ชุดที่ 6 สังคมศิลปวัฒนธรรม

ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะชำนาญการพิเศษ

กลุม่ สาระการเรียนรู้สงั คมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม
โรงเรียนไชยวานวทิ ยา อำเภอไชยวาน จังหวดั อุดรธานี

สำนักงานเขตพื้นทก่ี ารศึกษามัธยมศึกษาอดุ รธานี

-2-

คำนำ

ชุดการสอนแบบกล่มุ ร่วมมือ ชุดที่ 6 เรื่องพัฒนาการทางด้านสังคม
ศิลปวัฒธรรมสมัยสุโขทัย สาระที่ 4 ประวัติศาสตร์ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา
และวฒั นธรรม ช่วงช้ันท่ี 3 ช้ันมัธยมศึกษาปี ที่ 1 จัดทาขนึ้ โดยมีวตั ถปุ ระสงค์เพ่อื เป็ น
นวัตกรรมในการพัฒนาผู้เรียนให้มีผลสัมฤทธ์ทิ างการเรียนสูงขึ้น และมคี วามสามารถใน
การคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ สามารถแสวงหาความรู้ด้วยตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อันเป็ นเป้าหมายสาคัญของการปฏิรูปการเรียนการสอน ชุดการสอนน้ผี ู้จัดทาได้กระทา
อย่างรอบคอบ มกี ารทดลองใช้ตรวจสอบผลการใช้ มกี ารปรับปรุง และพัฒนาจนได้
ชุดการสอนทม่ี ีประสิทธภิ าพสูงกว่าเกณฑ์ท่ีกาหนดไว้คือ 80/80

ผ้จู ัดทาหวังเป็ นอย่างย่ิงว่า ชุดการสอนน้ีคงจะเป็ นประโยชน์แก่ผ้เู รียน และเป็ น
แนวทางสาหรับครูผ้สู นใจที่จะนาไปใช้ในการพัฒนาการจดั กิจกรรมการเรียนการสอน
ท่ีเน้นผู้เรียนเป็ นสาคญั ได้อีกวิธีหนึง่ เพือ่ พัฒนาคณุ ภาพการเรียนการสอนให้เกดิ
ประสิทธิภาพ

ขอขอบคณุ ท่านผู้อ่าน และแหล่งค้นคว้าสรรพตาราต่าง ๆ ท่ีให้ข้อมูลในการ
จัดทา คณุ ความดีของชุดการสอนนี้ ขอมอบแด่บรู พาจารย์ เพ่ือนครู นักเรียน
ท่เี ป็ นแหล่งความรู้และแรงบันดาลใจในการจดั ทาชุดการสอนน้ี หากมขี ้อบกพร่อง
ผิดพลาดหรือคาแนะนาใด ๆ ผู้จัดทาขอน้อมรับด้วยความเคารพ เพอื่ นามาแก้ไขปรับปรุง
ให้ดีย่ิงขนึ้ ในโอกาสต่อไป

เสาวนยี ์ เพช็ รนาดี

-3-
สารบญั

เรอ่ื ง หน้า

ขอบขา่ ยการเรียนรู้ 1

ผังมโนทัศน์เร่ือง พฒั นาการทางด้านสังคม ศิลปวัฒนธรรมสมยั สุโขทัย 2
บัตรคาส่ัง 3
แบบทดสอบก่อนเรียน 4
บัตรเนื้อหา 6
บตั รกจิ กรรม 12
แบบทดสอบหลังเรียน 14
บัตรเฉลย 16
อ้างอิงรูปภาพ
บรรณานุกรม

-4-

ขอบข่ายการเรียนรู้

มาตรฐานการเรียนรู้

ส 4.3 ข้อ 1 รู้และเขา้ ใจเกี่ยวกบั พฒั นาการของเศรษฐกิจ การเมือง การปกครอง
สังคม ศิลปวฒั นธรรม และความสัมพนั ธ์ระหว่างประเทศของรัฐไทยในดินแดนประเทศ
ไทยต้งั แตอ่ ดีตจนถงึ ปัจจบุ นั และเกิดความภูมใิ จในความเป็นไทย

สาระสาคญั

สังคมสุโขทยั เป็นสังคมพทุ ธศาสนา มกี ารแบง่ ชนช้นั ในสังคมเพอ่ื แยกกนั ปฏิบตั ิ
หนา้ ท่ี ระยะเวลายาวนานเกือบ 200 ปี สุโขทยั ไดพ้ ฒั นาสงั คมวฒั นธรรมไทยให้มี
รูปแบบทีแ่ สดงถึงความมอี ารยธรรมอยา่ งสูง การกาเนิดของอกั ษรไทย ลว้ นเป็นปัจจยั
ทีส่ ่งเสริมให้สุโขทยั สามารถสร้างสรรคพ์ ฒั นาศลิ ปวฒั นธรรมจนเป็นมรดกตกทอด
สืบมาถงึ ปัจจบุ นั

