กิจกรรมการทดลอง เรื่องการแบ่งเซลล์แต่ละแบบแตกต่างกันอย่างไร

พนั ธศุ าสตร์

กิจกรรมที่ 2.5

เร่อื งการแบง่ เซลล์แต่ละแบบแตกต่างกันอย่างไร

คาถามชวนวิเคราะห์ พนั ธุศาสตร์

นกั เรียนเกดิ ขึ้นมาได้อยา่ งไร ?
คาตอบ คอื .............................................................................................................................................

เซลลไ์ ขท่ ี่ได้รับการปฏิสนธิเรียกวา่ อะไร ? ไซโกต 1 เซลล์จะเจริญเติบโตเป็นร่างกายมนุษย์ท่ี
คาตอบ คือ .................................. ประกอบด้วยเซลลจ์ านวนมากได้อยา่ งไร ?

คาตอบ คือ ..................................

นักเรยี นและพอ่ และแม่มีโครโมโซมเป็นเท่าไร ? เ พ ร า ะ เ ห ตุ ใ ด โ ค ร โ ม โ ซ ม ข อ ง นั ก เ รี ย น จึ ง มี จ า น ว น
คาตอบ คือ .................................. โครโมโซมเท่ากบั พอ่ และแม่ ?

คาตอบ คอื ..................................

จดุ ประสงค์ : สงั เกตและอธบิ ายความแตกตา่ งของการแบง่ พันธุศาสตร์

เซลล์ของส่ิงมีชวี ิต คาถามกอ่ นเข้าสกู่ จิ กรรม

วัสดแุ ละอปุ กรณ์ : ไม่มี ▪ กิจกรรมนน้ี กั เรียนจะไดศ้ ึกษาเกย่ี วกบั เรอ่ื งอะไร
การแบง่ เซลลข์ องสงิ่ มชี วี ิต
▪ นกั เรยี นตอ้ งสังเกตหรือรวบรวมข้อมลู อะไรบ้าง
▪ วธิ ดี าเนินกิจกรรมมขี ั้นตอนโดยสรุปอย่างไร
สงั เกตจานวนเซลลแ์ ละจานวนโครโมโซมของเซลล์ตั้วตน้ และเซลลใ์ หม่
ทไี่ ดจ้ ากการแบ่งเซลล์ท้งั 2 แบบ และนามาเปรยี บเทยี บกัน สังเกตและเปรียบเทียบแผนภาพการแบ่งเซลล์
แบบท่ี 1 และแบบท่ี 2 คาดคะเนและวาดภาพ
จานวนโครโมโซมของเซลล์ใหม่ที่เกิดจากการ
รวมกันของเซลล์ 2 เซลล์ที่ได้จากการแบ่งเซลล์
แบบท่ี 1 และ 2 อภิปรายว่าการแบ่งเซลล์แบบ
ใดเป็นการแบง่ เซลล์เพ่อื การสืบพนั ธุ์

พนั ธุศาสตร์

วิธีการดาเนนิ กิจกรรม :

1. สังเกตและเปรียบเทียบจานวนเซลล์และ
โครโมโซมของเซลล์ที่ได้จากการแบ่งเซลล์
ของสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งจากแผนภาพการแบ่ง
เซลลแ์ บบท่ี 1 และแบบที่ 2

วิธีการดาเนนิ กจิ กรรม(ต่อ) : พันธศุ าสตร์

2. คาดคะเนและวาดภาพจานวนโครโมโซม
ของเซลล์ใหม่ทีเ่ กดิ จากการรวมโครโมโซมของ
เซลล์ 2 เซลล์ท่ีได้จากการแบ่งเซลล์แบบท่ี 1
และแบบที่ 2

3. ร่วมกันอภิปรายเก่ียวกับจานวนโครโมโซม
ในเซลล์ใหม่ที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบจานวน
โครโมโซมของเซลล์ต้ังต้นของสิ่งมีชีวิต และ
วิเคราะห์เก่ียวกับแบบของการแบ่งเซลล์ที่ใช้
ในการสร้างเซลล์สืบพันธ์ุเพื่อสืบพันธ์ุแบบ
อาศัยเพศ

พนั ธุศาสตร์

กระดานทดลอง

พนั ธุศาสตร์

กระดานทดลอง

พนั ธศุ าสตร์

คาถามท้ายกิจกรรม

▪ จานวนเซลลแ์ ละโครโมโซมของเซลลท์ ไี่ ด้
จากการแบ่งเซลลแ์ บบท่ี 1 และแบบท่ี 2
แตกต่างกนั อยา่ งไร

▪ ในการสืบพนั ธุแ์ บบอาศัยเพศซง่ึ มีการ
รวบรวมกันของเซลลส์ ืบพนั ธุ์ ทาให้
จานวนโครโมโซมของลกู เท่ากบั พอ่ แม่
ควรมีการแบง่ เซลลแ์ บบใด เพราะเหตุใด

▪ จากกจิ กรรม สรปุ ได้ว่าอยา่ งไร

พนั ธุศาสตร์

สรปุ

การแบ่งเซลล์มี 2 แบบ
คือ แบบที่ 1 ได้เซลล์ใหม่ 2 เซลล์ท่ี
มีจานวนโครโมโซมเท่าเดิม แบบที่
2 ได้เซลล์ใหม่ 4 เซลล์ ท่ีมีจานวน
โครโมโซมลดลงครึ่งหนึ่งของเซลล์
ตั้งต้นซ่ึงเป็นการแบ่งเซลล์เพ่ือสร้าง
เซลล์สืบพันธุ์ เม่ือเกิดการปฏิสนธิ
ไวโกตที่ได้จะมีจานวนโครโมโซม
เท่ากับพ่อแม่

