นพืชท้องถ่ินในเขตอบอุ่นและเขต
ร้อน ในยุโรปใต้ เอเชียใต้ แอฟริกา และ
ออสเตรเลีย ในประเทศไทยพบมากตาม
ป่าโปรง่ ทว่ั ไป
สรรพคณุ
ทงั้ ตน้ รสเคม็ ขน่ื เลก็ น้อย แก้ไขท้ ับระดู
ขบั ปัสสาวะ รักษาหนองใน ขบั ระดขู าว
รกั ษาอาการอกั เสบในช่องปาก

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ผกั แพว
Polygonum odoratum lour.
วงศ:์ POLYGOCEAE
การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวิทยา:
พบทั่วไปทุกภาคของประเทศไทย
พ บ ไ ด้ ต ล อ ด ท้ั ง ปี เ กิ ด เ อ ง ต า ม
ธรรมชาติ ตามท่ีช้ืนพื้นราบ เช่น ห้วย
หนอง คลอง บงึ ตามแอง่ น้าตา่ ง
สรรพคุณ
ใบ คนั้ ผสมกับแอลกอฮอลท์ าแก้
กลากเกล้ือน ผืน่ คัน ชว่ ยเจริญอาหาร
ขบั ลมในกระเพาะอาหาร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

อัคคีทวาร
Clerodendrum serratum var.

wallichii C.B.Clarke

วงศ์: LAMIACEAE
การกระจายพนั ธ์แุ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีศรีลังกา อินเดีย พม่า จีนตอนใต้
ไปจนถึง อินโดจีน มาเลเซีย และ
อินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบข้ึนตาม
ป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณที่เปิดและ
ค่อนข้างช้ืนที่ระดับความสูงจากน้าทะเล
500 – 1000 เมตร
สรรพคณุ
ใบ รสขน่ื รอ้ น ต้าพอกแกป้ วดศรี ษะ แก้
โรคผวิ หนัง แก้กลากเกลอื้ น
ใบแหง้ บดโรยไฟรุมสุมหัวรดิ สีดวงทวาร

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เจตมูลเพลิงขาว
Plumbago zeylanica L.

วงศ:์ PLUMBAGINACEAE
การกระจายพันธแุ์ ละนิเวศวทิ ยา:
พบที่เอเชียเขตร้อน แอฟริกา อเมริกาใต้
แ ล ะ เ ห นื อ อ อ ส เ ต ร เ ลี ย โ อ ม า น
ในประเทศไทย พบในป่าท่ีราบท่ัวไป
และท่ีช้ืนแฉะ ท่ีความสูง 100-1,600
เมตร จากระดับทะเลปานกลาง
สรรพคุณ
ราก รสร้อน ขับลมในอก ขับโลหิตท่ี
เป็นพษิ แก้คดุ ทะราด บารงุ ธาตุ
ตน้ รสร้อน ขบั ระดเู สียใหต้ กไป
ใบ รสรอ้ น แกล้ มในกองเสมหะ ชว่ ยย่อย
อาหาร ขับผายลม

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

เจตมูลเพลงิ แดง

Plumbago indica L.

วงศ์: PLUMBAGINACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มาเลเซีย
ลาว กัมพูชา ในประเทศไทยพบกระจาย
ห่างๆ เกือบทุกภาค ข้ึนตามป่าดิบแล้ง
ความสูงระดับต่า ๆ หรือพบเป็นไม้
ประดับ
สรรพคุณ
ราก รสร้อน บ่ารุงธาตุ ขับลมใน
กระเพาะอาหารและล่าไส้ บ่ารุงโลหิต
ขบั ประจา่ เดือนสตรี
ต้น รสร้อน แก้โลหิตท่เี กดิ แตก่ องก่าเดา
ใบ รสร้อน แก้ลมในกองเสมหะ แก้น้่าดี
ในฝกั ชว่ ยย่อยอาหาร ขบั ผายลม

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ชมุ เหด็ เทศ
Senna alata (L.) Roxb.
วงศ:์ CAESALPINIACEAE
การกระจายพนั ธ์ุและนิเวศวิทยา:

พบที่ทวีปเอเชีย ออสเตรเลีย แอฟริกา
อเมริกา ในประเทศไทยพบตามที่ชุ่มช้ืนและ
ชายน้า กลางแจ้งชอบแดดจัด พบที่ความสูง
จากระดบั ทะเลปานกลาง

สรรพคุณ

ฝัก รสเอยี นเบอ่ื แกพ้ ยาธิ เปน็ ยาระบาย ขับพยาธิ
ใบ เป็นยาถ่าย รักษาขี้กลาก โรคผิดหนงั อ่ืนๆ
ใบและดอก ท้ายาต้มมรับประทาน ขับเสมหะ
ในรายทห่ี ลอดลมอักเสบ

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

กะตงั ใบ
Leea indica (Burm.f.) Merr.
วงศ์: LEEACEAE
การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวิทยา:
มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
พบต้ังแต่อินเดียถึงออสเตรเลีย และ
หมู่เกำะแปซิฟิก ในไทยพบทุกภำค
ขนึ้ หลำกหลำยสภำพป่ำ
สรรพคุณ
รำก รสเย็นเมำเบื่อ แก้ไข้ ขับเหงื่อ
ดับร้อน แก้ปวดเมื่อยตำมร่ำงกำย
แก้ตกขำว

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฉัตรพระอินทร์
Leonotis nepetifolia (L.) R. Br.