จดุ ประสงค์การเรียนรู้

1. บอกลกั ษณะโครงสร้ำงทำงสงั คม ศลิ ปวฒั นธรรมในสมยั สุโขทยั ได้
2. อธิบำยพฒั นำกำรทำงดำ้ นสงั คม ศิลปวฒั นธรรมของสุโขทยั ได้

-5-

ผังมโนทศั น์
เรื่อง พัฒนาการทางด้านสังคม ศิลปวัฒนธรรมสมยั สุโขทยั

พัฒนาการทางด้าน
สังคม ศิลปวัฒนธรรม

ของสุโขทัย

-6-

ชุดการสอนแบบกล่มุ ร่วมมือ เรื่อง อาณาจกั รสุโขทัย
ชุดท่ี 6 พัฒนาการทางด้านสังคม ศิลปวัฒนธรรม

บัตรคาส่ัง

โปรดอ่านคาชี้แจงต่อไปน้ี แล้วปฏิบตั ิตามข้นั ตอน

1. อา่ นคาช้ีแจง และคาแนะนาสาหรับนกั เรียนใหเ้ ขา้ ใจก่อนลงมอื ศกึ ษาชุดการสอน
แบบกลมุ่ ร่วมมอื พร้อมทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน

2. แบง่ นกั เรียนออกเป็นกลมุ่ กลมุ่ ละ 4 คน โดยคละตามความสามารถ
3. สมาชิกในแต่ละกลมุ่ ศกึ ษาเน้ือหาและร่วมอภิปรายในหวั ขอ้ ทต่ี นไดร้ ับมอบหมาย
4. สมาชิกแต่ละกลุม่ ร่วมทากิจกรรมกลมุ่ จากบตั รกิจกรรม
5. ครูและนกั เรียนร่วมกนั เฉลยกิจกรรมกลมุ่ จากบตั รเฉลย แตล่ ะกลมุ่ แจง้ ผลคะแนนครู

บนั ทึกคะแนนลงในแบบบนั ทึกกิจกรรมกลมุ่
6. นกั เรียนทาแบบทดสอบหลงั เรียน เป็นรายบุคคล
7. ครูและนกั เรียนร่วมกนั เฉลยแบบทดสอบกอ่ น-หลงั เรียนจากบตั รเฉลย นกั เรียนแจง้

ผลคะแนนครูบนั ทึกคะแนนลงในแบบบนั ทกึ คะแนนรายบคุ คล
6. หลงั จากทากิจกรรมการเรียนการสอนเสร็จเรียบร้อยแลว้ ใหน้ กั เรียนเกบ็ วสั ดอุ ปุ กรณ์

ประกอบชุดการสอนแบบกลุ่มร่วมมอื ให้เรียบร้อย
7. ในการทากิจกรรมตามชุดการสอนแบบกลุ่มร่วมมือทกุ ชุด ให้นกั เรียนทาดว้ ยความ

ต้งั ใจให้ความร่วมมอื และมคี วามซื่อสตั ยต์ อ่ ตนเองใหม้ ากทส่ี ุด โดยไม่ดเู ฉลยกอ่ น
ทาบตั รกิจกรรมและแบบทดสอบ
8. หากนกั เรียนเรียนไมท่ นั หรือเรียนยงั ไม่เขา้ ใจใหร้ ับชุดการสอนแบบกลุม่ ร่วมมอื ไป
ศกึ ษาเพม่ิ เติมนอกเวลาเรียน เพ่ือให้เขา้ ใจมากย่ิงข้ึน

อา่ นคาส่งั ให้เขา้ ใจนะครับ
ก่อนที่จะลงมอื ทา..

-7-

แบบทดสอบก่อนเรียน

ใหน้ กั เรียนเลอื กคาตอบท่ีถกู ทีส่ ุดเพยี งขอ้ เดียวแลว้ ทาเครื่องหมาย
กากบาท (x) ลงในกระดาษคาตอบ
1. ขอ้ ใดไม่ใช่หนา้ ท่ีของประชาชนในสมยั สุโขทยั

