คำภาษาถิ่นใต้ เทียบ ภาษากรุงเทพ อักษร ข

1

2

คำภาษาถนิ่ ใต เทยี บ ภาษากรงุ เทพ

อักษร ข

ชยั วฒั น์ สีแกว้
พ.ม.,ศษ.บ. (เกียรตินิยม),ศศ.ม.

เรยี บเรยี ง

3

คำภาษาถ่ินใต เทยี บ ภาษากรุงเทพ อกั ษร ข
ชัยวัฒน สีแกว

ขอ มูลทางบรรณานุกรมของหอสมดุ แหง ชาติ
Nation Library of Cataloging in Publication Data

ชยั วฒั น สีแกว
คำภาษาถน่ิ ใต เทยี บ ภาษากรุงเทพ อกั ษร ข
พิมพค รั้งแรก - - นครศรธี รรมราช : ๒๕๖๕
๒๔ หนา : ภาพประกอบ
๑. คำ/ถอยคำภาษาถ่นิ ใต ที่ขนึ้ ตนดว ยอกั ษร ข ๒. ออกเสยี งตามภาษาถ่นิ ใต ๓. ชนดิ และความหมาย
ของคำ ๔. เทียบคำภาษาถน่ิ ใตกบั ภาษากรุงเทพ
I.ชอ่ื เรือ่ ง

ISBN ISBN 978-616-478-089-5
สงวนลขิ สิทธ์ิ

สงวนลิขสทิ ธ์ิตามพระราชบญั ญตั ิลิขสทิ ธ์ิ พ.ศ. ๒๕๓๗
พิมพคร้งั แรก ๒๕๖๕
จัดพมิ พแ ละจำหนา ยโดย
นายชยั วัฒน สแี กว
๕๖/๗ ซอยหลังพพิ ธิ ภณั ฑ ถนนราชดำเนิน
ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครศรธี รรมราช
จงั หวัดนครศรธี รรมราช ๘๐๐๐๐
โทรศพั ท ๐๙๑ ๘๓๖ ๐๙๔๔

4

คาํ นาํ

คำภาษาถน่ิ ใต เทยี บ ภาษากรงุ เทพ อกั ษร ข เลม นี้ รวบรวมและเรียบเรียงขึ้นจำนวน ๓๕๔ คำ โดยใชข อมลู ภาษาถิ่นใตที่
ผเู รยี บเรียงเปนเจา ของภาษาโดยตรงวิธกี ารนำเสนอในแตล ะหนา ไดแบงออกเปน ๔ สว น สวนท่ี ๑ คำ/ถอ ยคำภาษาถ่ินใต ในสวน
นีอ้ าจเขยี นสะกดตรงหรือไมตรงกบั ภาษากรุงเทพก็ได สวนที่ ๒ ออกเสยี งตามภาษาถิ่นใต สว นน้เี ขยี นตามการออกเสียงตามภาษา
ถนิ่ ใตจ รงิ ๆ โดยใชพ ยญั ชนะ สระ และวรรณยกุ ตใหอา นออกเสียงเหมอื นหรือใกลเ คยี งกับภาษาถ่ินใตมากทส่ี ุด สว นท่ี ๓ ชนิด/
ความหมาย และสวนที่ ๔ คำ/ถอ ยคำกรงุ เทพ หรือภาษากลาง หรอื ภาษาราชการ หรอื ภาษามาตรฐาน

ปจจบุ นั การเปลยี่ นแปลงทางภาษาเกดิ ข้นึ ไดงา ยและรวดเร็ว เนื่องจากความเจริญกาวหนาทางเทคโนโลยี การศึกษา การ
สอื่ สารในวิทยุ โทรทัศน และส่อื อิเล็กทรอนิกสอ่ืน ๆ ลวนมีอิทธิพลสำคญั ทำใหภาษาเปลย่ี นแปลง เยาวชนรนุ ใหมบ างคนไมเ คย
ใชคำศพั ทภ าษาถิ่นท่ีพอแมปูยา ตายายของตนใช แมว า บางคนพูดสำเนยี งภาษาถ่ินแตใ ชคำศัพทและสำนวนเปน ภาษากรงุ เทพ หรอื
ภาษากลาง หรือภาษาราชการ หรอื ภาษามาตรฐาน หากไมม กี ารบันทกึ รวบรวมไวเ ปน ลายลกั ษณอักษร ภาษาถ่ินบางคำหรือบาง
เสียงอาจสญู หายไปเรว็ กวา เวลาอันควร

หนังสอื เลม น้ีจึงเปนทางหนึ่งท่ีมสี ว นชวยอนรุ กั ษ สบื สานภาษาถน่ิ ไวใ หอนุชนรนุ หลงั ไดศึกษา เรียนรชู วยใหผสู นใจภาษาถน่ิ
ไดรจู กั คำ/ถอยคำภาษาถ่ิน และสามารถนำไปใชไดถ กู ตอ งตามกาลเทศะ และโอกาสทเ่ี หมาะสม และอำนวยประโยชนแกผทู ่ีสนใจ
ศึกษาดา นภาษาและวัฒนธรรม นอกจากน้จี ะชวยเปนสอ่ื สรา งสรรคค วามเขาใจอนั ดรี ะหวา งชนทุกภมู ภิ าค ทุกชาติ ทุกภาษา อนั
เปน แนวทางนำไปสคู วามรกั ความสามัคคี ความเขา ใจที่ดีและความสันติสุขของมวลมนุษยชาติ

หวงั เปนอยางย่ิงวา คำภาษาถ่ินใต เทียบ ภาษากรุงเทพ อักษร ข เลมนี้ สามารถเอ้ือประโยชนตอการศึกษาคนควา ชว ย
เสริมสรางความรคู วามเขาใจ ภาษาถิ่นใตใ หกวา งขวางและลึกซึง้ ย่งิ ขนึ้ และยงั เปน การชว ยสืบสาน อนุรักษ และธำรงไวซ งึ่ วัฒนธรรม
ทางภาษา อันเปน เอกลักษณและมรดกสำคญั ยง่ิ ของชาตไิ วใหค งอยูคูแ ผนดินสบื ไป

ดว ยความปรารถนาดี

ชัยวฒั น สแี กว

สารบัญ 5

ขอ แนะนำการใชหนงั สอื ภาษาถิ่นใต เทียบ ภาษากรงุ เทพ อกั ษร ข ๖
หมวดอักษร ข ๗
บรรณานุกรม ๒๓

6

ขอ แนะนำ

การใชห นงั สอื คำภาษาถน่ิ ใต เทียบ ภาษากรุงเทพ อักษร ข

--------------------------------
๑ เรียงลาํ ดบั คาํ ตามหลกั การเรียงลาํ ดบั คาํ ในพจนานกุ รม
๒ ในแต่ละหนา้ ไดน้ าํ เสนอนาํ เสนอโดยแบ่งออกเป็น ๔ส่วน
สว่ นท่ี ๑คาํ /ถอ้ ยคาํ ภาษาถ่ินใต้
สว่ นท่ี ๒ออกเสียงตามภาษาถ่นิ ใต้
ส่วนท่ี ๓ชนดิ /ความหมายของคาํ /ถอ้ ยคาํ
สว่ นท่ี ๔ถอ้ ยคาํ กรุงเทพ (ภาษากลาง ,ภาษาราชการ,ภาษามาตรฐาน)
๓ บอกชนดิ ของคาํ (สว่ นท่ี ๓) โดยเขยี นอกั ษรย่อไวห้ นา้ บทนยิ าม ซง่ึ ใชอ้ กั ษรย่อ ดงั นี้
น. หมายถงึ นาม
ส. หมายถงึ สรรพนาม
ก. หมายถึง กรยิ า
ว. หมายถึง วเิ ศษณ์
บ. หมายถึง บพุ บท
สนั . หมายถงึ สนั ธาน
อ. หมายถงึ อทุ าน

