วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น กลุ่มชาติพันธุ์ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี

วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น กลุ$มชาติพันธุ.ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี


หนังสือวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นกลุ6มชาติพันธุ9ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี เปEนส6วนหนึ่งในโครงการวิจัยเรื่องวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น กลุ;มชาติพันธุ> ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี แก;นสําคัญของหนังสือเล;มนี้คือ การศึกษา เกี่ยวกับวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นของกลุ;มชาติพันธุ>ไทยมอญในพื้นที่ จังหวัดราชบุรี เพื่อทราบถึงความรูN ภูมิปQญญาในการประกอบอาหาร รวมถึงบทบาทความสําคัญของวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น โดยไดIรวบรวม
ความรูI และประสบการณ9ของปราชญ9ชุมชน ผูIประกอบอาหารในพื้นถิ่น และ นักวิชาการ เพื่อประโยชน9ต6อการทําความเขIาใจในวัฒนธรรมของกลุ6มชาติพันธุ9 และการอนุรักษ9ภูมิปTญญาที่ไดIรับการส6งต6อมาจากบรรพบุรุษใหIคงอยู6ในทIองถิ่น ต6อไปไดIอย6างยั่งยืน
ขอขอบคุณผูIนําชุมชน ปราชญ9ชุมชน ชาวบIานในพื้นที่ กลุ6มผูIประกอบ อาหาร นักวิชาการและผูIที่มีส6วนเกี่ยวขIองทุกท6านที่ไดIแบ6งปTนความรูI ประสบการณ9 ซึ่งจะเปEนขIอมูลที่มีคุณค6าในการพัฒนาการจัดการเรียนรูIวัฒนธรรมพื้นถิ่นต6อไป
(อาจารย9 ดร.ปาจรีย9 สุขาภิรมย9)
คํานํา


สารบัญ
หนา$
เกริ่นนํา 1 บทบาทของวัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่น 5 บทบาทในการสรIางสํานึกร6วมของกลุ6มชาติพันธุ9 5 บทบาทในการสืบทอดความเชื่อ 6 บทบาทต6อการส6งเสริมปฏิสัมพันธ9ทางสังคม 7 บทบาทดIานการส6งเสริมการศึกษา 8 บทบาทในการสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชน 9
อาหารในชีวิตประจําวัน 10 ประเภทอาหารคาว 11 ประเภทอาหารหวาน 12
อาหารในงานประเพณี พิธีกรรม 13 อาหารในงานประเพณี 12 เดือน 14 อาหารที่เกี่ยวขIองกับประเพณีแห6งชีวิต 19
สรุป
28


ชุมชนชาวไทยเชื้อสายมอญในพื้นท่ีจังหวัดราชบุรี น้ี
ถือเป]นชุมชนชาวมอญแห;งหนึ่งในประเทศไทย ที่มีประวัติความเปน] มา อันเก;าแก; และมีพัฒนาการต;อเน่ืองมาอย;างยาวนานจนถึงปQจจุบัน ไม6ว6า จะเปEนทางดIานสังคม วัฒนธรรม วิถีการดําเนินชีวิตและความคิดความเชื่อ โดย ส่ิงสําคัญท่ีเปEนใจความสําคัญของกล6ุมชนชาวมอญน้ี เห็นจะเป]นความศรัทธาท่ี มีต;อพระพุทธศาสนาและความเช่ือในการนับถือผคี วบค;ูกัน ซึ่งบรรพบรุ ษุ ตNนตระกูลไดNปลูกฝQง ใหNลูกหลานยึดถือเอาไวNเป]นส่ิงยึดเหน่ียวทางจิตใจ ไม;ว;าจะเป]นในระบอบสังคมขนาดเล็กอย;างครอบครัว หรือระดับชุมชน
การดํารงชีวิตของชาวไทยเชื้อสายมอญก็ตNองผูกพันอยู;กับ วัด พระสงฆ= การนับถือผีประจําหมDูบEาน ผีบรรพบุรุษ ฯ และพ่ึงพา
ธรรมชาติส่ิงแวดลNอมเป]นสําคัญ
Photo : FB คุณคมสรร
1


บรรพบุรุษชาวมอญไดIเลือกทําเล สภาพแวดลIอมในการตั้งถิ่นฐาน
ที่อยู6อาศัย โดยพิจารณาจากความอุดมสมบูรณ9ของลําน้ําแม6กลอง เพื่อใชIในการ อุปโภค บริโภคและทําการเกษตรกรรม รวมทั้งยังใชIเปEนเสIนทางหลักในการ เดินทางคIาขาย ไปมาหาสู6กันระหว6างชุมชนมอญโพธารามและชุมชนมอญ บGานโปHง และแมIว6าการเปล่ียนแปลงดIานการเดินทางขนส6ง การประกอบอาชีพ ฯ ในปTจจุบัน อาจทําใหIไม6ไดIใชIประโยชน9ของแม6น้ําแห6งน้ีเหมือนดังเดิมแลIวก็ตาม แต6 แม6น้ําแม6กลองก็ยังคงประโยชน9และความสําคัญในการเปEนแหล6งอาหารที่อุดม สมบูรณ9ทางระบบนิเวศน9ของชาวไทยเชื้อสายมอญในพื้นที่ลุ;มแม;น้ําแมก; ลอง แห6งนี้อยู6 โดยเฉพาะอย6างยิ่งการใชIประโยชน9ในดIานภูมิปTญญาอาหารพื้นถิ่น ซ่ึง สามารถสะทIอนถึงอัตลักษณ9ของชาวมอญที่ใชIวัตถุดิบในการปรุงอาหารจาก ธรรมชาตเิ ปEนหลัก ทั้งยังมีการใชIอาหารเปEนองค9ประกอบท่ีสําคัญในงานประเพณี พิธีกรรมต6าง ๆ
2


3
วัฒนธรรมด*านอาหารของกลุIมชาติพันธุJชาวไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
เปNนเอกลักษณJที่สําคัญอยาI งหนึ่งของชาวไทยมอญ อีกทั้งยังเปNน ภาพสะทGอนของวิถีชีวิต ภูมิปTญญา รวมถึงความเชื่อ ฯ อันเกิดจากการเรยี นรูGถึงการใชGทรัพยากรที่มอี ยูIรอบตัว เพื่อนํามาใชGในการดํารงชีวิต จนเกิดเปNนวัฒนธรรมที่เกยี่ วขGอง กับการประกอบอาหารทสี่ ั่งสม สบื ทอดกันมาหลายชั่วอายุคน


