ชุดกิจกรรมทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสี

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีสำหรับนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 จัดทำขึ้นเพื ่อพัฒนาผลการเรียนรู้ทางการเรียนในรายวิชาศิลปะ โดยการนํากิจกรรมภายในชุดกิจกรรมมาช่วยกระตุ้นผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ผ่านการลง มือปฏิบัติและเกิดประสบการณ์ด้วยตนเอง นอกจากนี้ยังช่วยให้ผู้เรียนวางแผน กระบวนการทำงาน และสามารถทำงานร่วมกับผู้อื ่น และเสริมความเข้าใจในเนื้อหา เรื่องทฤษฎีสีมากขึ้น ภายในชุดกิจกรรมการเรียนรู้เล่มนี้จะแบ่งออกเป็น 6 เรื่อง ดังนี้ เรื่องที่ 1 เรื่อง รูปร่างรูปทรงหรรษา เรื่องที่ 2 พื้นผิวสร้างสรรค์ เรื่องที่ 3 ระยะและความลึก เรื่องที่ 4 น้ำหนักสีสร้างสรรค์ เรื่องที่ 5 แสงและเงาสร้างมิติ เรื่องที่ 6 วรรณะของสี ผู้วิจัยหวังว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีนี้จะให้ ประโยชน์แก่ผู้เรียนให้สามารถพัฒนาความรู้ตนเอง ส่งผลให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ ในเรื่องทฤษฎีสีได้ดีขึ้น อีกทั้งยังนำความรู้ที่ได้ไปพัฒนาผลการเรียนรู้ทางการเรียนและ ประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้ ผู้จัดทํา ก

เรื่อง หน้า คำชี้แจง 1 คำชี้แจงสำหรับครู 3 คำชี้แจงสำหรับนักเรียน 3 มาตรฐานและตัวชี้วัด 4 เรื่องที่ 1 รูปร่างรูปทรงหรรษา 5 ใบความรู้ เรื่อง วงจรสี 6 กิจกรรม รูปร่างรูปทรงน่าสับสน 8 กิจกรรม รูปร่างรูปทรงหรรษา 9 เรื่องที่ 2 พื้นผิวสร้างสรรค์ 10 ใบความรู้ เรื่อง พื้นผิว 11 กิจกรรม พื้นผิวอะไรเอ๋ย? 14 กิจกรรม พื้นผิวสร้างสรรค์ 15 เรื่องที่ 3 ระยะและความลึก 16 ใบความรู้ เรื่อง ระยะและความลึก 17 กิจกรรม ระยะและความลึก 21 กิจกรรม โลกใต้ท้องทะเล 32 ข

เรื่อง หน้า กิจกรรมที่ 4 น้ำหนักสีสร้างสรรค์ 23 ใบความรู้ เรื่อง น้ำหนักสี 24 กิจกรรม เรื่อง ไล่ค่าน้ำหนัก 27 กิจกรรม น้ำหนักสีสร้างสรรค์ 28 เรื่องที่ 5 แสงและเงาสร้างมิติ 29 ใบความรู้ เรื่อง แสงและเงา 30 กิจกรรม นักวิเคราะห์แสงเงา 33 กิจกรรม ความงามของแสงเงา 35 กิจกรรมที่ 6 วรรณะของสี 36 ใบความรู้ เรื่อง วรรณะสี 37 ใบงาน เรื่อง ร้อยหรือเย็น 43 กิจกรรม ดีไซน์ดีเนอร์ดีไซน์เสื้อ 44 บรรณานุกรม 45 ค

