รวมไฟล์

รายงาน

เรือ่ ง ปลากดั ไทย

เสนอ

ครู อาวธุ จุมปา

จัดทาโดย

นาย ชญานนท์ ทมุ ชะ
เลขที่ 2 รหสั ประจาตวั 643060010002
ระดบั ชัน้ ปวส. 1/5 สาขาวิชา เพาะเลี้ยงสัตวน์ า้
รายงานฉบบั นี้เปน็ สว่ นหน่ึงของวิชา เทคโนโลยสี ารสนเทศเพอ่ื การจดั การอาชพี

ภาคเรยี นที่ 1 ปีการศกึ ษา 2564
วิทยาลยั เกษตรและเทคโนโลยพี ะเยา

คานา

รายงานฉบับนี้เป็นเรื่องเก่ียวกับปลากัดไทย ซึ่งเป็นเน้ือหาต่าง ๆ ที่จะให้ความรู้กับผู้ท่ี
ต้องการศึกษา ประกอบด้วย ประวัติของปลากัดไทย และข้อมูลท่ัวไปของปลากัด สายพันธุ์ของปลา
กัด และประเภทสีสันของปลากดั เบอ้ื งต้น

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่ารายงานฉบับน้ีคงจะเป็นประโยชน์กับผู้ท่ีสนใจท่ีต้องการจะศึกษา
ไม่มากก็น้อย

นายชญานนท์ ทมุ ชะ

ผู้จัดทา

สารบญั หนา้
1
ปลากดั มัจฉานักสผู้ ู้ลาคา่ สง่างาม 2
ประวัติศาสตร์ของปลากัดไทย 4
7
ข้อมูลทว่ั ไปของปลากดั ไทย 9
10
สายพันธ์ุของปลากัดไทย
ประเภทของปลากัดไทย
สีสนั ความงามของปลากดั ไทย

ปลากดั ไทย … มจั ฉานกั สู้ผลู้ ้าคา่ สง่างาม

เสียงฮือฮาดังกระห่ึม เม่ือ ปลากัดไทย กาลังพองตัวว่ายวนดูเชิงช้ันคู่ต่อสู้… กระโดงและครีบ
หางสีน้าเงินแกมแดงโบกสะบัดพดั พลวิ้ ไปมาอย่างมีช้ันเชิงอ่อนช้อยงดงาม ฉับพลัน มันกถ็ ูกจู่
โจมด้วยคมฟันอันแหลมกริบเข้าท่ีใต้ลาตัว มันตอบโต้ เข้าท่ีแพนหางของฝ่ ายตรงข้าม
เช่นเดยี วกนั

ท้งั คู่ต่างพนั ตู รุกรับดว้ ยคมเข้ียวและเชิงช้นั อยา่ งทรหดอดทน เนิ่นนานอีกหลายนาที ปลากดั อีกตวั ก็ว่ายหนี
เตลิด ไม่ยอมเขา้ ต่อกร มนั วา่ ยหนีไปรอบแบบไม่ยอมเขา้ ใกล้ ปลากดั ไทย อีกตวั จึงเป็นผชู้ นะไปตามกติกา
ดว้ ยอาการพองตวั อยา่ งลาพองไมผ่ ิดกบั ชยั ชนะของมนุษยแ์ ตอ่ ยา่ งใด…
น่ีคือบทบาทแห่งสายเลือดมรดกตกทอดของ “ปลากัด” มจั ฉานักสู้ผูล้ ้าค่าสง่างาม อีกเอกลักษณ์หนึ่งอัน
ทรงคณุ ค่าของความเป็ นไทย ไม่มีชาตใิ ดเสมอเหมือน
ปลากัดมีลักษณะพิเศษ คือ มีสัญชาติญาณเป็ นปลานักสู้ตลอดชีวิตของมนั มีวิญญาณทรหด อดทน กดั ได้
ตลอดเวลา ซ่ึงเป็ นเหตุผลสาคญั ให้คนนามนั มากดั แข่งกนั กลายเป็ นเกมกีฬาท่ีคนไทยนิยมมาต้งั แต่สมยั
โบราณ

