เล่ม 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

เอกสารประกอบการเรียน

ชดุ ฝกึ ทักษะกิจกรรมนาฏศลิ ป์
กลุ่มสาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ (นาฏศิลป)์ ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ่ี 4

เลม่ 2

ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

นางเสาวรัตน์ เจ็งใจบญุ
ตาแหน่ง ครู

โรงเรยี นวัดไทร (ถาวรพรหมานุกูล)
สานกั งานเขตจอมทอง กรุงเทพมหานคร

เอกสารประกอบการเรยี น

ชุดฝกึ ทักษะกจิ กรรมนาฏศลิ ป์
กล่มุ สาระการเรียนรู้ศิลปะ (นาฏศลิ ป์) ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ี่ 4

เล่ม 2

ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

นางเสาวรัตน์ เจง็ ใจบญุ
ตาแหนง่ ครู

โรงเรยี นวดั ไทร (ถาวรพรหมานกุ ลู )
สานกั งานเขตจอมทอง กรงุ เทพมหานคร

คานา

ในการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ (นาฏศิลป์) ในระดับช้ัน
ประถมศึกษาปีท่ี 4 ผู้สอนได้ประสบปัญหาในการจัดการเรียนรู้ คือขาดเอกสารความรู้
เกี่ยวกับการฝึกทักษะกิจกรรมนาฏศิลป์ เรื่องภาษาท่าทางนาฏศิลป์ เนื่องจากใน
แบบเรียนได้กาหนดเน้ือหารายละเอียดน้อยเกินไป เมื่อนามาสอนจึงไม่บรรลุผลตาม
จุดประสงค์ท่ีมุ่งหวัง เพราะนักเรียนขาดเอกสารที่จะเป็นแนวทางในการศึกษาค้นคว้า
ทบทวน และฝกึ ปฏบิ ตั ิจริงดว้ ยตนเองในขณะทากิจกรรมการจัดการเรยี นรู้

ดังนั้นเพ่ือเป็นการแก้ปัญหา ผู้สอนจึงได้ทาการศึกษา ค้นคว้า เอกสารความรู้
เน้ือหาต่างๆ ที่เก่ียวกับภาษาท่าทางนาฏศิลป์ควบคู่ไปกับการปฏิบัติจริง จากการเข้า
รับการอบรม การปฏิบัติในหลักสูตรที่เก่ียวข้อง โดยนาความรู้ที่ได้รับมาพัฒนาเป็น
เอกสารประกอบการเรียนสาหรับนกั เรียนช้นั ประถมศกึ ษาปที ี่ 4

ขอขอบพระคุณ รองศาสตราจารย์สุมนมาลย์ นิ่มเนติพันธ์ ผู้เชี่ยวชาญทางด้าน
นาฏศิลป์ ตลอดจนนายสมชาย ศรีโชค ผู้อานวยการสถานศึกษาโรงเรียนวัดไทร
(ถาวรพรหมานุกูล) และคณะครทู กุ ทา่ นท่ไี ด้ให้ความรู้และคาแนะนา รวมถงึ นักเรียนท่ีได้
แสดงแบบภาษาท่าทางนาฏศิลป์ ในการจัดทาเอกสารประกอบการเรียนจนสาเรจ็ ลุล่วง
ไปด้วยดี

ข้าพเจ้าจึงหวังเป็นอย่างย่ิงว่าเอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์
ต่อการจัดการเรียนรู้ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เป็นแนวทางในการพัฒนา
การจัดการเรียนรู้และเป็นประโยชน์ต่อผู้ศึกษา ค้นคว้า สามารถนาความรู้ที่ได้รับ
ไปปฏิบตั ไิ ดจ้ รงิ

เสาวรตั น์ เจ็งใจบุญ

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

สารบัญ

เรือ่ ง หนา้

จดุ มุ่งหมาย…………………………………….…………………………………………………………………..ก
จุดประสงค์การเรยี นรู้………………………………………………………………………………………….ข
คาชีแ้ จงในการใชเ้ อกสารประกอบการเรยี น....................................................................ค
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น.....................................................................................................1
ความหมายและประเภทของภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์.........................................................4

ทา่ นง่ั ....................................................................................................................5
ท่ายนื ....................................................................................................................6
ท่าตวั เรา...............................................................................................................7
ทา่ รกั ....................................................................................................................8
ท่าอาย..................................................................................................................9
ทา่ ยม้ิ ..................................................................................................................10
ท่าพูด.................................................................................................................11
ท่าโกรธ...............................................................................................................12
ท่ารอ้ งไห.้ ...........................................................................................................13
ทา่ ขอ..................................................................................................................14
ทา่ ปฏเิ สธ............................................................................................................15
ทา่ เศร้าโศก,เสียใจ..............................................................................................16
ท่าเธอ,ท่าน…………………………………………………………………….….…….………..…..17

