หนังสือภาษาไทย กาพย์ยานี11
ค ำน ำ หนังสือเรียนรำยวิชำเพิ่มเติม ภำษำไทย กำพย์ยำนี11 ชั้น มัธยมศึกษำปี ที่4 เพื่อให้ศึกษำเรื่องกำพย์ยำนี11 เพื่อให้เป็ น ประโยชน์ ต่อกำรเรียน กำรศึกษำ ผู้จัดท ำหวังว่ำ หนังสือ เล่มนี้ จะเป็ นประโยชน์ต่อผู้อ่ำน หรือ นักเรียน ที่ก ำลังศึกษำเรื่องนี้ อยุ่ หำกมีข้อแนะน ำหรือ ผิดพลำดประกำร ใดก็ ผู้จัด ท ำขอน้อมรับไว้และขออภัย มำ ณ ที่นี้ ด้วย ผู้จัดท ำ นายไตรทศ ป่ิ นส ุ วรรณ นางสาววรกานต์ ขันอาสา
สารบัญ กำพย์ยำนี11คือ 5 4 ลักษณะของ กำพย์ยำนี11 6 3
คือ ค ำประพันธ์ไทยประเภทกำพย์หนึ่งที่กวีนิยมแต่ง มำกที่สุด มีทั้งแต่งสลับกับค ำประพันธ์ประเภทอื่นและ แต่งเพียงล ำพัง กำพย์ยำนี หนึ่งบท มี สองบำท 1 บำท มี 11 พยำงค์ แบ่งเป็น 2 วรรค วรรคแรก 5 พยำงค์ วรรคหลัง 6 พยำงค์ บังคับสัมผัสระหว่ำงวรรคที่ 1, 2และ 3 ต้องเชื่อมสัมผัสวรรคที่ 4 ตอนท้ำยบท ไปยังท้ำยบำท แรกของบทต่อไป ดังตัวอย่ำงต่อไปนี้ กำพย์ยำนี11 วรรค1 วรรค2 ┌──↓─┐ ○○○○● ○○●○○● --> บำทที่ 1 มี 11 พยำงค์ ─┐ ┌───────┘ วรรค3 วรรค4 รวม 2 บำท = จบ 1 บท │ ○○○○● ○○○○○●─┐ --> บำทที่ 2 มี 11 พยำงค์ ─┘ --------------------------------------------- ┌──↓─┐ │ ○○○○● ○○●○○●─┘ <--- (เริ่มบทใหม่) ┌───────┘ ○○○○● ○○○○○●┐ │ 5 6
๏ อย่ำด่วนครรไลแล่น กรกรีดแหวนบรำงควร ทอดตำลิลำรัญจวน สะดุดบำทจักพลำดพล ำ ๏ อย่ำเดินทัดมำลำ เสยเกศำบควรท ำ จีบพกพลำงขำนค ำ สะกิดเพื่อนส ำรวลพลำง — กฤษณำสอนน้องค ำฉันท์ ตัวอย่ำงกำพย์ยำนี11 กวีอำจเพิ่มควำมไพเรำะของกำพย์ยำนีด้วยกำรเพิ่มสัมผัส ระหว่ำงวรรคที่ 3 กับวรรคที่ 4 ก็ได้ ดังตัวอย่ำง ๏ ฟังแฮทชีพรำหมณ์ เขำเขียวงำมทั้งแท่งทงัน ไม่ไล่ช่อแชรงกัน ต่ำงต่ำงพรรณไขขจร ๏ ม ี นำมแตอ่ำทิ์คนธมำทน์ศิขร ที่ใดท่ำนภูธร แพศยันครรำชำ — มหำชำติค ำหลวง กัณฑ์มหำพน 7 8
