ห้องสมุดประชาชนอำเภอนครชัยศรี

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชยั ศรี จงั หวัดนครปฐม
กิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์

กิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์
วนั ลอยกระทง

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอนครชัยศรี
กศน.อาเภอนครชยั ศรี

สานักงาน กศน.จงั หวดั นครปฐม

ห้องสมุดประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชยั ศรี จงั หวดั นครปฐม
กิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์

ประวตั ิ ตานานและความเช่ือวันลอยกระทง

วนั ลอยกระทง 2563 (Loy Krathong Festival)
ลอยกระทง เป็นพิธีอย่างหน่ึงที่มักจะทากันในคืนวันเพ็ญ เดือน 12 หรือวันข้ึน 15 ค่า

เดือน 12 อันเป็นวันพระจันทร์เต็มดวง และเป็นช่วงที่น้าหลากเต็มตลิ่ง โดยจะมีการนาดอกไม้
ธูป เทียนหรือส่ิงของใส่ลงในส่ิงประดิษฐ์รูปต่างๆ ท่ีไม่จมน้า เช่น กระทง เรือ แพ ดอกบัว ฯลฯ
แล้วนาไปลอยตามลาน้า โดยมีวัตถุประสงค์ และความเช่ือต่างๆ กัน ในปีนี้ วันลอยกระทง
ตรงกับ วนั เสารท์ ี่ 31 ตุลาคม 2563

ประเพณีลอยกระทง (Loy Krathong Festival) มิได้มีแต่ในประเทศไทยเท่าน้ัน
ในประเทศจีน อินเดีย เขมร ลาว และพม่า ก็มีการลอยกระทงคล้ายๆ กับบ้านเรา จะต่างกันบ้าง
ก็คงเปน็ เรื่องรายละเอียด พิธีกรรม และความเช่ือในแต่ละท้องถ่ิน แม้แต่ในบ้านเราเอง การลอย
กระทง กม็ าจากความเช่ือทีห่ ลากหลายเช่นกัน

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชยั ศรี จงั หวดั นครปฐม
กจิ กรรมสง่ เสริมการอา่ นออนไลน์

ทาไมถึงลอยกระทง
การลอยกระทง เป็นประเพณีท่ีมีมาแต่โบราณ แต่ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่า ปฏิบัติกันมาแต่
เม่ือไร เพียงแต่ท้องถิ่นแต่ละแห่ง ก็จะมีจุดประสงค์และความเช่ือในการลอยกระทงแตกต่างกัน
ไป เช่น ในเร่ืองเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ก็จะเป็นการบูชาพระเกศแก้วจุฬามณีบนสวรรค์ชั้น
ดาวดึงส์, เปน็ บูชารอยพระพุทธบาท ณ หาดทรายริมฝ่ังแม่น้านมั มทา ซ่ึงปัจจุบันคือแม่น้าเนร
พุททาในอินเดีย หรือต้อนรับพระพุทธเจ้า ในวันเสด็จกลับจากเทวโลก เมื่อครั้งไปโปรด
พระพทุ ธมารดา

วตั ถปุ ระสงคข์ องวนั ลอยกระทง
นอกจากน้ี ลอยกระทง ก็ยังมีวัตถุประสงค์ เพื่อบูชาพระอุปคุตเถระที่บาเพ็ญบริกรรมคาถาใน
ท้องทะเลลึก หรือสะดือทะเล บางแห่งก็ลอยกระทง เพื่อบูชาเทพเจ้าตามความเชอ่ื ของตน บาง
แห่งก็เพื่อแสดงความขอบคุณพระแม่คงคา ซ่ึงเป็นแหล่งน้าให้มนุษย์ได้ใช้ประโยชน์ต่างๆ
รวมท้ังขอขมาท่ีได้ทิ้งสิ่งปฏิกูลลงไป ส่วนบางท้องท่ี ก็จะทาเพื่อระลึกถึงบรรพบุรุษท่ีล่วงลับ
หรือเพ่ือสะเดาะเคราะห์ ลอยทุกขโ์ ศกโรคภัยตา่ งๆ และสว่ นใหญก่ จ็ ะอธิษฐานขอส่ิงทต่ี นปรารถนา
ไปด้วย