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

สารบญั (ตอ่ )
เรอ่ื ง หนา้

ทา่ ทา่ นท่เี คารพ..................................................................................................18
ท่าป้องกนั ...........................................................................................................19
กิจกรรมทา้ ยเล่ม............................................................................................................20
แบบทดสอบหลังเรยี น...................................................................................................21
เฉลยคาตอบ..................................................................................................................24
บรรณานกุ รม.................................................................................................................25

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

สารบัญภาพ

เรือ่ ง หนา้

ภาพที่ 1 ทา่ น่งั .................................................................................................................5
ภาพท่ี 2 ท่ายืน................................................................................................................6
ภาพที่ 3 ท่าตวั เรา...........................................................................................................7
ภาพที่ 4 ทา่ รัก...............................................................................................................8
ภาพที่ 5 ทา่ อาย..............................................................................................................9
ภาพท่ี 6 ทา่ ย้มิ ..............................................................................................................10
ภาพท่ี 7 ท่าพดู ..............................................................................................................11
ภาพท่ี 8 ท่าโกรธ...........................................................................................................12
ภาพท่ี 9 ทา่ ร้องไห้........................................................................................................13
ภาพที่ 10 ทา่ ขอ............................................................................................................14
ภาพที่ 11 ทา่ ปฏเิ สธ......................................................................................................15
ภาพที่ 12 ท่าเศร้าโศก,เสียใจ........................................................................................16
ภาพที่ 13 ท่าเธอ,ท่าน……………………………………………………………..………….………..…..17
ภาพท่ี 14 ทา่ ทา่ นทเี่ คารพ............................................................................................18
ภาพท่ี 15 ทา่ ปอ้ งกนั .....................................................................................................19

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ก

จดุ มุ่งหมาย

1. เพ่ือใช้เป็นเอกสารประกอบการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ (นาฏศิลป์)
เร่อื งภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ ในระดบั ชนั้ ประถมศึกษาปที ี่ 4

2. เพือ่ ใช้เป็นเอกสารประกอบการศกึ ษาค้นควา้ เรือ่ งภาษาท่าทางนาฏศิลป์
3. เพือ่ เป็นการเพม่ิ พนู ความรเู้ กี่ยวกบั พน้ื ฐานทางดา้ นนาฏศิลปแ์ ก่นักเรียน
4. เพ่อื ให้นกั เรียนสามารถฝึกทกั ษะดา้ นนาฏศิลป์ได้ดว้ ยตนเอง
5. เพ่ือให้นักเรียนเกิดทักษะด้านการแสดงนาฏศิลป์ไทย และสามารถนาความรู้

ไปประยกุ ต์ใช้ในชีวติ ประจาวันได้

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

ข

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้

1. บอกความหมายของภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ได้
2. บอกหมวดหมูข่ องภาษาท่าทางนาฏศิลป์ได้
3. อธิบายลักษณะภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์ได้
4. ปฏิบัตภิ าษาทา่ ทางนาฏศิลป์ไดถ้ กู ตอ้ ง
5. แสดงภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์ประกอบเพลงได้
6. แสดงออกด้วยความชื่นชอบและสนุกสนาน

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ค

คาชแี้ จงในการใชเ้ อกสารประกอบการเรียน

1. ใช้เปน็ เอกสารประกอบการเรียนในชว่ั โมงดนตรี-นาฏศลิ ป์
เรอื่ งภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ ชนั้ ประถมศกึ ษาปีที่ 4

2. ทาแบบทดสอบก่อนเรียนจานวน 10 ขอ้ ลงในกระดาษคาตอบ
3. ศกึ ษาเนื้อหา สาระ รายละเอียดในเรือ่ งความรูเ้ บอ้ื งต้นเกย่ี วกับ

ภาษาท่าทางนาฏศิลป์
4. ฝกึ ปฏิบัติภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ตามรปู ภาพและคาอธบิ าย
5. เมอ่ื ศึกษาเน้ือหาแลว้ ให้ทาแบบทดสอบหลงั เรยี นจานวน 10 ขอ้

ลงในกระดาษคาตอบ
6. ตรวจคาตอบแบบทดสอบก่อนเรียนและแบบทดสอบหลังเรยี น
7. สรุปผลคะแนนที่ไดล้ งในกระดาษคาตอบ

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

1

แบบทดสอบกอ่ นเรียน

กลุ่มสาระการเรยี นรูศ้ ิลปะ (นาฏศิลป)์ เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

คาชีแ้ จง แบบทดสอบนมี้ ีจานวน 10 ขอ้ คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 10 นาที
ให้นกั เรียนเขยี นเครอื่ งหมาย  ทับตัวอักษรหนา้ คาตอบทถี่ ูกตอ้ ง
ลงในกระดาษคาตอบ

