ส ำนวนไทย ภรภัทร คงธนชุณหพร
ส ำนวนไทย ค ำ เป็นหน่วยทำงภำษำที่เล็กที่สุดที่มีควำมหมำย กำรเรียนรู้ภำษำจึงเริ่มที่กำรรู้จัก ค ำ ประกอบด้วย เสียง กับควำมหมำย เรำน ำค ำมำเรียงเข้ำเป็นวลีและ ประโยค เพื่อสื่อควำมหมำยที่ต้องกำร
ส ำนวนไทย ส ำนวน คือ ถ้อยค ำ ข้อควำม หรือประโยคที่ใช้ใน ควำมหมำยเปรียบเทียบ ส ำนวนเป็นค ำหรือกลุ่มค ำที่ ต้องอธิบำยควำมหมำย ต้องตีควำม เรำจึงควรฝึก สังเกตส ำนวนและควำมหมำยของส ำนวน เมื่อจะน ำ
ส ำนวนไทย ส ำนวนมำใช้ ก็จะใช้ได้ถูกต้องทั้งถ้อยค ำในส ำนวน ควำมหมำยของส ำนวน และบริบทหรือเรื่องที่จะใช้ ส ำนวน เช่น ยุ่งเป็นยุงตีกัน ใช้เปรียบลำยมือที่ยุ่ง
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน ส ำนวนในควำมหมำยนี้มีหลำยประเภท ได้แก่ ค ำคะนอง หรือที่ภำษำอังกฤษเรียกว่ำ ค ำสแลง (SLANG) เป็นกำรใช้ค ำเปรียบเทียบแบบหนึ่ง เช่น ลิง หมำยถึง ซน เช่น เด็กคนนี้ซนเหมือนลิง หิน หมำยถึง ยำก เช่น ข้อสอบปีนี้หินมำก
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน ชักดำบ หมำยถึง ไม่จ่ำยเงินในกรณีที่ต้องจ่ำย เช่น ถ้ำวันนี้กินแล้วชักดำบอีกละก็ เรื่องถึง ต ำรวจแน่ ขำใหญ่ หมำยถึง นักเลงหรือนักโทษที่มีอิทธิพล เช่น ต ำรวจจับขำใหญ่ค้ำยำเสพติดได้แล้ว
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน ค ำพังเพย คือ ค ำที่กล่ำวขึ้นมำกลำงๆ ไม่เชิงสั่ง สอน ใช้เปรียบเทียบเพื่อให้เข้ำใจเรื่องที่พูดถึง เช่น กิ่งทองใบหยก หมำยถึง เหมำะสมกัน เช่น คนคู่นี้เหมำะสมกันเหมือนกิ่งทองใบหยก
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน ขนมผสมน้ ำยำ หมำยถึง พอเหมำะพอสมกัน เช่น สองคนนี้เหมือนขนมผสมน้ ำยำ หนูตกถังข้ำวสำร หมำยถึง ชำยผู้ได้ภรรยำร่ ำรวย เช่น เดี๋ยวนี้วิทยำเป็นหนูตกถังข้ำวสำรไปแล้ว
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน สุภำษิต คือ ค ำกล่ำวที่เป็นคติ มีควำมหมำยเพื่อ สั่งสอนให้ท ำหรือไม่ท ำ เช่น ซื่อกินไม่หมด คนกินไม่นำน หมำยถึง ซื่อตรงย่อม ได้รับควำมช่วยเหลือเสมอ ถ้ำคดก็ไม่มีใครเหลียวแล ถึงมีคนช่วยก็เพียงครั้งเดียว
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี หมำยถึง รักสิ่งใดก็ต้องรู้จัก ระมัดระวังให้ดี อย่ำปล่อยตำมใจ มิฉะนั้น ต้องเสียใจ ภำยหลัง เช่น พ่อแม่บ้ำนนั้นเขำดีนะ ไม่เคยให้ท้ำยลูกเลย เวลำ ลูกท ำผิดก็ว่ำกล่ำวตักเตือนหรือลงโทษ เข้ำท ำนองรักวัวให้ ผูกรักลูกให้ตี
ควำมหลำกหลำยของส ำนวน ค ำคม ค ำขวัญ คือ ค ำที่มีควำมหมำยลึกซึ้ง กินใจ ชวนให้จดจ ำ และน ำไปอ้ำงตำมยึดถือปฏิบัติ เช่น เด็กดีเป็นศรีแก่ชำติ เด็กฉลำดชำติเจริญ
ที่มำของส ำนวน ๑.ส ำนวนที่เกิดกจำกธรรมชำติ เช่น ตื่นแต่ไก่โห่ หมำยถึง ตื่นแต่เช้ำมืด ๒. ส ำนวนที่เกิดจำกกำรกระท ำ เช่น ไกลปืนเที่ยง หมำยถึง ไม่รู้อะไรเพรำะอยู่ห่ำงไกล ควำมเจริญ
ที่มำของส ำนวน ๓. ส ำนวนที่เกิดจำกสิ่งแวดล้อม เช่น ก้นหม้อยังไม่ทันด ำ หมำยถึง เลิกรำกันง่ำย ๔. ส ำนวนที่เกิดจำกอุบัติเหตุ เช่น ตกกระไดพลอยโจน หมำยถึง จ ำเป็นที่จะต้องเข้ำ ไปเกี่ยวข้องกับเหตุกำรณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อไม่มีทำงเลือก
