ฐานการเรียนรู้เรื่องการทำปุ๋ยหมักและน้ำยาเอนกประสงค์

วิทยาลยั เทคนคิ ทงุ สง
โครงการชวี วิถีเพอื่ การพัฒนาอยา งยั่งยนื

ฐานการเรียนรกู ารทาํ โบกาฉิ

โบกาฉิ

การทาํ จุลนิ ทรียแ หง (โบกาฉ)ิ

1. มลู สัตว (ทุกชนิด) 1 สว น (กระสอบ)
สว น (กระสอบ)
2. แกลบดนิ 1 สว น (กระสอบ)
ซซี ี (2 ชอนโตะ)
3. ราํ ละเอยี ด 1 ซซี ี (2 ชอนโตะ)
ลติ ร (1 ถงั )
4. จลุ นิ ทรีย EM 20

5. กากน้ําตาล 20

6. นาํ้ สะอาด 10

วิธีทาํ

ขนั้ ตอนท่ี 1 เตรยี มจลุ นิ ทรยี  EM กากนํา้ ตาล ผสมไวในถัง
ขัน้ ตอนที่ 2 นาํ มลู สัตวผ สมกบั รําละเอียด คลุกเคลาใหเ ขากนั
ข้ันตอนท่ี 3 นําแกลบดิบใสลงในน้ําท่ีขยายจุลินทรีย EM ในข้ันตอนท่ี 1 จุมใหเปยก แลว
บีบพอหมาดๆ นํามาคลุกกับสวนประสมขั้นตอนที่ 2 ใหเขากัน ความซื้นประมาณ 40 – 50 %
(กําแลว ไมมนี ํ้าหยดจากหา มมือ)

การหมัก

เอาสวนผสมทั้งหมดบรรจุลงในกระสอบปาน ถุงปุยท่ีอากาศถายเทไดโดยบรรจุ 3/4
ของกระสอบ โดยตองกดใหแนน นําไปวางลงในที่มีฟางรองเพื่อการระบายอากาศในชวงลาง พลิก
กลับกระสอบในวันท่ี 2 3 4 ทุกๆวัน ในวันที่ 2 3 อุณหภูมิจะสูงถึง 50 – 60 องศาเซลเซียส วันที่ 4
และ วันที่ 5 อุณหภูมิจะเย็นลง จนปกติ ตรวจดูไมใหอุณหภูมิเกิน 36 องศาเซลเซียส จุลินทรียแหง
สนทิ สามารถนําไปใชไ ด

การเกบ็ รักษา

เกบ็ รกั ษาเมื่อโบกาฉิแหงสนิท ควรเกบ็ รักษาในทร่ี มไมโ ดนแดดและฝนสามารถเกบ็
รักษาไดป ระมาณ 1 ป

วิธีใช

1. ใชปยุ แหงในแปลงตนไมท ุกชนิด ในอัตราสวนปุย แหง 1 กํามอื /พน้ื ท่ี 1 ตารางเมตร แลว
จงึ ปลูกพืช

2. พชื ผักทม่ี ีอายเุ กนิ 2 เดือน ใชปยุ รองกันหลมุ กอนปลูกประมาณ 1 กํามือ
3. ไมยืนตน ไมผล ควรรองกันหลุมดวยเศษหญา ใบไมแหง ฟางแหง และ ปุยแหง ประมาณ
1-2 บงุ กี๋
4. ไมดอก ไมประดับ ไมกระถาง ควรใสปุยแหง สัปดาหละ 1 คร้ัง ประมาณ 1 ชอนโตะ
รอบโคนตน

ประมวลภาพชาว วท.ทงุ สงในการจัดกจิ กรรมการทําปุย หมกั โบกาฉิ

ณ อาคารโครงการชีววิถีเพื่อการพัฒนาอยางย่ังยืน ป 2563

รว มดวยชวยกนั อยางมคี วามสขุ กับกิจกรรม

ชว ยกนั ผสมพรอมเรยี นรขู น้ั ตอนการทาํ ปยุ โบกาฉิ
รดดว ยจุลนิ ทรีย EM

ฐานการเรยี นรูการทาํ นาํ้ ยาเอนกประสงค
การทําน้ํายาเอนกประสงค

นาํ จลุ นิ ทรีย EM ไปขยายกับเปลือกสบั ปะรดผานขน้ั ตอนการหมัก พรอมใสหัว
เชื้อนํ้ายาลางจาน

