โครโมโซมของมนุษย์และความผิดปกติทางพันธุกรรม กิจกรรมการทดลอง เรื่อง โครโมโซมในเซลล์ร่างกายมนุษย์เป็นอย่างไร

หน่วยที่ 2 พนั ธศุ าสตร์

การถา่ ยทอดลักษณะทางพนั ธุกรรม
โครโมโซมของมนุษยแ์ ละความผิดปกตทิ างพนั ธกุ รรม

พนั ธุศาสตร์

คนปกตจิ ะมสี ตี าเพียงสีเดียว แตบ่ างคนมีสตี าสองสี เชน่ สีเหลอื งและสีฟา้ ในตาเดียวกันดังภาพ โอกาสท่ีพบ
ลักษณะน้ีมีเพยี ง 1 ใน 10,000 – 20,000 คน ซึ่งเป็นผลมาจากความผิดปกติของยีนท่ีควบคุมการสร้างสารสีของตา
นอกจากลักษณะตาสองสีแล้ว นักเรียบทราบหรือไม่ว่ามลี กั ษณะอะไรอกี บ้างท่ีเป็นความผดิ ปกติทางพันธุกรรม

พันธุศาสตร์

โครโมโซมของมนุษยแ์ ละความผดิ ปกติทางพันธกุ รรม คาสาคัญ

ออโตโซม โครโมโซมเพศ ไมโทซสิ

ไมโอซสิ กล่มุ อาการดาวน์ ธาลัสซเี มยี

พันธุศาสตร์

ทบทวนความรกู้ อ่ นเรยี น

โครโมโซมของมนษุ ยแ์ ละความผิดปกตทิ างพนั ธกุ รรม

1. โครงสรา้ งที่มลี กั ษณะเป็นทอ่ นในนวิ เคลียสระยะท่มี ีการแบง่ เซลล์คอื ขอ้ ใด

ก. โปรตีน ข. โครโมโซม ค. ดีเอน็ เอ ง. ยนี

พันธศุ าสตร์

ทบทวนความรกู้ ่อนเรยี น

โครโมโซมของมนษุ ย์และความผดิ ปกติทางพันธกุ รรม

2. จากภาพ A B และ C คอื อะไรตามลาดบั

ก. โครโมโซม โครมาทดิ เซนโทรเมียร์
ข. โครโมโซม เซนโทรเมียร์ โครมาทดิ
ค. เซนโทรเมียร์ โครมาทิด โครโมโซม
ง. โครมาทดิ เซนโทรเมยี ร์ โครโมโซม

พันธุศาสตร์

ทบทวนความร้กู ่อนเรยี น

โครโมโซมของมนษุ ยแ์ ละความผดิ ปกติทางพนั ธุกรรม

3. จากภาพเซลลท์ กี่ าหนดให้ โครโมโซมคูใ่ ดเปน็ ฮอมอโลกัสโครโมโซม
ก. 1, 2
ข. 2, 5
ค. 3, 5
ง. 4, 1

พันธศุ าสตร์

ทบทวนความรกู้ อ่ นเรยี น

โครโมโซมของมนุษยแ์ ละความผิดปกติทางพนั ธุกรรม

4. ส่ิงใดเปน็ ตวั กาหนดลักษณะของสงิ่ มีชีวิต
ตอบ

5. ยนี อยบู่ นโครงสร้างใดในนิวเคลียส
ตอบ

6. นักเรียนคิดวา่ ส่ิงมีชวี ติ แตล่ ะชนดิ จะมีโครโมโซมเท่ากนั หรอื แตกต่างกัน
ตอบ

พนั ธุศาสตร์

ส่ิงมีชีวิตต่างชนิดกันจะมีลักษณะแตกต่างกัน ลักษณะเหล่าน้ีถูกควบคุมโดยยีนที่อยู่บนโครโมโซม ถ้าพิจารณาจานวนโคโมโซมในเซลล์
รา่ งกายของสิ่งมชี วี ิตจากตาราง นกั เรยี นคิดวา่ จานวนโครโมโซมของส่งิ มีชวี ิตแตล่ ะชนิดจะมีผลต่อลักษณะของสง่ิ มีชีวติ หรือไม่