โครงการพลิกตํานานอาหารพื้นบIานไทย-รามัญ1 และองค9 บรรจุน2 กล6าวถึงการทําขIาวแช6ว6าเปEนพิธีกรรมศักด์ิสิทธ์ิ การหุงขIาวแช6ในอดีตของชาวมอญ จัดว6าเปEนพิธีกรรมในการบูชาเทวดาอยIางหนึ่ง มีขั้นตอนซับซGอน ตIอง ปลูกศาลเพียงตา หุงขIาวนอกชายคาบIาน ซาวน้ําท้ิง 7 คร้ัง จากน้ันจึงนําไปหุง และ เตรียมกับขIาวใหIพรIอม แมIกรรมวิธีการทําจะยุ6งยากซับซIอนแต6ชาวไทยมอญก็ไม6 ย6อทIอในการทํา เนื่องจากไดIรับการปลูกฝTงและมีความคิดความเชื่อว6าการ ทําอาหารท่ีใชIในพิธีกรรม ในงานประเพณีนั้นตIองมีความต้ังใจในการทํา
4
ภาพสํารับข6าวแช: FB คุณคมสรร
“เครื่องเคียงข2าวแช4แต4ละอย4างใช2ระยะเวลานาน โดยเครื่องเคียงหนึ่งอย4าง ใช2เวลาครึ่งวัน ซึ่งสํารับข2าวแช4ท่ีทํานั้นต2องออกมาดีทั้งหน2าตาและรสชาติ เพราะเรา นําไปบวงสรวงเทวดาและทําบุญ” (คมสรร จับจ,ุ สัมภาษณ0, 11 มกราคม 2562


บทบาท ความสําคัญของวัฒนธรรมอาหารพ้ืนถิ่น กลDุมชาติพันธุ=ไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
1) บทบาทในการสรEางสํานึกรDวมของกลDุมชาติพันธุ=ไทยมอญ
วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นในชุมชนชาวไทยมอญ จังหวัดราชบุรี เปEนตัวแทนแห6งอดีตที่บอกเล6าเร่ืองราวในอดีตซึ่งยังคงหลงเหลือมาจนถึง ในปTจจุบัน ไม6ว6าจะเปEนวัตถุดิบที่มีอยู6ในทIองถิ่น องค9ความรูIภูมิปTญญา การทําอาหาร รวมถึงความเชื่อที่เกี่ยวขIองกับวัฒนธรรมอาหารที่ไดIรับ การถ6ายทอด ส6งต6อรุ6นสู6รุ6นจนถึงปTจจุบัน โดยอาหารที่สามารถเรียกว6า เปEน สัญลักษณ9 (symbols) ของชาวมอญทั่วทุกที่ในประเทศไทยก็คือ ขIาวแช6
เครื่องเคียงขIาวแช6ที่ราชบุรี จะเห็นว6ามีทั้งยําขนุน ยํามะม;วง อาจดIวยลักษณะ ความนิยมในการรับประทานอาหารรสชาติเปรี้ยวของชาวไทยมอญ เมื่อมีการ
รับประทานเครื่องเคียงอย6างปลาผัดหวาน ซึ่งมีรสชาติหวาน จึงตIองใชIอาหารที่มี รสเปรี้ยวมาตัดกัน ส6วนกlวยเตี๋ยวผัดไทยนั้น แมจI ะใส6มาในสํารับขIาวแช6แต6ไม6ไดIถือ ว6าเปEนกับขIาวแช6จะรับประทานแยกกัน ซึ่งสาเหตุท่ีใส6มาในสํารับเปEนเพราะในพื้นที่ นั้น ๆ อาจเปEนเพราะมีกล6ุมชาวไทยเชื้อสายจีนอาศัยอยู6ดIวย สํารับขIาวแช6นี้จึงเปEน การผสมผสานกันระหว6างวัฒนธรรม ดังนั้น ขNาวแช;จึงมีความสําคัญในฐานะ
อาหารที่เป]นภาพตัวแทนของชาวไทยมอญ ซึ่งแมIจะมีรายละเอียดปลีกย6อยที่ แตกต6างกันในแต6ละพ้ืนที่ แต6ใจความหลักของขIาวแช6ในงานประเพณีสงกรานต9 ก็ ยังแสดงออกถึงอัตลักษณ9 ความเปEนกลุ6มชาติพันธุ9มอญที่เขIมแข็ง และดํารงอยู6มา จนถึงปTจจุบัน
5


6
2) บทบาทในการสืบทอดความเช่ือ
สําหรับกลุ6มชาติพันธุ9มอญ ประเพณีและพิธีกรรมคือกระบวนการทาง ศาสนา การแสดงออกเพื่อตอบสนองความเชื่อในพระและผี ซึ่งบ;งบอก ถึงอัตลักษณ>ของชาวไทยมอญ เปEนสิ่งสําคัญที่สรIางสํานึกร6วมความเปEนกล6ุม ชาติพันธุ9มอญผ6านการถ6ายทอด ขัดเกลาทั้งในระดับของครอบครัว เครือญาติ และ ชุมชน การบริโภคและการสืบทอดวัฒนธรรมอาหารพื้นถ่ินน้ันเปEนตัวกลาง สําคัญในการเชื่อมโยงความเชื่อกับชาวไทยมอญล;ุมแม;น้ําแม;กลองไวIดIวยกัน ท้ังในระดับชุมชนและสังคม
ศึกษา คณะมนุษยศาสตรPและสังคมศาสตรP มหาวิทยาลัยบูรพา.
“การเล้ียงผี ตระเตรียมอาหาร ผลไมN ส่ิงเหล;าน้ี เชื่อกันว6าเมื่อทําใหI ผีบรรพบุรุษพอใจ จะส6งผลใหลI ูกหลานมคี วามสําเรจ็ และความเจริญร=ุงเรือง”
ภาพการจัดสํารับเลี้ยงผี
อิมธิรา อ0อนคํา. (2560). มอญ ตําบลบา) นม,วง อําเภอบ)านโป3ง จังหวัดราชบุร:ี วิถีและพลัง. ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาไทย


3) บทบาทตIอการสDงเสริมปฏิสัมพันธ=ทางสังคมในชุมชน
บทบาทของวัฒนธรรมอาหารที่มีต6อการส6งเสริมการปฏิสัมพันธ9ทางสังคมในกลุ6ม ชาวชุมชนมอญสะท%อนออกมาให%เห็นผ0านการทํากิจกรรม การแสดงความเคารพต6อกัน
“ ประเพณีสงกรานต.อาหารมอญที่ใช< คือ ข"าวแช' เมื่อลูกหลาน กลับมาบ<านในชDวงวันหยุดสงกรานต0 พDอแมDมักทําข<าวแชDเพื่อเปOน การต<อนรับ” (เสถียร กุลเกตุ, สัมภาษณ9, 29 กันยายน 2561)
ประเพณี เทศกาลต6าง ๆ เช6นการส6งขIาวแช6 หรือ
งาน
ส6งเสริมใหIมีความเอื้อเฟvwอ ความสามัคคี และเปEนเครื่องมือในการเสริมสรIางความสัมพันธ9ของคนใน ครอบครัว เครือญาติ และสังคมชาวไทยมอญใหIแน6นแฟxนมากยิ่งข้ึน
7
ภาพขบวนส:งข6าวแช: FB คุณอํานาจ กมศิลปD
“เจี๊ยะ โม6ง โร6ง โม6น เดิง ราชบุรี กินอยู6ดูมอญเมืองราชบุรี” ในงาน
นี้จะมีการรวมตัวกันระหว6างชาวไทยมอญจากในจังหวัดราชบุรี และจาก
จังหวัดอื่น ๆ หลากหลายพื้นที่ มาร6วมกันแสดงออกทางตัวตนความเปEน
กลุ6มชาติพันธุ9มอญผ6านการจัดกิจกรรมในงาน