ตัวอย่าง

ขบ คอ็ บ ก. กดั เช่น หมาขบ ขบลกู กอ กดั ,แทะ

ขอ้ งไหล คอ้ งไล่ น. ภาชนะสานใชจ้ บั ปลาไหล ลนั
๔ การเขยี นบทนยิ าม หรอื อธิบายความหมายของศพั ท์ เขยี นสนั้ กระชบั อ่านเขา้ ใจงา่ ย เชน่
ขดั หมาด คดั มา้ ด ก. น่งั ขดั สมาธิ ขดั สมาธิ
ขา้ งตีน คา้ งต๋นี ว. ทศิ เหนอื ทิศเหนอื
๕ การเทียบคาํ ศพั ทภ์ าษากลาง หรอื ภาษากรุงเทพ หรอื ภาษาราชการ หรอื ภาษามาตรฐาน (ส่วนท่ี ๔)เขยี นกาํ กบั ไวเ้ พ่ือใหศ้ กึ ษาเปรยี บเทียบได้
อย่างชดั เจน เชน่
ขพี้ รา้ ไฟ คผี้ รา่ ไคว่ น. ช่ือพืชลม้ ลกุ ประเภทผกั ชนิดหนึง่ ฟักขา้ ว
ขหี้ ก คฮี้ ็อก ก. พดู ไม่จรงิ ,พดู เท็จ โกหก
๖. คาํ /ถอ้ ยคาํ ท่ีใชเ้ ป็นสาํ นวน จะ เขยี นคาํ จะเขยี นอกั ษรยอ่ สาํ ไวใ้ นวงเล็บ เป็น (สาํ ) และเรยี งไวห้ นา้ ชนดิ ของคาํ เช่น
ขกี้ า้ ง คกี้ ่าง (สาํ ) ว.ลกั ษณะของคน สตั วท์ ่ีผอมมาก ผอมแหง้
เขข้ บ เคค้ ็อบ (ศาํ ) ว. คาํ ดา่ จระเขก้ ดั

7

หมวดอักษรข

คำ/ถอยคำภาษาถน่ิ ใต ออกเสียงตามภาษาถ่ินใต ชนดิ /ความหมาย เทยี บคำ/ถอยคำภาษากรงุ เทพ
(ภาษานครศรธี รรมราช) (ภาษานครศรีธรรมราช) (ภาษากลาง/ภาษาราชการ/ภาษามาตรฐาน)

ขก คอ ก ก.ใชขอ น้ิวมือเคาะลงบนศีรษะ มะเหงก

เขา หรือวัตถุอื่น ๆ,เขก,แขก็ ,โขก ก็ใช

ขดแขด็ คดแค็ด คอดแขด็ คอดแคด็ ว.คดไปคดมา คด
ขน ขน
น.นำ้ ทีต่ กมาจากเมฆเปนเม็ดเลก็ ๆ ฝน,ขน

, อวยั วะภายนอกของคนหรือสัตว

มลี ักษณะเปนเสน คลายผมหรอื เปน แผน บาง ๆ

เชน ขนแมว ขนนก ก.นำส่ิงของตาง ๆ

จากท่หี นงึ่ ไปอีกท่หี น่งึ หลาย ๆครงั้

ขนข้ึน ขนค้นื ก.เมฆตัง้ เคา,มเี มฆฝน ฝนตงั้ เคา
ขนดอกกลอ ง ขนดอ กกลอง
ขนตก ขนตอ ก ก.ขนออน ขนออน
ขนพลดั ขนผลัด
น.น้ำทต่ี กลงมาจากเมฆเปน เม็ดเลก็ ๆ ฝนตก
ขนพอง ขน พอง
ขนพา ขน ผา น.ฝนทต่ี กในชว งสรสุมตะวันตกเฉยี งใต ฝนเดอื นหา

ขนหนอน ขน นอ น ประมาณในชวงเดอื น เมษายน – พฤษภาคม

ขนออก ขนออก ก. ขนตัง้ ชันเน่ืองจากตกใจ หรอื อ่ืน ๆ,พองขน ก็ใช ขนลกุ

ขบ คอ็ บ น.ฝนท่ตี กตดิ ตอ กันหลายวนั ฝนตกนำ้ นอง
ขมขา ว คม คา ว
,ฝนตกหนัก
ขมปาก คมปา ก
น. ช่อื สัตวขนาดเลก็ ไมมีกระดูก หนอน,ตัวหนอน

น.ฝนที่ตกในหนา มรสุมตะวนั ออกเฉยี งเหนือ ฝน
ประมาณในชวงเดือนตลุ าคม – ธันวาคม กัด, แทะ
ก.กดั เชน หมาขบ ขบลกู กอ -
ก. ขมใหต น ขา วท่ีออกรวงสุกเตม็ ท่เี อนลมไปใน
ปากขม
ทศิ ทางเดยี วกัน เพ่ือความสะดวกในการ
เก็บดวยแกะ
ก. อาการของผูป ว ยท่นี ้ำลายมีรสขม,เบอ่ื อาหาร

8

ขมป คมป ว.รสขมจดั ขมมาก

ขมเหมือนเจด็ หมูน คม เม่ือนแจด มนู (สำ) ก.รสขมจัด ขมมาก

ขมเหมือนยาดำ คมเมื่อนยาดำ้ (สำ) ก. รสขมจดั ขมมาก

ขมเหง คม เหง็ ก. แสดงอาการแดกดนั แดกดนั

ขลงขลา ขลง ขลา น. ช่ือจังหวดั หนึ่งในภาคใต สงขลา

ขลบ ขลอบ น. ชอื่ พืชชนิดหน่งี ผลกินได ตะขบ

ขลวกเขลียกคลวกเคลยี กคลวกเคลย้ี กขลวกเขลียก ว.เฉอะแฉะเปน โคลนเปนเลน เละ

ขลอ กแขลก คลอ็ กแคล็กขลอ กแขลก คล็อกแคลก็ ว.ไมเ ปนงานเปนการ เลน ๆ,ไมจ ริงจัง

ขลอ ง ขลอง ก.หลง ๆ ลืม ๆ หลง ๆลืม ๆ

ขลาด คลา ด ก.กลวั กลวั

ขลาดตาขาว คลาดตา ขา ว ก.กลวั มาก หวาดกลัว

ขลาดเหมือนจง คลาดเมือ่ นจง ก.กลัว กลวั

ขลกุ ขลยุ คลกุ คลุย ว.อยา งสบาย,อยา งมีความสขุ สบาย

ขวักถั่ว ควักทวั่ น.ชอื่ พืชลม ลกุ ถว่ั ฝก ยาว

ขวักพรา ควกั ผรา น.ชื่อปลาทะเล ดาบลาว,ดาบลาวยาว

ขวัญขา วเทา หัวเรอื ขวญั เกลือเทาหวั ชาง (สำ) น. รคู ุณคา ของขาวและเกลอื -

ขวญั เมอื ง คว้นั เม่อื ง น.เปนช่อื ตวั ตลกเอกของหนังจนั ทรแ กว -

นายหนังตะลุงในจังหวัดนครศรธี รรมราช

คนในจังหวัดนครศรีธรรมราชจะไมเรียกวา "อายเมือง"

เหมอื นนายหนงั จังหวดั อนื่ ๆ แตเรียกวา "ลุงขวัญเมือง"

ขวัญเมืองมนี ิสยั เปนคนซ่ือ สุขุม เอาการเอางาน

ขวญั เมอื ง

ขวดั ควด้ั ก.อาการอยางรถแลน บนท่ีขรุขระ เชน “รถขวัด” กระแทก
ขว้ันเชยี ก ควัน้ เฉยี ก ก. เอาเชอื กที่ตเี กลยี วแลว หลายเสนรวมเขากัน ฟน เชือก

ขวดมนั ขวดมน่ั ตามแนวเกลยี วจนกลายเปนเสน ใหญ ทวยอุด
ขวากปากกนิ ควากปากกิน้ น.อวยั วะสว นทายของสตั วปก ,อดุ กเ็ รยี ก เชน อดุ ไก พึ่งพาผูอ่ืน
(สำ) ว.เรร อน,ระหกระเหนิ ,ยากจน

9

ขวาง ควา ง ก.คอยกดี กันมิใหผูอ ื่นทำการตาง ๆไดโดยสะดวก ขดั ขวาง
ขวามี ความ่ี น.ฝาปดหมอขา ว,หมอ แกง ฝาละมี
ขวางหวัน ควา งวั่น ก.อาการเกะกะเกเร,ไมย อมใคร ดื้อ,รน้ั ,เกเร
ว.ลกั ษณะที่ขัดแยง กบั คนสว นใหญ
ขวางปอ ง ควางปอ ง น.การเลนของเด็กอยางหนึง่ ซอนหา
ขวา งราว ควางรา ว น. การเลนอยา งหนง่ึ โดยใชเมลด็ มะมวงหิมพานต -
วางบนรางไมไผแลวขวางใหเมลด็ มะมวงหมิ พาน
ตกจากรางไมไผ, ควดั ราว (ฟด ราว) กเ็ รียก