ก. การเป็นทหาร
ข. การประกอบอาชีพ
ค. การสร้างสาธารณประโยชน์
ง. การใชส้ ิทธ์ิใชเ้ สียงในการปกครอง
2. ภาพลายเสน้ บนแผน่ หินชนวน วดั ศรีชุมสุโขทยั เป็นภาพเก่ียวกบั อะไร
ก. ภาพชาดก
ข. นางนพมาศ
ค. เทพเจา้
ง. พ่อขนุ รามคาแหง
3. หนงั สือไตรภูมิพระร่วงให้แนวคดิ เก่ียวกบั การดาเนินชีวิตตามขอ้ ใดมากทีส่ ุด
ก. ทาดีจะปลอดภยั ทาชวั่ จะเลวร้าย
ข. ทาดีจะไดเ้ ป็นเจา้ คนนายคน
ค. ทาดีจะไดข้ ้ึนสวรรค์ ทาชวั่ จะตกนรก
ง. ทาดีจะเป็นเทวดา ทาชว่ั จะเป็นผีเปรต
4. โครงสร้างสงั คมสมยั สุโขทยั ประกอบดว้ ยชนช้นั ใด
ก. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์
ข. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์ ประชาชน
ค. กษตั ริย์ พระสงฆ์ ประชาชน
ง. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์ ทาส

-8-

5. วฒั นธรรมสมยั สุโขทยั มีรากฐานสาคญั มาจากเรื่องใดมากท่ีสุด

ก. ความเชื่อในศาสนาฮินดู

ข. ความเช่ือเร่ืองผสี างเทวดา

ค. ความเชื่อในลทั ธิพราหมณ์

ง. ความเช่ือในพระพทุ ธศาสนา

6. ความเจริญสูงสุดของพระพุทธศาสนาสมยั สุโขทยั เชื่อไดจ้ ากหลกั ฐานใด

ก. หนงั สือชาดก ข. หนงั สือจินดามณี

ค. หนงั สือไตรภมู ิพระร่วง ง. หนงั สือพระธรรมศาสตร์

7. ส่ิงก่อสรา้ งเพอ่ื การบูชาของคนสมยั สุโขทยั คอื

ก. เจดีย์ ข. วดั

ค. โบสถ์ ง. วหิ าร

8. การประดิษฐ์อกั ษรของพ่อขนุ รามคาแหงมหาราชดดั แปลงมาจากอกั ษรใด

ก. จีน – มอญ

ข. ลาว - ขอม

ค. มอญ – ขอม

ง. บาลี – สนั สกฤต

9. สมยั สุโขทยั ไดร้ บั อทิ ธิพลดา้ นสถาปัตยกรรมจากศาสนาใด

ก. ศาสนาคริสต์

ข. พระพุทธศาสนา

ค. ศาสนาอสิ ลาม

ง. ศาสนาพราหมณ์

10. ความเลือ่ มใสศรทั ธาในพระพทุ ธศาสนาของชาวสุโขทยั ส่งผลดีต่อการดารงชีวติ

ตามขอ้ ใด

ก. มคี วามสมคั รสมานสามคั คี

ข. ทามาหากินไดส้ ะดวก

ค. มคี วามร่มเยน็ เป็นสุข

ง. มีความมนั่ คงในอาชีพ

-9-

ชุดการสอนแบบกล่มุ ร่วมมือ เร่ือง อาณาจักรสุโขทยั
ชุดที่ 6 พฒั นาการทางด้านสังคม ศิลปวฒั นธรรม

บัตรเนื้อหา

สุโขทยั เป็นอาณาจกั รทีก่ ่อต้งั ข้ึนภายหลงั การกาจดั อิทธิพลของขอมไปได้
ยอ่ มแสดงวา่ สงั คมสุโขทยั เป็นสังคมที่มีความสมคั รสมานสามคั คี การไดผ้ นู้ าทมี่ ีความ
เก่งกลา้ สามารถยอ่ มกอ่ ใหเ้ กิดขวญั และกาลงั ใจแกป่ ระชาชนจึงทาใหม้ กี ารพฒั นาชาติ
บา้ นเมอื งใหเ้ จริญรุ่งเรือง ประกอบกบั สงั คมสุโขทยั ยดึ มนั่ ในพระพุทธศาสนา ประชาชน
ไดร้ บั การขดั เกลาจิตใจให้มีความละเอียดออ่ นท้งั ในแงข่ องธรรมะและศิลปกรรม
ทาใหส้ ามารถสร้างสรรคศ์ ิลปวิทยา ซ่ึงไดส้ ัง่ สมเป็นมรดกตกทอดมาจนถงึ ปัจจบุ นั

แบ่งออกเป็ น 6 กลุ่ม ดังน้ี
1. พระมหากษตั ริยผ์ มู้ ีอานาจสูงสุดในอาณาจกั ร มีหนา้ ที่ปกครองประเทศ
ดแู ลทุกขส์ ุขของประชาชน ผนู้ าทพั ในการทาศึกสงคราม
2. พระราชวงศผ์ มู้ ีเช้ือสายร่วมกบั กษตั ริย์ มีหนา้ ที่ช่วยเหลอื ราชการกษตั ริย์
3. ขนุ นางผทู้ ่ีปฏิบตั ิหนา้ ท่ใี นการดูแลบา้ นเมือง ปกครองผคู้ นตามพระบรมราช
โองการของกษตั ริย์
4. ไพร่ราษฎร มอี สิ รเสรีในการดารงชีวิต และจะถกู เกณฑแ์ รงงานโดยขนุ นาง
เป็ นคร้ ังคราว
5. ขา้ ผรู้ ับใชต้ ดิ ตามชนช้นั ปกครอง แต่มิใช่ทาส
6. นกั บวชทางศาสนาพระสงฆ์ พราหมณ์ มหี นา้ ที่อบรมสั่งสอนและประกอบ
พธิ ีกรรมทางศาสนา