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชยั ศรี จงั หวดั นครปฐม
กิจกรรมส่งเสริมการอ่านออนไลน์

พระยาอนุมานราชธน ได้สันนิษฐานว่า ต้นเหตุแห่งการลอยกระทง อาจมีมูลฐานเป็นไป
ได้ว่า การลอยกระทงเป็นคติของชนชาติท่ีประกอบกสิกรรม ซ่ึงต้องอาศัยน้าเป็นสาคัญ เม่ือพืช
พันธุ์ธัญชาติงอกงามดี และเป็นเวลาที่น้าเจ่ิงนองพอดี ก็ทากระทงลอยไปตามกระแสน้าไหล
เพ่ือขอบคุณแม่คงคา หรือเทพเจ้าที่ประทานน้ามาใหค้ วามอุดมสมบูรณ์ เหตุน้ี จึงไดล้ อยกระทง
ในฤดูกาลน้ามาก และเม่ือเสร็จแล้ว จึงเล่นรื่นเริงด้วยความยนิ ดี เท่ากับเปน็ การสมโภชการงานที่
ได้กระทาวา่ ได้ลุลว่ งและรอดมาจนเห็นผลแล้ว ท่านว่าการท่ีชาวบา้ นบอกว่า การลอยกระทงเป็น
การขอขมาลาโทษ และขอบคุณต่อแม่คงคา ก็คงมีเค้าในทานองเดียวกับการท่ีชาติต่างๆ
แต่ดึกดาบรรพ์ได้แสดงความยินดี ที่พืชผลเก็บเกี่ยวได้ จึงได้นาผลผลิตแรกท่ีได้ ไปบูชาเทพเจ้า
ท่ีตนนับถือ เพื่อขอบคุณท่ีบันดาลให้การเพาะปลูกของตนได้ผลดี รวมทั้งเล้ียงดูผีที่อดอยาก
และการเซน่ สรวงบรรพบุรษุ ท่ลี ว่ งลับ เสร็จแลว้ กม็ ีการสมโภชเลีย้ งดกู นั เอง

ต่อมาเม่ือมนุษย์มีความเจริญแล้ว การวิตกทุกข์ร้อน เรื่องเพาะปลูกว่าจะไม่ได้ผล
ก็น้อยลงไป แต่ก็ยงั ทาการบวงสรวง ตามที่เคยทามาจนเป็นประเพณี เพยี งแต่ต่างก็แก้ให้เข้ากับ
คติลัทธิทางศาสนาท่ีตนนับถือ เช่น มีการทาบุญสุนทานเพิ่มข้ึนในทางพุทธศาสนา เป็นต้น
แต่ที่สุด ก็คงเหลือแต่การเล่นสนุกสนานร่ืนเริงกันเป็นส่วนใหญ่ อย่างไรก็ดี ด้วยเหตุดังกล่าว
ข้างต้น การลอยกระทงจึงมีอยู่ในชาติต่างๆท่ัวไป และการที่ไปลอยน้า ก็คงเป็นความรู้สึก
ทางจิตวิทยา ทมี่ นษุ ย์โดยธรรมดา มกั จะเอาอะไรทิ้งไปในน้าใหม้ ันลอยไป

ห้องสมุดประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชัยศรี จงั หวดั นครปฐม
กิจกรรมสง่ เสริมการอ่านออนไลน์