ที่มำของส ำนวน ๕. ส ำนวนที่เกิดจำกระเบียบแบบแผนประเพณี เช่น ฝังรกฝังรำก หมำยถึง ตั้งถิ่นฐำนประจ ำ ๖. ส ำนวนที่เกิดจำกลัทธิศำสนำ เช่น ขนทรำยเข้ำวัด หมำยถึง มำจำกงำนท ำบุญก่อพระ ทรำยที่วัด
ที่มำของส ำนวน ๗. ส ำนวนที่เกิดจำกควำมประพฤติ เช่น กินข้ำวร้อนนอนตื่นสำย หมำยถึง มีชีวิตอยู่อย่ำง สบำย ๘. ส ำนวนที่เกิดจำกกำรเล่น เช่น สู้จนเย็บตำ มำจำกไก่ชน หมำยถึง สู้จนถึงที่สุด
ที่มำของส ำนวน ๙. ส ำนวนที่เกิดจำกนิยำยนิทำน เช่น มำก่อนไก่ (มำจำกนิทำนศรีธนญชัย) หมำยถึง มำแต่เช้ำมืด
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑. เป็นถ้อยค ำที่แสดงกำรเปรียบเทียบเสียดสี ประชดประชัน คือลักษณะข้อใด ๑. ส ำนวน ๒. สุภำษิต ๓. ค ำพังเพย ๔. ค ำคม
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๒. “คบคนให้ดูหน้ำ ซื้อผ้ำให้ดูเนื้อ” จัดอยู่ในข้อใด ๑. ส ำนวน ๒. สุภำษิต ๓. ค ำพังเพย ๔. ค ำคม
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๓. “จ ำไว้นะนักเรียน อย่ำท ำตัวเป็น...เดี๋ยวจะไม่มีใครเชื่อถือ” ควรเติมส ำนวนใดลงในช่องว่ำง ๑. กบเลือกนำย ๒. เด็กเลี้ยงแกะ ๓. เตี้ยอุ้มค่อม ๔. เก็บเบี้ยใต้ถุนเรือน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๔. ส ำนวนใด หมำยถึง เบียดบังคนที่ด้อยฐำนะกว่ำ ๑. อย่ำข่มเขำโคขืนให้กินหญ้ำ ๒. ถอยหลังเข้ำคลอง ๓. คำบลูกคำบดอก ๔. ท ำนำบนหลังคน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๕. ส ำนวน “นกสองหัว” ตรงกับข้อใดมำกที่สุด ๑. ตีสองหน้ำ ๒. จับปลำสองมือ ๓. สองฝักสองฝ่ำย ๔. เหยียบเรือสองแคม
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๖. ข้อใดมีควำมหมำยว่ำไม่ลงรอยกัน ๑. คว่ ำบำตร ๒. ปีนเกลียว ๓. โยนกลอง ๔. ตีขลุม
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๗. “ผมว่ำในหมู่พวกเรำต้องมี......ไม่อย่ำงนั้นพวกเขำจะรู้เรื่องนี้ ได้อย่ำงไร” ควรเติมส ำนวนใดลงในช่องว่ำง ๑. เกลือเป็นหนอน ๒. กินนอกกินใน ๓. เต่ำใหญ่ไข่กลบ ๔. ขนมผสมน้ ำยำ
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๘. ส ำนวนใดหมำยถึง “ให้แต่งงำนตำมใจสมัคร” ๑. เดินตำมผู้ใหญ่หมำไม่กัด ๒. ปลูกเรือนคร่อมตอ ๓. ปลูกเรือนตำมใจผู้อยู่ ผูกอู่ตำมใจผู้นอน ๔. ปล้ ำผีลุก ปลุกผีนั่ง
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๙. วิทยำจัดงำนแต่งงำนลูกสำวอย่ำงใหญ่โตโดยไม่จ ำเป็น ผลที่ ได้ไม่คุ้มค่ำ กำรกระท ำเช่นนี้ตรงกับส ำนวนใด ๑. เห็นช้ำงขี้ ขี้ตำมช้ำง ๒. ต ำน้ ำพริกละลำยแม่น้ ำ ๓. เอำเนื้อหนูไปปะเนื้อช้ำง ๔. ขี่ช้ำงจับตั๊กแตน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๐. สมปองโค่นต้นสักอำยุ ๑๐๐ กว่ำปี เพื่อต้องกำรน ำไม้นั้นมำ ท ำเก้ำอี้รับแขก กำรกระท ำเช่นนี้ตรงกับส ำนวนใด ๑. เห็นช้ำงขี้ ขี้ตำมช้ำง ๒. ต ำน้ ำพริกละลำยแม่น้ ำ ๓. เอำเนื้อหนูไปปะเนื้อช้ำง ๔. ขี่ช้ำงจับตั๊กแตน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๑. “เธอดูเขำซิใจด ำเหลือเกิน ขนำดเพื่อนเป็นลมต่อหน้ำยังท ำ ....ไม่คิดช่วยเหลือ” ควรเติมส ำนวนใด ๑. เอำหูไปนำ เอำตำไปไร่ ๒. ทองไม่รู้ร้อน ๓. หูทวนลม ๔. ตำบอดสี
