เพลงฉุยฉายศูรปนขา

เพลงฉุยฉายศูรปนขา

จัดทำโดย

1. นางสาวทพิ ยส์ ดุ า ไสยพนั ธ์ รหสั นักศกึ ษา ๓๐๔๔๖๔๒๐๐๙
2. นางสาวอินทริ า สิงหเ์ รอื ง รหัสนักศกึ ษา ๓๐๔๔๖๔๒๐๑๔
3. นางสาวสรุ ภา สีเสน รหสั นกั ศกึ ษา ๓๐๔๔๖๔๒๐๑๕

นักศกึ ษาปริญญาตรีปที ่ี ๒

เสนอ
อาจารย์เกณกิ า วงศ์นรนิ ทร์
อาจารย์ธัญลักษณ์ จนั ทบั

วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอด็
สถาบนั บัณฑติ พัฒนศลิ ป์ กระทรวงวฒั นธรรม

ก

คำนำ

รายงานฉบับน้เี ปน็ สว่ นหน่งึ ของรายวิชา ทักษะนาฏศลิ ป์ ๓ ซ่ีงมเี นอ้ื หาเกี่ยวกับประวตั ความเปน็ มาและ
กระบวนทา่ รำเพลงฉุยฉายศูรปนขาวา่ มีความเป็นมาอยา่ งไรจงึ ทำใหเ้ กดิ ชุดการแสดงชดุ นี้ ซ่งึ ทางคณะผู้จัดทำได้
ทำการศึกษาค้นคว้าข้อมูลและนำมารวบรวมในรายงานเลม่ นี้

ทางคณะผจู้ ดั ทำจึงหวงั เป็นอย่างยง่ิ วา่ รายงานฉบับนี้จะเปน็ ประโยชน์ต่อผู้อา่ นไม่มากกน็ ้อย หากมี
ข้อผดิ พลาดประการใดทางคณะผ้จู ดั ทำขอกราบขออภัยมา ณ ทีน้ี

คณะผจู้ ดั ทำ
๓๐ กันยายน ๒๕๖๕

ข

สารบัญ
เรอ่ื ง หน้า

คำนำ……………………………………………………………………………………………………………………………………….ก
สารบัญ…………………………………………………………………………………………………………………………………….ข
สารบญั รปู …………………………………………………………………………………………………………………………………ค
ประวตั คิ วามเป็นมา…………………………………………………………………………………………………………………...๑
รปู แบบการแสดง……………………………………………………………………………………………………………………….๒
โอกาสทใี่ ช้แสดง………………………………………………………………………………………………………………………..๒
ดนตรแี ละเพลงท่ใี ช้ประกอบการแสดง………………………………………………………………………………………….๒
แผนผงั การบรรเลงดนตรปี ระกอบการขับร้องฉยุ ฉาย………………………………………………………………………๓
รูปแบบบทร้องฉุยฉาย………………………………………………………………………………………………………………..๓
เครื่องแตง่ กาย…………………………………………………………………………………………………………………………..๔
บทรอ้ งรำฉุยฉายศูรปนขา…………………………………………………………………………………………………………..๕
บรรณานกุ รม…………………………………………………………………………………………………………………………...๒๙
ควิ อารโ์ ค้ดวดิ โิ อเพลงฉุยฉายศูรปนขา…………………………………………………………………………………………๓๐

สารบัญรปู ภาพ ค

รปู ภาพท่ี ๑ ดนตรีและเพลงทใี่ ช้ประกอบการแสดง ๒
รูปภาพที่ ๒ แผนผังการบรรเลงดนตรปี ระกอบการขบั ร้องฉยุ ฉาย ๓
รปู ภาพที่ ๓ การแต่งกาย ๔
รปู ภาพท่ี ๔ กระบวนทา่ รำเพลงฉยุ ฉายศรู ปนขา ๖-๒๘

๑

ประวัตคิ วามเป็นมา

ฉยุ ฉายศูรปนขา เป็นชุดการแสดงรำเดยี่ วตัวนางในลีลาของนางยักษ์ นางศรู ปนขาไดช้ ือ่ ว่าเปน็ ผ้จู ดุ ชนวนศกึ
ระหวา่ งทศกณั ฐ์เจ้ากรุงลงกากับฝา่ ยพระรามแหง่ กรุงอโยธยาจนท่ีสุดทำให้พระญาตวิ งศ์เผา่ พงศย์ ักษ์ต้องกาลวบิ ตั ิ
ด้วยกเิ ลสตณั หาของตนเอง นางศรู ปนขาเป็นตวั เอกในละครดกึ ดำบรรพ์ เรื่องรามเกียรต์ิ ตอนศรู ปนขาหึง บทพระ
ราชนิพนธ์สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟา้ กรมพระยานริศรานวุ ัดติวงศ์ สว่ นนางสำมนกั ขาเป็นตัวเอกในบทละคร
เรอื่ งรามเกยี รติ์ พระราชนพิ นธใ์ นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ซ่ึงกลา่ วไดว้ ่าเป็นตวั ละคร
เดียวกนั ตามประวตั ิทปี่ รากฏในเร่ืองรามเกยี รติ์

ประวัตคิ วามเปน็ มา
นางศูรปนขา หรือนางสำมนักขา เป็นบตุ รีของท้าวลัสเตยี นและนางรัชฎา มเี ชษฐารว่ มมารดา คอื