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีสำหรับนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 เล่มนี้ประกอบด้วยเรื่อง 1) เรื่อง รูปร่างรูปทรงหรรษา 2) เรื่อง พื้นผิว สร้างสรรค์ 3) เรื่อง ระยะและความลึก 4) เรื่อง น้ำหนักสีสร้างสรรค์ 5) เรื่อง แสงและ เงาสร้างมิติ 6) เรื่อง วรรณะของสีโดยในแต่ละเรื่องจะประกอบไปด้วย 2 ตอนหลัก ดังนี้ ตอนที่ 1 ทฤษฎี ความรู้ ตอนที่ 2 การฝึกปฏิบัติสร้างผลงานทัศนศิลป์ วัตถุประสงค์ของชุดกิจกรรม 1. เพื่อเป็นแนวทางสำหรับคุณครูที่สอนวิชาทัศนศิลป์ ในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 2. เพื่อให้นักเรียนเกิดทักษะและกระบวนการคิดและกระบวนการทางศิลปะ รวมไปถึง การเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล นำไปสู่การสร้างสรรค์ผลงานของตนเอง 3. เพื่อให้นักเรียนเกิดการแลกเปลี่ยนและสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง และเข้าใจใน บทเรียนอย่างลึกซึ้งและฝังแน่น 4. เพื่อส่งเสริมความคิดของนักเรียนและนำไปสู่การประยุกต์ใช้ 1

1. ครูศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้และจุดประสงค์การเรียนรู้ของ หลักสูตรสถานศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ให้ละเอียดครบถ้วน 2. ครูชี้แจงให้นักเรียนทราบถึงขั้นตอนและวิธีการสอน โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีและประโยชน์ที่ได้รับจากการสอน โดยใช้ชุดกิจกรรมการ เรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสี 3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก ่อนเรียน แล้วศึกษาใบความรู้โดยครูให้คำแนะนํา เพิ่มเติม และทำแบบทดสอบหลังเรียน 4. ในขณะที ่นักเรียนกำลังศึกษาเนื้อหาหรือประกอบกิจกรรมครูควรสังเกต การ ทำงานของนักเรียนอย่างใกล้ชิด หากนักเรียนคนใดมีปัญหาครูจะต้องช่วยเหลือได้ทันที 2

1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีเล ่มนี้มีใบความรู้และ กิจกรรมสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ทั้งหมด 6 เรื่อง เรื่องที่ 1 เรื่อง รูปร่างรูปทรงหรรษา เรื่องที่ 2 พื้นผิวสร้างสรรค์ เรื่องที่ 3 ระยะและความลึก เรื่องที่ 4 น้ำหนักสีสร้างสรรค์ เรื่อง ที่ 5 แสงและเงาสร้างมิติ เรื่องที่ 6 วรรณะของสี 2. ก่อนทำกิจกรรมให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน 3. นักเรียนทำกิจกรรมเรียงลำดับตั้งแต่เรื่องที่ 1 ถึงเรื่องที่ 6 โดยศึกษาจากสื่อการ เรียนรู้ 4. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน หลังจากทำกิจกรรม 3

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ทัศนศิลป์และการวาดภาพระบายสีสำหรับนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 เล่มนี้ถือเป็นสื่อการเรียนสอนที่เน้นกิจกรรมการลงมือปฏิบัติและเกิด ประสบการณ์ด้วยตนเอง ซึ ่งมีเนื้อหาสอดคล้องตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้น พื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ดังนี้ สาระที่ 1 ทัศนศิลป์ มาตรฐาน ศ 1.1 สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ตามจินตนาการ และความคิดสร้างสรรค์ วิเคราะห์ วิพากษ์ วิจารณ์คุณค่างานทัศนศิลป์ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดต่องานศิลปะ อย่างอิสระชื่นชม และประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน •ตัวชี้วัด ศ ๑.๑ ป. ๔/๒ อภิปรายเกี่ยวกับอิทธิพลของสีวรรณะอุ่นและสีวรรณะเย็นที่ มีต่ออารมร์ของมนุษย์ •ตัวชี้วัด ศ ๑.๑ ป. ๔/๓ จำแนกทัศนธาตุของสิ ่งต่าง ๆ ในธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และงานทัศนศิลป์ โดยเน้น เรื่องสี รูปร่าง รูปทรง พื้นผิว และพื้นที่ว่าง •ตัวชี้วัด ศ ๑.๑ ป.๔/๕ มีทักษะพื้นฐานในการใช้วัสดุ อุปกรณ์สร้างสรรค์งานวาดภาพ ระบายสี •ตัวชี้วัด ศ ๑.๑ ป. ๔/๖ บรรยายลักษณะของภาพโดยเน้นเรื่องการจัดระยะ ความลึก น้ำหนัก และแสงเงาในภาพ •ตัวชี้วัด ศ ๑.๑ ป.๔/๗ วาดภาพระบายสี โดยใช้สีวรรณะอุ่นและวรรณะเย็น ถ่ายทอด อารมณ์ความรู้สึกในการสร้างงานทัศนศิลป์ 4