1. ข้อใดคือความหมายของภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์
ก. การรา่ ยราทีไ่ มม่ ีแบบแผน
ข. การรา่ ยราท่ีสอื่ ความหมายได้อยา่ งรวดเรว็
ค. การร่ายราทีส่ อ่ื ความหมายไดอ้ ยา่ งอสิ ระ คลอ่ งแคลว่
ง. การร่ายราท่สี ื่อความหมายแทนคาพดู อารมณ์ ความรูส้ กึ

2. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ใดท่ีส่ือความหมายแทนอารมณ์
ก. เดิน
ข. รกั
ค. พดู
ง. ขอ

3. ข้อใดทีใ่ ชแ้ ทนคาวา่ “อาย”
ก. ฝ่ามอื ซ้ายแตะทแี่ กม้ ซา้ ย
ข. จบี มอื ซา้ ยที่มมุ ปากซา้ ย
ค. ฝา่ มือขวาแตะท่ีแก้มขวา
ง. จบี มอื ขวาท่ีมุมปากขวา

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

2

4. ขอ้ ใดทใี่ ชแ้ ทนคาวา่ “ตวั เรา”
ก. มอื ขวาช้ีทป่ี าก
ข. เอามอื มาประสานไว้ท่อี ก
ค. มือซา้ ยจบี หงายระหวา่ งอก
ง. เอามือมาประสานไวท้ ่ีหนา้ ขา

5.

จากภาพเปน็ การแสดงภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ใด
ก. ขอ
ข. อาย
ค. โกรธ
ง. ร้องไห้

6. “ตั้งวงระดบั อก สนั่ ขอ้ มอื เลก็ นอ้ ย” เปน็ การสื่อถงึ ท่าใด
ก. เธอ
ข. อาย
ค. รอ้ งไห้
ง. ปฏเิ สธ

7. ถา้ เราจะส่อื ความหมายให้คนดรู ู้วา่ เราดีใจ ควรทาอย่างไร
ก. มือซา้ ยชี้ทป่ี าก
ข. มือซา้ ยจบี ทมี่ ุมปาก
ค. ยกมอื ไหวร้ ะดับศรี ษะ
ง. ประสานมือทั้งสองขา้ งไวท้ อ่ี ก

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

3

8.

จากภาพเป็นการแสดงภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ใด
ก. ขอ
ข. โกรธ
ค. ปฏเิ สธ
ง. ป้องกนั

9. ถา้ เราจะส่อื ความหมายใหค้ นดูรู้วา่ เราโกรธ ควรทาอยา่ งไร
ก. ใช้ฝ่ามือแตะทป่ี าก
ข. ใช้ฝ่ามือแตะทหี่ นา้ ผาก
ค. ใช้ฝา่ มอื แตะท่ีขา้ งแก้ม
ง. ใชฝ้ ่ามือถูทีข่ ้างแกม้ แลว้ กระชากมือลง

10. ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์มีประโยชนต์ ่อผูช้ มการแสดงอยา่ งไร
ก. ทาให้ผู้ชมเขา้ ใจเรอ่ื งราวในการแสดง
ข. ทาใหผ้ ชู้ มชน่ื ชอบการแสดงนาฏศิลป์
ค. ทาให้ผชู้ มอยากฝึกการแสดงนาฏศลิ ป์
ง. ทาใหผ้ ู้ชมสามารถประดิษฐภ์ าษาท่าตา่ งๆได้

………………………………………………………………………………………………….

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

4

ความหมายและประเภทของภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์ หมายถึง กริ ิยาอาการที่ผู้กระทาใช้เป็นสื่อให้ผ้ดู ูทราบว่า
ตนกาลังทาอะไร มีความหมายว่าอย่างไร โดยไม่ต้องเปล่งเสียงออกมา แต่อาศัยอวัยวะ
ต่างๆ ของร่างกาย เพื่อแสดงออกมาเป็นท่าทาง ซ่ึงผู้ดูควรจะมีความรู้ความเข้าใจ
ในภาษาท่าทางนาฏศิลป์ จึงจะสนุกสนาน เพลิดเพลิน และช่ืนชมในศิลปะแขนงนี้ได้ดี
(รจุ ี ศรสี มบัติ, 2547: 39)

ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์ แบ่งออกเปน็ 3 ประเภท ได้แก่
1. ท่าท่ใี ช้แทนคาพูด เชน่ ปฏิเสธ เรียก ไป มา รับ สง่ เป็นต้น
2. ท่าทแ่ี สดงกริ ยิ าอาการหรืออิรยิ าบถ เชน่ ยืน เดิน น่งั นอน เป็นตน้
3. ท่าทแี่ สดงอารมณภ์ ายใน เช่น ดใี จ เสยี ใจ โกรธ รกั เปน็ ตน้
สาหรับภาษาท่าทางนาฏศิลป์ท่ีนักเรียนควรรู้จักและใช้ฝึกปฏิบัติ ในระดับชั้น
ประถมศกึ ษาปีที่ 4 ในหลกั สตู รสถานศกึ ษา โรงเรยี นวัดไทร (ถาวรพรหมานุกูล) มดี งั นี้