ข้นั ตอนการทําผลติ ภณั ฑนาํ้ ยาเอนกประสงค
1. เตรยี มเปลอื กสับปะรดประมาณ15 กิโลกรัม
2. ลา งทําความสะอาดเปลือกสับปะรด
3. หมกั เปลอื กสับปะรดโดยใสนาํ้ ใหปร่ิมวสั ดุ
4. ใส EM ขยาย ประมาณ 200 ml

ประมวลภาพชาว วท.ทุงสงในการจดั กิจกรรมการทาํ
นํา้ ยาเอนกประสงค ณ อาคารโครงการชีววิถีเพือ่ การพัฒนา

อยางยั่งยนื ป 2563

กลาวเปด โครงการโดย นักศึกษา ปวส. แผนกบัญชี

เรยี นรอู ยางมคี วามสขุ โดย นกั ศกึ ษา ปวส. แผนกบญั ชี

ฐานการเรยี นรูจลุ นิ ทรยี  EM

จลุ ินทรียมปี ระสทิ ธภิ าพ (EM)
จลุ นิ ทรียม ีประสทิ ธิภาพ คืออะไร
EM ยอมาจาก Effective Microorganisms หมายถึง กลุมจุลินทรียท่ีมีประสิทธิภาพ ซ่ึง

ศ.ดร.เทรูโอะ ฮิหงะ นักวิทยาศาสตรผูเช่ียวชาญสาขาพืชสวน มหาวิทยาลัยริวกิว เมืองโอกินาวา
ประเทศญี่ปุน ไดศึกษาแนวคิดเรื่อง “ดินมีชีวิต” ของทานโมกิจิ โอกะดะ (พ.ศ.2424-2489) บิดา
เกษตรธรรมชาตขิ องโลก จากน้นั ดร.ฮหิ งะ เริม่ คนควา ทดลองตั้งแตป พ.ศ.2510 และคนพบ EM เม่ือ
พ.ศ. 2526 ทานอุทิศทุมเททําการวิจัย ผลปรากฏวา กลุมจุลินทรียนีใชไดผลจริง หลังจากนั้นศาสนา
จารยวาคุกุมิ ไดนํามาเผยแพรในประเทศไทย โดยทานเปนประธานมูลนิธิบําเพ็ญสาธารณประโยชน
ดวยกิจกรรมทางศาสนา หรือ คิวเซ (คิวเซ แปลวา ชวยเหลือโลก) ปจจุบันตั้งอยูท่ี อ.แกงคอย
จ.สระบรุ ี

จากการคนควาพบความจริงเก่ยี วกับจลุ นิ ทรียวามี 3 กลมุ คือ
กลมุ สรา งสรรค เปน กลุม จลุ ินทรยี ท ่มี คี ณุ ภาพ มีประมาณ 10%
กลมุ ทาํ ลาย เปนกลุมจุลนิ ทรียทีเ่ ปนโทษ ทาํ ใหเกดิ โรค มปี ระมาณ 10%
กลุมเปนกลาง มีประมาณ 80% จุลินทรียกลุมนี้หากกลุมใดมีจํานวนมากกวา กลุมน้ีจะ
สนบั สนุนหรือรวมดว ย

ดงั น้นั การเพิ่มจุลินทรียท่ีมีประสิทธิภาพในดิน ก็เพ่ือใหกลุมสรางสรรคมีจํานวนมากกวา ซ่ึง
จุลินทรียเหลานั้นจะชวยปรับปรุงโครงสรางของดินใหกลับมีพลังข้ึนมาอีกหลังจากท่ีถูกทําลายดวย
สารเคมจี นดินตายไป