พนั ธศุ าสตร์

โดยทั่วไปการแบ่งเซลลท์ ่ีทาใหไ้ ด้เซลลใ์ หมท่ ี่มีจานวนโครโมโซมเท่าเดิมจะพบได้ในการแบ่งเซลล์เพื่อเพ่มิ จานวนเซลล์ในร่างกาย
ส่วนการแบ่งเซลล์ที่ทาให้ได้เซลล์ใหม่ท่ีมีจานวนโครโมโซมลดลงคร่ึงหนึ่งจะพบได้ในการแบ่งเซลล์เพ่ือสร้างเซลล์สืบพันธ์ุ ทาให้เซลล์ของ
สงิ่ มชี ีวติ รุ่นลูกท่เี กิดจากการรวมตัวกันของเซลลส์ ืบพันธ์ขุ องพอ่ และแม่มีจานวนโครโมโซมเท่ากับรุ่นพ่อแม่

การแบ่งเซลล์ท่ีทาให้เกิดเซลล์ใหม่ 2 เซลล์ท่ีมีลักษณะและ

จานวนโครโมโซมเหมือนเซลล์ตั้งต้นทุกประการ เรียกการแบ่งเซลล์แบบนี้

ว่า “การแบ่งเซลล์แบบไมโทซิส (mitotic cell division)” ซึ่งเป็น

กระบวนการสาคัญที่เกิดข้ึนเพื่อเพิ่มจานวนเซลล์ร่างกายระหว่าง

เจริญเติบโต และทดแทนเซลล์ที่เสียหายหรือตาย และอาจพบการแบ่ง

เซลล์แบบไมโทซิสในการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศของส่ิงมีชีวิตบางชนิด

เช่น พารามเี ซยี มและยีสต์ เพราะเหตุใดจานวนโครโมโซม

ของเซลล์ใหม่ท่ีได้จากการแบ่งเซลล์

แบบไมโทซิสจึงเท่ากบั เซลล์ตัง้ ต้น ชวนคิด

พนั ธศุ าสตร์

ในการแบ่งเซลล์เพ่ือสร้างเซลล์สืบพันธุ์ เซลล์ใหม่ท่ีเกิดข้ึนจะมี
จานวนโครโมโซมลดลงคร่ึงหน่ึง เรียกการแบ่งเซลล์แบบนี้ว่า “การแบ่งเซลล์
แบบไมโอซิส (meiotic cell division)” โดยเริ่มต้นจากเซลล์ตั้งต้นหน่ึงเซลล์
เมื่อแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสเกิดเป็นเซลล์ใหม่ 4 เซลล์ โดยแต่ละเซลล์มีจานวน
โครโมโซมลดลงคร่ึงหนง่ึ ดงั ภาพ

ชวนคิด

เพราะเหตใุ ดจานวนโครโมโซมของเซลล์
ใหม่ที่ได้จากการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสจึง
ครึ่งหนึ่งของเซลล์ต้งั ต้น

พันธศุ าสตร์

ในการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสเพื่อสร้าง
เซลล์สืบพันธ์ุของมนุษย์ ในเพศชายเซลล์ใหม่ท่ีได้ 4
เซลล์จะเจริญเป็นอสุจิทั้งหมด ส่วนในเพศหญิงเซลล์
ใหม่ที่ได้ 4 เซลล์จะมีเพียง 1 เซลล์ท่ีเจริญไปเป็น
เซลล์ไข่ ส่วนอีก 3 เซลล์จะสลายไป อสุจิและเซลล์
ไข่มีจานวนโครโมโซมเป็นคร่ึงหน่ึงของเซลล์ร่างกาย
เท่ากับ 23 แท่ง ซึ่งเป็นออโตโซม 22 แท่ง และ
โครโมโซมเพศ 1 แท่ง เมื่อมีการปฏิสนธิระหว่างอสุจิ
และเซลล์ไข่ เกิดเป็นไซโกตท่ีมีโครโมโซมจานวน 46
แท่งเทา่ กบั จานวนโครโมโซมในเซลลร์ า่ งกาย เปน็ ผล

ใหร้ นุ่ ลูกมจี านวนโครโมโซม
เทา่ กบั รนุ่ พอ่ แม่และจะมี

จานวนคงทใ่ี นทกุ ๆ รนุ่

พนั ธุศาสตร์

ชวนคิด

จากภาพแสดงจานวนโครโมโซมในเซลล์สืบพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตชนิดหน่ึง ให้วาดภาพแสดงจานวน
โครโมโซมในเซลล์รา่ งกายของสิ่งมีชวี ิตชนดิ น้ี

โดยท่ัวไปเซลล์ใหม่ที่ได้จากการแบ่งเซลล์จะมี
ลักษณะและจานวนโครโมโซมเป้นปกติ แต่ถ้าเกิดความ
ผิดปกติในการแบ่งเซลล์ จะทาให้เซลล์ใหม่ท่ีได้มีจานวน
หรือลักษณะของโครโมโซมเปล่ียนแปลงไป นักเรียนคิดว่า
การเปลย่ี นแปลงที่เกดิ ขึ้นกบั โครโมโซมจะส่งผลต่อส่ิงมชี ีวิต
อย่างไร

พนั ธศุ าสตร์

กิจกรรมที่ 2.5

เร่อื งการแบง่ เซลล์แต่ละแบบแตกต่างกันอย่างไร