Unit 1

บทท่ี 1

ความรเู้ บ้อื งต้น
เก่ยี วกับสิ่งแวดลอ้ ม

ครูคธั รยี า มะลิวลั ย์

แผนกวิชาสตั วศาสตร์
วิทยาลยั เกษตรและเทคโนโลยฉี ะเชิงเทรา

ความรเู้ บอ้ื งต้นเกยี่ วกบั ส่ิงแวดลอ้ ม 1

บทที่ 1

ความรูเ้ บื้องตน้ เก่ยี วกบั ส่งิ แวดล้อม

หวั ขอ้ เรอื่ ง
1. ความหมายและความสาคัญของสิ่งแวดล้อม
2. ประเภทของสง่ิ แวดลอ้ มในฟารม์ สัตว์เลีย้ ง
3. สภาพสง่ิ แวดล้อมในฟารม์ สัตว์เลยี้ ง

จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้(นาทาง)
1. เพอ่ื ให้มคี วามรู้และเขา้ ใจเกีย่ วกับความหมายและความสาคัญของส่ิงแวดล้อม
2. เพื่อให้มีความรูแ้ ละเขา้ ใจเกยี่ วกับประเภทของสงิ่ แวดล้อมในฟาร์มสัตวเ์ ลยี้ ง
3. เพื่อให้มีความร้แู ละเขา้ ใจเกย่ี วกบั ส่ิงแวดลอ้ มในฟาร์มสัตวเ์ ล้ียง

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้(ปลายทาง)
1. อธบิ ายความหมายและความสาคัญของส่ิงแวดลอ้ มได้
2. บอกประเภทของสิง่ แวดล้อมในฟาร์มสตั วเ์ ลี้ยงได้
3. อธบิ ายสงิ่ แวดลอ้ มในฟารม์ สัตว์เลีย้ งได้

เน้ือหาการสอน

"ส่ิงแวดล้อมหรือสภาพแวดล้อม" เป็นคาท่ีใช้กันท่ัวไป โดยได้มีการให้ความหมายต่างๆ
มากมาย ซึ่ง สามารถสรุปได้ว่า สิ่งแวดล้อมหรือสภาพแวดล้อม หมายถึง ส่ิงหรือปัจจัยต่าง ๆ ที่อยู่
รอบ ๆ ตัวเรา โดยจะอยู่ใกลห้ รืออยู่ไกลจากตวั เรากไ็ ด้ สามารถมองเห็นไดด้ ว้ ยตาเปล่าหรอื ไม่สามารถ
มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่สิ่งน้ันสามารถส่งผลกระทบมาถึงตัวเราได้ นอกจากนี้ส่ิงแวดล้อมนั้นอาจ
เกิดข้ึนเองตามธรรมชาติหรือเกิดจากการสร้างของมนุษย์ เป็นสิ่งมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ได้ ในบางครั้ง
ส่ิงแวดล้อมหรือสภาพแวดล้อมที่ได้นามาใช้ประโยชน์หรือเกิดประโยชน์ต่อมนุษย์หรือสิ่งแวดล้อม
ด้วยกนั ก็จะเรียกวา่ "ทรัพยากร" แทนสิ่งแวดลอ้ ม

สาหรับสง่ิ แวดล้อมในการเล้ยี งสัตว์ หมายถึง ปัจจัยแวดล้อมต่าง ๆ รอบตวั สัตว์ทม่ี ีผลกระทบ
ต่อชีวิตความ เป็นอยู่ การเจริญเติบโตและการให้ผลผลิต ตลอดจนสุขอนามัยของสัตว์เล้ียง ซึ่งปัจจัย
แวดล้อมดงั กล่าวอาจเป็นสงิ่ ทเ่ี กิดขนึ้ เองตามธรรมชาติหรอื เกดิ จากการจดั การของมนุษย์หรือเป็นส่ิงท่ี
มนุษย์สร้างข้ึนมาก็ได้ เช่น อุณหภูมิ ความชื้น ลม โรงเรือนที่อยู่อาศัย อาหารและน้า โรคและศัตรู
สภาพการจัดการ การตลาด เป็นต้น ดังน้ันส่ิงแวดลอ้ มในการเลี้ยงสัตว์จึงครอบคลุมถึงทุกสิ่งทุกอย่าง
ที่เกี่ยวข้องกับสัตว์ ยกเว้นตัวสัตว์หรือสิ่งที่มีอยู่ในตัวสัตว์ ซึ่งมีผลทาให้สัตว์สามารถคงสถานะ
การมชี ีวิตไดต้ ามปกติ