ทศกัณฐ์ กมุ ภกรรณ พเิ ภก ขรทูษณ์ และตรีเศยี ร มีชิวหาเป็นสามี กมุ ภกาศวรณสี รู เปน็ บุตร อดูลปศี าจ เปน็ บุตรี มี
กายสขี ียว ปากแสยะ ตาโพลง นางศรู ปนขาเปน็ ยักษ์รปู ร่างอ้วนใหญ่นา่ เกลยี ด ผมแดงหยิกแหง้ กรอบ เสยี งแหบ
แห้ง “สยายผมนมยานถึงชานพก” ภายหลังชวิ หาผ้เู ปน็ สามถี กู ทศกัณฐส์ งั หารดว้ ยความเขา้ ใจผิด ทำใหน้ างศูรปน
ขาเป็นมา่ ย นางเศรา้ โศกเสียใจเมอ่ื ทราบข่าวว่าสามีถูกทศกัณฐส์ งั หาร นางศูรปนขามไิ ด้พอใจท่ีจะครองความเป็น
ม่าย มคี วามเร่าร้อนอยากมสี ามใี หม่ จงึ ขอลาทศกณั ฐ์ไปเที่ยวป่า คร้ันเมื่อเห็นพระรามรปู งามกล็ ุ่มหลง คล่งั ไคลใ้ น
ความงามของบรุ ุษ อยากได้พระรามมาเป็นสามขี องตน

เม่อื พระรามเสด็จลงมาสรง นางศูรปนขากเ็ นรมติ กายใหง้ ามด่ังนางอปั สรเขา้ ไปเสนอตัวแก่พระราม
ตอ่ มาเมือ่ เห็นพระลักษณ์มีรปู งามไมแ่ พ้พระรามกห็ ลงรักทัง้ พระลกั ษณ์และพระราม อยากได้ทง้ั สองพระองค์มา
เป็นสามี แมน้ างจะพยายามย่ัวยวนพระรามก็มิไดส้ นพระทัย นางศูรปนขาจงึ ติดตามพระรามไปถึงอาศรมเห็นนางสี
ดางดงามกว่าตนกโ็ กรธแค้นจึงคดิ ว่า ถ้าหากตนกำจัดนางสีดาได้ พระรามคงจะหนั มาสนใจตน นางศรู ปนขาจึงเข้า
ไปทำร้ายนางสดี าแต่ถูกพระรามจับได้ พระลักษณจ์ ึงจับตดั มือ เท้า หู และจมูก จงึ เป็นเหตใุ หน้ างทลู บดิ เบือนความ
จรงิ แก่ทศกณั ฐ์ พร้อมทง้ั ยอโฉมนางสดี าต่อทศกัณฐ์ ทศกัณฐ์หลงเชอ่ื คำยุยงของนางทำใหท้ ศกัณฐล์ กั พานางสดี าจน
เกิดสงครามระหว่างฝ่ายทศกัณฐ์กบั ฝา่ ยพระราม

ประวัตกิ ารถ่ายทอดทา่ รำฉยุ ฉายศรู ปนขาท่ีเก่ียวเนอ่ื งกับโรงเรยี นนาฏศลิ ปนั้น ดงั ปรากฏในหนงั สือ กรม
ศลิ ปากร (๒๕๕๑, หนา้ ๑๑๑) ชุดฉยุ ฉายศรู ปนขาไดร้ ับการถ่ายทอดจาก หมอ่ มครูตว่ น (นางศภุ ลักษณ์ ภัทรวานิก)
ตวั ละครเอกจากวงั บ้านหม้อ (วงั เจา้ พระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน)์ หมอ่ มครตู ว่ นได้ถ่ายทอดกระบวนท่ารำใหก้ ับ
นกั เรียนของโรงเรยี นนาฎศลิ ป ต่อมาเม่ือ นางเฉลย ศขุ ะวณิช ตวั ละครเอกของวงั สวนกุหลาบ (วงั สมเดจ็ พระเจา้
น้องยาเธอ เจ้าฟ้าอษั ฎางค์เดชาวธุ กรมหลวงนครราชสมี า) เข้ามาอยใู่ นโรงเรียนนาฏศิลปไดถ้ ่ายทอดวิชาครดู า้ น
การแสดงให้กบั นักเรียนของโรงเรยี นนาฏศลิ ปหลายชุดรวมทงั้ ชดุ ฉุยฉายศรู ปนขาด้วย

๒

รูปแบบการแสดง

1. ออกด้วยเพลงรวั รำทา่ สอดสร้อยมาลาแลว้ ป้องหนา้

2. บทร้อง รำตบี ทตามคำรอ้ งและแมศ่ รี

3. จบเพลงเรว็ -ลา รำตามทำนองเพลง

โอกาสทใี่ ช้แสดงฉุยฉายศรู ปนขา

แสดงประกอบการแสดงโขน หรอื ละครดึกดำบรรพ์ เรื่องรามเกยี รติ์ ตอนศูรปนขาหึง หรือแสดงเปน็ ชุดรำ
เด่ียว

ดนตรีและเพลงทใ่ี ช้ประกอบการแสดง

ดนตรแี ละเพลงท่ีใชป้ ระกอบการแสดงวงปี่พาทย์ไม้แข็งหรอื ป่ีพาทย์เคร่ืองหา้ ประกอบดว้ ย

