RTLNAFz98FEWAntOtHWTn5u6dCrpzhCC5T-nR9Y2k86vGcwh7BSq6en8OLdnXJHbTviPiGDPGnso7ZiWH2QzcRzMwYR1FQGpT806rTouzoTVokQd-Gg3BHX822X0GnZHQNPbCa2bhKzhzmTlfVcw0jhXx0dtajkiDe7mYfBLTBWBeD9jwWC9V19iqmwwK-CC0zEBYQ16629UW

INSTITUT PENDIDIKAN GURU
KAMPUS RAJA MELEWAR

JABATAN ILMU PENDIDIKAN

PROGRAM TAHUN AKADEMIK : 2022

TUGASAN KERJA KURSUS
( INDIVIDU )

BMMB1074
SEJARAH PERKEMBANGAN BAHASA MELAYU

PPISMP

AMBILAN JUN 2022

SEMESTER 1

NAMA PENSYARAH DR. ABDUL KARIM BIN MANSOR

NAMA PELAJAR SYAZREEN NURAIZURA BINTI MAZALAN

ANGKA GILIRAN 2022152310024

NO. KAD PENGENALAN 040912010516

TARIKH HANTAR 3 OKTOBER 2022

Pengesahan pelajar :
Saya mengesahkan bahawa maklum balas telah diberikan oleh pensyarah.

Sistem
Ejaan
Rumi

SYAZREEN NURAIZURA BINTI MAZALAN

Latar Belakang

1.1 Sejarah perkembangan sistem ejaan
rumi

Pada konteks ini, sebelum saya 1
menerangkan dengan lebih lanjut lagi tentang
sejarah perkembangan sistem ejaan rumi,
seeloknya kita mengetahui latar belakang
tulisan bahasa Melayu yang digunakan
sehingga kini. Sejarah awal bermula pada
tahun 1972, Marco Polo merupakan seorang
pengembara yang berasal dari Itali yang
datang ke kepulauan Melayu. Beliau berlayar
bersama-sama pedagang Itali yang lain untuk
pulang ke negara asal, dikatakan Portugis
telah menguasai kawasan itu. Selama
bertahun-tahun Portugis berjaya menguasai
kapal-kapal pelayaran di sekitar Lautan Hindi
ke kawasan timur dan hingga ke pelabuhan
Melaka. Pada tahun 1511 Masihi, Alfonso
D’Albuquerque berjaya menakluki kota Melaka.

Hal ini menyebabkan kuasa-kuasa barat yang Di samping itu, Hashim Musa telah
menerangkan dengan lebih lanjut tentang
lain lebih-lebih lagi Sepanyol untuk datang ke tulisan rumi ini, contohnya :

kepulauan Melayu. Pada tahun 1519 Masihi, • Abjad vokal (e) pepet dalam Bahasa
Melayu moden biasanya dieja dengan
Megallen sebagai ketua Sepanyol bersama- abjad vokal (a) dalam senarai Pigafetta,
kecuali dalam beberapa perkara,
sama lima buah kapal dari Seville telah tamsilnya gumbili ( kembiri ) yang dieja
dengan abjaf (u).
menyebabkan bermulanya sistem ejaan bahasa
• Bunyi /h/ yang lemah ucapannya
Melayu. Portugis, Sepanyol dan Itali telah digugurkan sama ada di hadapan atau
di belakang perkataan, misalnya Alla
menggunakan kata-kata bahasa Melayu dan (Allah) dan atti (hati).

menulisnya dalam huruf rumi ketika di 3

pelabuhan. Bukan itu sahaja, mereka juga telah

mengeja perkataan yang didengari berdasarkan

kesan bunyi yang mereka dengar. Sehubungan

dengan itu, mereka juga telah menetapkan

peraturan ejaan dalam bahasa mereka sendiri.