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

5

ท่านง่ั

ตตตวั ววัั นนนาาางงง ตตวัตวัพวั พพระรระะ

ภาพท่ี 1 ท่านง่ั ท่ีมา : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่

ตัวพระ น่ังพับเพียบไปทางขวา โดยนั่งพับเข่าซ้ายให้ปลายเท้าซ้ายหงายช้อนใต้
เข่าขวา ขาขวางอพบั ไวข้ ้างลาตวั กันเขา่ ทั้งสองออกจากกัน หักข้อเท้าขึน้ เชิดปลายน้ิวเท้า
นง่ั ตัวตรง อกผายไหล่ผ่ึง วางฝ่ามอื ซา้ ยไวบ้ รเิ วณเข่าซา้ ย วางฝา่ มือขวาไวบ้ ริเวณตน้ ขาขวา
นวิ้ ทง้ั ห้าเหยยี ดตงึ ชดิ ตดิ กนั

ตัวนาง น่ังพับเพียบไปทางขวา โดยนั่งพับเข่าซ้ายให้ปลายเท้าซ้ายหงายช้อนใต้
เข่าขวา ขาขวางอพับไว้ข้างลาตัวหนบี เข่าท้ังสองชิดติดกัน หักข้อเท้าขึ้นเชิดปลายน้ิวเท้า
น่ังตัวตรง อกผายไหล่ผึ่ง วางฝ่ามือซ้ายและขวาบริเวณขาด้านขวา โดยให้ฝ่ามือซ้ายอยู่
บรเิ วณเข่า ฝ่ามอื ขวาอยบู่ รเิ วณตน้ ขา น้ิวทัง้ ห้าเหยยี ดตงึ ชิดตดิ กัน

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

6

ท่ายืน

ตวั นาง ตวั พระ

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 2 ท่ายนื ทม่ี า : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่

ตวั พระ ยนื ตวั ตรง ตึงเอว ตึงไหล่ เทา้ ขวายืนเต็มเทา้ รับน้าหนัก เท้าซ้ายจรดกบั พ้ืน
เฉยี งไปดา้ นข้างเล็กนอ้ ย เปิดส้นเทา้ เชดิ ปลายนิว้ เท้าขน้ึ มอื ขวาเท้าสะเอวนว้ิ ชดิ ติดกันหกั
ข้อมือเชิดปลายนิ้วขึ้น มือซ้ายแบมือน้ิวชิดติดกันเชิดปลายนิ้วข้ึน วางฝ่ามือแตะท่ี
หน้าขาซา้ ย กดไหล่ และเอยี งศีรษะขา้ งขวา

ตัวนาง ยืนตัวตรง ตึงเอว ตึงไหล่ เท้าขวารับน้าหนัก เท้าซ้ายเชิดปลายน้ิวเท้าข้ึน
เหลื่อมมาด้านหน้า ให้ส้นเท้าซ้ายวางชิดช่วงกลางเท้าขวา มือขวาจีบหงายระดับชายพก
มือซ้ายเหยียดแขนตึง แบมือนิ้วชิดติดกันเชิดปลายน้ิวข้ึน วางฝ่ามือแตะที่หน้าขาซ้าย
กดไหล่ และเอียงศีรษะขา้ งซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

7

ทา่ ตวั เรา

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพท่ี 3 ท่าตัวเรา ทมี่ า : (เสาวรตั น์ เจ็งใจบญุ , 2555)

คาอธิบายทา่
ตัวพระ มือซ้ายจีบหงายอยู่ระหว่างอก มือขวาเท้าสะเอวน้ิวชิดติดกัน หักข้อมือ

เชิดปลายน้ิวข้ึน เท้าซ้ายยืนเต็มเท้า เท้าขวาจรดกับพื้นเฉียงไปด้านข้างเล็กน้อย
เปิดสน้ เท้า เชิดปลายน้ิวเท้าข้นึ กดเอว กดไหล่ เอยี งศีรษะขา้ งซ้าย

ตัวนาง มือซ้ายจบี หงายอยู่ระหว่างอก มือขวาจบี สง่ หลัง เทา้ ขวากา้ วหนา้ เท้าซ้าย
อยูห่ ลังเปดิ ส้นเทา้ ซ้าย น้าหนกั ตัวอยทู่ เ่ี ทา้ ขวา กดเอว กดไหล่ เอยี งศรี ษะขา้ งขวา

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

8

ทา่ รัก

ตวั นาง ตวั พระ

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 4 ท่ารกั ที่มา : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่

ตัวพระ ประสานลาแขน ใช้ฝ่ามือท้ังสองข้างวางทาบบริเวณฐานไหล่ หรือบริเวณ
อก นิ้วชิดติดกันตึงปลายน้ิว หักข้อมือเข้าหาลาแขน เท้าขวาก้าวข้าง น้าหนักตัวอยู่ท่ี
เท้าขวา กดเอว กดไหล่ เอียงศีรษะขา้ งซา้ ย