ประวัติศาสตร์ของปลากดั ไทย

สมยั ก่อนในชนบทเมื่อชาวบา้ นเสร็จจากงานเพาะปลูก มกั จะหอบหิ้วเอาปลากดั มากดั แข่งขนั กนั เป็ นงาน
อดิเรก และเป็นความเพลิดเพลินถือเป็นกีฬาพ้นื บา้ นอีกชนิดหน่ึงของสยามประเทศท่ีนิยมกนั อยา่ งแพร่หลาย
สืบมา

เสน่ห์ของปลากดั ที่นอกจากจะมีลีลาการต่อสู้ท่ีดุเดือดเร้าใจและทรหดอดทนแลว้ จากบนั ทึกของมิสเตอร์
เอช. เอ็ม. สมิท ที่ปรึกษาดา้ นสัตวน์ ้าในแผน่ ดินพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา้ เจา้ อยูห่ วั รัชกาลที่ 6 ซ่ึงได้
ชมการกัดปลามามากกว่า 100 คร้ัง บันทึกไวว้ ่า… การกัดปลาของคนไทยไม่ใช่เรื่องโหดร้าย ป่ าเถ่ือน
สยดสยองเหมือนดังที่เข้าใจกัน แต่เป็ นการต่อสู้ท่ีเร้าใจ เต็มไปด้วยศิลปะ และความงาม ในลีลาการ
เคล่ือนไหวที่สง่างาม คล่องแคล่ว เฉียบแหลม และอดทน เม่ือเกมสิ้นสุด ปลาท้ังคู่อาจมีสภาพถูกกดั ขาดวิน่
หรือเกลด็ หลุด แต่ภายในเวลาประมาณ 3 สัปดาห์ กส็ ามารถงอกกลบั มาเป็ นปกติใหม่ดงั เดิม

นอกจากน้นั แลว้ ปลากดั ยงั เป็นปลาท่ีสวยงามที่หาใดเทียบ ยุคต่อมาเริ่มมีการนาปลากดั มาเพาะเล้ียงเพื่อใช้
ในการกดั แข่งขนั และผสมพนั ธุ์ เพื่อให้ไดป้ ลาที่อดทน กดั เก่ง สีแปลกตาสวยงาม ซ่ึงเป็ นท่ีนิยมกนั อย่าง
กวา้ งขวาง และเป็นปลาสวยงามชนิดแรกท่ีคนไทยนิยมเล้ียง การเพาะเลีย้ งปลากัดจึงแบ่งออกเป็ นสองกลุ่ม
ใหญ่ๆ กลุ่มหนึ่งเป็ นการเพาะเลีย้ งปลากัดเพื่อเอาไว้กัดแข่งขันเป็ นการกฬี า อีกกลุ่มหน่ึงเป็ นการเพาะเลีย้ ง
ปลากดั เพื่อเป็ นปลาสวยงาม

ปลากัดสายพนั ธุ์ด้งั เดิมจากธรรมชาติมกั เรียกติดปากว่า “ปลากัดลูกทุ่ง” หรือ “ปลากัดป่ า” และได้มีการ
พฒั นาสายพนั ธุ์และความสามารถในช้นั เชิงการกดั จนถึงปัจจุบนั จนเป็นเอกลกั ษณ์อย่างหน่ึงของประเทศ
ไทยและเป็นท่ีรับรู้ของชาวต่างชาติในชื่อ “Siamese fighting fish”

ข้อมูลทัว่ ไปของปลากดั

เมื่อ พ.ศ. 2452 Mr. C. Tate Regen ไดต้ ้งั ช่ือทางวิทยาศาสตร์ของปลากดั ว่า Betta splendens ซ่ึงคาว่า Betta
มาจากคาว่า “Bettah” หมายถึง ชนชาติของผูท้ ี่เป็ นนักรบ ส่วนคาว่า plendens มาจากคาว่า “Splendid” มี
ความหมายเหมือน “Beautiful” แปลไดว้ า่ “นกั รบผ้สู ง่างาม”