8
4) บทบาทในดาG นการส$งเสริมการศึกษา
การส;งเสริมการศึกษาหรอื ขNอมูลทางวิชาการในการบอกเลา; ถ;ายทอดเรื่องราวของชุมชนชาวไทยมอญผ;านวัฒนธรรม
อาหารพื้นถิ่น โดยส6งผ6านมาจากองค9ความรูIของปราชญ9ชาวบIาน ผูIอาวุโสในครัวเรือน ซึ่งนอกจากการถ6ายทอดภูมิปTญญาอาหารแลIว
ยังมีการปลูกฝTงทัศนคติ ความกตัญyู ใหIลูกหลานไดIจดจําและนําไป ปฏิบัติผ6านการส6งต6อการนับถือผี การทําอาหารเพื่อใชIในการไหวIผี ของแต6ละสายตระกูลที่ตIองปฏิบัติอย6างดีและทําใหIถูกตIองนับเปEน กลไกอย6างหนึ่งในการบอกว6าตนเองคือใคร เมื่อสมาชิกในครอบครัว เติบโตมาก็จะเรียนรูIอัตลักษณ9ความเปEนกลุ6มชาติพันธุ9ไทยมอญ เพิ่มเติมจากในกลุ6มสังคมอื่น ๆ เช6น วัด โรงเรียน ฯ
ภาพศูนยGเรียนรู6วถิ ีมอญนครชมุ นG.กับการนําเสนอฟNOนฟูเพื่อสบื สานอาหารมอญช:วงฤดูฝนและในงานบุญประเพณขี องชมุ ชนมอญ นครชุมนG อ.บ6านโปYง จ.ราชบุรี ฟะกราว- แกงบอน อะร:อดกะจอม-น้ําปลายํา+ขนุนต6ม ทอดมันหัวปลี..โดยสถานีโทรทัศนTG haipbs : FB กินอยู+ดูมอญ เมอื งราชบุรี ครั้งที่ 4


9
5) บทบาทในการสนับสนุนเศรษฐกิจชุมชน
การสรIางมูลค6าทางเศรษฐกิจ นอกจากการจําหน6ายอาหาร พ้ืนถ่ินแลIว ยังพบว6าการจัดกิจกรรม งานเทศกาลในพ้ืนท่ีชุมชน โดย เฉพาะงาน
เจี๊ยะ โม6ง โร6ง โม6น เดิง ราชบุรี กินอยู6ดูมอญเมืองราชบุรี
เปEนงานที่สรIางโอกาสในการบอกเล6าความเปEนมอญ ยังผลใหI วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นของชาวไทยมอญไดIรับความสนใจ มี สื่อมวลชน นักท6องเที่ยวเดินทางเขIามาในพื้นที่และไดIประชาสัมพันธ9 บอกต6อจนวัฒนธรรมมอญ จังหวัดราชบุรีเปEนที่รูIจักมากยิ่งขึ้นทําใหI เศรษฐกิจชุมชนเจริญเติบโต ความเปEนอยู6ของคนในชุมชนดีขึ้น โดย ชาวบIานในชุมชนมีความตระหนักถึงบทบาทความสําคัญของ วัฒนธรรมมอญ และยังมีความสนใจในการพัฒนาพื้นที่ใหIเปEนแหล6ง เรียนรูI รวมถึงตIองการไดIรับการสนับสนุนจากภาครัฐ หน6วยงาน ต6าง ๆ ในการส6งเสริม เผยแพร6ประชาสัมพันธ9ทั้งสินคIา ผลิตภัณฑ9 และการนําตIนทุนทางวัฒนธรรม วิถีความเปEนมอญมาพัฒนาทIองถิ่น ใหIกลายเปEนแหล6งท6องเที่ยวที่สําคัญอีกแห6งหนึ่งของจังหวัดราชบุรี
ในอนาคตอีกดIวย
ภาพงานเจี๊ยะโม0งโรง0 โม0นเดิงราชบุรี:FBคุณอํานาจกมศิลปD


อาหารในชีวิตประจําวัน
ชาวไทยมอญจังหวัดราชบุรีรับประทานขNาวเจNากับกบั ขNาวเป]น อาหารหลักในชีวิตประจําวัน อาหารท่ีรับประทานส;วนใหญ;จะเหมือนกบั อาหารทั่วไปของคนไทยภาคกลางวัตถุดิบเป]นพืชผักพื้นถิ่น หาไดNจาก ธรรมชาติ ทุ;งนา ไร; สวน แหล;งน้ํา ต;าง ๆ เนื้อสัตว>ที่นิยมบริโภค คือ ปลาที่หาไดNจากแม;น้ําแม;กลอง และแหล;งน้ําธรรมชาติ
ดังนั้น ในถาดสํารับขIาวของชาวไทยมอญก็จะตIองมีแกง น้ําพริก เป]น หลัก ส;วนของผัด ของทอดนั้นมีบNางเป]นครั้งคราว เนื้อสัตว>ที่นิยม รับประทานดังท่ีไดNกลา; วไปคือ ปลา และสัตว>น้ําจําพวก หอย กNุง ฯ ซ่ึงหา ไดNในทNองถ่ิน ส;วนสัตว>เศรษฐกิจที่นํามาปรุงอาหารก็จะใชN ไก; หมู เนื้อวัว ตามลําดับ โดยแกงที่นิยมทํารับประทานกันในชีวิตประจําวัน เป]น ประเภทแกงสNม แกงเผ็ด ที่จะมีรสเปร้ียวนํา ดNวยชาวมอญมีความชอบใน การรับประทานอาหารที่มีรสเปรี้ยว เครื่องปรุงพื้นฐานในการประกอบ อาหารคือ พริกไทยดํา ข;า ผิวมะกรูด กระเทียม พริกแหNง กระชาย ตะไครN หอมแดง กะปf
10