ขวานฟา ควานขวา น. ขวานหินขัดโบราณ ขวา งราว (ควดั ราว)
ขวานหนิ ขัด

ขวานฟา

ขวานยา ควา นหยา ก.หนั่ ใบยาสูบใหเปน เสน หั่นใบยาสูบ
ขวานรามสู ควานรามสูน น.ขวานใชงานชนิดหนง่ึ คมบาง สวนรมิ ของคมผายออก ขวาน

ท้ังสองขา ง

ขวานรามสูร

ขวาย ควา ย น.ปุยของเมลด็ พชื ชนิดหน่ึง หรือส่งิ ที่คลายกนั ฝาย,สำลี

10

ขวดิ ตงุ คว้ิดตงุ ก. หกคะเมน,ตลี งั กา มวนหนา

ขวิดโหยง คว้ดิ โยง ,มว นหลัง
ขวีในพุง ควไี่ นพ ุง
ขวีหนวยขวาย ควีน่ ว ยควา ย ก.การเลน ของเด็กอยา งหน่งึ กระดานหก
ขวีหวั สวด ควฮ่ี ่วั สว ด
ขอแขง คอแขง น.ชอ่ื โรคอยา งหนึง่ วัณโรค
ของ คอง
น. ชือ่ ฝข นาดเล็ก ฝ
ขอ งใจ คอ งใจ
ขอชีวติ ขอช่หี วิด น.ช่อื ฝมหี วั มากกวาหน่งึ หวั ฝ
ของเชงิ คองเชงิ่
ของแหลง คอ งแลง น.อวยั วะขอ ตอระหวางขากับเทา ขอ เทา

ของไหล คองไล น. ภาชนะสานสำหรับใสป ลา “เอาปลาใสขอ ง” ตะของ,เก่ียว,แขวน

ก. เกยี่ ว หรอื แขวน เชน “ของเส้อื ที่เหล็กโคน”

ก. ยงั คา งคาใจ,ยังสงสัย สงสยั ,กงั วล

ก. ขอรองใหไ วช วี ิต,อยาฆา ขอใหไวชีวิต,ขอชีวติ ไว

ก. เชอื กพนั ทต่ี นี ววั หรอื ควาย เชน “วัวขอ งเชิง” พัน

น. ส่ิงแสลงโรค หา มมิใหรับประทาน เพราะจะทำใหอาการ ของแสลง

ของโรคกำเริบ

น.ภาชนะสานใชจ ับปลาไหล ลัน

ขอด คอ ด ก.ตกั ดว ยความพยายาม เชน “ขอดน้ำในเนียง” ของไหล
ขอน คอ น น. ทอนไม ว.ไมสมดลุ ,เอยี ง -
ขอบดง คอ บดอง น. ขอบของกระดง,เคร่ืองในสัตวเชนววั ควาย ซุง,เอยี ง
ขอบกระดง,กระดง
ขอปน ท่เี ปน ปมหนารอบผา ขร้ี ิ้ว
ขอเมยี ขอปน ก. ขอซื้อของท่ีเจา มีอยเู พยี งเลก็ นอ ย ขอแบง,ขอซื้อ
ขอสักหยุมถิ ขอ เมี่ย ก. ทาบทามฝา ยหญิงเพ่ือแตง งาน สขู อ
คอ ซักยมุ ทิ ก.ขอสักหนอย,สกั หยิบมือ ขอสกั หยิบมือเถอะ

11

ขอหมามบาป คอมา มบา บ อ. คำกลา วขอโทษหรอื ขอขมาเม่อื จะกลา วถึงสงิ่ ที่ไมดี ขอโทษเถอะ

ขอแหลง หรือไมส มควรพดู เชนพูดถึงความชั่วของคูอริ เปนตน

ขอย คอ แลง ก. กิรยิ าอาการหรือคำพดู ทีแ่ สดงถึงการตองการ คนื ดี

ขอ ไล เปนมิตรหรือคืนดเี หมือนเดิมหลังจากทโี่ กรธหรอื กนั
ขงั หราง
ขดั หรอื ไมพดู จากนั มาชว งเวลาหนง่ึ
ขัดโครงควาย
ขัดจอ งมอง คอย ก. กิรยิ าทใ่ี ชใมเ ก่ยี วผลไมห รือสงิ่ ของที่อยใู นระยะทสี่ งู ลงมา สอย
ขัดจางหยาง
ขัดนองแนง ฉอย ก็ใช
ขดั นำ้
คอ ไล ว. อวัยวะเพศโผล (คำผวน) ไขออก
ขัดลำ
ขัดลำกลอง คัง่ ราง ก.ตอ งโทษจำคกุ ติดคกุ
ขัดลูกขี้
ขดั สักเค คดั้ ก. ทำสงิ่ ใดไมเกดิ ผลดี และยงั สง ผลรา ยแกต นเอง โชคราย
ขัดหมาด
ขัดเหมน คั้ดโครง ควา ย ก. ลายขดั อยางหน่ึง แบบ “ยกหน่ึงขมหน่งึ ” ลายขัด
ขัดหลัก
ขันนอกปอ คดั จอ งมอง น. นุงผา ขัดเตยี วสนั้ ขัดเตียว
ขันลกู ลอย
คัดจา งยา ง น. ช่อื ทารำของมโนราหท า หนงึ่ ขัดจางนาง
ขับบท
ขับหมาเม้นิ คดั หนองแหนง ก.แหยข าตัวเองเขา ไปขดั ขาของผอู ืน่ ใหเ สยี หลักหรอื ลม ลง ขัดขา
ขา
ขาไตร คดั หนาม ก.นำกะปมาบรรจุในภาชนะปากแคบ เชน ไห ปดฝาใหแนน หมกั

ปด ดว ยใบขนนุ ขัดดวยไมไผเ หลาแบน ๆ ตอ มาน้ำเคย

จะออกมาทป่ี ากไห เรียกวา “น้ำเคยปากไห”