Perkataan Melayu yang mula-mula dicatat oleh

Pigafetta mengandungi lebih kurang 426

perkataan. Sistem ejaan yang digunakan

adalah berasaskan sistem ejaan bahasa Itali

dengan dialek Vicentine iaitu tempat asal

Pigafetta. Antara senarai Pigafetta yang

digunakan ialah Allah iaitu ejaan rumi kini ialah

2 Allah, mischit ialah masjid dalam ejaan rumi kini
dan capala ialah kepala.

• Bunyi plosif /k/ dan /t/ pada hujung Sejarah membuktikan bahawa sistem
perkataan tidak digunakan, misalnya ejaan Belanda dan Inggeris menguasai tulisan
tungu (tunjuk), tumi (tumit). bahasa Melayu. Hal ini demikian kerana
Perjanjian Inggeris Belanda 1824. Pada ketika
• Alternasi antara bunyi /l/ dan /r/ itu, daerah Melayu telah dibahagikan kepada
merupakan pengaruh daripada bahasa dua kawasan iaitu Indonesia di bawah Belanda
Tagalog atau bahasa tempatan yang manakala Tanah Melayu diletakkan pula di
lain, misalnya dala (darah), alli (hari), bawah British atau Inggeris. Kedua-dua
kauir (katil). penjajah tersebut menggunakan sistem ejaan
Van Ophuijsen ( 1901 ) untuk menulis dalam
4 bahasa Melayu untuk berhubung dengan
rakyat. Di samping itu, sistem ejaan Wilkinson
pua digunakan oleh pihak Inggeris.

Menurut Hashim Musa ( 2006 ), pada tahun 5
1901, Van Ophuijsen telah ditugaskan oleh
pihak berkuaa Belanda untuk menyusun suatu
sistem ejaan dalam bahasa Melayu. Beliau
telah menerbitkan hasil kerjanya dalam buku
yang bernama Kitab Logat Melajoe ( 1929,
Cetakan ke-8 ) yang berasaskan sistem ejaan
bahasa Belanda.

67

1.2 Sistem ejaan sebelum perang dunia negeri Melayu Bersekutu atas arahan
kedua pemerintah. Sistem ini merupakan
penambahbaikan daripada sistem ejaan yang
1) Sistem ejaan Ch, Van Ophuysen ( 1900 ) digunakan dalam Kamus Maxwell yang
Sistem ejaan rumi di Indonesia dibuat atau banyak menerapkan kaedah Shellabear,
kaedah tulisan rumi Melayu-Belanda.
dibentuk oleh para peneliti yang berminat
mengkaji bahasa Melayu. Hal ini bertujuan 3) Sistem ejaan Za’ba
untuk mengelakkan keracunan atau penulisan Za’ba atau nama sebenarnya Zainal
rumi Melayu di Indonesia yang tidak bersistem
dan menyelaraskan penggunaan ejaan rumi Abidin bin Ahmad memang tidak asing lagi
Melayu bagi tujuan pembelajaran. Sehubungan dalam negara kita ini. Sistem ejaan Za’ba
dengan itu, Ophuysen sekadar
menggabungkan beberapa sistem ejaan yang merupakan penambahbaikan daripada sistem
sedia ada terutama pada sistem yang pernah
diketengahkan oleh para pengkaji bahasa sebelumnya, sistem ejaan Wilkinson.
Melayu berbangsa Belanda.
Tambahan pula, Za’ba sudah
2) Sistem ejaan RJ Wilkinson ( 1902 )
RJ Wilkinson adalah seorang pegawai menerangkannya dalam kata pendahuluan

pemerintah Inggeris. Pada tahun 1895, beliau Risalah Petua Ejaan Rumi Melayu di Malaya.
telah menyusun sebuah kamus berjudul Ejaan rumi “ Melayu “ yang dieja ialah

8 ‘Malay-English Dictionary‘ setebal 1300 mengikut yang biasa disebut di Malaya.

halaman. Bukan itu sahaja, sistem ini amat 9
penting untuk persekolahan Melayu di negeri -