พัฒนาการของกาพย์ยานี กำพย์ยำนีในยุคแรก ๆ บังคับเฉพำะสัมผัสระหว่ำงบำท และสัมผัส ระหว่ำงบทเท่ำนั้น สัมผัสระหว่ำงวรรคไม่บังคับ ดังตัวอย่ำงจำกอ นิรุทธ์ค ำฉันท์ และสมุทรโฆษค ำฉันท์ ๏ โดยทิศอุดรมี พระนครอันควรชม สมญำชื่อเสียงพรหม- บุรีบุรำณกำล ๏ อำจผจญบุรีอิน- ทรอันเทพยฤมำน มหำมเหำฬำร จรรโลงธำรษตรี ๏ ปรำกำรก ำแพงรัตน- อันรอบบุรีศรี ทัดพำยุพิถี คือก ำแพง ณ จักรพำฬ ๏ โขลนทวำรพิศำลสรรพ ประดับโครณทุกทวำร หอห้ำงสรล้ำงกำญ- จนกุรุงซริน — สมุทรโฆษค ำฉันท์ 9 10
๏ บัดนั้นสมเด็จหลำน กฤษณเทพจักรี ร ำลึกพนำลี สุขรมยกรีฑำ ๏ เสด็จไปบังคมพระ อัยกำธิเบศร์ลำ จักไปพนำทวำ พนมพฤกษศีรขร ๏ เถื่อนถ ้ำพนำลี คชสีหองค์อร กวำงทรำยรมั่งมร สัตวสมสกอหลำย ๏ มสระสโรชำ กรบุษปเรียงรำย ขจคนธอบอำย ภุมรีภรมัว — อนิรุทธ์ค ำฉันท์ สมัยอยุธยำยุคกลำงและยุคปลำยได้เพิ่มสัมผัสระหว่ำง วรรคแรกกับวรรคที่ 2 แล้ว ต่อมำ เจ้ำฟ้ำธรรมำธิเบศร กวีผู้ช ำนำญเชิงกำพย์ ทรงเพิ่มสัมผัสสระในค ำที่ 2 -3 วรรคแรก และค ำที่ 3 -4 ในวรรคหลัง อย่ำงเป็นระบบ ท ำให้จังหวะอ่ำนรับกันเพิ่มควำมไพเรำะมำกขึ้น และส่ง อิทธิพลมำถึงกวีสมัยรัตนโกสินทร์ ตลอดถึงสมัย พระบำทสมเด็จพระมงกุฎเกล้ำเจ้ำอยู่หัว ดังตัวอย่ำง 11 12
๏ ปลำกรำยว่ำยเคียงคู่ เคล้ำกันอยู่ ดูงำมดี แต่นำงห่ำงเหินพี่ เห็นปลำเคล้ำเศร้ำใจจร ๏ หำงไก่ว่ำยแหวกว่ำย หำงไก่คล้ำยไม่มีหงอน คิดอนงค์องค์เอวอร ผมประบ่ำอ่ำเอี่ยมไร ๏ ปลำสร้อยลอยล่องชล ว่ำยเวียนวน ปนกันไป เหมือนสร้อยทรงทรำมวัย ไม่เห็นเจ้ำ เศร้ำบ่วำย ๏ เนื้ออ่อนอ่อนแต่ชื่อ เนื้อน้องฤๅอ่อนทั้งกำย ใครต้องข้องจิตชำย ไม่วำยนึกตรึกตรึงทรวง — กำพย์เห่เรือ พระนิพนธ์เจ้ำฟ้ำธรรมำธิเบศร สุนทรภู่ ก็เป็นอีกต ำนำนหนึ่งที่ประยุกต์กำพย์ยำนีของ กรุงศรีอยุธยำ โดยให้ควำมส ำคัญกับสัมผัสเป็นหลัก มี กำรเพิ่มสัมผัสระหว่ำงวรรคที่ 3 กับวรรคที่ 4 รวมทั้งให้ ควำมส ำคัญกับน ้ำหนักค ำและน ้ำเสียงด้วย ดังตัวอย่ำง