ความรู้เบื้องตน้ เก่ียวกับส่ิงแวดล้อม 2

1.1 ความหมายของสิ่งแวดลอ้ ม

ส่ิงแวดล้อมหรือสภาพแวดล้อมที่อยู่รอบตัวมนุษย์มีทั้งสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อมท่ีมนุษย์สร้างขึ้น สิ่งแวดล้อมเหล่าน้ีมีความสาคัญและคุณประโยชน์ต่อการดารงชีวิตของ
มนุษย์เป็นอย่างมาก เมื่อใดที่สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไปย่อมส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของมนุษย์ และ
การดารงชีวิตของพืชและสัตว์“สิ่งแวดล้อม” ตรงกับภาษาอังกฤษว่า Environment มีนักวิชาการ
หลายท่านได้ให้ความหมายของส่ิงแวดล้อม เพ่ือให้เกิดความเข้าใจท่ีชัดเจนสามารถแยกการให้คา
จากดั ความได้ดังนี้

พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ได้ให้คานิยาม
ของส่ิงแวดล้อม หมายความถึงส่ิงต่าง ๆ ท่ีมีลักษณะทางกายภาพ และชีวภาพที่อยู่รอบตัวมนุษย์ ซึ่ง
เกดิ ข้นึ โดยธรรมชาตแิ ละสิ่งท่ีมนุษยไ์ ด้ทาขน้ึ

สง่ิ แวดล้อม หมายถึง สงิ่ ต่างๆ ท่ีอยู่รอบๆ ตวั เรา ทั้งท่ีเป็นรูปธรรมและนามธรรม มองเห็นได้
ด้วยตาและไม่สามารถเห็นได้ด้วยตา เป็นส่ิงท่ีให้ทั้งคุณและให้โทษ รวมถึงสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต ทั้งที่
เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและสิง่ ทม่ี นษุ ย์สร้างขน้ึ (เชน่ ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม ความเชื่อ
ฯลฯ) ส่ิงแวดล้อมเหลา่ นี้มอี ิทธพิ ลเกี่ยวโยงถึงกัน เป็นปจั จัยในการเกอื้ กลู ซึ่งกันและกันอยา่ งเป็นระบบ
ดังน้ันผลกระทบท่ีเกิดจากปัจจัยหนึ่งจะมีส่วนเสริมสร้างหรือทาลายสภาพแวดล้อมอีกส่วนหน่ึงได้
เน่ืองจากสง่ิ แวดล้อมเปน็ วงจรหรือวฏั จกั รท่เี กี่ยวขอ้ งกนั ไปทงั้ ระบบ

สภาพสิ่งแวดล้อมในฟาร์มเล้ยี งสัตว์ หมายถึง สภาพของสง่ิ ต่างๆ ท่ีอยู่ในฟารม์ ซึง่ มีท้ังสิ่งที่มี
ชีวิตและไมช่ ีวติ ส่ิงทเ่ี กิดขึ้นเองตามธรรมชาตแิ ละส่งิ ที่มนษุ ยส์ ร้างขึ้นมา

การจดั การส่ิงแวดล้อม หมายถึง การดาเนนิ งานอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อให้สิง่ ท่อี ยรู่ อบ ๆ ตัว
ผลดีตอ่ คุณภาพชีวติ คือร้จู ักปกปอ้ งไมใ่ ห้เกดิ ปัญหามลพษิ ต่อการดารงชีวิต

1.2 ความสาคัญของสง่ิ แวดลอ้ ม
ไม่ว่าสิ่งแวดล้อมนั้นจะมีชีวิตหรือไม่มีชีวิต ก็ล้วนก่อให้เกิดประโยชน์และโทษต่อส่ิงมีชีวิตได้
ทั้งสิน้

1) สิ่งแวดลอ้ มทางกายภาพหรือสิ่งแวดลอ้ มทไ่ี ม่มีชีวิตมีความสาคัญต่อส่งิ มีชีวิต เก่ียวกับ
ท่อี าศัยของส่งิ มชี ีวิตที่อาศัยอยู่ในสิ่งแวดลอ้ มน้นั เช่น นา้ ใชเ้ พ่ือการบรโิ ภคและเปน็ ที่อยูอ่ าศัยของสัตว์
นา้ อากาศใช้เพื่อการหายใจของมนุษย์และสัตว์ ดนิ เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของส่ิงมีชีวิตบนบก แสงแดด
ใหค้ วามร้อนและชว่ ยในการสงั เคราะหแ์ สงของพืช