ตารางที่ 1 : อาหารพื้นถิ่นในชีวิตประจําวัน ประเภทอาหารคาว กลุ0มชาติพันธุHไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
11
ประเภทอาหารคาว ชื่ออาหาร
1. แกง
2. ยํา, สGมตํา
แกงเผ็ด แกงขี้เหล็ก, แกงกลNวยดิบ, แกงหัวตาล, แกงรก, แกงแม;หมNาย, แกงเผ็ดปลาขูดหรือปลากราย
(แกงกiะเขN, ก;ะอะเกร;)
แกงสGม
แกงเลียง
ยํา
แกงมะตาด, แกงลูกส;าน, แกงดอกงิ้ว, แกงรวม, แกงใบมะขามอ;อน, แกงบอน, แกงใบกระเจี๊ยบ, แกงสันตะวา
แกงใบกะเพราปลาย;าง, แกงใบมะรุม, แกงเผือก, แกงมันเสา, แกงผักปลัง, แกงมันควาย, แกงมัน มือเสือ
ยํามะม;วง, ยําแตงกวา, ยําหัวปลี
น้ําปลายํา (น้ําปลาทรงเคร่ือง, น้ําปลาจ;อม), น้ําพริกปลาย;าง, นํา้ พริกมะขาม, หลนเตNาเจี้ยว
แกงคั่ว แกงใบมะรุมอ;อนกับถั่วเขียว, แกงคั่วมะตาด, แกงคั่วมะส;าน, แกงคั่วหน;อไมNดอง
แกงจืด ตNมกะทหิ ัวปลาเค็ม, แกงบะช;อกระเจี๊ยบ, ตNมปลาย;างใบมะขามอ;อน
สGมตํา ขNาวมันสNมตํา, สNมตําลูกยอกลNวยดิบ
3. เคร่ืองจิ้ม


ตารางท่ี 2 : อาหารพ้ืนถิ่นในชีวิตประจําวัน ประเภทอาหารหวาน กล0ุมชาติพันธPุไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
12
ประเภทอาหาร ช่ืออาหาร หวาน
1. อาหารหวาน 2. ขนมน้ํากะทิ
ขNาวยาคู, กระยาสารท, กาละแม, ขนมหมNอแกงไข;, ขNาวหลาม, ขNาวเหนียวแดกงา, ขNาวตNมหัวหงอก, ขนม เลบ็ มือนาง (ขนมดNวงหรือขนมคันหลาว)
ขNาวเม;าน้ํากะทิ, ขNาวตอกน้ํากะทิ, ปลากริมเผือก, ขนมบวด (มันนก, ฟQกทอง, มัน, เผือก)
ภาพการทําข$าวเหนียวแดกงา : FB คุณคมสรร จับจุ


13
อาหารในงานประเพณี พิธีกรรม
ภาพการทําอาหารในงานประเพณีของชาวไทยมอญบา$ นโปงc : FB คุณคมสรร จับจุ
วิถีชีวิตของกลุ;มชาติพันธุ>ไทยมอญผูกพันอยู;กับความเคารพ ศรัทธา ความเชื่อในพระพุทธศาสนาและการนับถือในอํานาจของผี การ ประกอบพิธีกรรมและการเขNาร;วมกิจกรรมในงานประเพณีของชาวมอญ จึงถือว;าเป]นเรื่องสําคัญ
“อาหารในงานประเพณี 12 เดือน และอาหาร ที่เกี่ยวขGองกับประเพณีแหIงชีวิต และพิธีกรรมในท2องถิ่น”


ตารางที่ 3 : อาหารในงานประเพณี 12 เดือน กล0ุมชาติพันธHุไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
14
เดือน รายละเอียดอาหารในงานประเพณี
เดือน 5 (เมษายน)
เทศกาลวันขึ้นปmใหม;มอญ หรือสงกรานต> อาหาร ในงานจะมีการทําขIาวแช6เพื่อถวายและบูชาเทวดาสงกรานต9 จากนั้นนําไปไหวIผีเรือนและจัดเตรียมไปถวายตามวัดต6าง ๆ จากนั้นจึงนําไปส6งญาติผูIใหญ6ที่เคารพ และรับประทานกันใน ครอบครัว และมีการกวนกาละแมกันในบางครัวเรือน (ขIาวแช6 กับขIาวแช6ประกอบดIวยยําขนุน ยํามะม6วง ปลาผัดหวาน ลูกกะป{ทอด ผัดไทย)
ในช6วงเดือนนี้ชาวไทยมอญจะไหวGผีที่ศาลเจGาประจํา หมูIบGาน และเลี้ยงผี โดยพิธีเลี้ยงผีเปEนการบูชาเซ6นไหวIผี บรรพบุรุษ จัดขึ้นในเดือน 6 ขNางขึ้น ยกเวNนวันเสาร> และวันพระ โดยชาวมอญบIานโป|งจะเลี้ยงผีทุก 3 ป~ ส6วน มอญโพธารามมีการเลี้ยงผีกันทุกป~เปEนส6วนมาก
ทั้งนี้ แลIวแต6สายตระกูลที่ปฏิบัติกันสืบต6อมาจากรุ6นสู6รุ6น (สํารับไหวNผีบรรพบรุ ุษแต;ละตระกลู จะมีรปู แบบ
เฉพาะของตน อาหารที่ใชIในสํารับจะไดIรับการถ6ายทอด ส6งต6อมาจากตIนตระกูล โดยพบว6าอาหารที่ใชIในสํารับ ส6วนใหญ6 คือขนมทอดที่จะตIองมี และอาหารประเภทแกง ที่พบมาก เช6น แกงก6ะอะเกร6 แกงขี้เหล็ก แกงรวม เปEนตIน)
เดือน 6 (พฤษภาคม)


ตารางท่ี 3 (ต-อ) : อาหารในงานประเพณี 12 เดือน กลุ0มชาติพันธHุไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
15
เดือน รายละเอียดอาหารในงานประเพณี
เดือน 7 (มิถุนายน)
เดือน 8 (กรกฎาคม)
เป]นช;วงฤดูการทํานา ทําสวนของชาวบาG น ไม6มีงาน ประเพณีแต6พบว6าชาวไทยมอญราชบุรี ท้ังอําเภอบIานโป|งและ อําเภอโพธารามมีการทําบุญกลางบาG น หรือเรียกวIา ทิ้งกบาลใหญI จะมีการผัดกoวยเตี๋ยวกันกลางหมบู; Nาน เพื่อทําการทงิ้ กบาล เลี้ยงผีไม;มีญาติ โดยมกี ารลอยแพทงั้ กลางทุ;งและกลางท;า (เลี้ยงผีกลางทุ;ง เลี้ยงผีกลางแม;น้ํา) (ในกบาลประกอบดNวยกoวยเตี๋ยวผัด เหลNา บหุ รี่ และแปqง ปQrนรูปตกุi ตา สําหรับมอญโพธารามจะมีขNาวสามสี ยําผัก และบัวลอยเพมิ่ เติมเขNามา ส;วนมอญบNานโปsงจะใชNขนมจีน น้ํายาแทน)
เดือนนี้มีวันสําคัญทางศาสนา คือวันอาสาฬหบูชา ขึ้น 15 ค่ํา เดือน 8 และวันเขNาพรรษา แรม 1 ค่ํา เดือน 8 พระสงฆ>จะตNองอยปู; ระจําวัด ในช;วงนี้ชาวบNานจะเขNาวัด ทําบุญ ถวายผNาอาบน้ําฝนแด;พระสงฆ> หล;อเทียนจํานํา พรรษา ถวายเทียนจํานําพรรษา (ไม;ปรากฏอาหารพื้นถิ่นชนิดใดเป]นพเิ ศษ)