รสชาตอิ รอ ย ใชแ ทนน้ำปลาได

คดั ลำ่ ว.ยงิ ไมออก (ใชแกป น) ไมป ระท,ุ ยิงไมออก

คดั ลำ่ กลอ ง ว. ภาวะท่ผี ชู ายปสสาวะไมออก ปส สาวะขัด

คดั หลกู คี้ ก. เร่มิ ตน สานภาชนะ เร่ิมตนสาน

คัดส้กั เค (สำ) ก. ขดั คอ -

คดั มา ด ก. น่งั ขดั สมาธิ ขัดสมาธิ

คัดเมน ก.นุงโจงกระเบนอยางส้นั โจงกระเบน

คัดล่กั ก. ลงกลอนประตู ใสกลกั ,ลงกลอน

ค่ันนอ กปอ ว. ทา ดที ีเหลว ทา ดที ีเหลว

ขน้ั หลกู ลอ ย น.ขันน้ำใบเล็กท่ลี อยในขันใบใหญ ขันใบเลก็

เพ่อื ใชตกั น้ำในขันใบใหญไปใช, จอกลอย ก็เรียก

คบั บอด ก. รอ งเปน ทำนอง เชน ขับหนงั ขบั โนราห,วาบท ก็ใช รอง,ขบั

คบั มา เมนิ้ ก. การปลุกเสกตามวธิ ไี สยศาสตร ปลุกเสก

คา น. พวกเดยี วกนั พวก

คา ไตร ก. ชอ่ื นกชนดิ หน่ึง แซงแซว

12

ขางตก คางตอ ก ว. ทิศตะวนั ตก ตะวนั ตก

ขา งตีน คา งตี๋น ว. ทิศเหนือ เหนอื

ขา งหวั นอน คา งหัว้ นอ น ว. ทศิ ใต ใต

ขา งออก คางออก ว. ทศิ ตะวนั ออก ตะวันออก

ขาฉ้ิง ขา ชิง้ ว. อาการทีเ่ ดินกะโผลกกะเผลก กะโผลกกะเผลก

ขาเฉ ขา เช ว. อาการทขี่ าสั้นยาวไมเ ทากัน กะแผลก

ขาด ขาด ก. หมดอายุ เชน บัตรขาด หมดอายุ

ขาดปด ขาดปด ก. ขาดทนั ที ขาด

ขาดหุน ขาดฮนุ ว. ไมเ ตม็ เตง็ “ไมเ ต็มบาท” “เสยี เชน ” กใ็ ช ไมเตม็ เต็ง

ขานเอ คานเอ น. บทไหวครูมโนราหตอนหนึ่ง มีรอง มีรบั ไมม ดี นตรีประกอบ -

ขาบ คา บ ว. ชือ่ สตั วเล้ือยคลาน มพี ิษชนิดหนงึ่ ตะขาบ

ขานเอ คานเอ ก. กลา วบทกาดครู หรือไหวครบู ทแรกในจำนวน ๔ บท -

ของมโนราห คือ ขานเอ เพลงหนา แตระ เพลงรายแตระ

และเพลทับเพลงโทน

ขาไปขามา ขา ไปขามา ว. เท่ียวของการเดนิ ทาง เทยี่ วไป เทีย่ วกลับ

ขาลิง ขาลงี น. ชอื่ พชื ชนิดหนึ่ง คลา ยขา แตขนาดเลก็ กวา ขา

ขามขอเดียว คา มคอเดยี้ ว (สำ) ว. ลกั ษณะรปู รางเตี้ยล่ำ มะขามขอเดียว

ขามเปย ก ขามเปย ก น.มะขามเปยก มะขามเปย ก

ขาหลวง คาลวง น.ผูว าราชการจังหวัด ผูวา ราชการจงั หวดั

ขามเล คามเล (สำ) น.เรียกไมที่วางในโลงสำหรับวางฟากตง้ั ศพ ขา มทะเล

,กานตอง ก็เรยี ก

ขามศพไปกอน คา มซอบไปกอ น ก. ยอมตายแทน ขา มศพไปกอน

ขายเคย คา ยเคย (สำ) ว. คา ยเคย ขายตวั

ขายไมขาด คายไมขา ด (สำ) ว. ตดั ไมข าด -

ขายหา น คายหา น (สำ) ก.แสดงความโงออกมา ปลอ ยไก

ขายหู คา ยฮู (สำ) ก. แสรงทำเปน ไมไดย นิ หูหนัก

ขายเหนียวออ คายเน่ยี วออ (สำ) ก. ชอบพูดคยุ คุยเกง

ขาวไย คา วไย บ.คาวไย (คำผวน) ไขย าว

ขาวเผิน คาวเพ่ิน บ. สีขาวเตม็ ไปหมด ขาวสะพรัง่

ขาวหลยุ คาวลุย บ. ขาว ขาวจั้วะ

ขาวหวอด คา ววอ ด บ. ขาว ขาวจว้ั ะ

ขา วเกา คา วเกา น. ขาวในฤดกู าลกอน ขา วคางป

ขาวค่วั คา วค้ัว น. ขา วเย็นทอี่ ุน ใหรอ นโดยผดั ในกระทะ ขาวผัด

13

ขา วดงั คาวดงั๋ น.ขา วที่ไหมต ิดกนหมอ ขาวตงั
ขา วท่อี ายุส้นั
ขา วเบา คาวเบา น.ขา วที่ใชเวลาปลูกมานาน ขา วตม
ขาวสะพรงั่
ขา วเปยก คา วเปย ก น.ขา วท่หี ุงใสนำ้ เยอะเพื่อกินท้งั น้ำท้งั ขา ว ลูกอม,ทอฟฟ

ขาวเผิน คา วเพนิ่ ว. ขาวไปท่ัว ขาวฝอ
ขา วลม,ขาวสกุ งอม
ขา วคว้ี คาวควี้ น.ของหวานทำจากน้ำตาลและคาราเมล เปนตน ขา วยำ

เคีย่ วจนเหนย่ี วแขง็ ทำเปน เสนยาวตดั เปน ทอ น ๆ ขาวเหลือเมื่อวาน
ไขยาว
หรือทำเปนกอ น หรอื เมด็ หอ ดวยกระดาษ ขา วตม
ขา ว
ขา วมาน คา วหมา น น. ขา วทีใ่ หร วงแตไ มมเี มล็ด ขา วหนึ่งหมอและ
แกงหน่ึงหมอ
ขาวยับ คาวหยบั น. ขาวเปลือกที่สุกงอมจนกอขา งลม
ขาวผุดผอง
ขาวยำ คาวยำ่ น. ชอื่ อาหารภาคใตช นิดหนึ่ง มสี วนผสมขา วสวย ขาวผุดผอง
ขาวผุดผอ ง
ผกั ตา ง ๆหน่ั ละเอียด และมเี ครื่องปรุงตาง ๆ ขา วนาป
ขายของ,ขายขาวแกง
และราดดวยน้ำมูดู เปน ตน ขาวจั๊วะ
ขาวตน ฤดู
ขา วเยน็ คาวเยน น. ขา วท่หี ุงเหลือไวต ้ังแตเมอื่ วาน ผอมแหง

ขาวไย คา วไย ว. ไขย าว(คำผวน) ข้ไี มลางกน

ขา วเปย ก คาวเปยก น. ขาวตม -
สรอ ยนกเขา
ขาวหนัก คาวนก่ั น.ขาวทีใ่ ชเ วลาในปลูกนานกวาออกรวงสกุ และเก็บเก่ียวได

ขา วหมอแกงหมอ คา วมอแกง มอ น.การเลย้ี งอาหารวธิ ีหน่ึง ที่ผมู ารว มงานทุกคน

นำขาวสวยและกบั ขาวใสหมอ นำมารบั ประทาน

รวมกนั กบั คนอืน่ ๆ

ขาวเหมือนลกู สาวจนี คาวเม่ือนหลกู เสา จีน๋ (สำ) ว.ผวิ ขาว

ขาวเหมอื นหมูขดู คา วเมือ่ นมขู ูด (สำ) ว.ผิวขาว

ขาวเหมือนหยวกกลวย คาวเม่อื นยวกกลว ย(สำ) ว.ผวิ ขาว

ขาวหยาม คาวยาม น.ขาวที่ปลูกตามฤดูกาลตามปกติ

ขา วหอยเลยี ง คา วหอยเลย่ี ง ว.การเลน อยา งหนงึ่ ของเด็ก

ขาวเหยียก คาวเยี๊ยก ว. ขาว ,ขาวหลุย ขาวหวอด ก็ใช

ขาวใหม คาวไม น. ขาวทีเ่ พงิ่ เกบ็ เกี่ยว

ข้กี า ง คก้ี า ง ว. ผอมมาก

ขีเ้ กง คีเ้ กง น. ชอ่ื ปลาทะเลตวั แบนเกล็ดขาวมแี ตม ดำ,ข้ีตงั ก็เรียก

ขเี้ กง คเ้ี กง ก. ถา ยอุจจาระแลวไมลางกน

ขเ้ี กง คาวานใหเพ่ือนลาง ค้เี กง คาวานใหเ ผอื นหลา ง

(สำ) ว.ตอ งคอยชำระสะสางเร่ืองเลวรายทค่ี นอืน่ ทำไว

ขขี้ ม คี้คม น.ชื่อปลาน้ำจืดชนดิ หน่งึ ,ลูกข้ีขม กเ็ รยี ก

14

ข้ขี ลาด ค้คี ลา ด ก. กริ ิยาอาการไมก ลา สู กลวั
หว ย
ข้ไี ก คีไ้ ก ว. ไมดี,มคี า นอย ขิง
ตกใจกลัว
ขีง ค่งี น.ชอื่ พืชลม ลกุ คลายขา เหงาใชเปน อาหารได ข้ขี ึน้ อยูบนกระหมอม
ข้ีเหนียว
ข้ีข้ึนหวั คี้ค้ึนฮ้วั (สำ) ว. กลัว ขเ้ี กียจ,เกียจครา น
ไมอ ยากชักชา ,ไมอยากโอเ อ
ขขี้ ึ้นอยูหมอ ม คีค้ ้นึ ยมู อม (สำ) ว. กลัว ขีไ้ คล
ข้ีไคล
ขี้ครอบพลก คค้ี รอ บพลอก (สำ) ว. ตระหนถ่ี ี่เหนยี ว
ขไ้ี คลมาก
ขีค้ รา น ค้ีคราน ก. ไมต องการทำงานหรือสงิ่ ใด ๆ นานมาก
น้ำครำ
ขค้ี รา นลำลาบ ค้ีครา นลำ่ หลาบ ก. ไมต องการชกั ชา
ชนั
ขไ้ี คล คไ้ี คล น. คราบเหง่ือไคล
ตระหน่ี,มัธยสั ถ
ขไี้ คลตัง ค้ีไคลตง๋ั น. คราบเหงอ่ื ไคลทเ่ี กาะตดิ แนน ลา งออกยาก โกง