2) ส่ิงแวดล้อมทางชีวภาพ จะช่วยปรับให้ส่ิงมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมน้ันๆ มี
ความเหมาะสมกับการดารงชีวิตของมันได้ เช่น ช่วยให้ปลาอาศัยอยู่ในน้าที่ลึกมากๆ ได้ ช่วยให้ต้น
กระบองเพชรดารงชวี ิตอยูใ่ นทะเลทรายได้

3) ส่ิงมีชีวิตจะเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพแวดล้อม เช่น มีการปรับตัวให้เข้ากับ
สภาพแวดลอ้ มใหม่

ความร้เู บอ้ื งตน้ เก่ียวกบั ส่ิงแวดลอ้ ม 3

4) สง่ิ แวดล้อมจะเปล่ียนแปลงไปตามการกระทาของสงิ่ มชี ีวติ ที่อยู่ในส่งิ แวดล้อมนั้น เช่น
เมื่อสัตว์กินพืชมีจานวนมากเกินไปพืชจะลดจานวนลง อาหารและที่อยู่อาศัยจะขาดแคลน เกิดการ
แกง่ แย่งกันสงู ข้ึนทาให้สัตว์บางส่วนตาย

5) ส่ิงแวดล้อม จะกาหนดรูปแบบความสัมพันธ์ของส่ิงมีชีวิตท่ีอาศัยอยู่ในส่ิงแวดล้อม
ได้แก่ การถ่ายทอดพลังงานระหว่างผู้ผลิต ผู้บริโภค ผู้ย่อยสลาย การอยู่ร่วมกัน เก้ือกูลกันหรือ
เบียดเบียนกัน มนุษย์สามารถใช้ประโยชน์จากสิ่งแวดล้อมได้มากมาย ในลักษณะท่ีแตกต่างไปจาก
ส่ิงมีชีวิตอ่ืน ๆ เช่น ใช้ประโยชน์จากดินเพื่อการเพาะปลูก ใช้ประโยชน์จากทุ่งหญ้าเพื่อการเลี้ยงสัตว์
ใช้ประโยชนจ์ ากเหมืองแรเ่ พอ่ื การอตุ สาหกรรม

2. ประเภทของสงิ่ แวดลอ้ ม

สง่ิ ที่อยู่รอบตัวทั้งท่ีมีชีวติ และไม่มีชีวิต ทั้งท่ีเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และสิ่งท่ีมนุษย์สร้างข้ึน
ประกอบด้วยส่ิงที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม มีความสัมพันธ์ซ่ึงกันและกันอย่างแนบแน่นและเป็น
ประโยชน์ต่อการดารงชีวิตของมนุษย์ จากความหมายของสิ่งแวดล้อมดังกล่าวสามารถแบ่งประเภท
ของสิง่ แวดลอ้ มไดเ้ ปน็ 2 ประเภท ใหญๆ่ คือ

2.1 สง่ิ แวดล้อมทางธรรมชาติ (Natural Environment)
เป็นสิ่งที่เกิดข้ึนเองตามธรรมชาติ เช่น ดิน น้า อากาศ ป่าไม้ สัตว์ป่า ฯลฯ ส่ิงแวดล้อม
ประเภทน้ีเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติอาจใช้เวลาเร็วหรือช้าเพียงใดข้ึนอยู่กับชนิดและประเภท
สิง่ แวดล้อมทางธรรมชาติสามารถแบง่ ออกเป็น 2 ประเภท ไดแ้ ก่

1) สิ่งมีชีวิต (Biotic Environment) เป็นสิ่งท่ีเกิดข้ึนโดยธรรมชาติ มีลักษณะและ
คุณสมบัติเฉพาะตัวของสิ่งมีชีวิต เช่น พืช สัตว์และมนุษย์เราอาจจะเรียกว่าสิ่งแวดล้อมทางชีวภาพ
(Biological Environment) ก็ได้

2) ส่ิงไม่มีชีวิต (Abiotic Environment) เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติท่ีไม่มีชีวิต
อาจจะมองเหน็ หรอื ไม่ก็ได้ เช่น ดิน น้า กา๊ ซ อากาศ ควัน แร่ธาตุ เมฆ รังสี ความร้อน เสียง ฯลฯ เรา
อาจเรียกวา่ สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ (physical Environment) ไดเ้ ช่นกัน