ปลากดั ไทย เป็นปลาพ้ืนเมืองของประเทศไทย และในแถบประเทศเอเชียอาคเนย์ เป็นปลาท่ีมีรูปร่างสวยงาม
พบแพร่กระจายทว่ั ไปทุกภูมิภาคของประเทศ ตามธรรมชาติปลากดั จะมีสีน้าตาล หรือสีเทาปนเขียวมีลาย
ตามลาตวั ครีบและหางส้ัน มีนิสัยกา้ วร้าว ตวั ผูค้ รีบและหางจะยาวกวา่ ตวั เมียและมีสีสันสวยงามมากกวา่ ตวั
เมียอย่างเห็นได้ชัด ปลากัดจะอาศัยอยู่ตามบริเวณแหล่งน้าท่ีค่อนข้างใส น้านิ่งหรือไหลเอื่อย ๆ เช่น
ทะเลสาบ หนอง บึง ลาคลอง มีลาตวั แบนขา้ ง ลาตวั ยาว หวั เลก็ มีขนาดยาวเฉลี่ย 5 เซนติเมตร ชอบกินลูกน้า
ไรแดง ไรน้า และหนอนแดง

ปลากดั มคี วามพิเศษตา่ งจากปลาชนิดอ่นื คือมนั จะมีอวยั วะช่วยหายใจอยทู่ ี่บริเวณเหงือกเรียกว่า Labyrinth organ อย่ใู นโพรง
อากาศหลงั เหงือก ซ่ึงทาให้ปลากัดสามารถอยู่ในน้าทม่ี ีอากาศน้อยได้เป็ นอย่างดี ทาให้สามารถใชอ้ อกซิเจนจากการฮุบอากาศท่ีผิวน้าไดโ้ ดยตรง
ปลากดั จึงสามารถอาศยั อยใู่ นน้านอ้ ยที่มีออกซิเจนต่าได้ เพราะมนั สามารถว่ายข้ึนรับออกซิเจนที่อยบู่ นผิวน้าได้

สุภาษิตเก่ากาลที่กลา่ วถึงปลากดั ที่วา่ “แคม่ องกท็ อ้ งแลว้ ” …อนั หมายถึงปลา กดั ตวั ผทู้ ่ีจอ้ งมองปลากดั ตวั เมีย จนตวั เมียก็
สามารถต้งั ทอ้ งไดเ้ องน้นั ไมใ่ ช่ความเป็นจริง อยา่ งที่กล่าวอา้ งมาแตอ่ ยา่ งใด

ในความเป็นจริงแห่งธรรมชาติ ปลากดั จะมีฤดูการผสมพนั ธุใ์ นฤดูฝนช่วงระหว่างเดือนพฤษภาคม – กนั ยายน ของทกุ ปี
โดยปลากดั จะจบั คกู่ นั เองแบบตวั ตอ่ ตวั ตวั ผจู้ ะสร้างรังโดยการพน่ ฟองข้ึนมาไวต้ ามบริเวณผวิ น้าทเ่ี ราเรียกกนั ว่า “หวอด”

ปลากดั ตวั เมียท่ีมีไข่สุกก็จะเขา้ มาวางไข่ โดยตวั ผจู้ ะวา่ ยเขา้ รัดตวั เมยี ให้ปล่อยไขอ่ อกมาพร้อม ๆ กบั ปลอ่ ยน้าเช้ือของตวั เอง
ออกมาผสมกนั ไข่จะถกู ปลอ่ ยออกมาเป็นชุดๆ ก่อนที่ไขจ่ ะจมลงสู่พ้นื …พ่อปลาจะฮุบฟองไข่ แลว้ นาไปพ่นไวใ้ นหวอด
จนกว่าไข่จะหมด ซ่ึงอาจใชเ้ วลานบั ชวั่ โมง หลงั จากน้นั พอ่ ปลาจะเป็นผทู้ าหนา้ ท่เี ฝ้าระวงั ไข่ และลูกออ่ น ในการผสมพนั ธุ์
แตล่ ะคร้ัง แมป่ ลาจะวางไขป่ ระมาณ 200-700 ฟอง