ข้ไี คลปน ชา งไดส ักตัว ค้ไี คลป น ฉางไดส ั้กต้วั กอ นดิน
ไตปลา
(สำ) ว. ข้ไี คลมาก
เนื้อนอย
ขี้งอกเหด็ คี้ฮอกแหด (สำ) ว.ใชเ วลานานมาก หญาเจา ชู

ข้จี าน คี้จา น น.นำ้ สกปรกท่ขี งั อยตู ามใตถ นุ บาน

โดยเฉพาะสวนท่เี ปน ใตถนุ ครัว,ขีก้ รา ก็เรยี ก

ขช้ี ัน คี้ช่นั น.วสั ดสุ ำหรบั เปน เชื้อไฟทำจากเปลือกเสม็ด

หรอื ใบไมแหง ชุบน้ำมันยาง

ข้ชี ิด ค้ฉี ิด ว. ตระหนีถ่ เี่ หนียว,หวงสิ่งของ,ไมเ อื้อเฟอ เผ่ือแผ

ขฉ้ี อ คชี้ อ ว. คดโกง,ใชเ ลห เพทบุ ายเพ่ือเอาทรัพยสนิ ของผอู ่นื

มาเปนของตน

ขด้ี นิ ค้ดี นิ้ น. ดนิ ทเี่ ปน กอนเล็ก ๆ

ข้ดี ี คด้ี ๋ี น. อาหารประเภทหมักดองชนิดหนง่ึ ทำจาก

กระเพาะปลากระด่ี เมื่อหนักไดทนี่ ำมาปรุงเปนกับขาว

ขโี้ ดก คโี้ ดก ว. มีเน้ือนอย มักใชแกผ ลไม เชน เรยี นขโ้ี ดก

ข้ีเตรย คเ้ี ตรย ว. ช่ือหญาชนิดหนง่ึ ดอกมกั ติดผา เมอ่ื เดนิ ผา น

ขเี้ ตรย

15

ข้ไี ต ค้ีตาย น.เถา ถานของไตจ ุดไฟที่เผาไหมแ ลว -

ขไี้ ถ คี้ไท น. กอ นดินทีเ่ กิดจากการไถ กอนขี้ไถ

ขท้ี านรม คถ้ี านหร็อม (สำ) น. เรียกของไมดี , ของที่ไมอยากได -

ขี้บดิ มวน คี้บิ้ดมว น ก. อาการท่ีถา ยอจุ าระยาก อาจมอี าการปวดทองรว มดว ย ทองผูก

ขแี้ ปง ค้แี ปง น. เศษแปง ทเี่ หลือจากการดี เสนขนมจนี เศษแปง

ข้เี ผียก คเ้ี ผ๊ียก น. ขเี้ ปยก ข้ีเปย ก

ข้ฝี น ค้ีขน น. เมฆฝน เมฆ

ข้ฟี นเหมือนยมุ เรียน คี้ควั่นเม่ือนยุมเรยี้ น

(สำ) น.ขีฟ้ นเยอะ ฟน ไมส ะอาด,ไมไดแ ปรงฟน

ขีพ้ รา ค้ีผรา น. ชอ่ื พชื ลมลกุ ประเภทผกั ชนิดหน่ึง ฝกเขยี ว

ขี้พราขาควาย ขผี้ รา ขา ควา ย น. ชอ่ื พืชลมลุกประเภทผักชนิดหนง่ึ ผลยาว ฝก เขยี ว

ข้พี รา ตดั ทอน ขผี้ รา ตัด้ ถอน (สำ) ว.ลักษณะของคนอวนเต้ยี อวนเต้ีย

ขี้พราไฟ ขผี้ รา ไคว น. ช่ือพืชลมลุกประเภทผกั ชนิดหนง่ึ ฟกขาว

ข้แี พพชวนชก ข้หี กชวนตอย ค้แี ผชวนช็อกคี้หอกชว นตอ ย

(สำ )ว. ไมม นี ำ้ ใจเปนนักกีฬา ขแี้ พชวนตี

ขีม้ วนเมยี น ข้ีหมวนเที่ยน น. ขี้ไกท ่ีเหลวสีนำ้ ตาล,ขี้ไกม วนเทยี น กเ็ รียก ขีไ้ ก

ข้มี อด คม้ี อด น.ช่อื ขนมชนิดหนึง่ ขนมทราย

ขม้ี น่ิ ขีเ้ บือ คี้มนิ้ คีเ้ บ๋ือ น.ช่อื เครื่องปรงุ อาหารทำจากขม้นิ และเกลือ ตำละเอยี ด ขา วเบอื

ขม้ินขะเบอื กเ็ รยี ก

ขี้แมงวนั คแี้ มงว่ัน น.จดุ เลก็ ๆ เกดิ บนผืนเส้ผื า ข้ีแมลงวัน

ขแี้ มว คแ้ี มว (สำ) ว. เหลวไหล

ขี้ไมใหห มากนิ ค้ไี มใหมากิ้น (สำ) ก. ขีเหนยี ว -

ข้ยี า คย้ี า (สำ) ว. คนติดยาเสพติด ข้ียา

ขรี้ อ ง คห้ี รอง ว. รอ งไหบอ ย ๆ ขี้แย

ขี้รั่ว คห้ี รัว ก.อาการถา ยอุจจาระเหลว ถายบอย ทองเสีย

อาจมีอาการปวดทองรว มดวย

ข้แี รด คี้แหรด น. ช่อื ไมพ มุ ขนาดกลางชนดิ หน่งึ ตามลำตน ข้แี รด

และกง่ิ กานมีหนาม

ขี้ลม คล้ี ม น. กอนเมฆท่มี ีลกั ษณะสขี าว เมฆ

ข้แี ลวกลบอยาใหเหน็ รอย คแ้ี หลวกลอ บยา ใหเ หน็ รอย

(สำ) ก.ทำการอยางรอบคอบ -

ข้เี หลงข้ีเทง คีเ้ ลง คีแ้ ถง ว. ขี้เหร, ไมด ี ขเี้ หร

ขี้เหลา คเี้ ลา ว. คนติดเหลา ขเี้ หลา

16

ข้ีหก ค้ีฮอก ว. พูดไมจ ริง,พดู เท็จ โกหก
หวั หด
ข้หี ดตดหาย คีฮ้ อดตอ ดหา ย (สำ)ว. กลัวมาก เหลวไหล
เหลวไหล
ขี้หมา คี้มา (สำ) ว. เหลวไหล
อายุนอ ย
ข้ีหมาพองเช ค้ีมา พองเช (สำ) ว. เหลวไหล
-
ขหี้ มน้ิ ยังไมทันหลน คม้ี น่ิ ย้งั ไมทนั่ ลน กนหอย

(สำ) ว. อายนุ อ ย สาบแรงสาบกา
กนิ นร,กนิ รี
ขี้หมิน้ ยงั ไมทนั หลน จากหวั คิดอ้เี อาผวั เอาเมี
มนั ขีห้ นู
ค้มี ่นิ ยง้ั ไมท ่ันลนจากฮ้วั คดิ อ่ีเอา พว่ั เอาเมี่ย ขยะมลู ฝอย
เสียงดงั หนวกหู
(สำ)ก.รหิ าคคู รองตั้งแตอายยุ ังนอย เศษยาง

ขห้ี อย น.ลายนว้ิ มือรปู กนหอย

ข้หี เู ตนระบำ (สำ) ว.เสยี งดังจนแสบแกว หู

ขีห้ มกู มุดสงั คมกู มดุ ส้ัง น.ชอ่ื ไมลม ลกุ คลเยยาสบู ใบเปน ขน กลิน่ ฉุน

ขี้หนอน คนี้ อน น. ช่ือตวั ละครในวรรณคดี มีสภาพคร่ืงคนครง่ึ นก, ซ่อื

ทารำมโนราห

ขี้หนู ค้นี ู น. ชอ่ื พชื ลมลุกประเภทมันชนิดหนึง่ ,มนั ขีห้ นู ก็เรียก

ข้หี ยะ คีย้ า น.ขยะมูลฝอย

ขห้ี ูเตนระบำ คี้หูแตน หราบ๋ำ (สำ) ว. เสยี งดังแสบแกวหู

ข้ยี าง ค้อี ยาง น. เศษยางพาราทีจ่ บั กนั เปนกอน

ขีย้ าง

ข้ยี างพาน คี้อยา งผาน (สำ) ว.นกั การเมืองทสี่ มัครแตไมไ ดร ับการเลือกต้งั สอบตก
ขีอ้ งุ คอ้ี ุง
น. ข้ีของชนั โรงซึง่ เปน แมลงชนิดหน่งึ มีลกั ษณะ ขีช้ ันโรง
ขึง คง้ึ
ขึ้น ค้ึน เปนกอนเหนียวคลา ยขีผ้ ้ึง