- 10 -

วฒั นธรรมแสดงใหเ้ ห็นถึงความเจริญของบา้ นเมืองโดยไดร้ บั วฒั นธรรมมาจาก
อินเดียหลายอยา่ งผสมผสานกบั พระพทุ ธศาสนา จนกลายเป็นรากฐานของมรดกของไทย
มาจนถงึ ปัจจุบนั เช่น ประเพณีตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่ พิธีวนั วสิ าขบชู า พิธีทาบุญเขา้ พรรรษา
ออกพรรษา การทอดกฐิน พิธีจองเปรียง (ลอยพระประทีป) ซ่ึงทากนั ในวนั เพญ็ เดือน
12 เดิมเป็นพธิ ีของพราหมณ์ หรือปัจจบุ นั เรียกว่า การเผาเทยี นเล่นไฟ พิธีจรดพระนงั คลั
พิธีสงกรานต์ ตรียาปวาย (การโลช้ ิงชา้ ) เป็นตน้

ประเพณีลอยกระทง ประเพณีกรานกฐินเดือนสิบสอง

สมยั พ่อขนุ รำมคำแหงมหำรำชไดน้ ิมนตพ์ ระสงฆจ์ ำกนครศรีธรรมรำช
นำพทุ ธศำสนำแบบเถรวำท (หินยำน) ลทั ธิลงั กำวงศม์ ำเผยแผ่ยงั กรุงสุโขทยั และนบั ถอื
สืบตอ่ มำ สมยั พระมหำธรรมรำชำท่ี 1 (ลไิ ทย) พุทธศำสนำเจริญรุ่งเรืองมำก ไดม้ กี ำร
พระรำชนิพนธ์หนงั สือทำงศำสนำข้นึ ชื่อว่ำ ไตรภูมพิ ระร่วง (เตภูมิกถำ) และยงั ส่งพระ
ไปเผยแผพ่ ทุ ธศำสนำยงั ดินแดนอำณำจกั รใกลเ้ คยี งอกี ดว้ ย และสมยั สุโขทยั น้นั ถือว่ำวดั
เป็นศูนยก์ ลำงของชุมชนในทกุ ๆ ดำ้ น

- 11 -

สมยั พอ่ ขนุ รามคาแหงมหาราช ทรงคิดประดิษฐ์
ตวั อกั ษรไทยข้ึน เมือ่ ปี พ. ศ. 1826 เรียกวา่ “ลายสือไทย” โดยดดั แปลงมาจาก
อกั ษรขอมและมอญมาเป็นอกั ษรไทย ซ่ึงวธิ ีการเขียน พยญั ชนะ สระ วรรณยกุ ต์
จะอยบู่ รรทดั เดียวกนั ตอ่ มาจึงดดั แปลงมาเป็นแบบปัจจุบนั

รอบรู้...ตน้ กำเนิดตวั อกั ษรของชนชำตติ ่ำง ๆ ใน
สุวรรณภมู ิ มีท่มี ำจำกตวั อกั ษรทีใ่ ชใ้ นอินเดีย
คอื ตวั อกั ษรคฤนถ์ และตวั อกั ษรปัลลวะ

1. ศิลาจารึกพ่อขุนรามคาแหงมหาราช หรือศลิ าจารึก

หลกั ท่ี 1 ซ่ึงมีท้งั หมด 4 ดา้ น ศลิ าจารึกเกี่ยวกบั การประดิษฐ์ตวั อกั ษรไทย ประวตั พิ ่อขนุ