ตารางท่ี 3 (ต-อ) : อาหารในงานประเพณี 12 เดือน กลุ0มชาติพันธุHไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
ไม;พบพิธีสําคัญทางศาสนา แต;ในช;วงน้ี นิยมทําแกงมะตาด เนื่องจาก เป]นช;วงท่ีมมี ะตาดออกเยอะ
ภาพมะตาด : FB คุณคมสรร จับจุ
ในวันขึ้น 14 ค่ํา เดือน 10 มพี ิธีเลี้ยงทาน แมIน้ําใหญI (ลอยเรือสะเดาะเคราะหJ)
และ 15 ค่ํา เดือน 10 มีการตักบาตรน้ําผ้ึง ช;วงน้ีชาวบNานจะตําขNาวเหนียวทําขนมตักบาตร ทําขNาวตNมลูกโยน ขNาวเหนียวแดกงา กวนกระยาสารท เป]นตNน (ตักบาตรน้ําผึ้งใชNน้ําผงึ้ หรือน้ําออN ยเค่ียว หรือ น้ําตาลทราย ขนมที่นิยมทําในช;วงนี้ ไดNแก; น้ํานม ขNาวยาคู ขNาวตNมลูกโยน กระยาสารท ขNาวเหนียว แดกงา ส;วนอาหารที่ใชNในพิธีเลี้ยงทานแม;น้ําใหญ; เหมอื นกับอาหารท่ีใชNในพิธีเลี้ยงผ)ี
16
เดือน รายละเอียดอาหารในงานประเพณี
เดือน 9 (สิงหาคม)
เดือน 10 (กันยายน)


ตารางที่ 3 (ต-อ) : อาหารในงานประเพณี 12 เดือน กลุ0มชาติพันธุHไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
17
เดือน รายละเอียดอาหารในงานประเพณี
เดือน 11 (ตุลาคม) เดือน 12 (พฤศจิกายน)
เดือน 1 (ธันวาคม)
เดือน 2 (มกราคม)
เดือนนี้มีวันสําคัญทางศาสนา คือวันออกพรรษา ตรง กับวันขึ้น 15 ค่ํา เดือน 11 มีการจัดพิธีตักบาตรเทโว (ตักบาตรพระรNอย) ชาวบNานมักทําขNาวตNมลูกโยน ทําขนมกระยาสารท ขNาวตNมมัดเพื่อนํามาใส;บาตร
ช;วงการเกบ็เก่ียวมีการต้ังศาลพระแม;โพสพทที่;ุงนา เพ่ือเซ;นไหวNก;อนทําการเก็บเก่ียว ในช;วงนี้เป]น ฤดูของลูกส;าน อาหารพ้ืนถิ่นในฤดูกาลนี้จงึ นิยมทํา แกงลูกส;านกัน
เดือนนี้ยังอยู;ในช;วงการเกบ็ เกี่ยว จึงไม;มีกจิ กรรม หรือพิธีกรรมใดมากนัก หลาย ๆ
บNาน มักจะตําขNาวเม;าขNาวใหม;เพื่อใชNเซ;นไหวNผบี Nาน และถวายพระสงฆ>ที่วัด
ช;วงน้ีในหากเป]นในสมัยกอ; นชาวบNานจะช;วยกันลง แขกเก่ียวขNาว และลงแขกนวดขNาว มีการทํา กระยาสารทตําขNาวเมา; ในเดือนนเี้ช;นกัน


18
เดือน รายละเอียดอาหารในงานประเพณี
เดือน 3 (กุมภาพันธJ)
ประเพณีจองโอะห>ต;าน หรือเทศกาลเผาขNาวหลาม
ทําบุญ (สารทขNาวหลาม) มีการทําบุญวันสําคัญทางศาสนา คือ วันมาฆบูชา ขึ้น 15 ค่ํา เดือน 3 เปEนงานบุญส6งถวายฟvน ทาน หรือคนมอญ เรียกว6า “จองโอะหJตIาน” (จอง แปลว6า
เผา, โอะห9 แปลว6า ฟvน, ต6าน แปลว6า การทําทาน วันขึ้น 14 ค่ํา เดือน 3 ชาวบIานจะทําการเผาขIาวหลาม และนํากิ่งของตIน กระถินลอกเปลือกไมIทําฟvนทาน (เหตุที่ใชIตIนกระถินเนื่องจาก มีอยู6มากในทIองถิ่น) มีการทาขมิ้นใหIมีสีเหลืองสวยงามพรIอม ท้ังดอกไมI ธูปเทียนมัดที่ปลายยอด แลIวนํามาพิงไวIรอบเสาที่ ปTกเตรียมไวIตรงลานวัด นําหญIาคาหรือฟางขIาวสุมไวIดIานใน เปEนเชื้อเพลิงไดIดี ซึ่งเชื่อว6าหากเปลวไฟยิ่งสูงยิ่งไดIบุญเยอะ เมื่อเผาขIาวหลามเสร็จเรียบรIอยแลIว เตรียมนําไปถวายวัด ในเชIาวันขึ้น 15 ค่ํา เดือน 3 ในช6วงเชIามืดชาวบIานจะนํา ขIาวหลาม ขIาวตIมเครื่อง ขนมบัวลอย และขนมตIมไปถวาย พระภิกษุสงฆ9 หลังจากเสร็จพิธีที่วัดจึงนําไปใหIญาติผูIใหญ6หรือ ผูIอาวุโสที่เคารพ
ภาพฟeนทาน: FB คุณอํานาจ กมศิลปD
เดือน 4 (มีนาคม)
ตารางที่ 3 (ต-อ) : อาหารในงานประเพณี 12 เดือน กลุ0มชาติพันธุHไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
ช;วงสิ้นฤดูทํานา ชาวไทยเชื้อสายมอญนิยมใหNบุตร หลานบวชเณรและบวชพระกันในช;วงนี้ (ไม;ปรากฏอาหารพื้นถิ่นชนิดใดเป]นพเิ ศษ)


อาหารท่ีเกี่ยวขGองกับประเพณีแห)งชีวิต ของ กลIุมชาติพนั ธJุไทยมอญ จังหวัดราชบุรี
ชาวมอญโบราณน้ันมีรายละเอียดมากมายในการปฏิบัติเก่ียวกับ ประเพณีแหDงชีวิต ท้ังน้ีจะนําเสนอขNอมูลเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวขNองกบั วัฒนธรรมอาหารเท;านั้น เนื่องจากรายละเอียดของงานประเพณีมีงาน ศึกษาที่นําเสนอขNอมูลดNานนี้อยู;พอสมควร สําหรับอาหารที่เกี่ยวขEอง กับประเพณีแห=งชีวิต มีดังต;อไปนี้
ขอบคุณภาพจาก pixabay
19