ขึน้ เกลอ้ื น คน้ึ เกลือ่ น ก.ทำใหตึง เชน ขงึ เชยี ก ขึงหนงั ดงึ
ขึน้ ครู คึ้นครู
ขึน้ คำลงคำ คึน้ ค่ำลง คำ่ ก. สัตวผสมพันธุ เชน ววั ข้นึ ควายขน้ึ หมูขึ้น ,ขนึ้ เหมีย กใ็ ช ผสมพนั ธ.ุ มเี มฆฝน
ขนึ้ ใจ ค้ึนใจ
,เมฆฝนกอตวั เรียก “ฝนขึน้ ”

ก. เปนโรคผิวหนงั ชนิดหนึ่ง เปนเกลือ้ น

ก. บชู าครู บูชาครู

(สำ) ก. โตเถียงไมลดละ -

(สำ) ว. จำข้นึ ใจ แมน ยำ

17

ขนึ้ ดอกเกลือ ค้ึนดอ กเกลือ้ ก. ข้ึนรา ขึ้นรา

ขน้ึ ตามปาก คน้ึ ตามปา ก(สำ) ก. ทำตามคำยุยง เชยี รข น้ึ

ขึน้ ตาล ค้ึนตา น ก. ปน ตนตาลเพอ่ื ปาดงวงตาลเพอ่ื รองรับน้ำหวาน ปน ข้นึ ปาดตาล

ข้ึนเทยี่ ง คนึ้ เถียง ก. หยดุ พักงานกลางวัน พักกลางวนั

ขึน้ เปอก คนึ้ เปอ ก ก. เปน ฟอง เปนฟอง

ขึน้ ผรา ค้ึนพรา (สำ )ก.เก็บ เกบ็

ข้ึนโรงเรยี น คนึ้ โรง เรีย๋ น ก. เขา โรงเรยี น เรียนหนังสอื

ขึน้ ยอ คึน้ ยอ (สำ) ก. หลงคำเยนิ ยอ เหลิง

ขึ้นสิแน คนึ้ ซแิ น ก.เรมิ่ ขนั ใชส ำหรับ นกเขา -

ขนึ้ เสียง ค้นึ เสยี ง ก.สงเสยี งดงั เพราะโกรธ (สำ),ข้ึนเสียงใหญ กใ็ ช สงเสียงดัง

ข้นึ หนายกั ษ คนึ้ หนา หยกั (สำ)ก.พดู และแสดงกริ ยิ าหยาบคาย อารมณร นุ แรง ตหี นา ยกั ษ

ข้นึ หมึ้งขน้ึ กู ค้นึ มง้ึ ค้นึ กู (สำ) ก. หมดความนบั ถือ -

ขน้ึ หวันลงรก คึน้ ว่ันลงหรก (สำ) ก. ไมส นใจ ขึน้ สวรรคล งนรก

ขนึ้ หนวย คึ้นนว ย ก.เปนเมด็ เปนตุม ตามผวิ หนัง เปน เมด็ ,เปนตมุ

ข้นึ หนา คนึ้ หนา ก.อาการแสดงความโกรธ โกรธ

ขนึ้ เหนียง คึน้ เนย่ี ง ว. อาการท่ีน่งั หรือนอนโดยเอาขาขา งหน่ึง ไขวหาง

พาดบนขาอีกขางหนงึ่

ข้นึ เหนา คึน้ เนา ว. อาการที่เกิดราทส่ี ่งิ ตาง ๆ เชน เส้อื ขึ้นเหนา ขน้ึ รา

ขน้ึ เหมีย คน้ึ เมย่ี ก. สัตวผ สมพันธุ ผสมพันธุ

ขึ้นเหด็ คึ้นแหด็ ว. เวลานาน -

ขนึ้ แหง ข้ึนแลง คึน้ แฮงค้นึ แหลง น.ฤดรู อนหรอื หนา ทฝ่ี นตกนอย หนาแลง

ขึบขึบ คึ้บคบ้ึ ก. โกรธอยูในใจ ฉุน,ไมพ อใจ

ขงุ คงุ ว. กล่นิ เรมิ่ เหมน็ ตุ ๆ

ขุดควนใหเปน นา ถางปาใหเ ปนสวน คดุ คว นฮา ยเปนนา ทา งปาฮา ยเปน ซวน -

ขูง คงู น. ลกั ษณนามบอกหมวดหมู “ไอพวกบานั้นมากนั เปน ขูง” ฝูง,หมู

(สำ) ก. ขยนั ขันแข็งในการทำมาหากิน

ขุดดนิ กินเกลือ ขุด ดิ้นก้ินเกลอื้ (สำ) ก. ยากลำบาก -

ขดุ ดนิ ฟนไม เปา ป สีไฟ แทงไหล ไถนา ขดุ ดน้ิ ควนั่ หมา ยเปา ปซ ไี่ ควแทงไลไถนา

(สำ) น.ส่ิงที่ตอ งทำดว ยความเหน่ือยยาก -

ขุนนาง คนุ นาง (สำ) ว. ทำตัวเปน ผดู เี กินสภาพตัวเอง -

ขตู าย คูต าย ว. จำนวนมาก มาก

ขุย คยุ ก. ดา ,ขยุ แม,ดาแม ก็ใช ดา

เข เข ก. เอานวั ขน้ึ ไปน่ังบนสิง่ ตา ง ๆ เชน “ขามา ” “เขรถเครอ่ื ง” ข,ี่ นงั่ ,โดยสาร

18

เขเกลียว เขเกลีย้ ว (สำ) ก. ไมลงรอยกนั ปน เกลย่ี ว

เข เค น. ช่ือสัตวค รึ่งบกครึ่งนำ้ ชนิดหนึ่ง จระเข

เขข บ เคค อบ (สำ) คำดา จระเขก ัด

เขก เคก ก.ใชขอนว้ิ มือเคาะลงบนศรี ษะ เขา หรือวัตถุอนื่ ๆ มะเหงก,เคาะ

เขข บ เคคอบ ว. คำดา จระเขกัด

เขคอ เคคอ ก. ใสบาแบก มักใชแ กคน “เดก็ เขคาพอ” ข่คี อ

เขเตาเบกไอโต เคเตาแบกอไอโ ต( สำ) ว. โง เซอ -

เขเรอื ร่วั ยงั ดีหวาวา ย นอนกับแมห มายยังดีหวานอนเปลา -

(สำ) ก. เคเ รอื่ หรวั ยั่งด้วี า ไว นอ นกับแหมไมย ง่ั ด้ีวา นอนเปลา

การทพี่ อมีกินบา ง ยังดีกวาไมมีเสยี เลย

เขหลังเสอื หลังชาง แลว ไมยา งหลังหมา -

(สำ) ก. เคล ั่งเส้ือล่ังฉาง แหลวไมหยางลั่งมา ปวด,เม่ือย
ไจดาย
ก.ไมยอมรบั ชะตาชีวิตตัวเอง เสยี วฟน
ตะเขบ็
เข็ด แค็ด ก. ปวดเม่อื ย เชน “เขด็ เอว” “เขด็ มือ” ถกั
ถกั เปย
เขด็ ดาย แคด็ ดา ย น. ไจดาย ทหี่ นั่ ยาสบู

เขด็ ฟน แค็ดควนั่ ก. อาการเสียวฟน หลงั รบั ประทานอาหารรสเปรย้ี ว

เข็บ แคบ น. สัตวม พี ษิ ชนดิ หนงึ่

เขวอื เควอื่ ก. ถกั ไขวกนั

เขวอื ผม เคว่ือพม ก. ถกั เสนผมเปนหางเปย

เขอ เขอ น. เครื่องมือสำหรบั ห่ันใบยาสูบที่ทำเปน มัดกลม

,เขือฝานยา กเ็ รยี ก

เขอ

เขอตู เขอตู น. ดา นบนของกรอบประตู กรอบประตู
เขอมือ เขอม่ือ น. เคร่อื งมืออยางหนึ่งทีต่ ำรวจใชจับผูราย กญุ แจมือ
เขอื ลน เขอ้ื ลน น. มะเขือท่นี ำไปยางไฟ มะเขือเผา
เขอื ไขแ พะ เข้ือไคแ พ น. ชอื่ พืชลมลุกชนดิ หนึ่ง มะเขือยาว
เขือหวาน เข้อื วา น น. ช่อื พชื ลมลุกชนิดหน่ึง มะเขือเปราะ