4) Sistem Fajar Asia ( 1943 ) Bahasa Indonesia ( 1938 ). Hal ini bertujuan
Sistem ini diperkenalkan oleh pemerintah agar bahasa Indonesia lebih banyak
diinternasionalkan dan hal yang kurang praktis
tentera Jepun dalam majalah Fajar Asia. dapat segera disempurnakan.
Sistem ini bertujuan untuk menyeragamkan
penulisan ejaan rumi Melayu pada ketika 2) Sistem ejaan Kongres ( 1957 )
Sumatera dan Malaya disatukan di bawah Sistem ini dicapai setelah pembentangan
satu pemerintahan. Sistem ini juga
mengekalkan penggunaan konsonan- dua kertas kerja yang telah dibentangkan oleh
konsonan Wilkinson dan Za’ba. Namun, Angkatan Sasterawan Lima Puluh dan
menggunakan vocal Ophuysen digunakan Persatuan Bahasa Melayu Universiti Malaya di
kecuali oe digantikan u. Kongres Persuratan dan Bahasa Melayu
Malaya III.
1.3 Sistem ejaan selepas perang dunia
kedua 3) Ejaan Melindo 11
Sebuah jawatankuassa telah dibentuk
1) Sistem Soewandi ( 1947 )
Sistem ini juga dikenali sebagai ejaan untuk menghalusi Ejaan Kongres dan
membuat hubungan dengan pihak Indonesia
Republik yang telah dikuatkuasakan bertujuan untuk penyelarasan. Antara
penggunaannya pada 19 Mac 1947. Ejaan ini persetujuan yang dicapai dalam sistem ejaan
telah dikuatkuasakan atas perintah Mr. ini adalah sistem ini mengandungi 6 huruf
Soewandi iaitu Menteri Pengajaran, vocal ( a, e, e, i, o, u ), 3 diftong ( ay, aw, oy ).
Selain itu, fonem f, s dan z hendaklah
10 Pendidikan dan Kebudayaan. Perubahan digunakan untuk menggambarkan kata-kata

sistem ini bersesuaian dengan hasrat Kongres

asing. Perselisihan politik antara Malaysia dan 2.0 Peranan Dewan Bahasa dan Pustaka
Indonesia menyebabkan sistem ini akan (DBP) dalam menyeragamkan sistem
digunakan sepenuhnya pada tahun 1964. ejaan rumi

4) Sistem ejaan baru ( 1972 ) Pada 22 Jun 1965 sebelum Tanah
Sistem ejaan Melindo tidak dapat Melayu mencapai kemerdekaan, Dewan
Bahasa dan Pustaka ditubuhkan di Johor
dilaksanakan kerana berlaku konfrantasi antara Bahru hasil daripada resolusi Kongres
Malaysia dan Indonesia. Namun, usaha ini Bahasa dan Persuratan Melayu ke-3.
hanya disambung semula pada tahun 1966 Selepas mendapat kelulusan Akta Dewan
iaitu selepas tamat konfrantasi. Antara Bahasa dan Pustaka pada tahun 1959, DBP
rundingan yang telah diadakan ialah yang pada awal penubuhan bertaraf jabatan
mengadakan usaha sama yang berterusan kerajaan bertukar menjadi badan berkanun.
dalam merancangkan pembinaan bahasa DBP diletakkan di bawah Kementerian
untuk jangka waktu yang panjang. Selain itu, Pendidikan Malaysia ( KPM ). Matlamat DBP
meningkatkan bahasa berkenaan dengan mengikut Akta DBP iaitu Semakan 1978,
bahasa sastera dan menyelaraskan pemakaian Pindaan dan Perluasan 1995 adalah untuk
istilah-istilah. membina dan menjulang tinggi bahasa
kebangsaan ibunda negara.
12
Peranan Dewan Bahasa dan Pustaka