รามคาแหงมหาราช ความอดุ มสมบรูณ์ของสุโขทยั การเมืองการปกครองเศรษฐกิจ

สงั คมต่าง ๆ ของสุโขทยั องคก์ ำรศกึ ษำวิทยำศำสตร์และวฒั นธรรมแห่งสหประชำชำติ

หรือยเู นสโก ไดป้ ระกำศรับรองให้ศลิ ำจำรึกพอ่ ขนุ รำมคำแหงมหำรำช

เป็นมรดกควำมทรงจำโลก เนื่องจำกเป็นหลกั ฐำนทำงประวตั ิศำสตร์

กำรปกครอง กำรคำ้ วฒั นธรรมที่สำคญั ตอ่ นำนำชำติ

ศิลาจารึก

- 12 -

2. ไตรภมู พิ ระร่วง หรือ เตภูมิกถา พระราชนิพนธข์ องพระมหาธรรมราชาท่ี 1 (ลไิ ทย)
เป็นหนงั สือเก่ียวกบั พุทธศาสนา อบรมสงั่ สอนใหค้ นยดึ มนั่ ในพระพุทธศาสนา และ
กระทาความดี ช้ีให้เห็นเรื่องบาป-บุญ นรก-สวรรค์ ซ่ึงมอี ิทธิพลต่อวรรณคดีและความ
เชื่อของคนสมยั ตอ่ มา

รู้รอบ... ไตรภมู ิ (ไตร=3 ไตรภมู พิ ระร่วงชี้ให้เห็นเร่ืองบาปบุญ นรกสวรรค์
ภูม=ิ ภพ ท่อี ย)ู่ ไดแ้ ก่ ภมู สิ วรรค์
ภูมมิ นุษย์ ภมู นิ รก

สุโขทยั มีช่างท่ีชานาญ มีผลงานท่งี ดงามเป็นหลกั ฐานอยเู่ ป็น
จานวนมาก ท้งั ในสาขาสถาปัตยกรรม ประตมิ ากรรม และจิตรกรรม ซ่ึงศลิ ปกรรม
เหลา่ น้ีไดเ้ ป็นมรดกตกทอดมาจนถึงปัจจบุ นั นบั เป็นสมบตั ทิ มี่ ีคุณคา่ ยิ่งท่เี ราควรจะ
ช่วยกนั ทานุบารุงใหค้ งอยตู่ ลอดไป

1. สถาปัตยกรรม ส่ิงกอ่ สร้างในสมยั สุโขทยั มีความงดงามและเป็นแบบอยา่ งของ
สุโขทยั โดยเฉพาะไดแ้ ก่ เจดียแ์ บบสุโขทยั แท้ ยอดเป็นทรงพุ่มขา้ วบณิ ฑห์ รือดอกบวั ตมู
เจดียท์ รงกลมแบบลงั กา หรือทรงระฆงั ควา่ และเจดียแ์ บบศรีวชิ ยั

เจดยี แ์ บบสุโขทยั แท้ เจดียท์ รงกลมแบบลงั กา เจดียแ์ บบศรีวชิ ยั

- 13 -

2. ประตมิ ากรรม นิยมหล่อพระพุทธรูปดว้ ยโลหะผสมสาริด (ทองแดงผสมดีบกุ ) ซ่ึง
เป็นศลิ ปะแบบสุโขทยั มีลกั ษณะออ่ นชอ้ ย งดงามประณีตมาก เช่น พระพทุ ธรูปปางมาร
วชิ ยั พระพุทธรูปปางลีลา

พระพุทธรูปปางมารวิชยั พระพุทธรูปปางลีลา

พระพทุ ธชินราช พระพุทธชินสีห์
วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จ.พิษณุโลก วดั บวรนเิ วศวิหาร กรุงเทพมหานคร

พระศรีศากยมุนี พระอจั จนะ
วดั สุทัศน์เทพวราราม กรุงเทพมหานคร วดั ศรีชุม จ.สุโขทยั

รอบรู้...คำว่ำ “ประติมากรรม” ใชก้ บั งำนป้ันทว่ั ไป

เช่น เคร่ืองป้ันดินเผำ งำนแกะสลกั
คำว่ำ “ปฎมิ ากรรม” ใชก้ บั กำรป้ันพระพุทธรูป

- 14 -

3. จิตรกรรม เป็นภาพลายเสน้ ศลิ ปกรรมมีแรงบนั ดาลใจมาจากพุทธศาสนา ซ่ึงใน
ระยะแรก ๆ กไ็ ดร้ บั อทิ ธิพลมาจากขอม แต่ตอ่ มาก็ดดั แปลงเป็นแบบของสุโขทยั เองภาพ
ลายเส้นและภาพสีฝ่นุ เป็นเรื่องเก่ียวกบั ชาดก ตามฝาผนงั ตามวดั ต่าง ๆ เช่น ที่วดั เจดียเ์ จ็ด
แถว เมอื งศรีสัชนาลยั ใชส้ ีกลุม่ ดาแดงเรียกวา่ “สีเอกรงค์”

ภำพจำหลกั ลำยเส้นบนแผ่นหินชนวน เป็นภำพชำดกเร่ืองโภชำชำนิยชำดก พระโพธิสตั ว์
เสวยพระชำติเป็นมำ้ แสดงธรรมแกพ่ ระยำ 7 ตน ปัจจบุ นั อยทู่ ่พี ิพิธภณั ฑสถำนแห่งชำติ พระนคร

ก.็ ..พ่อขุนรามคาแหงมหาราช ลุงครับ..ผมขอถามหน่อยครบั ....ใคร
ทรงคิดประดิษฐต์ วั อกั ษรไทยข้ึนเมื่อ เป็นผปู้ ระดิษฐ์ตวั อกั ษรไทยข้ึนให้
พ.ศ. 1826 เรียกว่า “ลายสือไทย” เราใชก้ นั ในปัจจุบนั น้ีครับ...
โดยดดั แปลงมาจากอกั ษรขอมและ
มอญมาเป็นอกั ษรไทยให้เราไดใ้ ชก้ นั
ในปัจจุบนั น้ีไง...