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๒. “คนที่ท ำในสิ่งที่ผิดพลำดแล้วชักชวนให้คนอื่นเห็นดีเห็นงำม ด้วย” ตรงกับส ำนวนในข้อใด ๑. หมำหำงด้วน ๒. ตกกระไดพลอยโจน ๓. สอนจระเข้ให้ว่ำยน้ ำ ๔. ร ำไม่ดีโทษปี่โทษกลอง
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๓. มีผู้บริจำคเงิน ๕๐,๐๐๐ เพื่อสร้ำงตึกผู้ป่วยโดยไม่ประสงค์ ออกนำม ข้อควำมนี้ตรงกับส ำนวนใด ๑. ท ำบุญเอำหน้ำ ๒. ได้หน้ำได้ตำ ๓. ปิดทองหลังพระ ๔. คนตำยขำยคนเป็น
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๔. “เจ้ำบ่ำวและเจ้ำสำวคู่นี้มีควำมเหมำะสมกันมำก” ข้อควำม นี้ตรงกับส ำนวนใด ๑. กิ่งทองใบหยก ๒. ขนมผสมน้ ำยำ ๓. คู่พระคู่นำง ๔. หนังคู่กระดูกคู่
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๕. ส ำนวนใดสอนให้รู้จักเก็บออมทรัพย์ ๑. เอำมือซุกหีบ ๒. มีเงินเขำนับว่ำน้อง มีทองเขำนับว่ำพี่ ๓. เก็บเบี้ยใต้ถุนเรือน ๔. มีทองเท่ำหนวดกุ้ง นอนสะดุ้งจนเรือนไหว
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๖. คู่นี้แต่งงำนกันได้ไม่นำนก็เลิกร้ำงกัน ข้อควำมนี้ตรงกับ ส ำนวนใด ๑. ข้ำวใหม่ปลำมัน ๒. ไม่ทันก้นหม้อข้ำวด ำ ๓. แม่สื่อแม่ชัก ๔. แม่ม่ำยทรงเครื่อง
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๗. ส ำนวนในข้อใดมีวิธีอุปมำต่ำงกับข้ออื่น ๑. ไก่แก่แม่ปลำช่อน ๒. ของหำยตะพำยบำป ๓. เขียนเสือให้วัวกลัว ๔. ปำกเหยี่ยวปำกกำ
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๘. ส ำนวนในข้อใดมีที่มำต่ำงจำกข้ออื่น ๑. วัดรอยตีน ๒. เล็กพริกขี้หนู ๓. แตงเถำตำย ๔. ขมิ้นกับปูน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๑๙. คนที่ท ำอะไรไม่เอำจริง แต่เอะอะเกินกว่ำเหตุ กล่ำวเป็น ส ำนวนว่ำอย่ำงไร ๑. กระต่ำยตื่นตูม ๒. หมำในรำงหญ้ำ ๓. ตระเข้ขวำงคลอง ๔. หมำเห่ำใบตองแห้ง
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๒๐. “จับเสือมือเปล่ำ”หมำยควำมว่ำอย่ำงไร ๑.ท ำงำนโดยขำดควำมรอบคอบ ๒. เผชิญกับเหตุกำรณ์ร้ำยโดยไม่มีทำงสู้ ๓. ท ำงำนใหญ่โดยไม่มีทุนหรือเครื่องมือ ๔. ท ำงำนที่ต้องลงทุนแต่น้อย
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๒๑. ค ำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดใช้ไม่ถูกต้อง ๑. ญำญ่ำมำท ำงำนไม่ทันเพรำะกำรจรำจรติดขัด ๒. เจ้ำหน้ำที่ต ำรวจก ำลังสอบสวนเจ้ำของร้ำนทองที่ถูกปล้น ๓. ถนนที่ตัดใหม่จะช่วยผ่อนคลำยกำรจรำจรที่คับคั่งให้ดีขึ้น ๔. คุณอย่ำเผลออย่ำงนี้อีกนะ ถ้ำผมไม่อยู่คุณจะเอำกุญแจ ดอกส ำรองที่ไหน
แบบฝึกหัดส ำนวน ค ำพังเพย สุภำษิต ๒๒. ค ำที่ขีดเส้นใต้ในข้อใดใช้ได้ถูกต้อง ๑. ชุมชนนี้มีผู้คนอยู่คับคั่ง ๒. รำกฐำนของตึกนี้ดูหนำแน่นมำก ๓. เครื่องเงินต้องขัดด้วยน้ ำยำจึงจะดูแวววำว ๔. อั้ม! วันนี้เช็ดบ้ำนให้สะอำดล่ะ เย็นๆ จะมีแขกมำ