คาถามชวนคิด สิ่งมีชวี ติ จานวนโครโมโซม (แท่ง)
1 . สิ่ ง มี ชี วิ ต ใ น ต า ร า ง มี จ า น ว น เก้งธรรมดา 6
แมลงวนั ผลไม้ 8
โครโมโซมเท่ากนั หรอื ต่างกันอย่างไร 16
2. จานวนโครโมโซมมีความสัมพันธ์ ยสี ต์ 16
หอมหวั ใหญ่ 36
กบั ขนาดของสง่ิ มีชีวติ หรอื ไม่ อยา่ งไร ไสเ้ ดือนดิน 42
46
ข้าวสาลี 56
มนุษย์ 104
ช้างอินเดีย
ปลาดุกด้าน

พนั ธศุ าสตร์

โดยทั่วไปส่ิงมีชีวิตต่างชนิดกันจะมี
จานวนโครโมโซมแตกต่างกัน ส่ิงมีชีวิตชนิด
เดียวกันจะมีจานวนโครโมโซมเท่ากันและมี
จานวนคงที่เสมอในแต่ละรุ่น นักเรียนทราบ
หรือไม่ว่ามนุษย์มีจานวนโครโมโซมเท่าใด
โครโมโซมของมนุษย์เพศชายและเพศหญิง
เหมอื นหรือแตกตา่ งกนั อย่างไร

พันธศุ าสตร์

กจิ กรรมที่ 2.5

เร่อื ง โครโมโซมในเซลล์รา่ งกายของมนุษย์เป็นอยา่ งไร

จดุ ประสงค์ : สังเกตและเปรียบเทียบลักษณะโครโมโซมของ พันธศุ าสตร์

มนษุ ย์เพศชายและเพศหญงิ คาถามกอ่ นเข้าสกู่ จิ กรรม

วัสดแุ ละอปุ กรณ์ : ▪ กจิ กรรมน้นี กั เรยี นจะไดศ้ ึกษาเกยี่ วกับเรอ่ื งอะไร

1. สาเนาภาพโครโมโซมในเซลลร์ ่างกายของมนษุ ย์เพศชายและเพศหญงิ ลักษณะของโครโมโซมมนษุ ย์

▪ นักเรียนต้องสังเกตหรอื รวบรวมข้อมูลอะไรบา้ ง ▪ วิธีดาเนินกจิ กรรมมขี นั้ ตอนโดยสรุปอยา่ งไร
สงั เกตลักษณะโครโมโซมของเพศชายและเพศหญงิ รวบรวมข้อมูล
เกยี่ วกบั จานวนค่ขู องโครโมโซม ความเหมือนและความแตกต่างของ สังเกตและจับคู่โครโมโซมท่ีเหมือนกันของเพศชายโดยเขียนหมายเลข
โครโมโซมเพศชายและเพศหญิง เดียวกันกากับไว้ในแต่ละคู่ ตัดคู่ของโครโมโซมออก แล้วนามา
เรียงลาดับจากใหญ่ไปหาเล็ก จากนั้นจึงตัดและจัดเรียงลาดับ
โครโมโซมของมนุษย์เพศหญิง โดยใช้วิธีการเดียวกันกับเพศชาย
เปรียบเทียบลักษณะของโครโมโซมเพศชายและเพศหญิง แยกคู่
โครโมโซมทีแ่ ตกตา่ งกันจองเพศชายมาวางเปน็ ค่สู ุดท้าย

วธิ กี ารดาเนนิ กจิ กรรม : พนั ธุศาสตร์

1. สังเกตภาพโครโมโซมในเซลล์รา่ งกายของมนุษยเ์ พศชาย
2. จบั คู่โครโมโซมที่มขี นาด ลักษณะของแถบทีเ่ หมอื นกนั และตาแหน่ง

ของเซนโทรเมียร์ท่ีตรงกัน โดยเขยี นหมายเลขเดยี วกันกากบั ไว้
ดา้ นขา้ งของโครโมโซมแตล่ ะแท่ง
3. ตดั ภาพโครโมโซมท่เี หมอื นกนั ในแตล่ ะคู่ แล้วนามาจัดเรยี งตาม
ขนาดใหญ่ไปหาเลก็ ตามลาดบั
4. ทาซา้ ขอ้ 1-3 โดยเปล่ียนเป็นโครโมโซมในเซลล์ร่างกายของมนษุ ย์
เพศหญงิ
5. เปรียบเทยี บความเหมอื นและความแตกต่างของโครโมโซมเพศชาย
และเพศหญงิ ทีละคู่
6. แยกคโู่ ครโมโซมที่แตกต่างกนั ของเพศชายและของเพศหญิงมาวางไว้
เปน็ คู่สดุ ท้าย