2.2 สิง่ แวดลอ้ มทีม่ นษุ ย์สร้างข้นึ (Man-Make Environment)

เปน็ สิง่ ท่ีมนษุ ย์ใช้ความรู้ความสามารถทไ่ี ด้รับการสั่งสอน สบื ทอด และพัฒนากันมาตลอด ซ่ึง
ไดแ้ บ่งไว้ 2 ประเภทคือ

1) ส่ิงแวดล้อมทางวัตถุ หรือสิ่งแวดล้อมที่สามารถมองเห็นได้ เช่น บ้านเรือน
เครื่องบิน โทรทัศน์ ฯลฯ สิ่งเหล่าน้ีสร้างขึ้นเพ่ืออานวยความสะดวก หรือตอบสนองความต้องการใน
การดารงชีวติ บางอยา่ งอาจมีความจาเปน็ แต่บางอย่างเปน็ เพยี งสิง่ ฟมุ่ เฟือย

2) สิ่งแวดล้อมทางสังคม หรือส่ิงแวดล้อมที่เป็นนามธรรม (Social Environment)
หรือ (Abstract Environment) เปน็ สง่ิ ท่ีมนุษย์สรา้ งขึ้นเพอื่ ความเป็นระเบียบสาหรบั อยูร่ ่วมกนั อยา่ ง
มีความสขุ สงิ่ แวดล้อมทางสงั คมได้แก่ระบอบการปกครอง ศาสนา การศกึ ษา อาชีพ ความเช่อื เจตคติ

ความรเู้ บ้ืองตน้ เกย่ี วกับสิ่งแวดล้อม 4

กฎหมาย ขนบธรรมเนียมประเพณี ระเบียบข้อบงั คบั ฯลฯ ส่ิงแวดล้อมท่ีมองไม่เห็นจะแสดงออกมาใน
รูปพฤตกิ รรม

(ก) สิ่งแวดลอ้ มทางธรรมชาติ (ข) ส่งิ แวดลอ้ มท่มี นษุ ย์สรา้ งขึ้น

ภาพท่ี 1.1 ประเภทของสง่ิ แวดลอ้ ม

3. สภาพแวดล้อมในฟารม์ สตั ว์เลีย้ ง
ในปัจจุบันประเทศไทยมีการเลี้ยงสัตว์หลายชนิด เร่ิมต้ังแต่การเล้ียงแบบง่าย ๆ ปล่อยให้หา

กินเองตามธรรมชาติ จนถึงแบบท่ีเลี้ยงเป็นฟาร์มปศุสัตว์รวมทั้งการเลี้ยงเพื่อป้อนหรือส่งโรงงาน
แปรรปู ดังนั้นวิธีการดูแลและบารุงรกั ษาสัตว์จงึ มีความแตกต่างกนั มากน้อยแล้วแต่ชนิดของฟาร์มสัตว์
เล้ยี ง โดยทัว่ ไปฟาร์มเกษตรกรมีระบบการเล้ียงแบบกึ่งการค้าและก่งึ อาชีพ นิยมเลี้ยงสตั ว์ไม่มากชนิด
เอาไว้เพ่ือบริโภคและใช้ประโยชน์ในครอบครัวและงานฟาร์ม เช่น การเล้ียงเป็ดหรือไก่ เป็นฝูงเล็ก
หรือเลี้ยงหมู 2-3 ตัว หรือเลี้ยงวัวควายตัวเพื่อไว้ใช้งานในฟาร์มและช่วยในการขนย้ายส่ิงของต่าง ๆ
ฟาร์มสตั วเ์ ลยี้ งแบบนี้โดยมากจะอาศยั เศษอาหารหรือผลผลิตเหลือจากฟารม์ มาใชเ้ ลย้ี งสตั ว์

ฟาร์มเล้ียงสัตว์ปัจจุบันมีท้ังฟาร์มสัตว์เลี้ยงขนาดกลางและฟาร์มขนาดใหญ่และมุ่งเล้ียงเพื่อ
การค้าอย่างแท้จริง โดยมีรายได้หลักมาจากการขายผลผลิตและผลิตภัณฑ์ที่พลอยได้จากสัตว์ ฟาร์ม
แบบนพ้ี บได้ทัว่ ไปในประเทศไทย เชน่ ฟารม์ เลย้ี งสกุ ร ไกไ่ ข่ ไก่เนอ้ื โคเน้อื และโคนม เปน็ ตน้