๏ ขึ้นกกตกทุกข์ยำก แสนล ำบำกจำก เวียงไชย มันเผือกเลือกเผำไฟ กินผลไม้ได้เป็น แรง ๏ รอนรอนอ่อนอัสดง พระสุริยงเย็น ยอแสง ช่วงดังน ้ำครั่งแดง แฝงเมฆเขำเงำเมรุธร — กำพย์พระไชยสุริยำ ขณะที่พระบำทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้ำนภำลัย ได้ทรง กินกำพย์ยำนี โดยละทิ้งสัมผัสไปมำกแต่มำเล่นน ้ำหนัก ของค ำและทรงใช้สัมผัสอักษรแทนสัมผัสระหลำยครั้ง และน่ำจะเป็นตัวตั้งส ำหรับกำพย์ยุคหลังๆ ครั้งที่นำยผี (อัศนี พลจันทร) สร้ำงสรรค์กำพย์ยำนีรูปใหม่ ดัง ตัวอย่ำง 13 14
๏ ดำวเดือนก็เลื่อนลับ แสงทอง ระยับบพโยมหน จวบจวนพระสุริยน จะเยี่ยมยอด ยุคันธร ๏ สมเด็จพระหริวงศ์ ภุชพงศ์ ทิพำกร เสด็จลงสรงสำคร กับพระลักษณ์ อนุชำ — บทพำกยร ์ ำมเก ี ยรต ิ ์ พระรำชน ิ พนธ ์ พระบำทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้ำนภำลัย ในยุคกึ่งพุทธกำล นำยผี หรือ อัศนี พลจันทร ได้ สั่นสะเทือนวงกำรกำพย์ด้วยลีลำเฉพำะตัว โดยทิ้ง สัมผัสในไปมำก หันมำใช้สัมผัสอักษรแทน เน้นค ำโดด อันให้จังหวะสละสลวยจนคล้ำยอินทรวิเชียรฉันท์ กลำยๆ ดังตัวอย่ำง 15 16
๏ ในฟ้ำบ่อมีน ้ำ ในดินซ ้ำมีแต่ทรำย น ้ำตำที่ตกรำย ก็รีบซำบบ่อรอซึม ๏ แดดเปรี้ยงปำนหัวแตก แผ่นดินแยกอยู่ทึมทึม แผ่นอกที่ครำงครึม ขยับแยกอยู่ตำปี — อีศำน ขณะที่กวีในยุคปัจจุบันต่ำงก็แสวงหำลีลำเฉพำะตัว อย่ำงเช่น ๏ กำรเกิดย่อมเจ็บปวด ต้องร้ำวรวด และทรมำ ในสำยฝนมีสำยฟ้ำ ในผำทึบมีถ ้ำทอง ๏ มำเถิดมำทุกข์ยำก มำบั่นบำก กับเพื่อนพ้อง อย่ำหวังเลยรังรอง จะเรืองไรในชีพนี้ — หนทำงแห่งหอยทำก ของ เนำวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ 17 18
๏ ด้วยธรรมนั้นเทียมเท่ำ แต่ใครเล่ำที่ครอบง ำ เอำเปรียบและเหยียบย ่ำ มวลชีวิตจนผิดไป ๏ ในน ้ำทุกหยดน ้ำ หรือใช่น ้ำเฉพำะใคร ลมแดดหรือดินใด ล้วนสมบัติอันเป็นกลำง — เพลงไทยของคนทุกข์ ของ ไพวรินทร์ ขำวงำม ๏ พฤกษ์ไพรไสวพริ้ว วะไหวหวิวกับวันวำร เสียงขับส่งศัพท์ขำน คือสัตว์ส ่ำซึ่งร ่ำเสียง ๏ เริงเร้ำเหนือเงำร่ม ส ำรำญรมย์แลรำยเรียงร้องขำนผสำนเคียง ผสมคู่สมสู่คำ — วรรณวิเครำะห์ - คมทวน คันธนู 19 20
ขอบคุณที่อ่านนะค่ะ Thank you