ถาดใบตอง

ถาดใบตอง

วชิ าพ้นื ฐานงานประดษิ ฐ์

ถาดใบตอง

การนาใบตองมาประดษิ ฐ์เปน็ ถาดรูปทรงต่างๆ เหมาะสาหรับใส่ขนม ผลไม้ หรือ
ของวา่ งท่ีจะนาไปถวายพระหรือนาไปเป็นของทีร่ ะลึกผู้ใหญท่ เ่ี คารพนับถือ และเหมาะ
อยา่ งยง่ิ ทจี่ ะทาเพ่ืออวดชาวต่างชาติวา่ เราชาวไทยมศี ลิ ปะในการประดษิ ฐ์ใบไม้ใหเ้ ป็น
ภาชนะสวยงามวิจิตรพสิ ดาร

ประโยชน์ของงานใบตอง

งานใบตองเป็นการนาใบของตน้ กลว้ ยมาใช้ประโยชน์และประโยชน์ดังน้ี

1. ใชใ้ นชวี ติ ประจาวัน

1.1). ใช้ใบตองหอ่ อาหาร ห่อขนมตา่ ง ๆ เชน่ การหอ่ ทรงเตย้ี หอ่ หมก หอ่ ขา้ วตม้ มดั หอ่ ขนมสอดไส้ ห่อ
ผักผลไม้ ทากระทงใสข่ นม อาหาร ทาใหส้ ะดวกในการหยิบอาหาร

1.2). ขนมและอาหารทีห่ ่อดว้ ยใบตองมกี ลน่ิ หอมน่ารับประทาน จงึ ทาให้มกี ารนาใบตองมาใชม้ ากขนึ้

2. ใช้ในโอกาสตา่ ง ๆ

1.1). ใช้มอบใหเ้ นอื่ งในงานวันสาคญั ประดษิ ฐภ์ าชนะจากใบตอง เชน่ กระเชา้ ใบตอง ถาดใบตอง ผอบ
ใสข่ นม ผลไม้ หรืออาหาร นาไปมอบให้บุคคลท่ีเคารพนับถือในวนั คลา้ ยวนั เกดิ วนั ปีใหม่ วันที่ ประสบผลสาเรจ็ ไป
เย่ียมไข้หรอื ในโอกาสพเิ ศษตา่ งๆ เพอ่ื แสดงความเคารพนับถอื ผู้รบั ยอ่ มซาบซ้งึ ใน น้าใจไมตรี

1.2). ใชป้ ระดษิ ฐง์ านเพอื่ ใช้ในพธิ ีกรรม ในงานตามความเช่อื และประเพณี เชน่ งานแตง่ งาน ลอยกระทง
พิธียกเสาเอกตงั้ ศาล พานไหวค้ รู คนไทยนิยมประดิษฐง์ านดอกไม้ใบตองอย่างประณีต เช่น บายศรี กระทงลอย
ขันหมาก ขนั สนิ สอด พานแหวนหมน้ั และพานรองรับนา้ สังข์ ฯลฯ

1.3). งานพธิ ที างศาสนา ใบตองถอื ไดว้ ่าเปน็ ใบไมม้ งคลนามาประดษิ ฐง์ านประณีตศลิ ปใ์ นงานพธิ ที าง
ศาสนา เชน่ พมุ่ คู่สวด กระทงดอกไม้ กระทงสังฆทาน สลากภัตร พานพุ่ม และซองพลู ฯลฯ

ประโยชน์ของงานใบตอง

1.2). ใช้ประดษิ ฐง์ านเพ่อื ใชใ้ นพธิ ีกรรม ในงานตามความเชือ่ และประเพณี เชน่ งานแต่งงาน ลอย
กระทง พธิ ยี กเสาเอกตัง้ ศาล พานไหว้ครู คนไทยนิยมประดษิ ฐ์งานดอกไม้ใบตองอย่างประณีต เชน่ บายศรี
กระทงลอย ขันหมาก ขนั สินสอด พานแหวนหมัน้ และพานรองรบั น้าสงั ข์ ฯลฯ