หลงั จากน้นั 4 วนั ลกู ปลาที่เพงิ่ ฟักออกเป็นตวั จะพกั อยภู่ ายใตห้ วอด จนกว่าอาหารในถงุ อาหารท่ีติดตวั มาดว้ ยจะถูกใชห้ มด
และครีบไดพ้ ฒั นาอยา่ งสมบรู ณ์ พอ่ ปลาจะคอยเสริมหวอดดว้ ยการพ่นฟองอากาศใหมอ่ ยเู่ ร่ือยๆ คอยเฝ้าระวงั ศตั รูที่จะเขา้
มากิน โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ แมป่ ลาท่ีจะตอ้ งถูกขบั ไลใ่ ห้ไปอยหู่ ่างๆ เน่ืองจากชอบกินลกู ของตวั เอง 1 เดือนหลงั จากวางไข่
ปลาตวั เมียก็พร้อมที่จะสร้างไข่ชดุ ใหม่ ในระยะเวลา 1 ปี ปลาตวั เมียหน่ึงตวั สามารถให้ไข่ไดป้ ระมาณ 2,500-5,000 ฟอง

…………………………………………………

สายพนั ธ์ุของปลากดั

ปลากัดในปัจจบุ นั มีจานวนมากกว่า 40 สายพนั ธุ์ ซ่ึงพบในประเทศไทยไมน่ อ้ ยกว่า 11 สายพนั ธุ์ เช่น Betta breviata, Betta
anabatoides, Betta belliea, Betta cocina, Betta imbellis, Betta macrophthalma, Betta Persephone, Betta pugnax, Betta
smaragdina, Betta splendens, และ Betta tessyae เป็นตน้

ซ่ึงปลากดั ท่ีเรามกั พบเห็นและเรียกเป็นปกติวา่ “ปลากดั ” น้นั ไม่ว่าจะเป็นปลากดั หมอ้ หรือปลากดั จนี จะหมายถึงปลากดั ที่
มีช่ือทางวทิ ยาศาสตร์ว่า Betta splendens และมีช่ือสามญั ว่า Siamese Fighting Fish

ในการเพาะเล้ียงปลากดั เพ่อื เอาไวก้ ดั แข่งขนั จะเป็นการพฒั นาสายพนั ธุข์ องปลากดั ครีบส้ัน หรือปลาลูกหมอ้ แต่ด้งั เดิม
ข้ึนมา เพ่ือใหไ้ ดส้ ายพนั ธุป์ ลาใหม่ ๆ ที่กดั เก่ง ทรหดอดทน และมีขนาดใหญ่ ในอดีตเคยมีการนาปลากดั พ้ืนเมืองจากภาคใต้
มาผสมบา้ ง เพ่ือสร้างลูกผสมที่กดั เก่ง และมีการใชก้ ลวธิ ีการเพาะเล้ียงปลาดว้ ยสมนุ ไพร ใบไม้ ว่าน ฯลฯ เพื่อช่วยเคลือบ
เกลด็ ปลา ซ่ึงเชื่อกนั วา่ จะทาใหเ้ กลด็ แขง็ ศตั รูกดั เขา้ ไดย้ าก
ส่วนการเพาะเล้ียงปลากดั เพอ่ื เป็นปลาสวยงาม นอกจากจะพฒั นาให้ไดส้ ีที่สวยงาม และรูปแบบใหม่ๆ แลว้ กไ็ ดม้ ีการ
พฒั นาสร้างสายพนั ธุ์ปลากดั ครีบยาว ที่เรียกกนั ทวั่ ไปว่า ปลากัดจนี ซ่ึงมีครีบยาวใหญส่ วยงาม ในระยะหลงั น้ีไดม้ ีการ
พฒั นารูปทรงของครีบแบบต่างๆ และมีการพฒั นาปลากดั ครีบส้นั ให้เป็นปลาสวยงาม โดยพฒั นาสีสันให้สวยข้นึ และ
พฒั นาปลาลกู หมอ้ ใหม้ ีสีใหม่ ๆ ปัจจุบนั รูปแบบสีสันของปลากดั ลกู หมอ้ ไดพ้ ฒั นาไปอยา่ งมากมายแทบทกุ โทนสี และ
กลายเป็นปลาสวยงามอีกประเภทหน่ึงซ่ึงเป็นท่ีนิยมเล้ียงกนั อยา่ งแพร่หลาย