ทาไมกระทงสว่ นใหญ่เปน็ รปู ดอกบวั
ในหนังสือตารับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ หรือตานานนางนพมาศ ซึ่งเป็นพระสนมเอก
ของพระมหาธรรมราชาลิไทยหรือพระร่วง แห่งกรุงสุโขทัย ได้กล่าวถึงวันเพ็ญเดือนสิบสองว่า
เป็นเวลาเสด็จประพาสลาน้า ตามพระราชพิธีในเวลากลางคืน และได้มีรับสั่งให้บรรดาพระสนม
นางในทั้งหลาย ตกแต่งกระทงประดับดอกไม้ธูปเทียน นาไปลอยน้าหน้าพระที่น่ัง ในคราวน้ัน
ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ หรือนางนพมาศพระสนมเอก ก็ได้คิดประดิษฐ์กระทงเป็นรูปดอกบัวกมุทข้ึน
ด้วยเห็นว่าเป็นดอกบัวพิเศษ ท่ีบานในเวลากลางคืนเพียงปีละคร้ังในวันดังกล่าว สมควรทาเป็น
กระทงแต่งประทีป ลอยไปถวายสักการะรอยพระพุทธบาท ซึ่งเมื่อพระร่วงเจ้าได้ทอดพระเนตร
เห็น ก็รับสั่งถามถึงความหมาย นางก็ได้ทูลอธิบายจนเป็นที่พอพระราชหฤทัย พระองค์จึงมี
พระราชดารัสว่า "แต่น้ีสืบไปเบื้องหน้าโดยลาดับ กษัตริย์ในสยามประเทศ ถึงกาลกาหนด
นักขัตฤกษ์ วันเพ็ญเดือน 12 ให้นาโคมลอยเป็นรูปดอกบัว อุทิศสักการบูชาพระพุทธบาท
นัมมทานที ตราบเท่ากัลปาวสาน" ด้วยเหตุนี้ เราจึงเห็นโคมลอยรูปดอกบัวปรากฏมาจน
ปจั จบุ นั

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชัยศรี จงั หวดั นครปฐม
กิจกรรมส่งเสรมิ การอา่ นออนไลน์

ประเพณีลอยกระทง นอกจากจะเป็นประเพณีท่ีมีคุณค่า ในเรื่องการแสดงออกถึงความ
กตัญญูกตเวที ต่อผู้มีพระคุณดังที่กล่าวมาแล้ว ประเพณีน้ียังมีคุณค่าต่อครอบครัว ชุมชน
สังคม และศาสานาด้วย เช่น ทาให้สมาชิกในครอบครัวได้ใช้เวลาร่วมกัน ทาให้ชุมชนได้ร่วมมือ
ร่วมใจกันจัดงาน หรือในบางท้องที่ที่มีการทาบุญ ก็ถือว่ามีส่วนช่วยสืบทอดพระศาสนา และใน
หลายๆ แหง่ ก็ถอื เป็นโอกาสดีในการรณรงคอ์ นรุ กั ษส์ ิง่ แวดล้อมในแม่น้าลาคลองไปดว้ ย

ขอขอบคุณข้อมูลข่าว : อมรรัตน์ เทพกาปนาท สานักงานคณะกรรมการวัฒนธรรม
แห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอนครชยั ศรี กศน.อาเภอนครชยั ศรี จงั หวดั นครปฐม
กิจกรรมส่งเสรมิ การอา่ นออนไลน์

คณะผูจ้ ดั ทำ

ทปี่ รึกษำ คงฤทธิ์ ผอู้ ำนวยกำร กศน.อำเภอนครชยั ศรี
บุญประเสรฐิ ครชู ำนำญกำรพิเศษ
1. นำงรัชนี มำกอิ่ม ครชู ำนำญกำร
2. นำงวจิ ติ รำ วนิ จิ บรรณำรักษป์ ฏิบัตกิ ำร
3. นำงสำวจรรยำ ร่วมวงษ์ ครูผชู้ ่วย
4. นำยมณฑล
5. นำงสำวทพิ วลั ย์ ครู กศน.ตำบลนครชัยศรี
ครู กศน.ตำบลโคกพระเจดยี ์
ผู้เรียบเรียง/จดั ทำรูปเล่ม กำ้ นขวำ ครู กศน.ตำบลวัดละมดุ
1. นำยกิตติพันธ์ คชสีห์
2. นำยปฐั วี คำวรรณ
3. นำยธนวชิ ญ์