วงศ์: LAMIACEAE
การกระจายพนั ธแ์ุ ละนิเวศวิทยา:
พบเป็นพืชพ้ืนเมืองของทวีปแอฟริกา
ในประเทศไทยมักพบข้ึนบรเิ วณที่มีความ
ชุ่มชื้น ดินร่วนซุย ตามป่าละเมาะ และ
ทว่ี า่ งท้ิงร้างรมิ ทางท่ัวไป
สรรพคณุ
ทั้งต้น รสขม แก้ไข้ป่า ขับประจาเดือน
สตรี แก้ประจาเดือนไมป่ กติ
ใบ รสขม แก้ไข้ แก้โรคปวดบวมตามข้อ
เปน็ ยาบารงุ
ดอก รสขมเย็น เผาแล้วใช้ขี้เถ้าทาแผล
ไฟไหม้ น้ารอ้ นลวก

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ต้วิ ขน
Cratoxylum formosum (jack) Dyer
subsp. pruniflorum (Kurz) Gogelein
วงศ:์ HYPERICACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบขึ้นตามป่าเบญจพรรณแล้งทุกภาค
ที่สูงจากระดับน้าทะเลตั้งแต่ 200-1000
เมตร
สรรพคณุ
ร า ก ผ ส ม กั บ หั ว แ ห้ ว ห มู แ ล ะ ร า ก
ปลาไหลเผือก ต้มน้าด่ืม เป็นยาขับ
ปัสสาวะ แก้ปัสสาวะขดั

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หนอนตายหยาก
Stemona tuberosa Lour.
วงศ์: STEMONACEAE
การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
เป็นพืชที่พบได้ตามป่าท่ัวไปในประเทศ
จีน ญีปุ่น อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย
ในประเทศไทย พบข้ึนอยู่ตามป่ า
เบญจพรรณท่วั ไป
สรรพคุณ
ราก ปรุงเป็นยาแก้น้าเหลืองเสีย แก้โรค
ผิวหนัง ผื่นคันตามร่างกาย ต้าผสมน้า
พอกทาฆา่ หิดเหา แมลง หนอน ศตั รูพชื

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

หนมุ านน่ังแทน่
Jatropha podagrica Hook. L.
วงศ์: EUPHORBIACEAE
การกระจายพนั ธุแ์ ละนเิ วศวิทยา:
มี ถิ่ น ก ำ เ นิ ด จ ำ ก อ เ ม ริ ก ำ ก ล ำ ง
ในประเทศไทยเป็นพืชปลูกพบต้ังแต่
ระดับน้ำทะเล ถึงระดับ 800 เมตร
จำกระดับน้ำทะเล
สรรพคุณ
น้ำยำง ทำรักษำฝีหรือทำรักษำแผล
มีดบำด หำ้ มเลอื ด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฝนแสนหา่

Argyreia capitiformis (Poir.) Ooststr.

วงศ:์ CONVOLVULACEAE
การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวิทยา:
พบท่ีอินเดีย จีน พม่า ภูมิภาคอินโดจีน
และมาเลเซีย ในประเทศไทยพบทุกภาค
ขึ้นตามชายป่า ที่รกร้างแห้งแล้งหรือชุ่ม
ช้ืน ระดับความสูงไม่เกิน 1,400 เมตร
จากระดับน้าทะเลปานกลาง
สรรพคณุ
ใบ ใชป้ ระคบ แก้ฟกช้า

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พลวง

Dipterocarpus tuberculatus Roxb.
วงศ์: DIPTEROCAPACEAE
การกระจายพันธุ์และนิเวศวิทยา:
พบขึ้นท่ัวไปในป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง
ทั้งในภาคเหนือ ภาคอีสาน ภาคกลางและ
ภาคตะวันออก พลวงเป็นไม้ต้องการแสง
สวา่ ง
สรรพคณุ
ยาง รสร้อนเมาขื่น ใช้ผสมช่วยห้ามหนอง
และสมานแผล ใช้ทาแผลเน่าเป่ือย แผลมี
หนอง แผลโรคเรอ้ื น

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ยาสบู
Nicotiana tabacum L.