๑.ระนาด ๔.กลองทดั

๒.ฆ้องวง ๕.ฉง่ิ

๓.ตะโพน ๖.ป่ใี น

เพลงทใี่ ชป้ ระกอบการแสดง ไดแ้ ก่ เพลงรวั เพลงฉุยฉาย เพลงแม่ศรี เพลงเร็ว และเพลงลา

๓

แผนผงั การบรรเลงดนตรีประกอบการขบั ร้องฉุยฉาย

สำหรับเพลงทใี่ ชใ้ นการบรรเลงนำนนั้ โดยทัว่ ไปนยิ มบรรเลงเพลงออกด้วย "เพลงรัว" และบรรเลงปดิ ท้ายด้วย
"เพลงเร็ว - ลา" แตม่ ีบางฉุยฉายทพ่ี บเห็นในปจั จบุ นั อาจเริ่มบรรเลงเพลงอืน่ ขึ้นตน้ กม็ ี และบรรเลงปดิ ทา้ ย
หลังจากการขบั ร้องแมศ่ รีเปน็ เพลงอน่ื ก็มเี ช่นกัน เชน่ มกี ารขึ้นตน้ ดว้ ยเพลงเสมอ และลงทา้ ยดว้ ยเพลงพญาเดิน
ตระนมิ ติ ร ชำนาญ เชดิ ฉงิ่ เชิด โดยไมล่ งทา้ ยด้วยเพลงเร็ว - ลา กม็ ีปรากฏอยู่เช่นเดยี วกัน

รปู แบบบทร้องฉยุ ฉาย

ในการประพันธ์บทฉุยฉาย จะมีลักษณะ ดงั น้ี

๑. ในบทรอ้ งมีการมุ่งเนน้ ทค่ี วามสงา่ งาม อ่อนช้อย ดูสวยงาม จงึ มกี ารคดั เลือกผู้แสดงทมี่ ีฝีมือในการรำ
แตล่ ะครงั้

๒. ในบางบทร้องอาจมกี ารมงุ่ เนน้ คำประพนั ธท์ จ่ี ะทำใหเ้ กดิ อารมณ์ขนั แก่ผ้ชู ม

๓. ฉยุ ฉายบางชนดิ อาจมงุ่ เน้นฝมี ือของผู้ประพนั ธ์ทม่ี จี ุดประสงค์ในการประพันธ์ เพ่อื ใหเ้ กิดทง้ั ความรู้
ความหรรษา ตลอดท้ังการใชส้ ำนวนภาษาทีไ่ พเราะมคี วามหมาย

๔

เครื่องแต่งกาย

ผแู้ สดงแต่งกายยืนเครื่องนาง นงุ่ ผ้าจบี หนา้ นาง ชายพกด้านขวา หม่ สไบปักสองชายสวมศิราภรณร์ ดั เกลา้ เปลว

การแตง่ กายแบบยืนเคร่อื งนาง ห่มสไบสองชาย ประกอบด้วย
1. รดั เกลา้ เปลว อุบะ ดอกไม้ทัด
2. ทา้ ยชอ้ ง
3. เสือ้ ในนาง
4. สไบปักหม่ สองชาย (สแี ดงขลบิ เขียว)
5. ผา้ นงุ่ (สีเขียว)
6. กรองคอหรือนวมนาง (สีเขียว)
7. จีน้ าง
8. สะอง้ิ หรือสรอ้ ยตวั
9. เขม็ ขดั , หวั เข็มขัด
10. กำไลขอ้ มอื หรือกำไลแผง
11. ปะวะหล่ำ
12. แหวนรอบ
13. กำไลข้อเท้า

๕

บทรอ้ งรำฉุยฉายศูรปนขา

ป่ีพาทย์ทำเพลงรัว
- ร้องเพลงฉยุ ฉาย -

ฉยุ ฉายเอย เสร็จจำแลงแปลงกายจะตามชายไปใหท้ นั
นกั พรตชา่ งงามวิไล แตง่ ตัวเราไซร้ไปให้คมสนั
ผ้านงุ่ ใหมส่ ไบหอมให้พริง้ พร้อมทกุ ส่ิงอนั อกี เพชรพรายพรรณเหน็ กระนนั้ คงติดใจ
อยากจะส่องพระฉายหดั แย้มพรายให้ยั่วยวน
เสยี ดายเอย ช่างเถิดเจรจาและแย้มสรวล
กระจกในไพรหาที่ไหนมา คงตามลามลวนมาชวนเราเอย
ให้เสยี งออ่ นหวานกระบดิ กระบวน

- ร้องแม่ศรี -

แมศ่ รเี อย แมศ่ รโี ฉมเฉลา
แตง่ จรติ ใหพ้ ริ้งเพรา เจ้าหนุ่มจะไดห้ ลง
ตอ้ งทำแสนงอน ควักคอ้ นใหง้ วยงง
แมน้ มาต้ององค์ จะสลดั ปัดกรเอย
แมจ่ ะแกลง้ เล่นตัว
แม่เลน่ ตัวเอย เราจะหยิกจะตี
แม้นมากอดพันพัว จะยัว่ ให้สิ้นดี
อยากมาหลงทำไม ทใ่ี นกุฎี เจียวเลย
แทบเปน็ บา้ คราน้ี