ประเพณีการเกิด เปEนประเพณีแห6งชีวิตอันว6าดIวยการเกิดของ สมาชิกใหม6ในสังคมชาวมอญ มีความเชื่อที่สอดแทรกเปEนสิ่งที่ตIองถือปฏิบัติ สะทIอนออกมาผ6านอาหารท่ีควรหรือไม6ควรรับประทานในกรณีตั้งครรภ9 และในช6วง อย6ูไฟ โดย สุเอ็ด คชเสนี 3 กล6าวถึงการต้ังครรภ9ของชาวมอญ จะมีการวางมะพรIาว หนึ่งผลไวIที่หัวนอน (มะพรIาวนี้จะนําไปปลูกพรIอมกับรกในพิธีฝTงรกหลังจากเด็ก คลอดออกมาแลIว) และมีการเตรียมหมIอไวIหนึ่งใบสําหรับใส6ผงขมิ้นเพื่อใชIผสมด่ืม และอาบจะทําใหIออกลูกไดIง6าย โดยในหมIอขม้ินน้ันจะใส6เข็มเอาไวIเพื่อเตรียมเจาะ หูเด็กที่จะเกิดใหม6 เช6นกันกับท่ีจวน เครือวิชฌยาจารย9 4 กล6าวว6าหากหญิงต้ังครรภ9 ปรารถนาใหIทารกในครรภ9ของตนมีสุขภาพอนามัยสมบูรณ9 หญิงต้ังครรภ>น้ันพึง
งดอาหารท่ีมีรสจัด เผ็ดรNอน อาหารท่ีแข็งกระดNาง ย;อยยาก เช;น พริกสด รสเผ็ด มะเขือ ขNาวตัง ขNาวตู เมื่อคลอดและกําลังอยู;ไฟ ท;านแนะนําใหN กินอาหารพวกแกงเลียงใบกะเพราหรือกะทือเพื่อใหNเหงื่อออก และใหมN ี น้ํานมมาก ส;วนเครื่องดื่มใหNดื่มน้ําขมิ้นผงสลับกับยาอยู;ไฟ เป]นตNน ซึ่ง อิมธิรา อ6อนคํา 5 ใหIขIอมูลว6าระหว6างอยู6ไฟ 7-9 วัน หรือบางคน 11 วัน มารดา นั้นก็จะรับประทานขNาวกับน้ํายาซึ่งไม;ใช;น้ํายาที่รับประทานกับขนมจีน เป]นน้ํายาที่ประกอบดNวยพริกไทยตํากับกระเทียม ใส;ปลาช;อนย;างใหม; ๆ ใส;กระทือ หรือไพลแง;งอ;อน ๆ ตําเบา ๆ ละลายน้ําตั้งไฟ เมื่อแกงเดือด
เติมน้ําปลานิดหน;อย น้ําแกงเดือดอีกครั้งจึงใส;ใบกระเพรามาก ๆ การ รับประทานขIาวกับน้ํายานี้เชื่อว6าเปEนการเรียกน้ํานมเพ่ือใหIมารดามีน้ํานมมาเล้ียง ทารกมาก ๆ มีขIอหIามในการรับประทานชะอมในช6วงนี้ ใหIรับประทานน้ํายา ดังกล6าว และหัวปลีเพ่ือบํารุงน้ํานม
20


21
ประเพณีการโกนจุก ยังปรากฏอยู6ในจังหวัดราชบุรีในปTจจุบัน แมIจะไม6
เด6นชัดเท6าในอดีต โดยคนมอญสมัยก6อนนิยมใหIบุตรหลานไวIจุกไวIเป~ย และจะทํา พิธีโกนผมกันเมื่อเด็กอายไุ ดI 13 ป~ โดยที่ครอบครัวจะจัดทําพิธีโกนจุกแก6บุตรหลาน ญาติผIูใหญ6จะเปEนผูIหาฤกษ9ยามจัดเตรียมพิธีใหIพรIอม โดยมากจะจัดกันในช;วง เดือนหก ขNอสําคัญของพิธี คือการจัดงานโกนจุกตIองไม6มีสมาชิกในครอบครัว คนหน่ึงคนใดต้ังครรภ9 หากมีสมาชิกในครอบครัวต้ังครรภ9ตIองเล่ือนการโกนจุกนั้น ออกไปก6อน รอจนกว6าเด็กจะคลอดแลIวค6อยทําพิธีโกนผมพรIอมกัน ทั้งนี้จะตIอง บอกญาติ ๆ ทุกคนใหIมาร6วมงาน ร6วมรับรIู จะจัดงานเงียบ ๆ ไม6ไดI ในวันงานญาติ ท่ีมาร;วมงานตNองทําอาหารเลี้ยงผีในครอบครัวของตนมาเลี้ยงในงานดNวย ปTจจุบันเด็ก ๆ ในชุมชนไวIผมจุกนIอยลงไปมากและนิยมโกนจุกเร็วขึ้น เมื่ออายุไดI ประมาณ 1-3 ป~ ก็โกนจุกกันแลIว เพราะสังคมที่เปล่ียนแปลงไป เน่ืองจากเด็กตIอง เขIาโรงเรียนก6อนประถมศึกษา จึงนิยมโกนจุกก6อนเขIาโรงเรียนจะไดIไม6ถูกเด็ก นักเรียนร6วมชนั้ เรียนลIอเลียนเร่ืองผมจุก ในประเพณีการโกนจุก นอกจากจะมี อาหารเลี้ยงผีที่ปกติทําในพิธีเลี้ยงผีแลNว ยังมีอาหารท่ีเป]นเอกลักษณ>ของ ประเพณีการโกนจุกนี้ คือ ขนมทอด (จอโป) โดยเป]นขนมแปqงปrQนเป]นรูป ปู สรNอย แหวน กําไล แลNวนําไปทอด
ภาพจาก องคH บรรจุน. (2557, ตุลาคม 28). กินอยู6อย6างมอญ ตอนที่1 [Video file]. สืบค@นจาก https://www.youtube.com/watch?v=xYo8EaPQr74