ตัวนาง ประสานลาแขน ใช้ฝ่ามือทั้งสองข้างวางทาบบริเวณฐานไหล่ หรือบริเวณ
อก นิว้ ชิดติดกันตึงปลายนิว้ หกั ข้อมือเขา้ หาลาแขน เท้าขวาก้าวหน้า เท้าซ้ายอย่หู ลงั เปิด
สน้ เท้าซา้ ย นา้ หนักตวั อยู่ท่ีเทา้ ขวา กดเอว กดไหล่ เอียงศรี ษะขา้ งขวา

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

9

ท่าอาย

ตวั นาง ตวั พระ

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 5 ท่าอาย ท่มี า : (เสาวรตั น์ เจ็งใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ ใชฝ้ า่ มือซ้ายแตะแกม้ ซา้ ย นิว้ ชดิ ติดกันตงึ ปลายน้วิ มอื ขวาเทา้ สะเอวนว้ิ ชิด

ติดกันหักข้อมือเชิดปลายน้ิวข้ึน เท้าขวาก้าวข้าง น้าหนักตัวอยู่ที่เท้าขวา กดเอว กดไหล่
เอยี งศรี ษะข้างซ้าย

ตัวนาง ใช้ฝ่ามือซ้ายแตะแก้มซ้าย น้ิวชิดติดกันตึงปลายน้ิว มือขวาจีบส่งหลัง
เท้าซ้ายก้าวหน้า เท้าขวาอยู่หลังเปิดส้นเท้าขวา น้าหนักตัวอยู่ท่ีเท้าซ้าย กดเอว กดไหล่
เอยี งศีรษะข้างซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

10

ท่ายมิ้

ตวั นาง ตวั พระ

ตัวตนัวานงาง ตัวตพวั รพะระ

ภาพที่ 6 ท่ายิ้ม ท่มี า : (เสาวรตั น์ เจ็งใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่

ตัวพระ มือซ้ายกรีดนิ้วแล้วจีบมาไว้ท่ีมุมปาก มือขวาเท้าสะเอวน้ิวชิดติดกัน
หักข้อมือเชิดปลายนิ้วขึ้น เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย
เชิดปลายนิว้ เทา้ ขน้ึ กดไหล่ เอยี งศรี ษะขา้ งซา้ ย

ตวั นาง มือซ้ายกรีดน้วิ แลว้ จีบมาไวท้ ม่ี ุมปาก มือขวาจบี หงายระดบั ชายพก เทา้ ขวา
วางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย เชิดปลายนิ้วเท้าข้ึน กดไหล่เอียงศีรษะ
ข้างซ้าย

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

11

ท่าพดู

ตัวนาง ตัวพระ

ภาพที่ 7 ท่าพดู ที่มา : (เสาวรตั น์ เจง็ ใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ มือซ้ายช้ีที่ปากหักข้อมือข้ึน มือขวาเท้าสะเอวน้ิวทั้งส่ีเรียงชิดติดกัน

หักข้อมือข้ึน เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย เชิดปลายนิ้วเท้าขึ้น
กดเอว กดไหล่ เอียงศีรษะขา้ งขวา

ตัวนาง มือซ้ายช้ีท่ีปากหักข้อมือขึ้น มือขวาเท้าสะเอวน้ิวท้ังสี่เรียงชิดติดกัน
หักข้อมือข้ึน เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย เชิดปลายนิ้วเท้าขึ้น
กดเอว กดไหล่ เอียงศรี ษะข้างขวา

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

12

ท่าโกรธ

ตวั นาง ตวั พระ

ตัวนาง ตัวพระ

ภาพท่ี 8 ท่าโกรธ ทม่ี า : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบญุ , 2555)

คาอธิบายทา่
ตัวพระ ใช้ฝ่ามือขวาถูบริเวณคางใต้ใบหูขวา ถูไปถูมาแล้วกระชากมือลง มือซ้าย

เท้าสะเอวน้ิวชิดติดกัน หักข้อมือข้ึน เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย
เชิดปลายน้ิวเท้าขึ้น กดไหล่ เอียงศีรษะขา้ งขวา

ตัวนาง ใช้ฝ่ามือขวาถูบริเวณคางใต้ใบหูขวา ถูไปถูมาแล้วกระชากมือลง มือซ้าย
เท้าสะเอวนิ้วชิดติดกันหักข้อมือขึ้น เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหลื่อมเท้าขวาเล็กน้อย
เชิดปลายนิ้วเทา้ ข้ึน กดไหล่ เอียงศีรษะข้างขวา