5

คือ เส้นรอบนอกทางกายภาพของวัตถุ สิ่งของเครื่องใช้ คน สัตว์ และ พืช มีลักษณะเป็น 2 มิติ มี ความกว้างและความยาว แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ 1. รูปร่างเรขาคณิต รูปร่างที่แสดงออกมาเป็นแบบเรขาคณิตเช่นรูปร่างสี่เหลี่ยมด้านเท่า รูปร่างสี่เหลี่ยมผืนผ้า รูปร่างสามเหลี่ยม รูปร่างวงกลม เป็นต้น 2. รูปร่างอิสระ เป็นรูปร่างที่เกิดขึ้นตามความต้องการของผู้สร้างสรรค์ ให้ความรู้สึกที่เป็น เสรี ไม่มีโครงสร้างที่แน่นอนของตัวเอง เป็นไปตามอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม เช่น รูปร่างของใบไม้ สัตว์เมฆ และควัน เป็นต้น ใบความรู้ เรื่อง รูปร่างและรูปทรง รูปร่าง (Shape) 6

คือ รูปที่ลักษณะเป็น 3 มิติ โดยนอกจากจะแสดงความกว้าง ความยาวแล้ว ยังมีความลึก หรือความ หนา นูน ด้วย แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ 1. รูปทรงเรขาคณิต คือ รูปทรงที่เกิดจากการสร้างสรรค์ของมนุษย์ มีลักษณะเป็นเหลี่ยม เป็นมุม มีความโค้งวงกลม เช่น รูปทรงกลม ทรงสามเหลี่ยม ทรงกระบอก เป็นต้น 2. รูปทรงอิสระ ไม่มีโครงสร้างที่แน่นอนของตัวเอง เป็นไปตามอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม เช่น รูปทรงของหยดน ้า รูปทรงเมฆ และรูปทรงควัน รูปทรง (Forms) 7

ค าสั่ง ให้นักเรียนจ าแนกลักษณะของรูปร่างและรูปทรง โดยน าหมายเลขไปใส่ในกรอบด้านล่างให้ถูกต้อง ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่............... รูปร่าง หมายเลข...................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... รูปทรง หมายเลข..................................... .................................................................... .................................................................... .................................................................... 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 ใบงาน รูปร่างรูปทรงน่าสับสน 8

ค าสั่ง ให้นักเรียนน ารูปร่างและรูปทรงต่างๆมาประกอบเป็นรูปภาพตามจินตนาการให้สวยงาม ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่............... ใบงาน ประกอบร่างสร้างรูป 9

10

พื้นผิว คือ ผิวนอกของสิ่งต่าง ๆ ที่มองเห็นได้ด้วยตาและสัมผัสได้เช่น หยาบ ละเอียด เรียบ มันวาว โปร่งแสง สะท้อนแสง ด้าน ขรุขระ นุ่ม และให้ความรู้สึกตามการรับรู้ของบุคคล เช่น พื้นผิวเรียบและมันวาวให้ ความรู้สึก หรูหรา พื้นผิวขรุขระและแหลมคมให้ความรู้สึกอันตราย การเกิดของพื้นผิว เกิดขึ้นได้ 2 ลักษณะ ดังนี้ เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ได้แก่ ผิวของเปลือกไม้ ใบไม้ ก้อนหิน ผิวดิน ผิวสัตว์ พื้นทราย เป็นต้น เกิดขึ้นโดยมนุษย์สร้างสรรค์ ได้แก่ การขูด ขีด เขียน แกะสลัก ขัดถู ให้เป็นรอยลวดลายใน ลักษณะต่าง ๆ เช่น การเขียนด้วยดินสอ ปากกา พู่กัน หรือการผลิตด้วยเครื่องมือปั้น แกะสลัก เป็นต้น 11