22
ประเพณีการบวช การบวชของชาวมอญเป]นอีกหนึ่งประเพณีท่ีมี ชื่อเสียง เป]นที่รNูจักกันท่ัวไป เน่ืองจากการบวชนาคแบบมอญนั้นจะมีการ แต;งตัวนาค ดNวยเครื่องแต;งกายที่มีสีสัน แต;งหนNา ทาปาก และมีขบวน แห;ที่สวยงามเป]นความแตกต;างจากการบวชของคนไทย สําหรับอาหาร ในงานบวชจะมี ขนมจีนน้ํายาเปZนหลัก แกงกลEวยดิบกับไกD แกง
บอน แกงขี้เหล็ก แกงเผ็ดหัวตาลกับเนื้อยDาง แกงสEมผักรวม แกงใบมะขามอDอน และมีแกงแมDหมEายโดยเปNนแกงกะทิใสI
ฟTกทอง หนIอไมGดอง ใบมะกรูด และหอยแมลงภIู แต;บางงานเจNาภาพ ตNองการใหNมีความเป]นไทยมาผสมผสาน ก็มักมีอาหารอย;างพะโลN แกง มัสมั่น พะแนงหมู แกงฟQกทองกับเนื้อ นอกจากนี้ยังมีน้ําพริก อยIาง น้ําพริกปลาทู น้ําปลายํา ซึ่งสีของน้ําปลายําราชบุรี น้ําจะไม;ใสตNองมี ความเขNมขNนและนิยมรับประทานค;ูกับขนุนตNม
ส:วนประกอบในแกงกล6วยดิบ แกงบอน


ขอบคุณภาพจาก pixabay
ประเพณีการแตDงงาน สําหรับความคิดความเช่ือในการ จัดงานมงคลของชาวไทยมอญ จังหวัดราชบุรีนั้น ตามหลักแลIวจะ สามารถจัดงานมงคลไดIป~ละหนึ่งคร้ังเท6าน้ัน ดังน้ันหากมีการเล้ียงผีซึ่งถือ ว6าเปEนงานมงคล จะไม6สามารถจัดงานแต6งไดIอีก เวNนแต;ว;าจะจัดงาน
แต;งงานในวันเดียวกับที่มีการเล้ียงผีบรรพบุรุษ ในกรณีน้ีจะทําไดI โดยคุณคมสรร ไดIใหIขIอมูลเกี่ยวกับการจัดงานมงคลของชาวมอญไวIว6า ถIามีการฉลองพระ การสรIางพระพุทธรูปก็สามารถทําไดIเลย เพราะเปEน เรื่องของพุทธศาสนา แต;ถNาเป]นการโกนจุก งานแต;งงาน ตNองเอาผี
มาก;อน จึงมีการปฏิบัติที่เรียกว;า “แอบกิน” ซ่ึงเป]นการกระทํา ที่ไม;ใหNผีทราบ การกระทําดังกล;าว คือเมื่อเกิดกรณีจําเป]นของคู; ชายหญิงขึ้นมา และไม;อาจเล่ียงการแต;งงานหรือการอยู;กนิ กัน ฉันท>สามีภรรยาไดNก็สามารถท่ีจะอยู;กินกันก;อนไดN เรียกว;าการ จัดงาน “สIงลูกจGาง” โดยฝsายชายจะเขNามาอยู;ที่บNานของฝsาย หญิงตามเคล็ดโบราณ เหมือนกับว;าครัวเรือนนั้นมีลกู จNางมาช;วย ทํางานในเรือนหลังน้ัน เมื่อผ6านไปรอบป~หนึ่ง ก็จะทําพิธีขอขมาต6อผี บรรพบุรุษ และเพ่ือเปEนการบอกกล6าวผีบรรพบุรุษใหIรับรูIว6ามีคนขอเขIา มาอย6ูร6วมในตระกูลผี 6
23


ประเพณีเก่ียวกับการตาย ความคิดความเช่ือและพิธีกรรม ที่เกี่ยวขNองกับการตายของชาวไทยมอญ แบ;งลักษณะการตายเป]น 2 อย;าง คือ ตายดีกับตายไม;ดี ลักษณะที่เรียกว;าตายดีไดNแก;โรคชราหรือ ปsวยมานาน เป]นตNน ส;วนการตายไม;ดีไดNแก; โรคระบาด อุบัติเหตุ ฆ;าตัว ตาย ตายท้ังกลม รวมท้ังศพเด็กท่ีต่ํากว;า 12 ขวบ ไม;ว;าจะตายดNวยเหตุ ใดจะไม;เผาใหNนําไปฝQงอย;างเดียว ไม;มีการทําบุญเล้ียงพระที่บNาน การใหN ทานดNวยอาหารดิบ เช;น ขNาวสาร เกลือพริก น้ํามัน อาจใหNไดNถNาอยากจะ ทําบุญตNองทําหลังจากตายเกิน 7 วัน หรือในเดือนปmท่ีถัดจากนน้ั ไป 7
24
“สําหรับอาหารในงานศพเป]นแกงมอญ หรือไทยก็ไดN
ยกเวGนขนมจีน ในงานสวดอภิธรรมตNองไม;มีการนํา ขนมจีนมาเลี้ยงผูNคนภายในงานแต;ในวันที่ออกศพแลNว หรือทําบุญเจ็ดวันสามารถใชNขนมจีนไดN นอกจากนี้ใน งานศพยังมีสGมตําปลายIางที่รับประทานคูIกับขGาวตGม
อีกดGวย” (คมสรร จับจุ, สัมภาษณ9, 17 มกราคม 2562)


25
พิธีกรรมการเลี้ยงผีบรรพบุรุษ ของชาวไทยมอญ จ.ราชบุรี นิยมเลี้ยงผีในเดือนคู; บางตระกูลจัดเลี้ยงผีกันปmละหนึ่งครั้ง และบาง ตระกูลจะเล้ียงกัน 3 ปmครั้ง โดยมากจะเลี้ยงผีในช;วงเดือน 6 (พฤษภาคม) ข้ึนอย;ูกับตระกูลผีน้ัน เน่ืองจากครอบครัวใดเคยเล้ียงผีกันในเดือนใดก็ มักจะเลี้ยงผีในเดือนนั้นดังท่ีเคยทํากันมา โดยมีขNอกําหนดคือจะตNองไม; เลี้ยงผีในวันเสาร>และตNองไม;ตรงกับวันพระ ทั้งนี้หากมีคนในตระกูล เสียชีวิต หรือตั้งครรภ> ในปmนั้นก็จะทําการเลี้ยงผีไม;ไดNตNองเวNนไปก;อน จากขNอมูลการสัมภาษณ>เมื่อก;อนหากมีคนในตระกูลเสียชีวิตจะงดเวNน การเลี้ยงผี และงานมงคลใด ๆ ไปถึง 3 ปm แต;ในปQจจุบันบางตระกูลก็ ไม;ไดNเคร;งครัดแบบในสมัยก;อนจึงงดไม;ถึง 3 ปmก็มี สําหรับอาหารที่ใชNใน ประเพณีเลี้ยงผนี น้ั จะเป]นอาหารประเภทแกง เช;น แกงไกD แกงข้ีเหล็ก
แกงรวม ฯ และขนมท่ีใชEในการเล้ียงผีมีสองประเภทคือ ขนม ทอด และขนมตEม ซึ่งแลNวแต;การปฏิบัติกันมาของแต;ละตระกูล โดย แต;ละครอบครัวทําไม;เหมือนกันอีกทั้งจํานวนที่ทําก็ไม;เท;ากัน