ปลากดั ถูกจัดแบ่งออกเป็ นประเภทใหญ่ ๆ ได้ดงั นี้

ปลากัดลกู หม้อ ลกั ษณะลาตวั หนา หวั โต ปากใหญ่ ครีบส้นั สีเขม้ เดิมมกั จะเป็นสีเขยี ว หรือสีน้าเงนิ แกมแดง แต่ปัจจบุ นั มี
หลายสี เช่น สีแดง สีน้าเงิน สีมว่ ง สีเขียว และสีนาก เป็นปลาท่ีมคี วามอดทน กดั เก่ง ไดร้ บั ความนิยม

ปลากดั ลูกท่งุ ลาตวั จะเลก็ กวา่ พนั ธุ์ลูกหมอ้ แตย่ าวเรียว มีครีบยาวสีแดงแกมเขยี ว มีนิสัยตื่นตกใจง่าย มีความวอ่ งไวสูง ฟัน
คม แต่ไม่ค่อยมีความอดทน

ปลากัดลกู ผสม หรือพนั ธ์ุสังกะสี หรือพนั ธ์ุลกู ตะกว่ั เป็นลกู ปลาท่ีเกิดจากการผสมขา้ มสายพนั ธุร์ ะหว่างปลากดั ลูกหมอ้ กบั
ปลากดั ลกู ทงุ่ มีลกั ษณะปากคม คล่องแคลว่ ว่องไวแบบปลาลกู ทงุ่ และมีความอดทนแบบปลาลกู หมอ้ โดยพยายามคดั ปลาท่ี
มีลกั ษณะลาตวั เป็นปลาลกู ทงุ่ เพราะเม่ือนาไปกดั กบั ปลาลูกทุ่งแท้ ๆ ปลาลูกผสมน้ีจะกดั ทนกวา่

ปลากัดจีน เป็นปลากดั ที่เกิดจากการเพาะและคดั พนั ธุป์ ลากดั โดยเนน้ เพ่อื ความสวยงาม พยายามคดั พนั ธุเ์ พื่อให้ไดป้ ลาที่มี
หางยาวและสีเขม้ มีครีบตวั และครีบหางค่อนขา้ งยาว มีสีสันสดสวยมากมายหลายสี เป็นปลาท่ีไมค่ อ่ ยตื่นตกใจเช่นเดียวกบั
ปลาหมอ้ แต่ไม่คอ่ ยมีความอดทน

สีสันความงามของปลากดั สามารถแบ่งออกเป็ นแบบต่าง ๆ หลากหลายเช่น

สีเดียว (Solid Colored Betta) เป็นสีเดียวท้งั ครีบและตวั
สีผสม (Bi-colored Betta) ส่วนใหญจ่ ะมี 2 สีผสมกนั
ลายผเี ส้ือ (Butterfly Colored Betta)
ลายผีเส้ือเขมร (Combodian Butterfly Colored Betta)
ลายหินออ่ น (Marble Colored Betta)

รูปร่างของปลากดั ไทยยังมกี ารแบ่งออกเป็ นรูปแบบต่าง ๆ ดงั นี้

รูปทรงปลาช่อน มีลาตวั ยาวและหวั เหมือนปลาช่อน หวั ใหญก่ ว่าทอ้ งเมื่อมองจากดา้ นบน
รูปแบบปลาหมอ ตวั จะส้ันและคอ่ นขา้ งอว้ น รูปทรงคอ่ นขา้ งกวา้ ง
รูปแบบปลากราย หนา้ เชิด ลาตวั ตรง เป็นรูปสี่เหล่ียม มองดา้ นบนจะเห็นว่ารูปทรงผอมบาง มีครีบอกและครีบกน้ ยาว
รูปแบบปลาตะเพียน เป็นลกู ผสมลาตวั ป้อม ครีบยาวสวยงาม