- ปีพ่ าทยท์ ำเพลงเร็ว - ลา –

๖

กระบวนท่ารำเพลงฉุยฉายศูรปนขา
ปพ่ี าทย์ ทำเพลงรัว

- (ปฏบิ ตั ิทา่ สอดสรอ้ ยมาลา) โดย มอื ซ้ายต้ังวงบน มือขวาจบี หงายชายพก ขาขวากา้ วหนา้ แล้วยดื ยุบวง่ิ ออกจากม่าน และปฏิบตั ิ
ท่าเดมิ โดยสลับขา้ งไปมา จนหมดจังหวะ หันซ้ายวางเทา้ หลงั แลว้ ก้าวเทา้ ขวาไปดา้ นหน้า กลบั เอียงซ้าย มือทง้ั สองเปลยี่ นมาขา้ ง
ขวา (โดยปฏิบัตทิ ่าสอดสร้อยแบบเดิม) จากนน้ั หันดา้ นขวา

- ทำนองเปลี่ยน เปลยี่ นมอื ท้งั สองเปน็ ท่าโบก โดย มือขวาแทงลงลา่ ง งอแขนระดับเอว มือซ้ายคว่ำมอื แลว้ กดมอื เอยี งขวา
ปฏบิ ัติทา่ สอดสรอ้ ยมาลา โดย มอื ซา้ ยตั้งวงบน มอื ขวาจีบหงายชายพก ศรษี ะเอียงซ้าย จรดเทา้ ซา้ ย แล้วขยั่นเทา้ หันไปดา้ นซา้ ย
เปล่ยี นมอื ท้งั สองมาทำดา้ นขวา โดยท่าสอดสร้อยดงั เดมิ เทา้ ขวาจรด เอยี งขวา ขย่ันเท้าหนั ไปด้านหนา้

๗
ร้องเพลงฉุยฉาย ทำนองเพลง (เอ่อ เอิง เอย เอยฉยุ ฉาย เอย)
- ฉายเทา้ ขวามือทงั้ สองตง้ั วงชายพกมาทางด้านขวา แลว้ เปลี่ยนไปทางซา้ ย (โดยศรษี ะจะลักคอท้งั สองข้าง) จากนัน้ ฉายเท้าซา้ ย
มอื ขวาจีบแล้วปลอ่ ยมือเปน็ ต้ังวง มือซ้ายจีบสง่ หลัง ลักคอไปทางซา้ ยกดไหลข่ วา

เสรจ็ จำแลงแปลงกาย
- มอื ทั้งสองจีบควำ่ แล้ววาดมือออก ก้าวขา้ งเท้าขวา เอียงขวา วาดมือออกเปลย่ี นเปน็ ท่าสอดสร้อยมาลาดา้ นซา้ ย กลับเอยี งขวา

๘
จะตามชายไปให้ทนั
- ปฏิบัตทิ ่าเดิน ของตัวนาง โดยกา้ วเทา้ ซ้ายก่อน มือทัง้ ล่ะจบี ควำ่ แลว้ ปลอ่ ยข้างกนั ศรษี ะเอยี งขวา แลว้ กลับเอียงซ้ายสลบั กนั ไปมา
3 ครั้ง

นักพรตชา่ งงามวไิ ล
- มือทงั้ สองข้างต้ังวงระดับปาก เอียงซ้าย ก้าวเทา้ ซา้ ย มือขวาจบี แลว้ ปล่อย(ไว้มอื ) มือซา้ ยจบี สง่ หลงั เอยี งขวา กระดกขาขวา
- วางเท้าหลงั ลง แลว้ ฉายเท้าซา้ ยไปด้านข้าง เอียงขวาดงั เดิมจากนน้ั ทำทา่ สวย กระดกเทา้ ขวา เอยี งซา้ ย

๙
แต่งตวั เราไซร้
- มือท้ังสองวาดมือขนึ้ เอียงขวา ก้าวเท้าขวา แลว้ กา้ วซำ้ อีก1รอบ มอื ขวาจีบเข้าหาตวั มอื ซ้ายต้งั วงระดบั อก แลว้ ม้วนมือท้ังสอง
เปน็ ทา่ ตวั เรา ก้าวทา้ วซา้ ย เอียงซา้ ย หมุนรอบตัว

ไปให้คมสัน
- ปล่อยจีบมือขวาออกไปดา้ นข้าง กา้ วเทา้ ซา้ ย ลักคอไปทางซา้ ย (คมสัน) มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตง้ั วงอกขวา ลักคอซ้าย แลว้ ตั้ง
วงดา้ นข้างระดับควิ้ ลกั คอไปดา้ นขวา

๑๐

ผา้ นุง่ ใหม่ สไบหอม
- ถอนเท้าซา้ ย หนั ไปด้านซา้ ยเบ่ียงตัวไปทางดา้ นขวาเล็กนอ้ ย มือทั้งสองจบี แล้วลบู ผา้ นงุ่ ลงอย่างชา้ ๆ ศรษี ะเอยี งขวา
- กา้ วขาซา้ ยไปดา้ นหนา้ แลว้ หมนุ ตวั ครง่ึ รอบ หนั ไปด้านซา้ ย มอื จีบสไบ เอยี งซา้ ย มอื ขวาจีบส่งหลัง

ให้พรง้ิ พร้อมทกุ สงิ่ อัน
- จีบจากอกแลว้ มว้ นออกตัง้ วงดา้ นขา้ งแขนตึง เอียงขวา
- วางเท้าขวาลงหลัง มือขวา ชี้กระดกขอ้ มอื 3 คร้ัง มือซ้ายจีบสง่ หลงั เอยี งซา้ ย