1.3). งานพธิ ีทางศาสนา ใบตองถือได้ว่าเปน็ ใบไม้มงคลนามาประดิษฐง์ านประณตี ศิลปใ์ นงานพธิ ีทาง
ศาสนา เช่น พ่มุ ค่สู วด กระทงดอกไม้ กระทงสงั ฆทาน สลากภตั ร พานพมุ่ และซองพลู ฯลฯ

1.4). สรา้ งความคดิ ริเรม่ิ สรา้ งสรรค์ ผูท้ เ่ี รยี นรูก้ ารประดิษฐ์งานใบตองสามารถนาความรู้ ไป
สร้างสรรคช์ ิ้นงานใหม่ ๆ เช่น การประกวดกระทงลอย ประกวดบายศรี การประกวดการจดั พานขนั หมาก

1.5). งานใบตองแสดงใหเ้ ห็นถึงความเป็นไทย มเี อกลักษณ์เฉพาะตวั มีความละเอยี ดอ่อน ประณีต มี
ความสงา่ งาม และมคี วามงามทีว่ จิ ติ รพสิ ดารทไ่ี มม่ ชี าติใดในโลกเหมือน

1.6). มคี วามอนุรักษส์ ืบสานศิลปะงานใบตองของไทย

1.7). นาไปประกอบอาชพี หลกั หรอื อาชพี รองได้

1.8). ชว่ ยใหจ้ ิตใจสงบร่มเย็น การประดษิ ฐง์ านใบตองนัน้ ถือวา่ เป็นสง่ิ สวยงามนามาซึง่ ความ
เพลิดเพลิน ความสงบร่มเยน็ เพราะจติ ใจมีสมาธิ ความคดิ เกดิ จินตนาการ ผู้ทางานใบตองจงึ เป็นผูม้ อี ารมณ์
สงบนง่ิ

คณุ คา่ ของงานใบตอง

งานใบตองเป็นงานทแี่ สดงออกถงึ เอกลักษณ์ภูมิปญั ญาของบรรพชนไทยสมยั กอ่ นทไี่ ดร้ จู้ ักประดิดประดอยวัสดุ
ธรรมชาติ มาใช้เปน็ ภาชนะหอ่ หุ้มอาหารได้อยา่ งวิจติ รสวยงามความสาคญั และคุณคา่ งานใบตอง แบ่งออกได้ 3
ดว้ ย คอื
. 2.1. คุณคา่ ทางวัฒนธรรมและสังคม ใบตองกับชวี ิตของคนไทยอยคู่ กู่ ันมาต้งั แต่ยคุ สมัยโบราณถงึ ปัจจุบัน ซึ่งมี
การนามาประดิษฐเ์ ปน็ กระทง บายศรี พานขันหมาก พานขนั หมั้น ฯลฯ การประดษิ ฐ์งานใบตองแตล่ ะอยา่ งล้วน
งดงาม ประณีต ความสามารถของคนไทยไม่มชี นชาติใดในโลกเหมือนซงึ่ สมควรทอ่ี นุชนรนุ่ หลัง จะถือเป็นหน้าทีท่ ี่
ควรหวงแหน และรักษาไวเ้ ปน็ ศลิ ปะและวฒั นธรรมประจาชาติสืบไป

2.2. คณุ คา่ ทางเศรษฐกิจ การประดิษฐง์ านใบตองนส้ี ามารถนาไปสรา้ งรายไดใ้ ห้แกผ่ ู้ทมี่ ีความสามารถ
ทางด้านศลิ ปะประดิษฐ์ ไม่วา่ จะเป็นการนาไปประกอบอาชีพถาวร หรืออาชีพเสรมิ เช่น การจดั ทาบายศรี การ
ประดิษฐ์กระทงลอย ฯลฯ