พนั ธุศาสตร์

กระดานทดลอง

พนั ธุศาสตร์

กระดานทดลอง

กระดานทดลอง พันธศุ าสตร์

แยกค่โู ครโมโซมทีแ่ ตกตา่ งกนั ของเพศชายและของเพศหญงิ มาวางไวเ้ ป็นค่สู ุดทา้ ย

พันธศุ าสตร์

คาถามทา้ ยกิจกรรม

▪ โครโมโซมในเซลล์ร่างกายของมนุษยเ์ พศชายและเพศ

หญิงมีจานวนเท่ากันหรอื ไม่ อยา่ งไร
▪ โครโมโซมในเซลลร์ ่างกายของมนษุ ยเ์ พศชายและเพศ

หญงิ เหมอื นหรอื แตกต่างกนั อยา่ งไร
▪ เซลล์รา่ งกายของมนษุ ย์เพศชายและเพศหญงิ มี

จานวนฮอมอโลกัสโครโมโซมกคี่ ู่
▪ จากกิจกรรม สรปุ ได้ว่าอย่างไร

พันธศุ าสตร์

สรุป

เ ซ ล ล์ ร่ า ง ก า ย ม นุ ษ ย์ แ ต่ ล ะ เ ซ ล ล์ มี
จานวนโครโมโซมเท่ากับ 46 แท่งหรือ 23 คู่ เป็น
โครโมโซมท่ไี ม่เกีย่ วขอ้ งกบั การกาหนดเพศ เรียกว่า
“ออโตโซม (autosome)”จานวน 22 คู่ และเป็น
โครโมโซมท่ีกาหนดเพศ เรียกว่า “โครโมโซมเพศ
(sex chromosome)” จานวน 1 คู่ ตามภาพ
โครโมโซมเพศท่ีมีขนาดใหญ่ที่พบทั้งในเพศหญิง
และเพศชาย เรียกว่า โครโมโซม X ส่วนโครโมโซม
เพศที่มีขนาดเล็กกว่าท่ีพบเฉพาะในเพศชาย
เรยี กว่า โครโมโซม Y ดังนั้นเพศชายจะมีโครโมโซม
เพศเป็น XY ส่วนเพศหญิงจะมีโครโมโซมเป็น XX

พนั ธศุ าสตร์
คาถามชวนวเิ คราะห์

ภายในเซลลม์ แี คเ่ ฉพาะโครโมโซม X กับโครโมโซม Y (วไิ ลวรรณ, พงศ์ประพนั ธ์ และสมศักด,์ิ 2552)
คาตอบ คือ ผิด ภายในเซลล์มีทั้งโครโมโซมที่ไม่เก่ียวข้องกับการกาหนดเพศ เรียกว่า ออโตโซม โดยมีด้วยกันทั้งหมด
22 คู่ และโครโมโซมเพศ จานวน 1 คู่ ได้แก่ โครโมโซม X และ Y สาหรับเพศชาย และโครโมโซม X และ X สาหรับ
เพศหญงิ

“ไซโกต 1 เซลล์ที่เกิดจากการปฏิสนธิระหว่างเซลล์สืบพันธ์ุของพ่อและแม่
จะเจริญเติบโตเป็นมนุษย์ที่ประกอบไปด้วยเซลล์จานวนมากประมาณ 40 ล้านล้าน
เซลล์ นักเรียนทราบหรือไม่ว่าไซโกตสามารถเพ่ิมจานวนอย่างมากมายเช่นน้ันได้
อย่างไร เซลล์สืบพันธุ์และเซลล์ร่างกายมีจานวนโครโมโซมแตกต่างกันหรือไม่ และ
เพราะเหตุใดลกู จงึ มจี านวนโครโมโซมเท่ากับพอ่ และแม่”