๑๑
อกี เพชรพลายพรรณ
- กา้ วขาขวาไปดา้ นหนา้ มอื ขวาจบี สง่ หลัง มือซ้ายจบี ควำ่ แล้วกา้ วขาซา้ ยไปด้านหน้า แตะโดยใชจ้ มกู เทา้ แล้วพลกิ มือซา้ ยข้ึนเป็น
จีบหงาย (ลกั คอทุกจังหวะ)

เหน็ กระนั้นคงติดใจ
- มอื ขวาจีบส่งหลัง มอื ซา้ ยชท้ี ่ตี าฝง่ั ขวา เอียงขวา หนตัวไปทางขวาเลก็ น้อย ขาขวากา้ วหน้า
- หนั มาทางซ้าย ขาซ้ายกา้ วหนา้ มอื ตัง้ สองตั้งวง(โดยมอื ขวาอยสู่ งู กวา่ มือซา้ ย) แลว้ เดาะมือ เปล่ียนมอื ขวาชี้ มือซา้ ยจีบส่งหลัง

๑๒

ทา่ รบั ที่ 1 ปฏิบัตดิ ังนี้
- หนั ขวามอื ขวาจีบเข้าหาตัวแลว้ สง่ ไปด้านหลัง มือซา้ ยต้งั วงชายพกแล้วมว้ นเปน็ จบี เข้าหาตัว หมุนรอบตวั

- ปฏิบตั ทิ า่ จีบยาว เอยี งขวา ซอยเทา้ ไปด้านซา้ ยขาขวาอยดู่ ้านหนา้
- เปลยี่ นเปน็ ก้าวขาซา้ ยมาด้านหน้า เอยี งซ้ายเดินขึ้นบน 2ครง้ั สลบั ขา้ ง

- เปลี่ยนเปน็ ทา่ จีบสั้น โดย มอื ขวาต้ังวงล่าง ชายพก มอื ซ้ายจีบควำ่ แขนตึง เอียงซ้าย แลว้ สลบั ข้าง ทำ4คร้ัง เดินลง

๑๓
เสียดายเอย อยากจะสอ่ งพระฉาย หัดแยม้ พราย
- มอื ท้ังสองแบมือระดับชายพก เดินไปด้านหนา้ ตามจงั หวะ
- กา้ วขาขา้ งขวาปด้านหนา้ มือซ้ายตง้ั วงระดบั ปากแลว้ พลกิ มอื เข้าหาตัว มือขวาจบี เข้าหาตวั แลว้ ม้วนออกแนบท่แี กม้ ศรีษะลกั คอ
- ค้างทา่ เดิม แลว้ ลกั คอ 2 ครง้ั ตามจงั หวะ

ใหย้ วั่ ยวน
- สะดุดเทา้ ขวาไปดา้ นหนา้ แลว้ กา้ วหนา้ ใหม่ มือทั้งสองประกบกนั กรดี นิว้ ออก (เหมือนทา่ ตกใจ) ลกั คอ

๑๔

กระจกในไพร
- ถอนขาซ้ายกา้ วขาขวาไปดา้ นหนา้ มือทงั้ สองจีบหงาย เอียงขวา
- ก้าวขาซา้ ยไปด้านหนา้ มอื ท้งั สองจีบหงายย้ายมาไวท้ างซา้ ย เอียงซา้ ย

หาท่ีไหนมา
- ก้าวขาขวา เอยี งขวา มือซ้ายช้ีแล้ววาดไปทด่ี ้านขา้ งซา้ ย มือขวาจบี ส่งหลงั
- ก้าวขาซา้ ย เอียงซ้าย เปลย่ี นมือซา้ ยเปน็ ต้งั วงแล้วกดหนา้ มือลงพรอ้ มกับหมนุ ไปทางซ้าย

๑๕
ชา่ งเถอะ เจรจาและแยม้ สรวน
- หนั ทางซ้าย ก้าวขาขวาไปดา้ นขา้ งแลว้ ขาซา้ ยลากมาชดิ (เหล่ือมเท้า) มอื ซา้ ยจบี ชายพกด้านขวา มอื ขวาตง้ั วงล่างเท้าเอว
แลว้ พยังหน้าลงเอยี งซ้าย
- กลบั เอยี งขวา ถอนเทา้ ขวาก้าวเทา้ ซ้าย มือขวาชที้ ี่ปาก มือซ้ายจีบส่งหลัง (ยงั หวั ทางซ้ายอยู่) เอยี งซา้ ย
- ก้าวเท้าขวาไปด้านข้างแล้วลากเท้าซ้ายมาชิด ทำสลบั กบั อีกครง้ั มอื ขวาจีบหงายชายพก มอื ซ้ายหยบิ จีบแล้วคอ่ ยๆเคลอ่ื นมาท่ี
ปาก เอียงขวาแลว้ กลับเอยี งซา้ ย

-

ใหเ้ สียงออ่ นหวานกระบิดกระบวน
- เดนิ หน้าโดยการก้าวเท้าซ้ายไปกอ่ น แล้วเท้าขวาก้าวตาม ม้วนมือที่จีบออกแนบทีแ่ ก้ม เดินตามจังหวะเอยี งซ้ายกลบั เอยี งขวา
- มือขวาจีบคว่ำแขนตงึ ระดับไหล่ มอื ซ้ายต้งั วง เท้าซา้ ยเหลอื่ มเท้าขวา ทำสลบั 2ขา้ ง อีก1รอบ พรอ้ มกลับเอยี งซา้ ยขวา

