ต้นเหงือกปลาหมอ จัดทำ โดย นายธนธรณ์ อ่อนเคร็ง เลขที่10 นายสหชาติ ใส้เพี้ย เลขที่12 นางสาวมุกมณี นามเสาร์ม เลขที่14 คุณครูอรรถชัย มีสุข เสนอ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 /10 โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระศรีนครินทร์ ภูเก็ต
เหงือกปลาหมอ ชื่อสามัญ Sea holly, Thistleplike plant เหงือก ปลาหมอ สมุนไพรใกล้ตัวหรืออาจจะเรียกว่าเป็นสมุนไพรชายน้ำ หรือชาย เลนก็ได้ สามารถนำ สรรพคุณทางยามาใช้ในการรักษาโรคได้หลายชนิด ที่ โดดเด่นมากก็คือการนำ มารักษาโรคผิวหนังได้เกือบทุกชนิด แก้น้ำ เหลืองเสีย และการนำ มาใช้รักษาริดสีดวงทวาร เป็นต้น โดยส่วนที่นำ มาใช้เป็นยา สมุนไพรก็ได้แก่ ส่วนลำ ต้นทั้งสดและแห้ง ใบทั้งสดและแห้ง ราก เมล็ด และ ทั้งต้น (ส่วนทั้ง 5 ประกอบไปด้วย ต้น ราก ใบ ผล เมล็ด) ลักษณะต้นเหงือกปลาหมอ เป็นไม้พุ่มขนาดกลาง มีความสูงประมาณ 1-2 เมตร ลำ ต้นแข็ง มีหนามอยู่ตามข้อของลำ ต้น ข้อละ 4 หนาม ลำ ต้น กลม กลวง ตั้งตรง มีสีขาวอมเขียว ลำ ต้นมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1.5 เซนติเมตร ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ดและการใช้กิ่งปักชำ เป็นพรรณไม้ ที่มักขึ้นกลางแจ้ง เจริญเติบโตได้ดีในที่ร่มและในที่ที่มีความชื้นสูง ชอบขึ้น ตามชายน้ำ หรือบริเวณริมฝั่งคลองบริเวณปากแม่น้ำ ใบเหงือกปลาหมอ ใบเป็นใบเดี่ยว ลักษณะของใบมีหนามคมอยู่ริมขอบใบ และปลายใบ ขอบใบเว้าเป็นระยะ ๆ ผิวใบเรียบเป็นมันลื่น แผ่นใบสีเขียว เส้นใบสีขาว มีเหลือบสีขาวเป็นแนวก้างปลา เนื้อใบแข็งและเหนียว ใบกว้าง ประมาณ 4-7 เซนติเมตร และยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร ใบจะออก เป็นคู่ตรงข้ามกัน ก้านใบสั้น
ดอกเหงือกปลาหมอ ออกดอกเป็นช่อตั้งตามปลายยอด ยาวประมาณ 4-6 นิ้ว ดอกมีทั้งพันธุ์ดอกสีม่วง (หรือสีฟ้า) และพันธุ์ดอกสีขาว ที่ดอกมีกลีบรอง ดอกมี 4 กลีบ กลีบแยกจากกัน บริเวณกลางดอกจะมีเกสรตัวผู้และเกสรตัว เมียอยู่ ผลเหงือกปลาหมอ ลักษณะของผลเป็นฝักสีน้ำ ตาล ลักษณะของฝักเป็นทรง กระบอก รูปไข่ หรือกลมรี ยาวประมาณ 2-3 เซนติเมตร เปลือกฝักมีสี น้ำ ตาล ปลายฝักป้าน ข้างในฝักมีเมล็ด 4 เมล็ด สรรพคุณของเหงือกปลาหมอ •ใช้เป็นยาอายุวัฒนะ ทำ ให้อายุยืน ร่างกายแข็งแรง เลือดลมไหลเวียนดี เส้นเลือดไม่อุดตัน บำ รุงผิวพรรณ ด้วยการใช้ทั้งต้นเหงือกปลาหมอนำ มาตำ ผสมกับพริกไทยในอัตราส่วน 2:1 แล้วคลุกเคล้าผสมกับน้ำ ผึ้ง ปั้นเป็นยาลูก กลอน ว่ากันว่าหากรับประทานติดต่อกัน 1 เดือน จะทำ ให้ปัญญาดี ไม่มีโรค / 2 เดือน ผิวหนังเต่งตึง / 3 เดือน ทำ ให้ริดสีดวงหาย / 4 เดือน ช่วยแก้ลม 12 จำ พวก หูไว / 5 เดือน หมดโรค / 6 เดือน ทำ ให้เดินไม่รู้จักเหนื่อย / 7 เดือนผิวสวย / 8 เดือน เสียงเพราะ / 9 เดือน หนังเหนียว (ทั้งต้น, ราก) •เหงือกปลาหมอมีสรรพคุณช่วยบำ รุงประสาท (ราก) •ช่วยรักษาอาการธาตุไม่ปกติ (ทั้งต้น)