วงศ์: SOLANACEAE

การกระจายพนั ธแุ์ ละนเิ วศวิทยา:
ถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกำกลำง เช่ือกันว่ำชำว
อินเดียนแดงในอเมริกำกลำงรู้จักกำรนำใบยำสูบมำจดุ
ไฟสูบควันมำนำนหลำยร้อยปีก่อนที่ชำวยุโรปจะ
เดินทำงมำถึง โดยใช้กล้องยำท่ีเรียกกันว่ำ tabaco
ซึ่ งไ ด้ เพ้ียนกลำยเป็น tobacco ในเวลำต่ อมำ
จำกน้ันชำวสเปนจึงได้นำพันธุ์ยำสูบไปปลูกในหมู่เกำะ
แคริบเบ้ียน อเมริกำใต้ และแอฟริกำ ต่อมำจึงนำมำ
ปลูกในเอเชียที่ฟิลิปปินส์เป็นแห่งแรก ก่อนที่จะมีกำร
นำไปปลูกในประเทศอ่ืนรวมถึงในไทยด้วย มีบันทึกว่ำ
ในสมัยกรุงศรีอยุธยำตอนปลำยก็มีกำรปลูกและสูบยำ
กันแล้ว
สรรพคุณ
รำกและใบ รักษำโรคผิวหนัง ผื่นคัน หิด กลำกเกล้ือน
เร้ือนกวำง
ใบ ทำเป็นยำเส้นผสมปูนแดงและใบเนียมปรุงเป็น
ยำนัตถ์ุ แกห้ วัดคดั จมูก

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ครอบสีฟนั
Abutilon indicum (L.) Sweet.
วงศ:์ MALVACEAE.

การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดในทวีปเอเชีย เช่น อินเดีย ศรีลังกำ พม่ำ
ลำว เวยี ดนำม รวมถึงบำงสว่ นในทวีปแอฟริกำ สำหรับ
ในประเทศไทยสำมำรถพบได้ทั่วๆไป ตำมริมถนนหรือ
ตำมชำยป่ำรวมไปถึงท่ีรกร้ำงทั่วไป แต่ส่วนมำกจะพบ
ทำงภำคตะวนั ออกและภำคกลำงเป็นสว่ นใหญ่
สรรพคณุ
รำก รสขมร้อน แก้ไอ บำรุ งธำตุ บำรุงกำลัง
ขับปัสสำวะ แกด้ แี ละลม แกไ้ ข้ผอมเหลอื ง แก้มตุ กิด
ต้น รสขม ใชบ้ ำรุงโลหิต ขบั ลม
ใบ รสขมรอ้ นมัน ใช้บม่ ฝหี นองใหแ้ ตกเร็ว
ดอก รสขม ฟอกลำไส้ บม่ ฝีหนอง

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

กระเจ๊ียบแดง
Hibiscus sabdariffa L.
วงศ์: MALVACEAE

การกระจายพันธ์แุ ละนเิ วศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดในประเทศซูดำน รวมถึงประเทศใกล้เคียง
ในแถบทวีปแอฟริกำแล้วมีกำรกระจำยพันธุ์ไปยังทั่ว
โลก ในประเทศไทยพบปลูกทวั่ ไป
สรรพคณุ
เมล็ด แก้อ่อนเพลีย บำรุงกำลัง บำรุงธำตุ แก้ดีพิกำร
ขบั ปสั สำวะ
ทั้งต้น เปน็ ยำฆ่ำพยำธิตวั จ๊ดี
ก ลี บ ด อ ก ช ง กั บ น้ ำ รั บ ป ร ะ ท ำ น เ พื่ อ ล ด ค ว ำ ม ดั น
ลดไขมันในเลือด

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

กระบอื เจด็ ตัว
Excoecaria cochinchinensis Lour.
วงศ:์ EUPHORBIACEAE

การกระจายพันธุแ์ ละนเิ วศวิทยา:
พบกระจายพันธุ์ในแถบภูมิภาคอินโดจีน ในประเทศ
ไทยพบทว่ั ทกุ ภาค
สรรพคุณ
ใบ รสร้อนเฝือ่ นข่นื ช่วยขบั นา้ คาวปลาหลงั คลอด และ
ขับเลือด แก้สันนิบาตหนา้ เพลิง แก้สันนิบาตเลือด
ยางจากต้น เปน็ พษิ ใชเ้ บ่ือปลา

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

สลัดได
Euphorbia antiquorum L.
วงศ์: EUPHORBIACEAE

การกระจายพันธ์ุและนเิ วศวทิ ยา:
ถิ่นกำเนิดอยู่ในภูมิภำคเอเชียเขตร้อน จัดเป็นไม้ยืนตน้
ขนำดเล็กตระกูลเดียวกับกระบองเพชรสำมำรถพบได้
ตำมก้อนหินรมิ เขำ และพน้ื ทรี่ ้อนช้ืน
สรรพคณุ
ยำง รสร้อนเบื่อเมำ ใช้กัดหูด น่ึงให้สุกแล้วตำกแห้ง
เป็นยำถ่ำยอย่ำงแรง
ขอ้ ควรระวัง พบสำรบำงชนดิ เป็นสำรทก่ี อ่ ใหเ้ กดิ มะเร็ง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