๑๖
คงตามลามลวน
- หนั ด้านขวาก้าวเท้าขวาไปดา้ นหนา้ แลว้ กา้ วเท้าซา้ ยตามพร้อมกบั หมนุ รอบตวั มอื ทง้ั สองจบี ด้านขา้ งซ้ายม้วนออกเปน็ ตั้งวงแล้ว
คอ่ ยๆกดหน้ามอื ลงตามระดับช้าๆๆ เอียงขวาแล้วกับเอียงซ้าย
- กา้ วหนา้ เท้าขวาแลว้ กา้ วเท้าซา้ ย มอื ขวาจบี เขา้ ตงั มือซ้ายตัง้ วง แลว้ สลบั ขา้ งกนั ตามจงั หวะพร้อมกบั ลกั คอไปด้วย

มาชวน เราเอย
- ซอยเทา้ ไปด้านขา้ งซ้าย มือทงั้ สองกวกั เรยี กเบาๆ แลว้ พลกิ มอื ขึ้น เอียงซา้ ยกา้ วกนา้ ด้านซา้ ย
- ก้าวซา้ ยซ้ำอกี รอบ มือซ้ายต้ังวงมอื ขวาจีบเขา้ อก แล้วมว้ นมือออกเปน็ มอื ขวาจบี ส่งหลัง มอื ซ้ายจบี เขา้ อก (ทา่ ตัวเรา) เอยี งซ้าย
แลว้ กลับเอียงขวา

๑๗
ดนตรี ทา่ รับที่ 2 ปฏบิ ตั ิดงั นี้
- ยอ้ นตัวแลว้ กลบั เอียงขวาปล่อยจบี ท่ีอกออก มาแนบท่แี ก้ม (ทา่ อาย) เอยี งซ้าย
- กา้ วซ้ายจรดเท้าขวามอื ท้ังสองทำท่าสอดสูงหมุนขวา หนั กลบั มาดา้ นหน้าปฏบิ ัตทิ า่ เหาะ พรอ้ มขย่ันเทา้ ไปดา้ ยซา้ ย 1 รอบ แลว้
มว้ นจบี ซา้ ยออกเปน็ แทงลงลา่ งงอแขน มอื ขวาตั้งวงแขนตึงเอยี งซ้าย ทำสลับกนเดินขนึ้ หนา้ ชา้ 2 รอบ
- เดนิ ลงหลัง มือขวาต้ังวงลา่ ง มือซ้ายปลอ่ ยจบี ด้านข้างลำตัวเป็น (ผาลาส้นั งอแขน)

-

- ดนตรเี ปล่ยี น ประเทา้ ขวา มอื ขวาจีบปกข้างเอียงซา้ ย มือซา้ ยตงั้ วงกลางงอแขน มว้ นจบี ออกพร้อมกลบั เอยี งขวา มือทง้ั สอง
เปล่ียนเป็นทา่ สอดสงู พรอ้ มกา้ วเทา้ ลง

๑๘
(เน้ือรอ้ งแม่ศร)ี แม่ศรเี อย แม่ศรีโฉมเฉลา
- มือ้ ซ้ายจบี เขา้ หาตัวมว้ นจีบปล่อยออกเปน็ ตงั้ วงอยรู่ ะดบั ศรีษะมอื ขวาวาดแขนปลายแทงขน้ึ แล้วแทงลงเทา้ ขวาก้าวหน้าเทน้ำหนัก
หนา้ หลัง
- มอื ซ้ายแขนตงึ มอื ขวาจีบต่อศอกม้วนมือพรอ้ มกันมอื ซา้ ยปลายนว้ิ แทงลงพน้ื มือขวาตง้ั วงตาอศอก ก้าวเทา้ ซ้ายไปด้านข้างกระดก
เทา้ ขวาเอยี งขวา

แต่งจริตให้พรง้ิ เพรา
- มอื ทั้งสองจีบเหมือนไว้ยนื เหลอื่ มเท้าขวา ก้าวเท้าขวาไปด้านหนา้ มอื ท้ังสองตั้งวงระดับข้างแทงสลบั ซ้ายขวาตามคำร้อง

๑๙

เจ้าหนุ่มจะได้หลง
- หน้าหนา้ เฉียงไปทางขวาเลก็ น้อย มอื ขวาเท้าสะเอวมือซ้ายทำท่าชี้ ยืนเหลือ่ มเท้าซา้ ยเอยี งนอก
- ก้าวเทา้ ซ้ายมาดา้ นหน้า มือขวาจีบสง่ หลงั มือซ้ายทำลอ้ แกว้ มว้ นปลอ่ ยออกไปเอียงใน

ตอ้ งทำแสนงอน
- มือท้ังสองจบี ทร่ี ะดับเอวระหวา่ ยสะโพกเหล่ือมเทา้ ขวา
- ม้วนมอื อกเปน็ ต้งั วงเหลือ่ มเท้าซา้ ย

๒๐

ควกั คอ้ นใหง้ วยงง แม้นมาต้ององค์
- มอื ขวาเท้าสะเอวมือซา้ ยจีบม้วนปลอ่ ยออกแล้วจีบอีกคร้งั ซอยเทา้ เล็กนอ้ ยแลว้ มาผสมเทา้ หนา้ กลอ่ มไปมา
- ตบหน้าตกั เหล่อื มเท้าซา้ ย
- มอื ทัง้ สองจีบเขา้ ท่ีไหล่ เทา้ ซา้ ยกา้ วหนา้

