ศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ศิลปะพื้นบ้าน
จังหวัดปทุมธานี

ทัศนศิ ลป์

โดย...ครูตุ๊ก

ประวัติจังหวัดปทุมธานี
จังหวัดปทุมธานี มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนานกว่า 300 ปี นับตั้งแต่รัชสมัยสมเด็จพระนefารายณ์

มหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา ทรงพระกรุณาให้ครอบครัวมอญอพยพไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคก
จากนั้นชุมชนสามโคกก็ได้พัฒนาขึ้นมาเป็นลำดับ ต่อมาในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงพระ
กรุณา โปรดเกล้าให้ชาวมอญเข้าไปตั้งถิ่นฐานที่บ้านสามโคกอีก และในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธ
เลิศหล้านภาลัยได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้ชาวมอญ อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านสามโคกอีก
เช่นกัน จากชุมชนบ้านสามโคก จึงขยายตัวเป็น“เมืองสามโคก” ในเวลาต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธ
เลิศหล้านภาลัยได้พระราชทานนามเมืองสามโคกใหม่ว่า “เมืองประทุมธานี” นับตั้งแต่กาลนั้น จังหวัด
ปทุมธานีก็ได้เจริญรุ่งเรืองขึ้นเป็นลำดับ เป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ มีศิลปวัฒนธรรมที่เป็น
เอกลักษณ์ จังหวัดปทุมธานีเป็นจังหวัดที่มีทุนทางสังคมและวัฒนธรรมอยู่ในทุกพื้นที่ ซึ่งล้วนแล้วแต่
ทรงคุณค่าและแสดงถึงภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ เช่น โบราณสถาน แหล่งศิลปกรรม
พิพิธภัณฑ์ ประเพณีท้องถิ่น อาหารพื้นบ้าน ศิลปะการแสดงและดนตรี มรดกทางวัฒนธรรมเหล่านี้
ล้วนแฝงไปด้วยศิลปะที่งดงามและภูมิปัญญาฉลาดล้ำของบรรพบุรุษ

แผนที่แสดงขอบเขตจังหวัดปทุมธานี ef

- ทิศเหนือ ติดต่อกับ อ.บางไทร อ.บางปะอิน

และ อ.วังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา

อ.หนองแค และอ.วิหารแดง จ.สระบุรี

- ทิศตะวันออก ติดกับอ.องครักษ์ จ.นครนายก

และอ.บางน้ำเปรี้ยว จ. ฉะเชิงเทรา

- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอ.ลาดบัวหลวง

จ.พระนครศรีอยุธยา อ.บางเลน จ.นครปฐม

และอ.ไทรน้อย จ.นนทบุรี

- ทิศใต้ ติดกับเขตหนองจอก เขตคลองสามวา

เขตสายไหม เขตบางเขน เขตดอนเมือง

กรุงเทพมหานคร และอ.ปากเกร็ด

อ.บางบัวทอง จ.นนทบุรี

ในแต่ละท้องถิ่นยังมีผลงานศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นอีกด้วย เนื่องจากสภาพความเป็นอยู่ วิถีชีวิต รวมถึงวัฒนธรรมประเพณีที่แตกต่างกัน ทำให้การสร้างสรรค์ผลงานศิลปะจึงแตกต่างกันตามท้องถิ่นนั้นๆ ซึ่งเราแบ่งลักษณะงานศิลปะออกไปตามภูมิภาค ดังนี

ศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ในจังหวัดปทุมธานีมีภูมิปัญญา
ที่คนในท้องถิ่นสร้างสรรค์ขึ้นจนเป็น
เอกลักษณ์ของคนในท้องถิ่น

ภูมิปัญญาของแต่ละท้องถิ่นจะ
แตกต่างกันขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม
และการดำเนินชีวิตของคนในท้องถิ่น




วัดเจตวงศ์เป็นวัดร้าง อยู่ในตำบลบางแขยง อำเภอเมือง
จิตรกรรมฝาผนังภายในโบสถ์มีอยู่ทั้งสี่ด้าน จัดเป็นฝีมือชั้นครูสมัยอยุธยา

ตัวอย่างงานศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ตัวอย่างงานศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ตัวอย่างงานศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ศิลปหัตถกรรมสไบมอญ