(DBP) dalam menyeragamkan sistem ejaan 13

rumi adalah dengan memajukan bakat

kesusasteraan terutama dalam bahasa ditubuhkan oleh DBP dengan kerjasama
kebangsaan. Bagi mencapai misi dan objektif institusi pengajian tinggi awam bagi
tersebut, DBP telah giat menjalankan program mengumpul, membentuk dan mengembangkan
iaitu Minggu Penulis Remaja bertujuan untuk lagi istilah dan ejaan bahasa Melayu dalam
menggilap bakat dan memupuk penulis muda bidang sains dan sains gunaan. Hal ni
yang lebih ramai lagi. Bukan itu sahaja, inisiatif membuktikan perancangan korpus bahasa
lain yang telah dilakukan adalah menerapkan Melayu berjaya berkembang dengan pesat
cara penganugerahan bagi memberikan sekali dalam menyeragamkan sistem ejaan
galakan para sasterawan menerokai bidang rumi dan sebutan.
ini. Impaknya, pada tahun 1959, DBP
mendapat pengiktirafan oleh jabatan kerajaan Sehubungan dengan itu, peranan DBP
sebagai Badan Berkanun melalui Akta yang seterusnya dalam menyeragamkan
sistem ejaan rumi adalah dengan mencetak,
Parlimen dalam mempkerkasakan lagi dunia menerbitkan, membantu usaha bagi
percetakan atau penerbitan buku-buku, risalah-
bahasa sastera dalam sistem ejaan rumi. risalah, kamus-kamus dan lain-lain lagi bentuk
persuratan serta bahan ilmiah dalam bahasa
Di samping itu, peranan DBP dalam kebangsaan. Hal ini demikian kerana, pihak
DBP merupakan sebuah organisasi penerbitan
menyeragamkan sistem ejaan rumi ini adalah terbesar di Malaysia. Tambahan pula, pihak
DBP juga telah banyak mencetak dan
dengan membakukan ejaan dan sebutan serta menerbitkan buku-buku dalam tulisan rumi
untuk sekolah-sekolah. Tamsilnya, buku teks
membentuk istilah-istilah yang sesuai dalam dan buku rujukan yang merupakan bahan

bahasa kebangsaan. Perkara ini diterapkan di

sekolah rendah, menengah dan peringkat

14 institusi pengajian tinggi yang menerapkan 15
bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar.

Jawatankuasa Istilah ( JK ) telah banyak

ilmiah yang utama bagi para pelajar sekolah 3.0 Cabaran sistem ejaan rumi masa kini
rendah dan menengah. Selanjutnya, DBP juga
bergiat aktif dalam menerbitkan buku-buku Memang tidak dapat dinafikan bahawa
kesusasteraan bahasa Melayu mahupun dalam pada masa kini sistem ejaan rumi menghadapi
bahasa Inggeris dalam ejaan rui. Hal ini banyak cabaran dalam menjaga kedaulatan
seterusnya membuktikan bahawa peranan serta martabatnya. Saban hari, semakin ramai
yang dimainkan oleh DBP adalah sangat rakyat Malaysia yang tidak dapat
penting. Secara tidak langsung, memberikan menggunakan ejaan perkataan bahasa
impak yang baik dalam bidang kesusasteraan, Melayu dengan betul dalam penulisan
Pendidikan dan juga industri percetakan mahupun percakapan. Sebagai analoginya,
negara. Hal ini juga diperkukuhkan lagi dengan dapat dilihat bahawa kebanyakan komuniti
kepentingan peranan yang ditunjukkan oleh masyarakat menggunakan bahasa pasar
Dewan Bahasa dan Pustaka ( DBP ) sejak 20 dalam bahasa perhubungan komunikasi
tahun lalu apabila berjaya menerbitkan tidak harian mereka.
kurang daripada 50 judul buku undang-undang
bahasa Melayu. Jelas sekali, perkara ini Bukan itu sahaja, dapat dilihat juga melalui 17
memaparkan DBP juga bertindak sebagai notis-notis ataupun risalah-risalah awam yang
medium penterjemahan karya-karya asing disebarkan. Unsur penggunaan ejaan
melalui sistem ejaan bahasa Melayu kini. perkataan bahasa Melayu tidak diterapkan
dan digunakan dengan betul. Lebih-lebih lagi
16 terdapat pelbagai kesalahan bahasa dari
sudut tatabahasa dan juga kesalahan bahasa.

Oleh hal yang demikian, peranan DBP amat 4.0 Kesimpulan
penting dalam memikul tanggungjawab untuk
mendapatkan solusi bagi masalah yang telah Dapat disimpulkan di sini bahawa sejarah
bersarang lama hingga ke hari ini di negara perkembangan sistem ejaan rumi ini
kita. Hal ini bersangkut-paut dengan mempunyai peringkat-peringkat yang
tanggungjawab DBP untuk menghasilkan lebih tersendiri. Sebagai rakyat Malaysia yang
banyak buku-buku dan risalah-risalah serta memartabatkan bahasa Melayu, kita
akhbar-akhbar yang menerapkan dan mampu seharusnya menelaah dengan lebih lanjut lagi
untuk memperbaiki penggunaan ejaan dan tentang bermulanya penggunaan ejaan rumi di
bahasa Melayu yang tidak betul dalam Tanah Melayu kita pada zaman dahulu.
kalangan masyarakat di negara kita ini. Seperti sedia maklum, bermula pada abad ke-
Pernyataan ini amat sesuai dengan pepatah 18 iaitu apabila pengaruh bahasa Inggeris dari
Melayu, bahasa jiwa bangsa. penjajah mula bertapak ke dalam bahasa
Melayu, maka tulisan rumi telah diterima dan
18 menggantikan tulisan jawi.