การเลี้ยงสัตว์ท่ีหนาแน่นในโรงเรือนก่อให้เกิดปัญหามลภาวะทางอากาศจากก๊าซแอมโมเนีย
ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ อนุภาคของฝุ่นละออง จุลชีพทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต ดังนั้น การจัดการ
สงิ่ แวดล้อมจึงเป็นงานที่ยุ่งยากสลับซับซ้อนและมีข้ันตอนการดาเนินการที่จากัด ผู้ที่มีหน้าท่ีเก่ยี วข้อง
ในการจดั การส่งิ แวดล้อมจึงควรมีความรูความเขา้ ใจสง่ิ แวดล้อมแตล่ ะสิ่งแวดล้อมทรี่ วมกัน เป็นระบบ
นน้ั เป็นอยา่ งดี ซง่ึ สิ่งแวดล้อมท่อี ยรู่ อบตวั มนุษยท์ ั้งทีม่ ีชวี ติ และไมม่ ชี วี ิต ที่มองเห็นและสามารถจบั ต้อง
ได้และไม่สามารถจับต้องได้ มีอิทธิพลเก่ียวโยงถึงกัน เป็นปัจจัยในการเก้ือหนุนซ่ึงกันและกัน
ผลกระทบจากปัจจัยหนึ่งจะมีส่วนเสริมสร้างหรือทาลายอีกส่วนหน่ึง อย่างหลีกเล่ียงมิได้ สิ่งแวดล้อม
เป็นวงจรและวัฏจักรท่ีเก่ียวข้องกันไปทั้งระบบ ดังน้ันส่ิงแวดล้อมเป็นคาที่มีความหมายกว้างมาก

ความรเู้ บ้อื งต้นเก่ยี วกบั สิง่ แวดลอ้ ม 5

ตามแต่ละมุมมองของศาสตร์แขนงต่าง ๆ จึงจาเป็นที่จะต้องทาความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายของ
ส่ิงแวดล้อม เพื่อเป็นพ้ืนฐานความเข้าใจ ในการนาไปใช้ในการจัดการสภาพส่ิงแวดล้อมในฟาร์มสัตว์
เลย้ี งได้อยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ

เป็นที่ทราบกันดีว่า คุณลักษณะต่างๆ ด้านการผลิตท่ีสัตว์แสดงออกมาน้ัน เป็นผล
เน่ืองมาจากปัจจัย ทางด้านพันธุกรรม และปัจจัยทางด้านส่ิงแวดล้อม ปัจจัยทางด้านพันธุกรรม
หมายถึง ขีดความสามารถทาง พันธุกรรมท่ีสัตว์ที่ได้รับมาจากพ่อแม่ ซึ่งก็คือพันธ์ุสัตว์หรือตัวสัตว์
น่ันเอง สาหรับปจั จยั ทางด้านสิ่งแวดลอ้ ม ได้แก่ ปจั จัยสภาพแวดลอ้ มต่าง ๆ รอบตัวสัตวท์ ม่ี ีผลต่อชวี ิต
ความเป็นอยู่ การเจริญเติบโตและการให้ผลผลติ ตลอดจนสุขอนามัยของสตั ว์เลี้ยง

ภาพท่ี 1.2 สภาพส่งิ แวดลอ้ มในฟาร์มสัตวเ์ ลีย้ ง

3.1 ความสาคญั ของสงิ่ แวดลอ้ มในการเลย้ี งสตั ว์
สงิ่ แวดล้อมมีบทบาทและความสาคัญต่อการเกษตรกรรม รวมท้ังการเล้ียงสัตว์เป็นอย่างมาก
เช่นเดียวกับ ปัจจัยอื่น ๆ ในส่ิงแวดล้อมนั้นทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นแหล่งที่มาของ
ปัจจัยต่าง ๆท่ีใช้ในการดารงชีวิต ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมจะช่วย
เอื้ออานวยให้การเลี้ยงสัตว์เป็นไปได้ด้วยดี นอกจากนี้ส่ิงแวดล้อมยังมีบทบาทและความสาคัญต่อ
ปัจจัยอ่ืน ๆ ในระบบเพราะทุกสิ่งทุกอย่างในส่ิงแวดล้อมมีความสัมพันธ์ต่อกัน ดังนั้นส่ิงแวดล้อมจึงมี
บทบาทและความสาคญั ตอ่ การเลีย้ งสัตว์ ในด้านการผลิต การคา้ และสังคม ดังนี้
1) ความสาคัญดา้ นการผลิต สิง่ มชี ีวติ ทกุ ชนิดรวมทัง้ สัตว์จาเป็นต้องอาศัยทรพั ยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อมในกระบวนการดารงชีวิต ทั้งนี้เพราะส่ิงแวดล้อมมีบทบาทสาคัญต่อการผลิตและ
กระบวนการผลิตสัตว์ ดังนี้