จุลนิ ทรียม ี 2 ประเภท
ประเภทตองการอากาศ (Aerobic Bacteria)
ประเภทไมตองการอากาศ (Anaerobic Bacteria)
จลุ นิ ทรยี ทั้ง 2 กลุมนี้ ตางพึง่ พาอาศัยซึง่ กนั และกัน และสามารถอยูรวมกันไดจากการคนควา
ดังกลาว ไดมีการนําจุลินทรียท่ีไดรับการคัดและเลือกสรรอยางดีจากธรรมชาติ ที่มีประโยชนตอพืช
สัตว และสิ่งแวดลอ มมารวมกัน 5 กลุม (Families) 10 จนี ัส (Genues) 80 ชนิด (Spicies) ไดแ ก
กลุมที่ 1 เปนกลุมจุลินทรียพวกเชื้อราที่มีเสนใย (Filamentous fungi) ทําหนาที่เปนตัวเรง
การยอยสลาย สามารถทํางานไดดีในสภาพท่ีมีออกซิเจน มีคุณสมบัติตานทานความรอนไดดี ปกติใช
เปนหวั เชอ้ื ผลติ เหลา ผลิตปยุ หมกั ฯลฯ
กลุมท่ี 2 เปนกลุมจุลินทรียพวกสังเคราะหแสง (Photosynthetic microorganisms) ทํา
หนาท่ีสังเคระหสารอินทรียใหแกดิน เชน ไนโตรเจน (N2) กรดอะมิโน (Amino Acids) นํ้าตาล
(Sugar) วติ ามนิ (Vitamin) ฮอรโ มน (Hormones และอื่นๆ เพื่อสรางความสมบูรณใ หแ กดนิ
กลุมท่ี 3 เปนกลมุ จลุ ินทรยี ทใี่ ชใ นการหมัก (Zynogumic or Fermented microorganism)
ทําหนาที่เปนตัวกระตุนใหดินตานทานโรคไดดี (Diseases resistant) ฯลฯ เขาสูวงจรการยอยสลาย
ไดดี ชว ยลดการพงั ทลายของหนาดิน ปองกันโรคและแมลงศัครูพืชบางชนิดของพืชและสัตว สามารถ
บําบดั มลพิษในนํ้าสยั ท่ีเกิดจากสงิ่ แวดลอมเปนพษิ ตา งๆ ได
กลมุ ท่ี 4 เปนกลุมจุลนิ ทรยี พวกตรึงไนโตรเจน (Nitrogen fixing microorganism) มีท้ังพวก
ท่เี ปนสาหรา ย (Algae) และพวกแบคทีเรีย (Bacteria) ทําหนาท่ีตรึงกาซไนโตรเจนจากอากาศเพ่ือให
ดินผลิตสารท่ีเปนประโยชนตอการเจริญเติบโต เชน โปรตีน (Protein) กรดอินทรีย (Organic acid)
กรดไขมัน (Fatty acid) แปง (Starch or Carbohydrates) ฮอรโมน (Hormones) วิตามิน
(Vitamin) ฯลฯ
กลุมท่ี 5 เปนกลุมจุลินทรียพวกสรางกรดแลคติก (Lactic acids) มีประสิทธิภาพในการ
ตอตานเชื้อราและแบคทีเรียท่ีเปนโทษ สวนใหญเปนจุลินทรียที่ไมตองการอากาศหายใจ ทําหนาท่ี
เปล่ยี นสภาพดนิ เนาเปอย หรอื ดินกอ โรคใหเ ปนดินตานทานโรค ชวยลดจุลินทรียที่เปนสาเหตุของโรค
พืชท่ีมีจํานวนนับแสน หรือใหหมดไป นอกจากน้ียังชวยยอยสลายเปลือกเมล็ดพันธุพืช ชวยใหเมล็ด
งอกไดดแี ละแขง็ แรงกวา ปกติอีกดว ย

กจิ กรรมการขยายจลุ ินทรีย EM

สูตรการขยาย จลุ นิ ทรียEM
1. จลุ ินทรีย EM 2 ชอนโตะ
2. กากนํา้ ตาล 2 ชอ นโตะ
3. นํ้า 1 ลิตร

วิธีทํา
ผสมจุลนิ ทรีย EM กากนํา้ ตาล และ น้าํ เขาดวยกนั ใสขวดพลาสติกชนดิ ฝาเกลยี วปดฝา

เลยี วใหแนน เกบ็ ไว 5 วัน จะเปนหัวเชือ้ ขยายเปน การนาํ จุลนิ ทรยี ม าขยายใหไดจํานวนมากลดตน ทุน
นําไปใช หรือ ขยายตอไดอีก (เก็บไวไดนาน 3 เดือน)

วธิ ีใช
ใชจ ลุ นิ ทรยี นํา้ ฮอรโ มน สารไลแมลง ฯลฯ