- 15 -

ชุดการสอนแบบกล่มุ ร่วมมือ เรื่อง อาณาจักรสุโขทยั
ชุดท่ี 6 พฒั นาการทางด้านสังคม ศิลปวัฒนธรรม

บตั รกจิ กรรม

กิจกรรมท่ี 1 นาคาหรือข้อความท่ีกาหนดให้ไปเติมลงในช่องว่าง

กล่มุ พระราชวงศ์และข้าราชการ ประมุข ศูนย์กลาง

ชนกล่มุ ใหญ่ ชนช้ันล่างสุด

พระมหำกษตั ริยเ์ ป็น.....................
ของอำณำจกั รมหี นำ้ ทป่ี กครองบำ้ นเมอื ง
และเป็นผนู้ ำทพั เมื่อเกิดสงครำม

เจำ้ นำยหรือขุนนำง คือ.................
มหี นำ้ ท่ชี ่วยเหลือพระมหำกษตั ริย์
ปกครองบำ้ นเมือง

ทำสเป็ น...............ที่ถกู สังคมสมยั สุโขทัย
ปกครอง มีหนำ้ ที่ทำงำน
ตำมทเี่ จำ้ นำยของตน
มอบหมำย

ไพร่เป็น......................ในสงั คม มหี นำ้ ที่ พระสงฆ์ เป็น.....................ของคนไม่
ประกอบอำชีพ เล้ยี งดคู รอบครวั จำกดั เพศหรือฐำนะ มหี นำ้ ทอี่ บรมส่งั
สละแรงงำนทำงำนใหแ้ ก่อำณำจกั ร สอนให้คนประพฤติตนเป็ นคนดี

- 16 -

กิจกรรมท่ี 2 ให้นกั เรียนตอบคาถามต่อไปนีใ้ ห้ถูกต้อง

1. สงั คมสมยั สุโขทยั แบ่งกลมุ่ คนออกเป็น ............กลมุ่ ไดแ้ ก่......
2. ชำวสุโขทยั นบั ถอื ศำสนำใด.................
3. วรรณกรรมทส่ี ำคญั สมยั สุโขทยั มีอะไรบำ้ ง...............
4. อกั ษรไทยทพ่ี อ่ ขนุ รำมคำแหงประดิษฐ์ข้นึ ดดั แปลงมำจำก............
5. ประโยชนโ์ ดยตรงทค่ี นไทยไดร้ บั จำกกำรประดิษฐ์อกั ษรไทยของพอ่ ขนุ รำมคำแหงคอื .......
6. ไตรภมู พิ ระร่วงเป็นวรรณกรรมเกี่ยวกบั อะไร.........
7. เอกลกั ษณ์ของเจดียแ์ บบสุโขทยั แท้ คอื ........
8. งำนประตมิ ำกรรมทน่ี ิยมทำกนั ในสมยั สุโขทยั คอื ...........
9. ภำพจิตรกรรมทพ่ี บในสมยั สุโขทยั เป็นภำพลกั ษณะใด...........
10. สีกลมุ่ ดำ-แดง ท่ใี ชก้ บั ภำพจิตรกรรมฝำผนงั สมยั สุโขทยั เรียกวำ่ .............

ทาให้ถูกนะครับพงึ่ เรียน
ผ่านมาเท่าน้นั เอง...เอาใจ
ช่วยครับ

- 17 -

แบบทดสอบหลงั เรียน

ใหน้ กั เรียนเลอื กคาตอบท่ถี กู ท่ีสุดเพยี งขอ้ เดียวแลว้ ทาเครื่องหมาย
กากบาท (x) ลงในกระดาษคาตอบ

