หน่วยการเรียนรู้ที่ 1.4 พระพุทธศาสนากับการพัฒนาตนและครอบครัว

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 1

ประวตั แิ ละความสาคญั ของพระพทุ ธศาสนา

เร่ือง พระพทุ ธศาสนากบั การพฒั นาตนและครอบครวั

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้
๑. อธบิ ายการเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนาหรอื ศาสนาทตี่ นนบั ถอื สปู่ ระเทศไทยได้
๒. วิเคราะหค์ วามสาคญั ของพระพทุ ธศาสนาหรอื ศาสนาทต่ี นนบั ถอื ทมี่ ตี อ่ สภาพแวดลอ้ มในสงั คมไทยรวมทง้ั

การพฒั นาตนและครอบครวั ได้

พระพุทธศาสนากบั การพฒั นาตน

การพัฒนา หมายถึง การปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลง
อะไรบางอย่างให้ดีข้ึน โดยอาจเป็นส่ิงที่ยังไม่ดีให้กลายเป็นดี
หรอื สง่ิ ทดี่ อี ยแู่ ลว้ ใหด้ ยี ง่ิ ขนึ้ โดยเฉพาะการพฒั นาตนเอง ซง่ึ
อาจมองได้เป็น ๒ ทาง คือ การพัฒนาตนให้เป็นคนดี กับ
การพัฒนาตนให้เป็นคนเก่ง พระพุทธศาสนามีหลักธรรมที่
ส่งเสริมให้มนุษย์สามารถพัฒนาตนให้เป็นท้ังคนดีและคนเก่ง
อยู่มากมาย ตัวอย่างหลักธรรมเหล่านี้ ได้แก่ เบญจศีล
เบญจธรรม อิทธบิ าท 4 พละ 5 เป็นตน้

เบญจศลี

หลักธรรมทว่ี า่ ดว้ ยการรกั ษากายวาจาใหเ้ รยี บรอ้ ย เวน้ จากความชว่ั ๕ ประการ

๑. เวน้ จากการฆา่ การเบียดเบยี นสัตว์โลกท้ังปวง

๒. เวน้ จากการถอื เอาสง่ิ ของท่ีเขามไิ ด้ให้ การฉ้อโกง
การทาลายของผอู้ ื่น
๓. เวน้ จากการประพฤตผิ ิดในกาม ไม่ละเมดิ

สง่ิ ที่ผู้อนื่ หวงแหน

๔. เว้นจากการพูดเท็จ

๕. เว้นจากการด่มื น้าเมา และส่ิงเสพติดท้ังปวง

เบญจธรรม

หลักธรรมทค่ี กู่ บั เบญจศลี มงุ่ เนน้ การกระทาเพิ่ม มใิ ชก่ ารละเวน้ อยา่ งเดยี ว มี ๕ ประการ

๑. มีเมตตา กรุณา
๒. หาเล้ียงชพี ในทางสุจรติ
๓. สังวรในกาม ควบคมุ ตนในกามารมณ์
๔. มคี วามสตั ย์

๕. ไม่ประมาท ระลึกอยเู่ สมอว่าสงิ่ ใดควร สงิ่ ใดไม่ควร

คณุ ธรรม ทน่ี าไปสคู่ วามสาเรจ็ ๔ ประการ

ความมีใจรกั ในสงิ่ ท่ี ฉนั ทะ ความพยายามเขม้ แขง็
กาลงั ต้งั ใจทา วิริยะ อดทนทจ่ี ะทา

การวางแผน อทิ ธิบาท ๔ ความตัง้ ใจแน่วแนท่ ี่จะทา
ไตรต่ รองตามเหตุผล
วิมังสา
จติ ตะ

พละ ๕ หลกั ธรรมทเี่ ปน็ กาลังใจใหท้ างานลลุ ว่ งสาเรจ็ ได้

สทั ธา วิรยิ ะ สติ สมาธิ ปัญญา

ความเช่อื มั่น ความเพยี ร ความระลึกได้ มจี ติ ใจตัง้ มั่น มีความรู้ ชดั เจน
ในสง่ิ ทต่ี นกาลังทา ไมป่ ระมาท
กับเรอื่ งทก่ี ระทา

พระพุทธศาสนากบั การพฒั นาครอบครวั

พระพุทธศาสนาให้ความสาคัญกับครอบครัว เพราะถือว่า
ครอบครัวท่ีดีเป็นจุดเร่ิมต้นของการเรียนรู้และการพัฒนา
พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า จึ ง มี ห ลั ก ธ ร ร ม ที่ ส่ ง เ ส ริ ม ใ ห้ ม นุ ษ ย์ พั ฒ น า
ครอบครัวอยู่มากมาย ตัวอย่างหลักธรรมเหล่านี้ ได้แก่ ทิศ 6
และ กุลจริ ัฏฐิตธิ รรม

กุลจิรฏั ฐิติธรรม ๔ ของหมดร้จู ักหามาไว้
ของเกา่ รู้จักบูรณะซ่อมแซม
หลกั ธรรม รู้จกั ประมาณการกนิ การใช้
ตง้ั ผู้มีศีลธรรมเป็นพ่อบา้ นแม่เรือน
เพ่ือการพัฒนาใหส้ กุลยง่ั ยืน

ทิศ ๖ หลกั ธรรมที่บอกหน้าท่ีทีบ่ ุคคลพงึ ปฏบิ ัติตอ่ กัน โดยมีหลกั ธรรมทีเ่ ก่ยี วเน่อื ง
กบั การพฒั นาครอบครวั คือ ทศิ เบอ้ื งหน้า หรือ บิดามารดา

บุตรธิดาพึง บารุงบิดามารดา

• ทา่ นเลยี้ งมาแลว้ เลย้ี งท่านตอบ

• ช่วยทาการงานของท่าน

• ดารงวงศ์ตระกลู

• ประพฤตติ วั ใหเ้ หมาะสมกบั ความเป็นทายาท

• เม่ือท่านล่วงลับไปแลว้ ทาบุญอทุ ิศให้ทา่ น

ทศิ ๖ หลักธรรมทบ่ี อกหน้าท่ที บี่ คุ คลพึงปฏิบัติตอ่ กัน โดยมหี ลักธรรมที่เก่ียวเนอ่ื ง
กบั การพฒั นาครอบครัว คอื ทิศเบอ้ื งหนา้ หรอื บิดามารดา

บิ ด า ม า ร ด า พึ ง ป ฏิ บั ติ ต่ อ บุ ต ร ธิ ด า

• ห้ามปรามจากความชัว่
• ให้ตง้ั อยใู่ นความดี
• ให้ศกึ ษาศิลปวิทยา
• หาคูค่ รองท่สี มควรให้
• มอบทรัพยส์ มบัตใิ ห้ในโอกาสอันควร