2.3. คุณคา่ ทางจติ ใจ ขณะในการปฏิบัติงาน ย่อมเกดิ ความเพลิดเพลนิ มีสมาธิ ทาใหผ้ ทู้ ที่ างานดา้ นนม้ี จี ติ ใจ
เยอื กเย็นสขุ มุ เกิดความภาคภูมิใจในผลงานท่สี าเรจ็ และยังเป็นการชว่ ยดารงเอกลักษณ์ความเปน็ ไทยไดอ้ ยา่ งดี

ลักษณะของใบตอง

การนาใบตองมาประดิษฐเ์ ปน็ ชน้ิ งานต่างๆ ให้สวยงามจาเป็นท่ผี ู้ประดษิ ฐ์ตอ้ งทราบถงึ ชนิดและ
คณุ ลักษณะของใบตองเพือ่ ที่สามารถเลอื กใชช้ นดิ ใบตองไดถ้ กู ตอ้ งกบั งานใบตอง ดังน้ี

1. ใบตองกลว้ ยตานี มสี ีเขยี วเข้มเปน็ มัน เนื้อใบตองมคี วามน่มุ เหนยี วไม่เปราะและฉีกงา่ ย
มคี วามหนาพอเหมาะ เสน้ ใบตองตรงด้านสีเขยี วมคี วามมัน ดา้ นนวลใบตองมสี ีขาวข่นุ เหมาะที่จะ
นาไปใชท้ ากระทงใสข่ นม ถาดใบตอง บายศรีปากชาม กระทงลอย

2. ใบตองกล้วยน้าวา้ มสี ีเขยี วอมเหลือง เปราะและฉีกแตกง่าย เหมาะทจี่ ะนามาห่อขนมท่ี
ตอ้ งนาไปนึง่

3. ใบตองกล้วยป่า มสี ีเขียวเขม้ คล้ายใบตองตานี แต่มีความหนาและเสน้ ตองจะใหญ่กว่า มี
ยางมาก เมอื่ ตดั ตรงรอยตดั จะดา เห่ยี วง่าย

วัสดุ อุปกรณใ์ ช้ในการประดิษฐง์ านใบตอง

ในการประดษิ ฐ์งานใบตองแตล่ ะครงั้ จาเป็นทผ่ี ้ทู าตอ้ งจดั เตรยี มวัสดุและอุปกรณใ์ ห้พรอ้ ม เพื่อสะดวกในการทางานให้ไดผ้ ล
งานสวยงามและรวดเร็วขนึ้ วัสดอุ ุปกรณ์ทใี่ ช้ในงานใบตอง มดี งั น้ี

1. ใบตอง
1.1) ควรเลือกใชใ้ บตองกลว้ ยตานี เพราะมีความนุ่มเหนยี ว ไมเ่ ปราะ ไมแ่ ตกงา่ ย มคี วามหนาบางพอเหมาะ การเลือก

ใบตองใชใ้ นงานประดิษฐง์ านใบตอง ควรเลือกใบตองที่มสี เี ขยี วเขม้ ไมอ่ อ่ นหรือแกเ่ กินไป เลอื กสีใบตองให้เหมือนกัน
1.2) ไมค่ วรเลอื กใบตองแก่ ซง่ึ มเี นื้อหยาบ หนา มจี ดุ สนี า้ ตาลเร่ิมเปน็ สเี หลอื ง ใบตองกระดูกมีเส้นเปน็ ลกู คลน่ื หนา
1.3) การตดั ใบตอง ควรตดั ในตอนเยน็ ถ้าตดั ตอนเช้าใบตองจะกรอบแตกง่าย ควรรอใหส้ าย เมื่อตัดแลว้ ควรผ่งึ ลมให้