เอกสารประกอบการเรยี น เล่ม 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

13

ทา่ ร้องไห้

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพที่ 9 ท่ารอ้ งไห้ ทม่ี า : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ ใช้มอื ซ้ายแตะบริเวณหัวตาข้างซ้ายและขวาสลับกันไปมา กรีดนิ้วเล็กน้อย

มือขวาเท้าสะเอวน้ิวชิดติดกันหักข้อมือข้ึน ก้มหน้าพร้อมกับสะดุ้งตัวเล็กน้อย เหมือนกับ
กาลังสะอึกสะอ้นื เทา้ ขวาวางเต็มเทา้ เทา้ ซ้ายเหลอ่ื มเท้าขวาเล็กนอ้ ย เชดิ ปลายนิ้วเท้าข้ึน

ตัวนาง ใชม้ ือซ้ายแตะบริเวณหัวตาขา้ งซา้ ยและขวาสลับกนั ไปมา กรีดน้ิวเล็กน้อย
มือขวาจีบหงายระดับชายพก ก้มหน้าพร้อมกับสะดุ้งตัวเล็กน้อย เหมือนกับกาลัง
สะอกึ สะอน้ื เทา้ ขวาวางเต็มเท้า เทา้ ซา้ ยเหลอื่ มเทา้ ขวาเล็กน้อย เชิดปลายน้วิ เท้าขนึ้

เอกสารประกอบการเรยี น เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

14

ท่าขอ

ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 10 ท่าขอ ทมี่ า : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบญุ , 2555)

คาอธิบายทา่
ตัวพระ หงายฝ่ามือทั้งสองขา้ ง นิ้วเรียงชิดติดกันหักข้อมอื ให้ปลายน้ิวชี้ไปข้างหน้า

งอลาแขนเข้าหาตัวในลักษณะต้ังฉาก โดยแขนข้างขวาอยู่ระดับใบหน้า แขนข้างซ้ายอยู่
ระดับหน้าอก เท้าขวากา้ วขา้ ง นา้ หนกั ตัวอยทู่ ่ีเทา้ ขวา กดเอว กดไหล่ เอยี งศีรษะข้างซา้ ย

ตัวนาง หงายฝา่ มือท้ังสองข้าง นิ้วเรียงชิดติดกันหักข้อมือให้ปลายนิ้วชี้ไปข้างหน้า
งอลาแขนเข้าหาตัวในลักษณะตั้งฉาก โดยแขนข้างซ้ายอยู่ระดับใบหน้า แขนข้างขวาอยู่
ระดับหน้าอก เท้าซ้ายก้าวหน้า เท้าขวาอยู่หลังเปิดส้นเท้าซ้าย น้าหนักตัวอยู่ท่ีเท้าซ้าย
กดเอว กดไหล่ เอยี งศรี ษะข้างซา้ ย

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

15

ทา่ ปฏิเสธ

ตัวนาง ตัวพระ

ภาพที่ 11 ท่าปฏเิ สธ ท่ีมา : (เสาวรัตน์ เจ็งใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ มือซ้ายต้ังวงระดับอก ส่ายหน้าและสั่นข้อมือเล็กน้อย มือขวาเท้าสะเอว

น้ิวชิดติดกันหักข้อมือข้ึน เท้าซ้ายวางเต็มเท้า เท้าขวาเหลื่อมเท้าซ้ายเล็กน้อย
เชิดปลายน้วิ เทา้ ขึน้ กดเอว กดไหล่ เอยี งศีรษะขา้ งขวา

ตัวนาง มือซ้ายต้ังวงระดับอก ส่ายหน้าและส่ันข้อมือเล็กน้อย มือขวาเท้าสะเอว
นิ้วชิดติดกันหักข้อมือขึ้น เท้าซ้ายวางเต็มเท้า เท้าขวาเหล่ือมเท้าซ้ายเล็กน้อย
เชดิ ปลายน้ิวเท้าขนึ้ กดเอว กดไหล่ เอยี งศรี ษะขา้ งขวา

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

16

ทา่ เศร้าโศก,เสียใจ

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพที่ 12 ท่าเศรา้ โศก,เสียใจ ท่มี า : (เสาวรัตน์ เจ็งใจบญุ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ ประสานลาแขน ใช้ฝ่ามือท้ังสองข้างวางทาบบริเวณต้นขาทั้งสองข้าง

นิ้วชิดติดกันตึงปลายนิ้ว หักข้อมือเข้าหาลาแขน ก้มหน้าลงเล็กน้อย เอียงศีรษะข้างซ้าย
เท้าขวาวางเต็มเท้า เทา้ ซ้ายเหลอื่ มเทา้ ขวาเลก็ นอ้ ย เชิดปลายน้วิ เท้าขนึ้

ตัวนาง ประสานลาแขน ใช้ฝ่ามือท้ังสองข้างวางทาบบริเวณต้นขาท้ังสองข้าง
น้ิวชิดติดกันตึงปลายนิ้ว หักข้อมือเข้าหาลาแขน ก้มหน้าลงเล็กน้อย เอียงศีรษะข้างซ้าย
เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่อื มเทา้ ขวาเล็กน้อย เชิดปลายนวิ้ เท้าขนึ้