(1) เป็นส่ิงจาเป็นพ้ืนฐานที่ใช้ในการดารงชีวิต ในกระบวนการดารงชีวิตของสัตว์
จาเป็นตอ้ งอาศัย ปัจจัยพ้ืนฐานจากส่งิ แวดล้อม เช่น ออกซิเจนจากอากาศ น้าและพลังงานจากแหล่ง
ตา่ ง ๆ เป็นต้น สิง่ แวดลอ้ ม เปน็ แหล่งท่ีมาของปจั จัยสาคัญเหลา่ นี้

(2) เป็นแหล่งของวัตถุดิบที่ใช้ในการเลี้ยงสัตว์ ส่ิงแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ
เป็นแหล่งที่มาของวัตถุดิบท่ีใช้ในการผลิตสินค้าและบริการต่าง ๆ การผลิตวัตถุดิบอาหารสัตว์ต้อง

ความร้เู บอื้ งต้นเกยี่ วกับสง่ิ แวดลอ้ ม 6

อาศัยผลผลิตทางการเกษตร ซ่ึงจาเป็นต้องใช้ทรัพยากรธรรมชาติเป็นปัจจัยพ้ืนฐานในการผลิต เช่น
ขา้ วโพด กากถ่ัวเหลือง ปลายข้าว ฯลฯ หรืออาศัยวตั ถุดิบอาหารจากธรรมชาติโดยตรงแล้วนามาผ่าน
กระบวนการแปรรูป เช่น ปลาป่น แร่ธาตุ ฯลฯ หากพื้นท่ีใดขาดแคลนทรัพยากรธรรมชาติ หรือ
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมน้ันมีความเสื่อมโทรม การเล้ียงสัตว์ก็มักจะประสบปัญหาต่าง ๆ
เช่น ปัญหาการขาดแคลนวัตถุดิบท่ีใช้ในการเล้ียงสัตว์ ปัญหาวัตถุดิบมีราคาแพง ปัญหาต้านการผลิต
เป็นตน้

(3) เป็นส่ิงรองรับของเหลือท้ิงจากการผลิต ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไม่
เพียงแต่มีบทบาท สาคัญในด้านเป็นปัจจัยท่ีใช้ในการผลิตเท่าน้ัน แต่ยังเป็นแหล่งรองรับของเหลือทิ้ง
จากการผลิต ในการเล้ียงสัตว์ ย่อมมีของเสียท่ีสัตว์ขับถ่ายออกมา ตลอดจนส่ิงเหลือท้ิงจากการเล้ียง
สัตว์ซ่ึงจะมีการปล่อยคืนสู่สิ่งแวดล้อมทาง ธรรมซาติต่อไป ทั้งน้ีธรรมชาติก็จะมีกระบวนการทาง
ธรรมชาติท่ีจะเปล่ียนรูปของเหลือท้ิงเหล่านี้ให้กลายสภาพไป แต่ความสามารถของธรรมชาติในการ
รองรบั และกาจดั มีขีดจากัด ดังนนั้ ถ้าปริมาณของเหลือทิ้งเหล่านี้มีจานวนมากเกินไปการเปลี่ยนสภาพ
โดยวิธีการทางธรรมชาติไม่สามารถทาได้อย่างมีประสิทธิภาพ จาเป็นต้องอาศัยเทคนิคและวิธีการอ่ืน
มาช่วยในการกาจดั สิ่งเหลือท้ิงเหลา่ น้ี

2) ความสาคญั ด้านการค้า เนื่องจากสถานการณก์ ารค้าโลกมีการเปล่ียนแปลงสยู่ ุคการค้าเสรี
ที่มีข้อกาหนดเง่ือนไขต่าง ๆ ให้ประเทศสมาชิกดาเนินการ ประกอบกับสมาชิกกลุ่มประเทศสหภาพ
ยุโรปหรืออียู ซ่ึงเป็นตลาดท่ีมีกาลังซ้ือสูงและผู้บริโภคให้ความสาคัญด้านสภาวะสิ่งแวดล้อมของโลก
โดยนาการจัดการด้านส่งิ แวดล้อมของประเทศสมาชิกมาใช้เป็นขอ้ กาหนดทางการค้า รวมทั้งมาตรการ
ด้านคณุ ภาพและมาตรฐานสนิ คา้ สขุ อนามัยและสวัสดิภาพของสัตวเ์ ลยี้ ง