น่มิ กอ่ นนามาใช้
1.4) การทาความสะอาดใบตอง ถ้าสกปรกใชผ้ ้าฝ้ายชุบนา้ บิดให้หมาดๆ เชด็ จากริมดา้ นแข็งไปทางดา้ นริมออ่ นใบตอง

ที่เช็ดสะอาดจะมีลกั ษณะความมันด้าน
1.5) การฉีกใบตอง ใชก้ รรไกรตดั เอ็นใบตอง ใช้ไม้บรรทัดวดั ขนาดตามตอ้ งการ ทร่ี ะยะชว่ งกลางของใบตองเพราะเป็น

ส่วนของใบตองท่ีตรงมากท่ีสุด ใชเ้ ข็มหมุดแทงทะลุแลว้ ฉกี ดึงข้ึนเป็นชิน้ ตน้ แบบ ใชช้ นิ้ เดมิ ตลอดเพ่อื จะไดไ้ ม่คลาดเคล่อื น

1.6) การเกบ็ รกั ษางานใบตอง ในระหว่างท่ีเยบ็ ควรนาผ้าชบุ น้าหมาด ๆ คลมุ ใบตองไวพ้ รมน้าบอ่ ย ๆ เยบ็ เสร็จแชน่ า้ ไว้
ประมาณ 2 ชั่วโมง นาใส่ถุงพลาสติกรดั ปากถุงให้แนน่ เก็บไวใ้ นชอ่ งแชผ่ กั ในตู้เย็น หรอื ตู้แชด่ อกไม้ หรอื ลังน้าแข็ง

วัสดุ อุปกรณ์ใช้ในการประดิษฐ์งานใบตอง

2. กรรไกร ควรเลอื กใชข้ นาดและรูปรา่ งเหมาะมอื น้าหนักเบาและคมตลอดปลาย เวลาจบั น้วิ ทง้ั หมดเขา้ ช่อง
พอดี กรรไกรตัดใบตองใช้ขนาดใหญ่และกรรไกรตดั ดา้ ยใชข้ นาดเลก็

3. เข็มมอื ถ้าเยบ็ งานใบตองละเอียดช้ินเลก็ มากใชเ้ ข็มมือเบอร์ 9 งานเย็บใบตองปกตใิ ชเ้ ข็มมือเบอร์ 8 โดย
เลอื กทแ่ี ข็งแรงขนาดยาว รกู วา้ งสะดวกในการใสด่ ้าย

4. ดา้ ย ทใี่ ชใ้ นงานใบตอง คอื ด้ายเบอร์ 60 ควรใชด้ ้าย 2 เสน้ ในการเย็บงานใบตอง เพราะดา้ ยเส้นเดยี วจะมี
ความคมตัดใบตองใหข้ าดได้

5. ดา้ ย ทใี่ ชใ้ นงานใบตอง คอื ดา้ ยเบอร์ 60 ควรใช้ดา้ ย 2 เสน้ ในการเยบ็ งานใบตอง เพราะดา้ ยเส้นเดยี วจะมี
ความคมตัดใบตองใหข้ าดได้

6. กระบอกฉดี น้า ควรเลอื กใช้กระบอกฉีดนา้ ทม่ี ีละอองนา้ เป็นละอองฝอย และพน่ น้าไดม้ ากขนาดพอเหมาะมือ

7. ผา้ ขาวบาง เม่ือประดษิ ฐช์ ้ินงานสาเร็จใชผ้ ้าขาวบางชบุ น้าบิดพอหมาด ๆ พับทบ 2 ช้ันห่องานหรือคลุมงาน
ใบตองให้เรยี บร้อย

8. ผา้ เช็ดใบตอง ควรใช้ผา้ ฝา้ ยหรือผา้ เน้ือน่มุ และดดู ซึมนา้ ได้ดี เชด็ ทาความสะอาดใบตองทุกคร้งั กอ่ นนามา
ประดษิ ฐ์ช้ินงาน