26
ภาพการประกอบพิธีเลี้ยงผี : FB ครูกุjกหลานมอญ
“ การจัดเลี้ยงผีมอญประจําปm หรือทุกสามปm ตามแต;ละตระกูล เคยปฏิบัติมาอย;างไรก็ทําอย;างนั้น การจัดขนมในพิธีเล้ียงผี ถNาผีตระกูลไหนใชNขนมบัวลอย ก็ไม;ใชNขนมทอด
นอกนั้นเหมือนกัน ” อาจารย9ชลิต ลิ้มพระคุณ


27
ภาพการประกอบพิธีทแี่ สดงออกถึงความเชื่อ และความเคารพนับถือในพระ ผี และธรรมชาติ และภาพวัตถุดบิ ใน การทําอาหารของชาวไทยมอญ: FB คุณคมสรร จับจุ
อาหารในงานประเพณี พิธีกรรมต;าง ๆ สะทNอนวัฒนธรรมท่ีเป]น สังคมเกษตรกรรมของชาวไทยมอญ ท้ังในดNานการใช5วัตถุดิบจากพืชผัก ที่เพาะปลูก พืชพรรณตามฤดูกาลในท5องถิ่นนั้น ๆ และยังรวมถึง พิธีกรรม การนับถือส่ิงศักดิ์สิทธ์ิของชาวไทยมอญที่มีความสอดคล5อง เชื่อมโยงกับธรรมชาติ เนื่องจากการประกอบอาชีพเกษตรกรรมของ ผูNคนในสมัยก;อน จึงมีความเชื่อท่ีเกี่ยวขNองกับดิน ฟqา อากาศ แม;โพสพ แม;ธรณี ฯ ซึ่งส;งผลต;อความอุดมสมบูรณ>ของพืชผลทางการเกษตร และ การนับถือในอํานาจของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ความยึดมั่นในพระพุทธศาสนา ความเช่ือและการปฏิบัติที่เก่ียวเน่ืองกับผีไม;ว;าจะเป]นผีประจําหมบู; Nานผี บรรพบุรุษ ฯ โดยเชื่อว;าตNองนับถือและกระทําใหNถูกตNองตามแนวทางท่ี บรรพบุรุษไดNกระทําและถ;ายทอดมา โดยความเช่ือเหล;าน้ีชุมชนยังคงใหN ความเคารพนับถือและไดNปฏิบัติสืบทอดกันมาจนถึงในปQจจุบัน


วัฒนธรรมอาหารพื้นถิ่นของชาวไทยมอญเป]นอาหาร ที่มีเอกลักษณ>เฉพาะ ทั้งรสชาติ วัตถุดิบที่ใชN และภูมิปQญญาในการปรุง อาหาร เอกลักษณ=ท่ีสําคัญนอกเหนือจากรสชาติคือวัตถุดิบท่ีใชNในการ ปรุงอาหารเป]นวัตถุดิบตามฤดูกาลโดยมากจะหาไดNจากแหล;งอาหารตาม ธรรมชาติของแต;ละทNองถิ่น ไม;ว;าจะเป]นเน้ือสัตว> หรือพืชผักพ้ืนบNานท่ีมี อยู;ตามแต;ละทNองถิ่นนั้น โดยจากการศึกษาในภาพรวมของวัฒนธรรม อาหารพื้นถิ่นมอญพบว;ามีความยึดโยงเกี่ยวขNองกันไม;เพียงแต;การใชN วัตถุดิบ แหล;งที่มาของอาหารตามธรรมชาติแวดลNอมเท;านั้น
อาหารยังมีความสัมพันธ>เกี่ยวเน่ืองกับวัฒนธรรมอย;างเด;นชัด โดย
สะทNอนออกมาเป]นรูปธรรมของวิถีชีวิต ความรูNติดตัว ภูมิปQญญา และ ความเชื่อเฉพาะของกลุ;มชน นอกจากน้ีวิธีการกิน การปรุง การเลือกใชN วัตถุดิบตามฤดูกาล รวมถึงความเช่ือในอาหารแต;ละชนิด ลNวนแสดงออก ถึงประสบการณJ ภูมิหลังของบรรพบุรุษในกลุIมชาติพันธไุJ ดNเป]นอย;างดี
28
สรุป


1 คณะทํางานโครงการพลิกตํานานอาหารพื้นบ%าน : ไทย-รามัญ. (2549). พลิกตํานานอาหาร พื้นบ@าน : ไทย-รามัญ. ปทุมธานี: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร%างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ องคHการบริหารส0วนตําบลคลองควาย จ.ปทุมธานี.
2 องคH บรรจุน. (2550). “ขา% วสงกรานต:H อาหารในพิธีกรรมของชาวมอญ (ข%าวแช0)”. ศิลปวัฒนธรรม, 28(6), 58-61.
3 สุเอ็ด คชเสนี. (2527). วัฒนธรรมประเพณีมอญ. วารสารเมืองโบราณ, 10(3), 50-63. 4 จวน เครือวิชฌยาจารยH.(2548). ประเพณีมอญที่สําคัญ (พิมพHครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ศูนยH
มานุษยวิทยา สิรินธร.
5 อิมธิรา อ0อนคํา. (2560). มอญ ตําบลบ@านม6วง อําเภอบ@านโปUง จังหวัดราชบุรี: วิถีและพลัง. ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, สาขาวิชาไทยศึกษา มนุษยศาสตรHและสังคมศาสตรH มหาวทิ ยาลัยบูรพา.
6 พัชรินทรH สมหอม. (2554). ประเพณีปะลองเปZงด@าจ[ก (บุญส6งข@าวแช6) : ความหมาย บทบาท และป]จจัยการดํารงอยู6ในสังคมไทย. ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชามานุษยวทิ ยา, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
7 พัชรินทรH สมหอม. (2554). ประเพณีปะลองเปZงด@าจ[ก (บุญส6งข@าวแช6) : ความหมาย บทบาท และป]จจัยการดํารงอยู6ในสังคมไทย. ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชามานุษยวทิ ยา, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ขอขอบคุณข5อมูลองค9ความรู5และภาพจากปราชญ9ชุมชน
คุณคมสรร จับจุ. ประธานกลุ0มอนุรักษHวัฒนธรรมมอญ คุณอํานาจ กมศิลปã. กรรมการกลุ0มอนุรักษHวัฒนธรรมมอญ คุณสเถียร กุลเกตุ. ปราชญHชุมชนมอญดอนกระเบื้อง อาจารยHชลิต ลิ้มพระคุณ. ปราชญHชุมชนมอญโพธาราม
อDางอิง


โครงการวิจัยประเภทงบประมาณเงินรายไดNมหาวิทยาลัย เงนิ รายไดN ส;วนงาน มหาวิทยาลัยบรู พา ประจําปmงบประมาณ พ.ศ. 2561 คณะมนุษยศาสตร>และสังคมศาสตร> มหาวิทยาลัยบูรพา