อย่างไรก็ตามแม้จะมีการมองว่ามาตรการเหล่านี้เป็นการกีดกันทางการค้าท่ีประเทศในกลุ่ม
ประเทศ สหภาพยุโรปสร้างแทนกาแพงภาษีที่กาลังจะปรับลดลงต่าสุดตามเงื่อนไขเปิดการค้าเสรีที่
ผูกพันไว้กับองค์การการค้าโลกที่ประกาศใช้ภายใน พ.ศ. 2543 สาหรับประเทศพัฒนาแล้ว และ พ.ศ.
2542 สาหรับประเทศกาลังพัฒนา ซ่ึงประเทศไทยในฐานะประเทศสมาชิกท่ีเป็นประเทศผู้ส่งออก
สินค้าปศสุ ัตว์ จาเป็นตอ้ งมีการพัฒนาและปรับปรงุ คณุ ภาพและมาตรฐานสินค้าตามกฎเกณฑ์ทส่ี ากล
กาหนด ซ่ึงส่ิงแวดล้อมและการจัดการสิ่งแวดล้อมท่ีเกี่ยวข้องกับการเล้ียงสัตว์จะเป็นปัจจัยหน่ึงที่เข้า
มามบี ทบาทสาคญั ตอ่ ธุรกิจการสง่ ออกสินค้าปศุสัตว์

3) ความสาคัญด้านสังคม ดังท่ีได้กล่าวมาเบ้ืองต้นว่าธรรมชาติมีขีดจากัดในการรองรับสิ่ง
เหลือทิ้งจากการผลิต ซึ่งหากปริมาณส่ิงเหลือท้ิงมีจานวนมากเกินไป ธรรมชาติไม่สามารถรองรบั และ
กาจัดสิ่งเหลือท้ิงได้อย่างมปี ระสิทธิภาพ ดังนัน้ หากมีการสะสมของกากขยะเหล่าน้ี เมื่อถึงจุดหน่งึ ก็จะ
เกิดเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมทท่ี วีความรุนแรงและสง่ ผลกระทบตอ่ ชุมชนท่ีอยู่ใกล้เคียง ดงั เช่น มลภาวะ
ส่งิ แวดลอ้ มของฟารม์ เลยี้ ง สตั ว์ท่เี ป็นปัญหาความขัดแย้งกบั ชมุ ชนซึ่งนับวันจะขยายวงกวา้ งขนึ้ เรอื่ ย ๆ
และทวคี วามรุนแรงมากย่ิงขนึ้

ความรู้เบอื้ งต้นเก่ยี วกับส่ิงแวดล้อม 7

ในอดีตฟาร์มเลี้ยงสัตว์มักมีทาเลที่ตั้งอยู่ตามแถบชานเมืองที่ห่างไกลชุมชน แต่สะดวกต่อการ
คมนาคมขน ส่งผลผลิต ทั้งน้ีเกษตรกรส่วนมากขาดความเอาใจใส่และรับผิดชอบต่อการจัดการสิ่ง
เหลือท้ิงจากการผลิต จึงทาให้มีการสะสมส่ิงเหลือท้ิงเหล่าน้ีมากข้ึนเร่ือย ๆ ต่อมาเมื่อประชากรมี
จานวนเพิ่มข้ึน ชุมชนมีการเติบโตและเจริญขยายขอบเขตสู่ชานเมือง ประกอบกับการขยายตัวของ
ธุรกิจการเลี้ยงสัตว์ ทาให้ปัญหาต้านส่ิงแวดล้อมจากการเล้ียงสัตว์ เช่น ปัญหาน้าเสีย มลพิษกลิ่น
เสียง ฝุ่น และอ่ืน ๆ ทวีความรุนแรงมากยิ่งขึน้ สร้างความราคาญใจและรบกวนความเป็นอยู่ของคนใน
ชุมชน จนก่อเกิดปัญหาการกระทบกระท่ังและความขัดแย้ง เช่น มีการเผาฟาร์ม มีการรวมตัวกัน
ประท้วงไลท่ ี่ของชาวชมุ ชน เป็นต้น ดังน้ันจึงมคี วามจาเป็นที่เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ต้องใหค้ วามเอาใจใส่
และมีการปฏิบตั ิกาจัดส่ิงเหลือทงิ้ อย่างถูกต้อง โดยเฉพาะกฎหมายและมาตรการต่างๆ ท่ีเกี่ยวข้องกับ
การจัดการส่งิ แวดลอ้ มในการเลีย้ งสัตว์จาเป็นตอ้ งมีการบงั คับใช้ แมว้ า่ เกษตรกรจะมคี วามย่งุ ยาก และ
ตอ้ งเสียค่าใช้จา่ ยเพิ่มข้นึ แต่ในระยะยาวจะส่งผลิตต่อเกษตรกรสตั วเ์ ล้ียงและสงั คมผู้บริโภค