1. โครงสร้างสงั คมสมยั สุโขทยั ประกอบดว้ ยชนช้นั ใด

ก. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์

ข. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์ ประชาชน

ค. กษตั ริย์ พระสงฆ์ ประชาชน

ง. กษตั ริย์ ขนุ นาง พระสงฆ์ ทาส

2. วฒั นธรรมสมยั สุโขทยั มรี ากฐานสาคญั มาจากเรื่องใดมากท่ีสุด

ก. ความเชื่อในศาสนาฮินดู

ข. ความเชื่อเร่ืองผีสางเทวดา

ค. ความเช่ือในลทั ธิพราหมณ์

ง. ความเชื่อในพระพุทธศาสนา

3. ความเจริญสูงสุดของพระพทุ ธศาสนาสมยั สุโขทยั เช่ือไดจ้ ากหลกั ฐานใด

ก. หนงั สือชาดก ข. หนงั สือจินดามณี

ค. หนงั สือไตรภูมิพระร่วง ง. หนงั สือพระธรรมศาสตร์

4. สิ่งกอ่ สรา้ งเพ่อื การบชู าของคนสมยั สุโขทยั คอื

ก. เจดีย์ ข. วดั

ค. โบสถ์ ง. วิหาร

5. ความเลอ่ื มใสศรทั ธาในพระพทุ ธศาสนาของชาวสุโขทยั ส่งผลดีตอ่ การดารงชีวติ

ตามขอ้ ใด

ก. มคี วามสมคั รสมานสามคั คี

ข. ทามาหากินไดส้ ะดวก

ค. มคี วามร่มเยน็ เป็นสุข

ง. มคี วามมนั่ คงในอาชีพ

- 18 -

6. ขอ้ ใดไม่ใช่หนา้ ที่ของประชาชนในสมยั สุโขทยั
ก. การเป็นทหาร
ข. การประกอบอาชีพ
ค. การสร้างสาธารณประโยชน์
ง. การใชส้ ิทธ์ิใชเ้ สียงในการปกครอง

7. ภาพลายเสน้ บนแผ่นหินชนวน วดั ศรีชุมสุโขทยั เป็นภาพเกี่ยวกบั อะไร
ก. ภาพชาดก
ข. นางนพมาศ
ค. เทพเจา้
ง. พอ่ ขนุ รามคาแหง

8. หนงั สือไตรภมู พิ ระร่วงให้แนวคิดเก่ียวกบั การดาเนินชีวติ ตามขอ้ ใดมากที่สุด
ก. ทาดีจะปลอดภยั ทาชว่ั จะเลวร้าย
ข. ทาดีจะไดเ้ ป็นเจา้ คนนายคน
ค. ทาดีจะไดข้ ้นึ สวรรค์ ทาชวั่ จะตกนรก
ง. ทาดีจะเป็นเทวดา ทาชว่ั จะเป็นผเี ปรต

9. การประดิษฐอ์ กั ษรของพอ่ ขนุ รามคาแหงมหาราชดดั แปลงมาจากอกั ษรใด
ก. จีน – มอญ
ข. ลาว - ขอม
ค. มอญ – ขอม
ง. บาลี – สนั สกฤต

10. สมยั สุโขทยั ไดร้ ับอทิ ธิพลดา้ นสถาปัตยกรรมจากศาสนาใด
ก. ศาสนาคริสต์
ข. พระพุทธศาสนา
ค. ศาสนาอิสลาม
ง. ศาสนาพราหมณ์

- 19 -

ชุดการสอนแบบกล่มุ ร่วมมือ เรื่อง อาณาจักรสุโขทัย
ชุดท่ี 6 พัฒนาการทางด้านสังคม ศิลปวฒั นธรรม

บตั รเฉลย

กิจกรรมท่ี 1 นาคาหรือข้อความท่ีกาหนดให้ไปเตมิ ลงในช่องว่าง

กล่มุ พระราชวงศ์และข้าราชการ ประมุข ศูนย์กลาง

ชนกล่มุ ใหญ่ ชนช้ันล่างสุด

พระมหำกษตั ริยเ์ ป็น....ประมขุ ................. เจำ้ นำยหรือขนุ นำง คือ.. กล่มุ พระ
ของอำณำจกั รมหี นำ้ ท่ีปกครองบำ้ นเมอื ง ราชวงศ์และข้าราชการ...............
และเป็นผนู้ ำทพั เมอื่ เกิดสงครำม มีหนำ้ ทช่ี ่วยเหลอื พระมหำกษตั ริย์
ปกครองบำ้ นเมือง
ทำสเป็ น.ชนช้ันล่างสุด.....
ท่ถี ูกปกครอง มหี นำ้ ท่ี สังคมสมัยสุโขทัย
ทำงำนตำมทเ่ี จำ้ นำยของ
ตนมอบหมำย

ไพร่เป็น.ชนกล่มุ ใหญ่..ในสงั คม มหี นำ้ ท่ี พระสงฆ์ เป็น.ศูนย์กลาง....ของคนไม่
ประกอบอำชีพ เล้ียงดคู รอบครัว จำกดั เพศหรือฐำนะ มีหนำ้ ที่อบรมสั่ง
สละแรงงำนทำงำนใหแ้ ก่อำณำจกั ร สอนใหค้ นประพฤตติ นเป็นคนดี