แวน่ แกว้
Hydrocotyle umbellata L.
วงศ์: APIACEAE

การกระจายพนั ธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกำเหนือ ต่อมำได้
แพร่กระจำยไปทั่วในประเทศเขตร้อน ในประเทศไทย
พบได้มำกทำงภำคเหนือและภำคกลำง เป็นพืชล้มลุก
รมิ นำหรือโผล่เหนอื นำ
สรรพคุณ
ทังต้น ใช้แก้ตำแดง ขับปัสสำวะ ชำใน บวม พิษไข้
ท้องอืด ทอ้ งเสีย

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ฟ้าทะลายโจร
Andrographis paniculata (Burm.f.)
Wall. ex Nees
วงศ:์ ACANTHACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนิเวศวทิ ยา:
พบในประเทศอนิ เดีย ศรีลงั กา และจนี ในประเทศไทย
พบท่วั ทุกภาค
สรรพคณุ
ท้ังตน้ รสขม แกเ้ จบ็ คอ ท้องเสีย แก้ไข้ แกห้ วดั
ใบ รสขม บดผสมน้ามันพืช ทาแผลน้ารอ้ นลวก ไฟไหม้
ข้อควรระวัง ไม่ควรกินติดต่อกันนาน ผู้ที่มีโรคหัวใจ
ความดันตา่้ ไม่ควรใช้

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

รกั ใหญ่
Gluta usitata (Will.) Ding Hou
วงศ:์ ANACARDIACEAE

การกระจายพนั ธุแ์ ละนิเวศวทิ ยา:
มีถ่ินกำเนิดในภูมิภำคอินโดจีน ในไทยพบขึ้นตำมป่ำ
เบญจพรรณ และป่ำดิบเขำ
สรรพคุณ
เปลือก เข้ำยำบำรุงกำลัง ต้มเป็นยำรักษำ โรคเร้ือน
แกก้ ำมโรค บดิ
เปลอื กรำก รักษำโรคผิวหนัง พยำธลิ ำไส้
ยำง เป็นยำถำ่ ยอย่ำงแรง

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

แมงลกั
Ocimum americanum L.
วงศ์: LAMIACEAE

การกระจายพันธุ์และนิเวศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดในแอฟริกำ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในประเทศไทยพบทัว่ ทกุ ภำค
สรรพคุณ
ต้นสด รสหอมร้อน ต้มนำดืม่ แก้ไอ ขับเหง่ือ ขับลม แก้
โรคทำงเดินอำหำร
ใบสด รสหอมรอ้ น แกห้ วัด ขบั ลมในลำไส้
เมล็ดแห้ง รสหอมร้อน แช่นำจนพองตัวกินเป็นยำ
ระบำย ดูดซมึ นำตำลในเสน้ เลือด

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

พญาปลอ้ งทอง
Clinacanthus nutans (Burm. f.)
Lindau
วงศ:์ ACANTHACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวทิ ยา:
พบทจ่ี นี ภูมภิ าคอินโดจีน คาบสมทุ รมลายู ชวา
ในประเทศไทยส่วนมากพบทางภาคตะวนั ออกเฉียงใต้
สรรพคุณ
ทั้งต้น แก้พิษร้อนอักเสบ แก้ปวดฝี ถอนพิษแมลงสัตว์
กดั ต่อย รากตาพอก แก้พษิ ตะขาบและแมงปอ่ ง

สำนกั งำนวิจยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ชื กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium

ดปี ลากงั้
Phlogacanthus pulcherrimus
T.Anderson
วงศ:์ ACANTHACEAE

การกระจายพันธแ์ุ ละนเิ วศวิทยา:
มีถ่ินกำเนิดในเอเชียเขตร้อน และทำงตอนใต้จนถึง
ตอนกลำงของประเทศจีนและแพร่กระจำยไปยัง
มอริเชียส เรอูนียง และหมู่เกำะวินด์เวิร์ด ในประเทศ
ไทยพบตำมป่ำดิบแล้งใกล้ลำธำร ที่ควำมสูงจำกระดับ
ทะเลปำนกลำง 200 เมตร
สรรพคณุ
ใบ รสขมหวำน แกเ้ บำหวำน บำรงุ กำลงั

สำนกั งำนวจิ ยั กำรแพทยแ์ ผนไทย
พิพิธภณั ฑพ์ ืช กรมกำรแพทยแ์ ผนไทยและกำรแพทยท์ ำงเลือก
Thai Traditional Medicine Herbarium