จะสะบัด ปัดกรเอย
- กระทายไหล่เล็กนอ้ ยพร้อมสะบดั มอื จบี ออก
- มือซา้ ยกำกำปน้ั หลวมๆมือขวาตงั้ วงขา้ งๆกนั ทำท่าเหมอื นปัด

๒๑
ท่ารบั ที่ 3 ปฏบิ ัติ ดังนี้
- หันตัวเฉียงด้านด้านขวาเล็กน้อย กา้ วเทา้ ขวาไปดา้ นหน้า มือซา้ ยจบี คว่ำอย่ดู า้ นข้างมือขวาตั้งวงปลายน้วิ แทงลง ดังภาพ
มือซา้ ยมว้ นมอื ปล่อยออกเป็นทา่ สอดสงู หมนุ ตัวไปทางขวาแลว้ กลบั มาขา้ งหนา้

- หนั มาด้านหน้ามือซา้ ยตั้งวงมอื ขวาแขนตึงเท้าขวาก้าวหนา้ พรอ้ มสไลดไ์ ปดา้ นซ้ายตามจงั หวะ เดนิ ขน้ึ พรอ้ มเปลย่ี นมือเป็นมอื ขวา
ตงั้ วงมือซา้ ยแขนตงึ เป็นเดนิ ขึ้น 2ครั้ง เดินลง3ครั้ง ครง้ั ท4่ี มอื ท้งั สองจีบเขา้ ที่หนา้ อกประเท้าขวา ก้าวหน้ามอื ซ้ายตั้งวงมือขวาแขน
ตงึ

๒๒

แมเ่ ลน่ ตัวเอย
- เดนิ ขึ้นไปข้างหนา้ ตามจงั หวะ มอื ขวาทา้ วเอวมอื ซ้ายจีบที่ชายพกดา้ นขวาดงั ภาพ
- จีบเข้าทีร่ ะดับระหวา่ งสะโพกกับเอวเหลื่อมเทา้ ซา้ ย (เลน่ ตัว) ตั้งวงท่รี ะดบั เดมิ เปลย่ี นมาเหล่อื มเทา้ ขวา

แมน้ มากอด พนั พวั
- มอื ตัง้ สองไขว้กันจีบเขา้ ทร่ี ะดบั หน้าอกแลว้ ค่อยๆไลม่ อื ออก
- มือทงั้ สองขวากัน สลับมือจีบตามจังหวะเพลง

๒๓

เราจะหยกิ จะตี
- เทา้ ซา้ ยกา้ วหน้ามือซ้ายจบี สง่ หลงั มือขวาทำทา่ เหมอื นหยิกอยดู่ ้านข้าง
- เทา้ ซ้ายก้าวหน้ามอื ขวาจีบส่งหลงั มอื ซ้ายเท้าท่าเหมือนตีอยู่ด้านขา้ ง

อยากมาหลงทำไม จะยวั่ ให้ ส้ินดี
- หน้าเท้าขวาไปด้านหนา้ มือขวาจบี สง่ หลังมอื ซา้ ยทำมอื ลอ้ แกว้ คอ่ ยๆมว้ นออกไป
- มอื ซ้ายจบี สง่ หลังมอื ขวาตบเข้าที่หนา้ ตกั
- มอื ขวาท้าวสะเอกมือซ้ายระดบั เดียวกับมอื ขวาซอยเท้าไปมาเลก็ นอ้ ย
- ก้าวเท้าซ้ายไปดา้ นขา้ งเหลือ่ มเทา้ ขวามือขวาเท้าสะเอวมือซา้ ยจบี และแทงออกไปด้านขา้ ง

๒๔

แทบเปน็ บ้าคราน้ี
- ก้าวเท้าซ้ายไปดา้ นหน้ามือซ้ายจบี สง่ หลงั มอื ขวาทำท่าชแี้ ลว้ เก็บมอื เข้ามา
- กา้ วเทา้ ขวาไปดา้ นหน้า มือซา้ ยตั้งวงมอื ขวาแขนเหยยี ดตึงดา้ นข้าง

ที่ในกุฎี เจยี วเลย
- ก้าวเท้าซา้ ยไปดา้ นหน้า มอื ซา้ ยตงั้ วงแลว้ จีบสง่ หลังมือขวาทำทา่ ชแี้ ละวาดออกไปด้านขา้ ง

๒๕
ป่ีพาทย์ทำเพลงรัว (ทา่ รบั ที่ 4) ปฏิบัติ ดังน้ี
- ก้าวเท้าซ้ายไปดา้ นหน้ามือซา้ ยแทงเป็นท่าผาลาหมนุ ตวั ไปด้านขวา
- หนา้ ตรงมอื ซ้ายตั้งวงมอื ขวาแขนตึงเทา้ ขวาก้าวหน้าขยัน่ ไปทางซา้ ยตามจงั หวะ เดนิ ขึน้ หนา้ 2คร้งั เดนิ ถอยหลงั 3คร้ังท่าดงึ จบี