- 20 -

กิจกรรมที่ 2 ให้นกั เรียนตอบคาถามต่อไปนใี้ ห้ถูกต้อง

1. สังคมสมยั สุโขทยั แบ่งกลุม่ คนออกเป็น .6..กลมุ่ ไดแ้ ก.่ ..พระมหากษัตริย์
พระราชวงศ์ ขุนนาง ไพร่ ข้า และนักบวช..
2. ชาวสุโขทยั นบั ถอื ศาสนาใด..พระพุทธศาสนา...
3. วรรณกรรมที่สาคญั สมยั สุโขทยั มีอะไรบา้ ง..ไตรภูมิพระร่วงสุภาษติ พระร่วง....
4. อกั ษรไทยทพี่ ่อขนุ รามคาแหงประดิษฐข์ ้นึ ดดั แปลงมาจาก...อักษรขอมและมอญ...
5. ประโยชน์โดยตรงที่คนไทยไดร้ ับจากการประดิษฐอ์ กั ษรไทยของพอ่ ขนุ รามคาแหงคือ
....การมีอกั ษรใช้เป็ นของตนเอง....
6. ไตรภมู พิ ระร่วงเป็นวรรณกรรมเก่ียวกบั ศาสนาใด.....พระพุทธศาสนา..
7. เอกลกั ษณ์ของเจดียแ์ บบสุโขทยั แท้ คอื ...เป็ นทรงพุ่มข้าวบณิ ฑ์หรือรูปดอกบวั ตูม
8. งานประตมิ ากรรมที่นิยมทากนั ในสมยั สุโขทยั คือ...การหล่อพระพุทธรูป..
9. ภาพจิตรกรรมที่พบในสมยั สุโขทยั เป็นภาพลกั ษณะใด..เป็ นภาพลายเส้นและภาพสีฝ่ ุน.
10. สีกล่มุ ดา-แดง ท่ใี ชก้ บั ภาพจิตรกรรมฝาผนังสมยั สุโขทยั เรียกว่า....สีเอกรงค์...

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน
1. ง 2. ก 3. ค 4. ข 5. ง 6. ค 7. ก 8. ค 9. ข 10. ค

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน
1. ข 2. ง 3. ค 4. ก 5. ค 6. ง 7. ก 8. ค 9. ค 10. ข

ยงิ่ อ่านมาก ยิ่งรู้มาก ต้งั ใจนะ....

- 21 -

บรรณานุกรม

ณรงค์ พว่ งพิศ และคณะ. หนงั สือเรยี นสาระการเรียนรู้พนื้ ฐาน สังคมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม
ช้ัน ม. 1. กรุงเทพมหำนคร : อกั ษรเจริญทศั น์, 2549.

ประเสริฐ วทิ ยำรัฐและคณะ. หนงั สือเรยี น ส 102 ประเทศของเรา 2. กรุงเทพมหำนคร :
วฒั นำพำนิช, 2540.

ปิ ยะโรจน์ เล่ียวไพโรจน์. ค่มู ือสาระการเรียนรู้พ้นื ฐานช่วงช้ันที่ 3 สังคมศึกษา ศาสนาและ
วัฒนธรรม ม. 1. กรุงเทพมหำนคร : พฒั นำศกึ ษำ, 2546.

ผ่องศรี จนั่ หำ้ ว และคณะ. หนงั สือเรยี นสาระการเรียนรู้พน้ื ฐานสังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม
ช้ันมัธยมศึกษาปี ท่ี 1. กรุงเทพมหำนคร : ไทยวฒั นำพำนิช, 2548.

พจมำลย์ เพง็ ปำน. ขอบข่ายการจดั กิจกรรมและแผนการจัดการเรียนรู้ กล่มุ สาระการเรียนรู้พน้ื ฐาน
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ม. 1. กรุงเทพมหำนคร : ไทยวฒั นำพำนิช, 2547.

ไพฑรู ย์ มีกุศล และคณะ. แบบฝึ กหดั พฒั นาการเรียนรู้ ประวตั ศิ าสตร์ ม.1. กรุงเทพมหำนคร :
วฒั นำพำนิช, 2550.

ไพฑรู ย์ มีกศุ ล และคณะ. หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พน้ื ฐานสังคมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม
ประวัติศาสตร์ ม.1. กรุงเทพมหำนคร : วฒั นำพำนิช, 2550.

วณี ำ เอี่ยมประไพ และคณะ. หนงั สือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐาน สังคมศึกษา ศาสนาและ
วฒั นธรรม ม. 1. กรุงเทพมหำนคร : อกั ษรเจริญทศั น,์ 2550.

- 22 -