•ช่วยทำ ให้เลือดลมเป็นปกติ (ทั้งต้น) •ช่วยทำ ให้เจริญอาหาร (ทั้งต้น) •ช่วยแก้โรคกระษัย อาการซูบผอมเหลืองทั้งตัว ด้วยการใช้ทั้งต้นของเหงือก ปลาหมอนำ มาตำ เป็นผงกินทุกวัน (ต้น) •ช่วยแก้อาการร้อนทั้งตัว เจ็บระบบทั้งตัว ตัวแห้ง เวียนศีรษะ หน้ามืดตามัว มือตายตีนตาย ด้วยการใช้ทั้งต้นของเหงือกปลาหมอและเปลือกมะรุมอย่าง ละเท่ากัน ใส่หม้อต้มผสมกับเกลือเล็กน้อย หมาก 3 คำ เบี้ย 3 ตัว วางบน ปากหม้อ แล้วใช้ฟืน 30 ดุ้น ต้มกับน้ำ เดือดจนงวดแล้วยกลง เมื่อเสร็จให้ กลั้นใจกินขณะอุ่น ๆ จนหมด อาการก็จะดีขึ้น (ทั้งต้น) •ช่วยยับยั้งมะเร็ง ต้านมะเร็ง (ทั้งต้น) •ช่วยรักษาอาการปอดอักเสบ ด้วยการใช้เหงือกปลาหมอทั้งต้นและข้าวเย็น เหนือ ข้าวเย็นใต้ในสัดส่วนที่เท่ากัน นำ มาต้มกับน้ำ จนเดือดแล้วนำ มาดื่มใน ขณะอุ่น ๆ ครั้งละ 1 แก้ว เช้า กลางวัน เย็น อาการจะดีขึ้น (ทั้งต้น) •รักษาปอดบวม ข้อมูลนี้ยังไม่น่าเชื่อถือ* (ใบ) •ต้นมีรสเค็มกร่อย สรรพคุณช่วยแก้อาการปวดศีรษะ (ต้น) •รากช่วยแก้และบรรเทาอาการไอ หรือจะใช้เมล็ดนำ มาต้มดื่มแก้อาการไอ ก็ได้เช่นกัน (ราก, เมล็ด) •ช่วยแก้หืดหอบ (ราก) •ช่วยรักษาวัณโรค ด้วยการใช้ต้นนำ มาตำ ผสมเป็นน้ำ ดื่ม (ต้น)
•ช่วยแก้อาการเจ็บตา ตาแดง ด้วยการใช้เหงือกปลาหมอทั้งต้นนำ มาตำ ผสม กับขิง คั้นเอาแต่น้ำ ใช้หยอดตาแก้อาการ (ทั้งต้น) •แก้อาการไอ เมล็ดใช้ผสมกับดอกมะเฟือง เปลือกอบเชย น้ำ ตาลกรวด นำ มาต้มรวมกันแล้วเอาแต่น้ำ มากินเป็นยาแก้ไอ (เมล็ด) •ช่วยขับเสมหะ (ราก) •ถ้าเป็นลม ให้ใช้ต้นเหงือกปลาหมอ 1 ส่วน / พริกไทย 2 ส่วน ผสมรวมกัน ตำ ให้ละเอียดเป็นผงแล้วนำ มาละลายน้ำ ร้อนดื่ม (ต้น) •ช่วยแก้โรคกระเพาะ ด้วยการใช้ทั้งต้นและพริกไทย (10:5 ส่วน) ตำ ผสมปั้น เป็นยาลูกกลอน (ทั้งต้น) •ช่วยขับพยาธิ (เมล็ด) •ช่วยรักษาโรคริดสีดวงทวาร ด้วยการใช้ต้นเหงือกปลาหมอกับขมิ้นอ้อย นำ มาตำ ละลายกับน้ำ แล้วทาบริเวณที่เป็นริดสีดวง หรือจะใช้ปรุงกับฟ้าทะลาย โจร ใช้รมหัวริดสีดวงก็ได้ (ต้น, ใบ) •ช่วยแก้ประจำ เดือนมาไม่เป็นปกติของสตรี ด้วยการใช้ทั้งต้นนำ มาตำ ผสม กับน้ำ ผึ้ง น้ำ มันงา (ทั้งต้น) •ช่วยสมานแผล ด้วยการใช้ทั้งต้นนำ มาตำ ผสมกับหัวสามสิบ ในอัตราส่วน 2:1 (ทั้งต้น) ต้นเหงือกปลาหมอมีสรรพคุณช่วยรักษาแผลพุพอง (ต้น) •ใบมีรสเค็มกร่อย สรรพคุณช่วยรักษาแผลอักเสบ (ใบ) •ช่วยแก้น้ำ เหลืองเสีย ด้วยการใช้ต้น 3-4 ต้น นำ มาหั่นเป็นชิ้น แล้วต้มน้ำ อาบแก้อาการ (ต้น, ใบ, เมล็ด)
•สำ หรับผู้ป่วยเอดส์ที่มีแผลพุพองตามผิวหนัง หากใช้ต้นมาต้มอาบและทำ เป็นยากินติดต่อกันประมาณ 3 เดือนจะช่วยทำ ให้อาการของแผลพุพอง บรรเทาลงอย่างชัดเจน (ต้น) ปัจจุบันสมุนไพรเหงือกปลาหมอมีการนำ ไปผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ที่เป็น ยาแคปซูลสมุนไพร (เหงือกปลาหมอแคปซูล) หรือเป็นยาชงสมุนไพร (เหงือก ปลาหมอผงสำ เร็จรูป) หรือในรูปแบบของยาเม็ด นอกจากการใช้เป็นยา สมุนไพรที่ใช้ในการอบตัวหรืออบด้วยไอน้ำ สมุนไพรเหงือกปลาหมอยังใช้ เป็นส่วนผสมในการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำ อางอีกด้วย ไม่ว่าจะเป็น สบู่ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในการเปลี่ยนสีผม จนกระทั่งแชมพูของสุนัขสมุนไพรเหงือก ปลาหมอจึงมีประโยชน์มากกับทุกคนเมื่อใช้อย่างถูกต้อง