Seterusnya, kita perlu mengingati jasa 19
pihak-pihak yang terlibat dalam menubuhkan
Dewan Bahasa dan Pustaka ( DPB ) bagi
menjalankan tanggungjawab sebagai platform
untuk memartabatkan lagi penggunaan
bahasa Melayu yang betul. Dek kerana

peranan DPB dalam menyeragamkan sistem ini. Sebagai rakyat Malaysia yang prihatin,
ejaan rumi, dapatlah kita lihat martabat bahasa Melayu kita ini perlulah diberikan
bahasa Melayu dipandang dan diangkat tinggi penekanan yang serius agar semua
dalam kalangan masyarakat di negara kita masyarakat dapat menggunakan sistem ejaan
mahupun di luar negara. rumi dengan betul dan bukannya secara
sesuka hati tanpa mengambil kira soal
Namun begitu, kita tidak akan pernah peraturan bahasa yang telah sedia ada sejak
dahulu lagi.
lekang dengan cabaran yang perlu dihadapi
21
untuk berjaya. Seiring dengan peredaran

masa, terdapat juga segelintir masyrakat yang

masih tidak boleh menggunakan bahasa

Melayu dengan betul dan sepatutnya. Oleh hal

yang demikian, pihak-pihak yang berwajib dan

bertanggungjawab seperti pihak kerajaan dan

DBP perlulah sentiasa bijak menyediakan

inisiatif yang mantap dalam terus menjaga

kedaulatan sistem ejaan bahasa Melayu.

Pepatah melayu berkata, ke bukit sama didaki,

ke lurah sama dituruni. Pepatah ini amat

berkait rapat dengan pihak kerajaan serta

DBP agar terus bekerjasama dan berganding

20 bahu untuk meneruskan usaha

memartabatkan bahasa Melayu di negara kita

5.0 Rujukan Ismail Dahaman. ( 1991 ). Ejaan rumi
selepas ejaan rumi baharu. Jurnal
Amat Juhari Moain. ( 1992 ). Perkembangan Bahasa, September 1991 hlm. 791-810.
Penggunaan Tulisan dalam Bahasa
Melayu. Jurnal Bahasa, November 1992 Jaldin Sanusi. ( 1957 ). Panduan Mengeja
hlm 1060-1967. Rumi. Kuala Lumpur : Sinaran Bros.

Hashim Musa. ( 2006 ). Epigrafi Melayu : Norsuhaila Ibrahim. ( 2021 ). Sistem ejaan
Sejarah sistem tulisan dalam Bahasa yang bermanfaat. Kuala Lumpur : Buletin
Melayu. Kuala Lumpur : Dewan Bahasa Jendela.
dan Pustaka.
Syamsul Aizuwani Nawi, Suhasni Dollah &
Ismail Dahaman. ( 2007 ). Ejaan rumi Zurihan Yusoff. ( 2020 ), Sejarah
sepanjang zaman. Kuala Lumpur : Dewan perkembangan bahasa Melayu. Kuala
Bahasa dan Pustaka. Lumpur : Global Mediastreet Sdn. Bhd.

Ismail Dahaman. ( 1991 ). Ejaan rumi Zainal Abidin Muhamad. ( 2021 ). Sayembara
Wilkinson ( 1904 ) dlm. Jurnal Bahasa, DBK. Kuala Lumpur : Utusan Malaysia.
Februari 1991 hlm. 115-126.
23
Ismail Dahaman. ( 1991 ). Ejaan rumi selepas

22 ejaan Za’ba. Jurnal Bahasa, Jun 1991 hlm.
507-522.

Sekian,
terima
kasih

24

Tokoh terkenal

SYAZREEN NURAIZURA BINTI MAZALAN