“คนมอญจะออกวัดไปทำบุญ หรือไปตามเทศกาลต่างๆ จะต้องห่มผ้าสไบ แสดงถึงความเคารพ
สถานที่เป็นการสุภาพ บางครั งผู้ชายใช้ผ้าสไบปูแล้วก็กราบ”เราจะเห็นสไบชายสะบัดที่มีสีสันไม่
เหมือนกันลายปักมือไม่เหมือนกันแสนสวยงามและนุ่มนวลสไบมอญมีสองแบบคือสไบถักและสไบปัก
ความสวยของสไบอยู่ที่ลายของสไบว่าละเอียดขนาดไหนและฝีมือลายปักตังแต่ตอนวาดลายกันเลย
เสน่ห์ของสไบมอญเมืองปทุมธานีที่สุดก็คือ “ที่อื่นอาจจะใช้จักร แต่ที่นี่เราใช้มือปัก”

เพราะถือเป็นแก่นหลักของสไบ มอญด้วย สังเกตได้ว่าผู้ปักจะต้องใจเย็น
ตามลายอันชดช้อย และเข็มที่ปักลงแต่ละเข็มจะ แม่นยำไปตามลาย ไม่ห่างเกิน
ไป ไม่ชิดเกินไป เรียกได้ว่าเราจะรู้สึกถึงลมหายใจของผู้ปักก็จากลาย ของสไบ
ได้ทันทีที่เห็น เอกลักษณ์ของสไบมอญคือ ขอบจะเป็นลายคลื่น และมีลายเล็กๆ
เป็นดอกไม้ ใบไม้เรียงรายกันไปตามลายคลื่น “เราจะอนุรักษ์ ลายต่างๆ ของ
สไบมอญไว้อย่างเคร่งครัดเพื่อให้รุ่นลูก รุ่นหลานได้สืบทอดภูมิปัญญานี้ ให้
อยู่คู่กับคนมอญเราตลอดไป”

ตัวอย่างงานศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

ประติมากรรมดอกบัว 100 ปีเมืองปทุมธานี

ประติมากรรมดอกบัว 100 ปีเมืองปทุมธานี
ณ สวนเทพปทุมเฉลิมพระเกียรติ อ.เมือง
จ.ปทุมธานี เป็นสิ่งก่อสร้างที่มีลักษณะ
โดดเด่น เป็นสื่อสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
และเป็นแลนด์มาร์คของ จ.ปทุมธานี โดย
กำหนดคุณค่าและสัญลักษณ์สำคัญ เป็น
การพัฒนาเมือง ที่ทำให้เกิดความรู้สึกมี
ส่วนร่วมที่ทุกคนเป็นเจ้าของ เป็นตัวเชื่อม
ความสัมพันธ์ของชุมชน ให้มีความเจริญ
ก้าวหน้า มีอนาคตที่สดใสเบ่งบานร่วมกัน
สนับสนุนเผยแพร่แนวคิดงานศิลปะ วัฒนธรรม และ ประเพณี ผ่านผลงานงานศิลป์ของศิลปิน
แห่งชาติให้เป็นที่รู้จักโดยทั่วกัน และสร้างแรงบันดาลใจให้กับเยาวชนและประชาชน ในการ
สร้างสรรค์ผลงานศิลปะ

ตุ่มสามโคก หรือ อีเลิ้ง ตัวอย่างงานศิลปะพื้นบ้านจังหวัดปทุมธานี

“ตุ่มสามโคก”หรือ “อีเลิ้ง” ผลิตภัณฑ์เด่นของแหล่งเตาสามโคกมีลักษณะเนื้อเป็นสีส้ม ปากแคบ
คอโอ่งติดกับไหล่ ส่วนกลางป่องและมีก้นลึกปากกับก้นมีขนาดใกล้เคียงกัน รูปทรงเตี้ยป้อมและ
สามารถเก็บความเย็นของน้ำได้เป็นอย่างดี ด้วยลักษณะรูปร่างและลักษณะของตุ่มสามโคกเป็น
ลักษณะเฉพาะของผลิตภัณฑ์สามโคก จึงไม่สามารถพบเห็นได้จากแหล่งเตาอื่นๆ แต่น่าเสียดาย
ที่ในปัจจุบัน “ตุ่มสามโคก”
เป็นเพียงผลิตภัณฑ์ในอดีต
ที่หมดความสำคัญลงพร้อม
กับเตาเผาสามโคกจึงไม่
ปรากฏให้เห็นในปัจจุบัน