19

เขอื หนึ เขอื้ ฮนึ่ น. ชอื่ พชื ลมลกุ ชนิดหนึง่ มะเขือขื่น
มะเขือ
เขือออ รอ เข้อื ออหรอ น. ชอ่ื พืชลม ลุกชนิดหน่งึ พนั ธุเลก็ ตนเตี้ย
เขลียง
ผลมีลายขาวพาดตามยาว ขนาดเทา หัวแมมือ เลอะเทอะ,เปอ น,สกปรก
ยงุ ,กวนใจ,วนุ วาย
เขลยี ง เคลี่ยง น. ช่ือพืชใชใ บออ นประกอบอาหารได ยุง,วนุ วายไปหมด
ทาน,เธอ,หลอน,เขา
เขลอะ เคลอ ว. เลอะเทอะ,เปอ น,สกปรก แบกไพร,ตำเสาหนู

เขลอะดี เคลอ ดี๋ ว. คำกลา วเชิงตำหนวิ าไมเรยี บรอ ย กอกวน วุนวาย (สำ) เขา ๆ
เขากนั ได
เขลอะแหมด็ เคลอแมด,เขลอะหมด ว. คำกลา วเชิงตำหนิวา ไมเรียบรอ ย กอ กวน (สำ) เขารตี อสิ ลาม
ราหูจับจนั ทร
เขา เคา ส. สรรพนามบรุ ษุ ที่ ๒ หรอื ๓ เขาคัน

เขากวาง เคา กวาง น. ช่อื พรรณไมยน่ื ตน ชนิดหนึ่ง (ปรากฏในตำรายา -
-
แผนโบราณภาคใต) -

เขา ๆ คา วคาว ว.คำสง่ั ววั ควายเวลาไถนา -
-
เขากนั ดงั ขลอ็ ก เคาก้ันดงั้ คลอก (สำ) ก. นิสัยใจคอเขากนั ไดด ี -
เขา ตำรา,เลยี นแบบ
เขาแขก คาวแขก ว. คนตางศาสนาเขา รตี อิสลาม เขาถกู ทาง
-
เขาควาย เคาควาย ก. รำมโนราหท า หนึง่ เอาใจชวย

เขาคัน เคา คน่ั ว. ช่อื ไมเ ถา ผลรสเปรีย้ วใชแ กงสม -
เรมิ่ แก
เขาคาหู เคาขาหู ว.ลักษณะของวัวหรือควายท่ีมเี ขายาวเทา ๆกบั หู

ซึง่ ถือวามขี นาดที่มเี น้ือกำลงั อรอย

เขาแบะ เคา แบ ว.ลักษณะเขาววั ท่ไี ปลหรือแบะชีอ้ อกขา ง

เขาลอม เคา ลอม ว. ลกั ษณะเขาววั เขาควายท่ีมีปลายทงั้ สองโคงเขา หากนั

,เขารอม กเ็ รียก

เขาลอ ย เคา ลอย ว.ลักษณะเขาควายทป่ี ลายหอยลง

เขาหลัว้ เคา ล้ัว ว.ลักษณะเขาววั ท่ีเปนนอสน้ั ๆ

เขาเหล้ีย เคา เล้ียม ว.ลกั ษณะเขาววั ท่ปี ลายแหลม

เขาตาหนา คา วตา นา ว. เขา ตำรา,เลียนแบบ

เขาตูถูก คา วตูถ กู (สำ) ก. ทำถูกตอ งตามเจตนารมณ

เขาแบะ เคา แบ ว. เขาววั เขาควายทีช่ อี้ อกขาง

เขา ขาง เคา คาง (สำ) ก. เอาใจชว ย

เขาปาอยาไดขาดไฟ ไปไหนอยาไดข าดเพื่อน

(สำ) ก. เคาปายาดายขา ดไคว ไปไนย า ดายขาดเผือน

ก.จะอยูหรือจะไปท่ีไหนตองสรางความอบอนุ ท้ังกายและใจ

ใหเกดิ ขน้ึ กับตวั เองใหได

เขาพลก คาวผล็อก ก. อาการของของเปลือกหุมเมล็ดผลไม

มีความแข็งและเหนยี วมากข้นึ

20

เขา มาตะ คาวมาตา ก. กลา วเชิญ เขามาซิ
เขา เมือง เขาในตัวเมือง
เขายา คาวเม่อื ง ก. เดนิ ทางไปในตวั จงั หวัด หรอื ในตวั เมืองทเี่ จริญ
เขารอม เขารอม
คาวยา (สำ) ว. มคี วามสามารถหลายดาน -

เคารอ ม ว. เขาวัว เขาความที่ปลายสองขางโคง เขา หากนั

เขารอม

เขาโรงครัว โรงคร่ัว น.พธิ กี รรมกอไฟครั้งแรก เมื่อมีงานมงคล,เขาทัพครัว กเ็ รยี ก -

เขา ลม คา วลม ว. รสชาติเปลยี่ นไป เสีย
-
เขาหนาตอกออกหนา ตม คาวนา ตอกออกนาตอม น.วันเขา พรรษาและวนั ออกพรรษา (สำ) มหี ลักการ
-
เขา หลกั เคา ล้ัก ว. ดี มีเหตุมผี ล พนั กนั ยงุ
เขาแหลม
เขาหลมุ เคาลุม ว. เขาววั เขาควาย ท่ีปลายเขางอลงลา ง เสยี งไพเราะกังวาน
ขาดทนุ
เขาเหยา คา วเยา ว. อาการของเชอื ก หรือดาย ท่ีพนั กันยุง มะเหงก
ทำขนพอง
เขาเหลย้ี ม เคาเลย้ี ม ว. ลักษณะเขาวัว เขาความที่แหลม แคะฟน ,จ้ิมฟน

เขาโหมง คาวโมง ว. เสียงกงั วาน แจมใส -

เขาอก คางออก ก. ไมค ุมคา กับการลงทุน -

เขกตาย เคก ตา ย ก. กลา วขมขู

เขย่ี พอง เคย่ี พอง ก. ทำขนมพอง

เขีย่ ฟน เคีย่ คว่ัน ก. แคะฟน ,จ้มิ ฟน

เขยี นหนาหงสใหแลฟา เขียนหนา มาใหแลดิน

(สำ) ก. เคีย่ นนา ฮงใฮแลควาเคยนนาหมาไฮแ ลด้ิน

ก.ทำงานใหถูตอ งตามลักษณะของงาน

เขยี นหนา ยักษใหเกะกะ เขียนหนา พระใหย ิ้ม ๆ

เคยี่ นนา หยักใหเกก า เคย่ี นนาผระไฮหย่ิม ๆ

พระ ยกั ษ

21

เขยี วข้ีมา เคย่ี วคี้หมา ว. สกี ากแี กมเขียว สขี ี้มา

เขียวแผ็ง เค่ียวแพง ว. สีเขยี วจัด,เขยี วปด ก็ใช เขยี วเขม

เขยี วหวั เปด เค่ียวฮว่ั แปด ว. สเี ขยี วอยา งหวั เปด เขียว

เขียวเหมือนถุงทอม เคี่ยวเมื่อนทุง ถอม (สำ) ว. คนทมี่ ผี ิวคล้ำ ผิวคลำ้

เขียวเหมอื นยอดหวายลีง

เคีย่ วเมอื่ นยอดวายลงี่ (สำ) ว. คนทีม่ ผี ิวคล้ำ ผิวคลำ้

เขยี้ วหนอง เคี้ยวนอง ว. ปวดแผลเพราะมหี นอง กลดั หนอง

เขย่ี หู เคยี่ หู ก. แคะหู แคะหู

เขอื ไขแ พะ เคื่อไขแพะ น. ชื่อมะเขือชนิดหน่งึ มะเขือยาว

เขอื เทศ เคอ่ื เทด น. ชื่อมะเขือชนิดหน่ึง มะเขือพวง

เขอื พวมพราว เคื่อพวมพราว น. ช่อื มะเขือชนิดหนง่ึ ผลโตลักษณะคลายจาวมะพราว -

เขอื ลน เคอ้ื ลน น. มะเขือเผา มะเขือเผา

เขอื หนึ เค่อื ฮ้ึน น. ชือ่ มะเขือชนิดหน่งึ มะเขือขื่น

เขอื ออ รอ เคื่อออหรอ น. ช่อื มะเขือชนิดหน่ึง ผลเดก็ ดก -

แข็ก แคก ก.ใชข อ น้ิวมือเคาะลงบนศีรษะ เขา หรือวัตถุอ่ืน ๆ มะเหงก,เคาะ

เขก,โขก ก็ใช

แข็กแขก็ แค็กแค็ก ว. ใชประกอบคำอ่ืน เชน น้ำแหง แข็กแข็ก สนิท,ไมเหลือ

แขกดำ แคกดำ๋ น. แขกมลายู แขก

แขกเทศ แคก เถด น. แขกขาว ชาวปากสี ถาน มักมอี าชีพขายผา แขก

แข็ง แคง น. แคง เชน “ทำงานแข็ง” “กินแขง็ ”, ฮว่ั แขง ก็ใช แข็งแรง, เกง, มาก,ขยนั หวั แข็ง