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์

17

ทา่ เธอ,ท่าน

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพที่ 13 ท่าเธอ,ท่าน ทม่ี า : (เสาวรตั น์ เจ็งใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตวั พระ มือขวาช้ีนิ้วชี้ระดบั เอวไปข้างหน้าเล็กน้อย หักขอ้ มือลง มือซ้ายเท้าสะเอว

น้ิวชิดติดกันหักข้อมือข้ึน เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย
เชิดปลายนิ้วเท้าขึน้ กดเอว กดไหล่ เอียงศีรษะขา้ งซา้ ย หนา้ มองไปทางมือทช่ี ้ี

ตวั นาง มอื ขวาชี้นวิ้ ช้ีระดับเอวไปขา้ งหน้าเลก็ น้อย หักขอ้ มือลง มือซ้ายเท้าสะเอว
นิ้วชิดติดกันหักข้อมือข้ึน เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหล่ือมเท้าขวาเล็กน้อย
เชิดปลายนว้ิ เท้าขนึ้ กดเอว กดไหล่ เอยี งศีรษะข้างซา้ ย หนา้ มองไปทางมือที่ชี้

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

18

ท่าทา่ นที่เคารพ

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 14 ท่าทา่ นที่เคารพ ท่มี า : (เสาวรัตน์ เจง็ ใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ ยกมือไหว้ระดับศีรษะ นิ้วเรียงชิดติดกันกรีดปลายนิ้วแยกออกจากกัน

เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหลื่อมเท้าขวาเล็กน้อย เชิดปลายน้ิวเท้าขึ้น กดเอว กดไหล่
เอียงศีรษะข้างซ้าย

ตัวนาง ยกมือไหว้ระดับศีรษะ นิ้วเรียงชิดติดกันกรีดปลายน้ิวแยกออกจากกัน
เท้าขวาวางเต็มเท้า เท้าซ้ายเหลื่อมเท้าขวาเล็กน้อย เชิดปลายนิ้วเท้าขึ้น กดเอว กดไหล่
เอียงศรี ษะข้างซา้ ย

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

19

ท่าป้องกนั

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพท่ี 15 ท่าป้องกนั ทม่ี า : (เสาวรตั น์ เจ็งใจบุญ , 2555)

คาอธบิ ายทา่
ตัวพระ มือขวาตั้งวงล่างระดับชายพก มือซ้ายต้ังวงระดับไหล่แขนเหยียดตึง

เทา้ ซา้ ยก้าวข้าง นา้ หนักตวั อยทู่ เ่ี ท้าซา้ ย กดเอว กดไหล่ เอยี งศีรษะขา้ งซ้าย
ตัวนาง มือขวาต้ังวงล่างระดับชายพก มือซ้ายตั้งวงระดับไหล่แขนเหยียดตึง

เท้าซ้ายก้าวหน้า เท้าขวาเปิดส้นเท้า น้าหนักตัวอยู่ท่ีเท้าซ้าย กดเอว กดไหล่ เอียงศีรษะ
ขา้ งซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

20

กจิ กรรมท้ายเล่ม

ใหน้ ักเรียนลากเส้นจับคู่ภาพด้านซ้ายมือกับชื่อภาษาท่าทางนาฏศิลป์ด้านขวามือ
ใหถ้ ูกต้อง (10 คะแนน)

  ตัวเรา
  รอ้ งไห้
  เธอ,ท่าน
  โกรธ

  ยืน
ได.้ ....................คะแนน
เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

21

แบบทดสอบหลังเรยี น

กลุ่มสาระการเรยี นร้ศู ลิ ปะ (นาฏศิลป)์ เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

คาชีแ้ จง แบบทดสอบน้มี ีจานวน 10 ขอ้ คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 10 นาที
ให้นกั เรียนเขียนเครือ่ งหมาย  ทับตัวอกั ษรหนา้ คาตอบทถี่ กู ตอ้ ง
ลงในกระดาษคาตอบ

1. ภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์มีประโยชนต์ อ่ ผ้ชู มการแสดงอยา่ งไร
ก. ทาให้ผชู้ มเข้าใจเร่ืองราวในการแสดง
ข. ทาใหผ้ ู้ชมชืน่ ชอบการแสดงนาฏศลิ ป์
ค. ทาให้ผูช้ มอยากฝกึ การแสดงนาฏศลิ ป์
ง. ทาใหผ้ ู้ชมสามารถประดิษฐ์ภาษาท่าตา่ งๆได้

2. ขอ้ ใดคือความหมายของภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์
ก. การรา่ ยราท่ไี ม่มแี บบแผน
ข. การรา่ ยราท่ีสอ่ื ความหมายได้อยา่ งรวดเรว็
ค. การร่ายราที่สอ่ื ความหมายไดอ้ ยา่ งอิสระ คล่องแคล่ว
ง. การร่ายราที่สอ่ื ความหมายแทนคาพดู อารมณ์ ความรู้สกึ

3. “ตั้งวงระดบั อก สนั่ ขอ้ มอื เล็กนอ้ ย” เปน็ การสอ่ื ถึงท่าใด
ก. เธอ
ข. อาย
ค. ร้องไห้
ง. ปฏิเสธ

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์

22

4.