แมก้ าลเวลาจะเปลี่ยนไป ยคุ สมยั จะเปล่ียนแปลงจากอดีตสู่ปัจจบุ นั หลายศตวรรษ

ปลากัดทุกวนั นีย้ งั มลี มหายใจ เคยี งคอู่ ยกู่ บั สังคมไทยมาตลอดเวลาไม่สูญสลาย มนั เป็นเสมือนมรดกทางวฒั นธรรมอนั ล้าค่า
ที่สืบสานต่อกนั มาจากคนรุ่นหน่ึงสู่อกี รุ่นหน่ึง ดว้ ยความรัก ความศรัทธา และความหวงแหน เหน็ คุณคา่ วา่ มนั คอื
เอกลกั ษณ์ความเป็นไทยอีกชนิดหน่ึง ที่ควรช่วยนั รักษาไว้ อกี นานเทา่ นาน ตราบตลอดไป…

เร่ือง: เจนจบ ยิ่งสุมล
ภาพถ่าย: กนก สุพนารักษ์

คาศพั ทแ์ ละสานวนไทยที่เก่ียวขอ้ งกบั ปลากดั

“กระโดง” หมายถึง ครีบหลงั

“ตะเกียบ” หรือ “ทวน” หมายถึง ครีบทอ้ ง
“ชายนา้ ”หมายถึง ปลายครีบกน้
“เขม่า” หมายถึง ลกั ษณะของสีท่เี ป็นรอยประอยภู่ ายนอก
“นกั เลงปลา” หมายถึง ผทู้ ่ีชอบกดั ปลา
“ไล่นา้ ” หมายถึง การเอาปลาปลอ่ ยลงในน้าวนใหป้ ลาออกกาลงั วา่ ยทวนน้า
“ปลาป่ า” หรือ “ปลาลกู ทุ่ง” หมายถึง ปลากดั ที่เกิดข้นึ เองตามธรรมชาติ เช่นในทอ้ งนา หนอง บึงฯลฯ
“ลกู สังกะสี” หมายถึง ลูกผสมระหว่างปลาลูกหมอ้ กบั ปลาป่ า
“ลกู แท้” หมายถึง ลกู ปลากดั ที่เกิดจากการผสมระหวา่ งพอ่ แม่ทเ่ี กิดในครอกเดียวกนั
“ลกู สับ” หมายถึง ลูกปลากดั ทเ่ี กิดจากการผสมระหวา่ งพ่อแม่ทเ่ี กิดต่างครอกกนั
“ลกู หม้อ” หมายถึงปลาทค่ี ดั สายพนั ธุ์ เลือกสรรลกั ษณะมาจากครอกน้นั ๆโดยตรงอยา่ งต่อเน่ือง
“ ลูกไล่ “หมายถึง ปลากดั ตวั ท่ีไมย่ อมสู้กบั ปลาตวั อื่น และถกู นามาใชใ้ นการซอ้ มปลา ท่ีจะลงแข่งขนั ให้ไลอ่ อกกาลงั
“ก่อหวอด” หมายถึง กิริยาเตรียมการของปลากดั ตวั ผทู้ ี่วางแผนจะผสมพนั ธุป์ ลาตวั เมีย โดยเตรียมก่อหวอด ดว้ ยการพน่
ฟองอากาศไวเ้ หนือผิวน้า
“ถอดสี”หมายถึง อาการที่สีเขม้ ของปลากดั จะจางลง เมื่อไม่ยอมตอ่ สู้ ตกใจหรือยอมแพ้
“ติดบดิ “หมายถึงอาการต่อสู้ของปลากดั เมื่อตวั หน่ึงพุ่งเขา้ มากดั อยา่ งแรง และอกี ตวั หน่ึงประสานปากเขา้ กดั รบั คาบ
ติดกนั แน่น บิดกดั ตดิ กนั ก่อนจะปลอ่ ย เหมือนนกั มวยกอดรัดกนั

เรื่องอื่นๆ ที่น่าสนใจ : ปลากดั เหตุใดจึงไดร้ บั เลือกใหเ้ ป็นสตั วน์ ้าประจาชาติ