น. อั้วแขง หัวรนุ แรง

แขง ปอง แขงปอง น. อวัยวะสวนหลังของหนา แขง นอง

แขง็ แผ็กเหมอื นเหล็กโคน แคงแผ็กเมื่อนแลก โคน ว. แข็งมาก (สำ) แขง็ มาก

แข็งแผ็ง แคง แพง ว. แข็งมาก แขง็ ปง

แขบ แขบ ว. เรงรีบ รบี

แข็บ แคบ น. สัตวไ มม ีกระดูกสนั หลงั มีพษิ ชนิดหนง่ึ ตะเขบ็

แขว็ก แควก ก. แกะ แคะ วตั ถตุ าง ๆที่ติดแนน อยกู ับ แกะ, แคะ

อีกส่ิงหน่งึ ออกมา เชน “เด็กไปแขวก ”

แขวก็ รูปหนัง แคว็กรูปนง่ั ก. แกะรปู หนงั ตะลงุ แกะรปู หนงั ตะลุง

โขก โคก ก.ใชขอ นิ้วมือเคาะลงบนศีรษะ เขา หรือวัตถุอืน่ ๆ มะเหงก,เคาะ

เขก,โขก ก็ใช

โขง โคง ว. เรยี กลกั ษณะทา ยทอยทยี่ าวยืน่ ไปดา นหลัง วา “หวั โขง” ทยุ

โขลก โคลก ก.แสดงการดา ดว ยทาทาง “ฉับโขลก” กใ็ ช -

22

ไขวใจ ไควใ จ ว. กงั วล,หว งใย กังวล,หว งใย

ไข ไค น. เรียกอวยั วะเพศชาย,คำเรยี กเดก็ ชายดว ยความเอ็นดู ลกู ชาย,พอ หนุม.หนุมนอย

,ไอไ ข,ไขดำ,ไขแดง,ไขน ุย,ไขเ ล็ก,ไขหีด,บาว,ไอบ า ว ก็ใช

ไขไก ไคไก น. ไขของไก ไข

ไขเปด ไคแปด น.ไขของเปด ไข

ไข คาย ก. ปว ย,เปน ไข ปวย,เปนไข

ไขข าง ไคขา ง น. ไขข องแมลงวัน ไขขาง

ไขข นึ้ ไคค ้ึน ว. เรยี กอวัยวะเพศชายแขง็ ตัว ,ไขจ ง หรือ ไขเปน กใ็ ช ไขล ุก

ไขข ้ึน ผากะขึน้ ตาม

ไคค ึ้นพากะค้นึ ตาม(สำ) น.เม่ือไขมีราคาสูงขน้ึ สนิ คาอ่นื ๆ ก็ราคาสูงตามไปดวย-

ไขแคว็ด ไคแ ขว็ด ว. เรียกลักษณะของอวยั วะเพศชายที่เอียงไปขางใดขางหนงึ่ -

ไขง าย ไคหาย (สำ) น. ปสสาวะไมเปน ท่ี -

ไขจ ง ไคจ อ ง ว. เรยี กอวัยวะเพศชายแขง็ ตัว ,ไขจง หรอื ไขเปน ก็ใช ไขลุก

ไขแ ฉ็ง ไคแชง ว. เรยี กอวัยวะเพศชายท่ปี ลายเปด ,ดอแลน,ไขแลน ก็ใช ควยถอก

ไขเ ปน ไคเปน ว. เรยี กอวัยวะเพศชายแขง็ ตัว ,ไขเ ปน หรือ ไขจ ง กใ็ ช ไขล ุก

ไขต าย ไคต าย ว. เรียกภาวะท่ีอวัยวะเพศชายทไ่ี มแขง็ ตวั เสือ่ มสมรรถภาพทางเพศ

,อวยั วะเพศไมแ ข็งตัว

ไขแตกปากจาบ ไคแตกปากจาบ(สำ)ว.เรม่ิ เขาสูวยั หนมุ วัยแตกพาน

ไขนยุ ไคนุย ส. คำเรียกเดก็ ผชู ายดว ยความรักความเอ็นดู ลูกชาย,นอ งชาย,หนมุ นอ ย

ไขนยุ ,อา ยไข ก็ใช

ไขพ่ไี มทันแชแข็งแลว นิ

ไคผ ีไมท ่นั แฉ แคงแหลวนิ (สำ) การปฏิบตั ติ อสิ่งใด ๆ ยอ มมีวธิ ีแตกตา งกนั -

ไขล งฝก ไคล งควั่ก ว. เรยี กอาการไสเ ลื่อน ไสเ ลอื่ น

ไขเล็ก ไคแ ลก น. เรียกไขมดแดงที่มขี นาดเทาตัวของมดแดง ไขม ดแดง

ไขแ ลน ไคแ ลน ว. เรยี กอวัยวะเพศชายทปี่ ลายเปด ดอแลน,ไขแลน ควยถอก

ไขแฉ็งดอแฉง็ กใ็ ช

ไขวใ จ ไขวใ จ ก. กังวล,หวงใย กังวล

ไขหวั ถอน คายหว้ั ทอน น. อาการเจบ็ ปว ยอยางหนึ่ง มกี ารผมรา ง ไขหัวโกรน

ไขหวั ลม คายห้ัวลม น. ไขเ มือ่ อากาศเปล่ยี นแปลง ไข

ไขห ีด ไคหี้ด ส. คำเรียกเดก็ ชายดวยความรักความเอ็นดู ลกู ชาย,นองชาย,หนุมนอ ย

,ไขนุย , ไอไข ก็เรียก

ไขใหญ ไคไ ย น. เรยี กไขมดแดงที่มขี นาดโต ไขม ดแดง

ไขอุง ไคองุ ว. ลักษณะของผชู ายทม่ี ีอณั ฑะโตผิดปกติ อัณฑะโตผิดปกติ

23

บรรณานกุ รม

ชยั วฒั น สแี กว. พจนานกุ รมภาษาถน่ิ ใตเทียบภาษาไทยกลาง. กรุงเทพฯ : พ.ศ.พัฒนา, ๒๕๕๒.

มหาวทิ ยาลันราชภัฏนครศรีธรรมราช. พจนานุกรมภาษาถน่ิ ใต พุทธศกั ราช ๒๒๕๐. ฉบับเฉลิมพระเกียรติ
พระบาทสมเด็จพระเจา อยูหัว พิมพเน่อื งในพธิ ีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒. พมิ พคร้งั ท่ี
๕. กรงุ เทพฯ : มหาวิทยาลันราชภฏั นครศรีธรรมราช , มลู นิธิรวมพัฒนาภาคใต และสถาบันทกั ษิณคดีศึกษา, ๒๕๕๑.

มูลนธิ สิ ารานกุ รมวฒั นธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย. สารานกุ รมวัฒนธรรมไทยภาคใต เลม ๒. กรุงเทพฯ :
บริษทั สยามเพรสแมเนจเมนท จำกดั , ๒๕๔๒.

มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณชิ ย. สารานุกรมวัฒนธรรมไทยภาคใต เลม ๓. กรงุ เทพฯ :
บริษทั สยามเพรสแมเนจเมน ท จำกดั , ๒๕๔๒.

ราชบัณฑิตยสถาน.พจนานกุ รมฉบับราชบณั ฑิตสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ เฉลมิ พระเกยี รตพิ ระบาทสมเด็จพระ
เจา อยูห วั เนอ่ื งในโอกาสพระราชพิธมี หามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔.
กรุงเทพฯ : ราชบัณฑติ ยสถาน, ๒๕๕๖.

24