จากภาพเปน็ การแสดงภาษาทา่ ทางนาฏศิลป์ใด
ก. ขอ
ข. อาย
ค. โกรธ
ง. ร้องไห้

5. ข้อใดที่ใช้แทนคาวา่ “ตวั เรา”
ก. มือขวาช้ที ปี่ าก
ข. เอามอื มาประสานไว้ทอ่ี ก
ค. มอื ซา้ ยจบี หงายระหวา่ งอก
ง. เอามอื มาประสานไว้ท่ีหนา้ ขา

6. ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ใดที่สอื่ ความหมายแทนอารมณ์
ก. เดิน
ข. รัก
ค. พดู
ง. ขอ

7. ถา้ เราจะสื่อความหมายใหค้ นดูรูว้ ่าเราดีใจ ควรทาอย่างไร
ก. มอื ซา้ ยช้ที ปี่ าก
ข. มือซ้ายจบี ท่มี ุมปาก
ค. ยกมอื ไหว้ระดบั ศรี ษะ
ง. ประสานมือท้ังสองข้างไว้ท่ีอก

เอกสารประกอบการเรียน เล่ม 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

23

8. ข้อใดท่ใี ช้แทนคาวา่ “อาย”
ก. ฝ่ามอื ซ้ายแตะทีแ่ ก้มซา้ ย
ข. จีบมอื ซา้ ยทม่ี ุมปากซา้ ย
ค. ฝา่ มอื ขวาแตะทแี่ กม้ ขวา
ง. จบี มอื ขวาท่ีมมุ ปากขวา

9. ถ้าเราจะส่ือความหมายใหค้ นดูรวู้ า่ เราโกรธ ควรทาอยา่ งไร
ก. ใช้ฝ่ามือแตะท่ปี าก
ข. ใชฝ้ ่ามือแตะทีห่ น้าผาก
ค. ใช้ฝา่ มอื แตะทีข่ า้ งแกม้
ง. ใช้ฝา่ มอื ถทู ี่ข้างแก้มแลว้ กระชากมอื ลง

10.

จากภาพเปน็ การแสดงภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์ใด
ก. ขอ
ข. โกรธ
ค. ปฏเิ สธ
ง. ปอ้ งกัน

………………………………………………………………………………………………….

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

24

เฉลยคาตอบ

แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรยี น เรอื่ ง ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

ก่อนเรยี น หลังเรยี น

1. ง 1. ก
2. ข 2. ง
3. ก 3. ง
4. ค 4. ก
5. ก 5. ค
6. ง 6. ข
7. ข 7. ข
8. ง 8. ก
9. ง 9. ง
10. ก 10. ง

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์

25

บรรณานกุ รม

รจนา สุนทรานนท.์ (2537). วธิ สี อนและเทคนคิ การสอนนาฏศลิ ปไ์ ทย.
ปทุมธาน:ี ศนู ย์ปฏิบตั ิการพมิ พ์ มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลธัญบุร.ี

เรณู โกศนิ านนท.์ (2546). นาฏยศพั ทภ์ าษาทา่ นาฏศลิ ป์ไทย. พิมพ์ครงั้ ที่ 2.
กรงุ เทพฯ : ไทยวฒั นาพานชิ .

รุจี ศรีสมบัต.ิ (2547). สารานุกรมนาฏศลิ ป์ไทย. กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพ์ พ.ศ.
พัฒนาศึกษา จากัด.

สมุ นมาลย์ นิม่ เนตพิ นั ธ์ุ. (2543). การละครไทย. พิมพค์ ร้ังท่ี 5. กรุงเทพฯ:
ไทยวัฒนาพานิช.

สุมติ ร เทพวงษ.์ (2541). นาฏศลิ ป์ไทยและนาฏศลิ ป์สาหรับครปู ระถมและ
มธั ยม. กรงุ เทพฯ: โอเดยี นสโตร.์

อรวรรณ ขมวัฒนาและคณะ. (2550). หนงั สือชดุ นาฏลลี า 1 ลลี าทา่ รา 1.
กรุงเทพฯ: องคก์ ารคา้ ของคุรสุ ภา.

เอกสารประกอบการเรียน เลม่ 2 ภาษาท่าทางนาฏศิลป์

เอกสารประกอบการเรยี น เลม่ 2 ภาษาทา่ ทางนาฏศลิ ป์