- คา้ งท่าเดมิ สะดุ้งตัวพร้อมตไี หลต่ ามจงั หวะ พอหมดจงั หวะ ถอนเทา้ ซา้ ยตไี หล่ซา้ ย มอื ขวาจีบควำ่ แขนตงึ ข้างลำตัวดา้ นขวา มอื
ซ้ายต้ังวงว่าง ก้าวหน้าเทา้ ขวา กลบั เอียงซา้ ย ขวา แล้วขย่ันเทา้ รอจงั หวะ (ใส่ลลี าไดต้ ามความเหมาะสมของผู้แสดง)

- ลากเท้าซ้ายมาจรดพร้อมกลับมอื ทั้งสองต่างม้วนมอื เปล่ียน มือซา้ ยจบี ควำ่ แล้วพลิกมอื ข้นึ มอื ขวาปลอ่ ยจีบแทงลงล่างแล้วพลกิ
เปน็ ตง้ั วง ระดบั เอว กลบั เอียงตามจงั หวะ ชา้ 4 เร็ว 4 (ตามความเหมาะสมของผแู้ สดง) พร้อมลกั คอตามจังหวะ

๒๖
- ก้าวหน้าขวาไปด้านหน้าหมุนสะดงุ้ ตัวไปดา้ นซ้ายมอื ซา้ ยจบี มอื ขวาตั้งวง (ท่าภมรเค้า) ช้า2 เร็ว ทำจนหมดจังหวะของทำนองนนั้
ลากเทา้ ขวามาเหลือ่ ม มอื ท้ังสองอย่ขู า้ งศรีษะทางซ้ายสลบั จีบไปมากา้ วเท้าขวามาด้านข้างมอื ซ้ายตั้งวงมือขวาจบี คอ่ ยๆสะดุ้ง
ตัวหมนุ ตวั มาด้านขวามือ

- ก้าวเท้าขวาไปด้านขา้ งยกเท้าซา้ ยมาแตะยกแตะพร้อมมอื ซ้ายสลบั ต้งั ขน้ึ แล้วแทงลงมอื ขวาตั้งวง ทำตามจังหวะ
- แทงมือซา้ ยฉายเท้าซ้ายมอื ขวาตงั้ วง แทงมือขวาฉายเทา้ ขวามือซา้ ยตั้งวง

- ประเท้าขวามือขวาจบี แขนตึงมอื ซา้ ยจบี ระดบั ศรษี ะ ก้าวเทา้ ขวามือท่ีจีบม้วนปล่อยออกเปน็ ตั้งวงลากเท้าขวามาเหลื่อมมือท่ี
ปลอ่ ยตั้งวงเปลย่ี นกลบั เป็นจบี ถัดเทา้ ขวามือม้วนปล่อยออกแลว้ จบี สลับไปตามจังหวะ

๒๗
- หมุนไปทางซ้าย มอื ขวาจีบควำ่ มอื ซา้ ยต้ังวงปลายน้วิ ชลี้ งพื้น มือทัง้ สองอยรู่ ะดับขา้ ง แทงมอื ขึ้นเปน็ ทา่ สอดสดู ยำ้ เท้าไปตาม
จังหวะ
- แทงมอื ขวาเปน็ ตั้งวง มือซา้ ยจบี ส่งหลัง หมุนตัวกลับลงไปดา้ นซา้ ยวนข้ึนมาหนั หนา้ ทางขวา

- มอื ซ้ายจีบมอื ขวาตงั้ วงปลายนวิ้ ชี้ลงพืน้ อยู่ดา้ นขา้ งยำ้ เท้าตามจงั หวะ แทงมอื ซา้ ยข้นึ เป็นทา่ สอดสูงยำ้ เทา้ ไปตามจงั หวะ แทงมอื
ซ้ายเป็นตง้ั วง มือขวาจบี ส่งหลัง หมนุ ตวั กลบั ลงไปดา้ ยซา้ ยวนขึน้ มาหันหน้าทางตรง

- ทำทา่ รำส่ายตามจงั หวะจนหมดจังหวะ

๒๘
- หันหน้าไปดา้ นซา้ ยปนะเทา้ ขวามือทัง้ สองล้อแกว้ มือซา้ ยอยู่ชายพกมือขวาระดับหางคว้ิ ม้วนล้อแกว้ แล้วปลอ่ ยออกกา้ วเทา้ ลง
หมนุ ตัวกลับไปอีกฝง่ั ทำทั้งหมด6ครง้ั กา้ วเท้าซา้ ยไปด้านหน้ามือซา้ ยจบี คว่ำ มือขวาหงายมือขึ้น มือที่จบี สอดมอื ข้นึ เปน็ ทา่ สอดสูง
แทงมอื ซา้ ยเปน็ ตั้งวงมอื ขวาเปน็ จบี ส่งหลัง

จบกระบวนท่ารำของเพลง ฉยุ ฉายศรู ปนขา

๒๙

บรรณานุกรม

http://cuycay.blogspot.com/2017/07/blog-post_49.html ทีม่ า กฤตยิ า ชสู งค.์ (๒๕๕๘). เอกลีลา. สงขลา:
มหาวิทยาลยั ราชภัฏสงขลา. (หนา้ ๘๕-๘๘) โพสต์เมอ่ื 16th July 2017 โดย ฉยุ ฉาย

https://sites.google.com/site/chuychaysurpnkha/prawati-khwam-pen-ma-chuy-chay-sur-pn-kha

๓๐

ควิ อารโ์ คด้ วดิ โิ อเพลงฉุยฉายศรู ปนขา