สิ่งแวดล้อมในการเล้ียงสัตว์มีบทบาทและความสาคัญในด้านการผลิต การค้า และสังคม
ชุมชน โดยท่ีผู้ ประกอบการเลี้ยงสัตว์จะมีบทบาทต่อการจัดการปัจจัยต่าง ๆ ของส่ิงแวดล้อมให้มี
ความเหมาะสมและเอ้ือประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตตามขีดความสามารถทาง
พันธุกรรมของสัตว์ ตลอดจนสุขอนามัยของสัตว์ รวมท่ังกาหนดและสร้างคุณภาพและมาตรฐานของ
ผลผลติ จากสตั ว์

ความรเู้ บอ้ื งต้นเกี่ยวกบั สิง่ แวดล้อม 2

เอกสารอ้างองิ

เกษม จันทรแ์ กว้ . 2547. การจัดการสิ่งแวดล้อมแบบผสมผสาน. พมิ พ์คร้งั ที่ 2. กรงุ เทพฯ :
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

เกษม จันทร์แก้ว. 2553 .วิทยาศาสตร์สิง่ แวดลอ้ ม พิมพ์ครงั้ ท่ี 2. กรุงเทพฯ :
มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์.

จักรกริศน์ เนือ่ งจานง. 2559. สขุ ศาสตร์ปศุสตั ว์. พมิ พค์ รงั้ ที่ 2 กรุงเทพฯ :
จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลยั .

ธวชั ชยั ศุภดษิ ฐ์. 2551. การจัดการอนามยั ส่ิงแวดลอ้ มในภาคปศุสัตว์. พมิ พค์ รั้งที่ 2.
กรุงเทพมหานคร

นิภาดา สองเมอื งสุข. 2542. การจดั การสิ่งแวดล้อมในฟารม์ สตั วเ์ ลีย้ ง. แพร่.
แผนกวชิ าสัตวศาสตร์ วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยแี พร่. เอกสารคาสอน.

แผนกเศรษฐกจิ การเกษตร .2548. การเลีย้ งไกไ่ ขใ่ นระบบโรงเรือนแบบปิด. กรุงเทพฯ :
กองวิชาการ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย. (อัดสาเนา)

พรสวรรค์ ดษิ ยบตุ ร. 2544 .ชวี ติ กับสงิ่ แวดล้อม. [ออนไลน์]. สืบคน้ ไดจ้ าก :
http://www.tistr.or.th/t/publication/index.asp. 20 เมษายน 2552.

ภาณี คูสุวรรณ์ และศจพี ร สมบูรณ์ทรพั ย์ .2546 .ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม .กรุงเทพฯ :
เอมพนั ธ์ จากดั .

รงุ่ นภา รตั นราชชาติกุล. 2544. “การจัดการของเสยี ในฟารม์ สกุ ร” วารสารสตั วแพทย์.
11 (2): 40-47.

ศิรลิ ักษณ์ วงส์พเิ ชษฐ. 2543. “ส่งิ แวดล้อมกบั สขุ อนามยั ของสตั วเ์ ล้ยี ง”. วิทยาศาสตรส์ ขุ ภาพสัตว.์
นนทบุรี : มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธิราช. หนา้ 39-25.

สกี ุน นุชชา. มปป. การจดั การสิง่ แวดลอ้ มในฟารม์ สัตวเ์ ลี้ยง. ตรงั . แผนกวชิ าสตั วศาสตร์
วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยแี พร่. เอกสารคาสอน. [ออนไลน์]. สืบคน้ ไดจ้ าก :
www.seekun.net/e-env-all.htm. 20 เมษายน 2553.

สรสชิ ฐ์ ชานาญแทน. มปป. การจัดการส่งิ แวดล้อมในฟารม์ สตั วเ์ ลย้ี ง. เชยี งใหม่.
แผนกวิชาสัตวศาสตร์ วทิ ยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีเชยี งใหม่. เอกสารคาสอน.