พื้นผิวขรุขระ พื้นผิวนุ่ม พื้นผิวเรียบ 12

พื้นผิวหยาบ พื้นผิวลื่น 13

ค าสั่ง ให้นักเรียนดูภาพ แล้วบอกลักษณะพื้นผิวให้ถูกต้อง ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. ใบงาน พื้นผิวอะไรเอ๋ย? .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. 14

ค าสั่ง ให้นักเรียนวาดภาพระบายสีโดยน าลักษณะพื้นผิวต่างๆ จากในห้องเรียน มาสร้างสรรค์ตาม ความคิดจินตนาการของนักเรียนให้สวยงาม ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. ใบงาน พื้นผิวสร้างสรรค์ 15

16

ระยะและความลึก คือ การสร้างระยะและความลึกในการวาดภาพระบายสี เป็นการสร้างภาพ ลวงตาประเภทหนึ่ง เพราะเป็นการสร้างภาพลงบนแผ่นกระดาษ ซึ่งมีลักษณะเป็น 2 มิติ ให้ดูเป็น 3 มิติในภาพ ซึ่งท าให้ภาพดูเหมือนจริงมากขึ้น ขนาด คือ บริเวณพื้นที่ซึ่งเป็นขอบเขตของรูปร่างหรือรูปทรง สามารถรับรู้ได้ด้วยตา วัตถุที่มีขนาด เดียวกันวางอยู่ในต าแหน่งที่ต่างกัน จะท าให้มองเห็นขนาดแตกต่างกัน ในการวาดภาพวัตถุที่อยู่ใกล้จะมีขนาด ใหญ่กว่าวัตถุที่อยู่ห่างออกไปท าให้เกิดระยะไกล-ใกล้และความตื้น-ลึก การก าหนดระยะและความลึกของรูปภาพท าได้หลายวิธี เช่น อย่างเช่นภาพนี้ ที่มีระยะใกล้ไกลอย่าง ชัดเจน โดยสังเกตได้จากกังหันลมที่มี ขนาดเล็กลงเรื่อย ๆ เมื่ออยู่ใกล้ออกไป 17

ตัวอย่างภาพที่มีการก าหนดระยะและความลึกด้วยขนาด ค่าความอ่อนแก่ของสี ท าให้วัตถุที่อยู่ใกล้จะมีค่าความเข้มของสีชัดเจนกว่าวัตถุที่อยู่ห่างออกไป และ วัตถุที่อยู่ห่างออกไปจะมีน ้าหนักอ่อนหรือบางเบา ไม่มีความชัดเท่ากับวัตถุด้านหน้า ซึ่งจะท าให้ภาพที่ออกมี ระยะและความลึก การจัดภาพด้วยน ้าหนัก ท าให้ ป่าแห่งนี้ดูมีความลึกและมี ระยะที่ไกลออกไป 18

ตัวอย่างภาพที่มีการก าหนดระยะและความลึกด้วยน ้าหนัก พื้นผิว คือ ลักษณะภายนอกของสิ่งต่างๆทั้งที่มีอยู่ตามธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น รับรู้ด้วยการ สัมผัสทางตาและจับต้อง เช่น พื้นผิวของก้อนหิน เปลือกไม้ ขนนก ก าแพงอิฐ เป็นต้น ในการวาดภาพวัตถุที่อยู่ ใกล้มักจะเห็นรายละเอียดของพื้นผิวได้ชัดเจนกว่าวัตถุที่ห่างออกไป ท าให้เกิดระยะและความลึก ในระยะใกล้เราจะเห็นถึงความขรุขระ ของหิน แต่เมื่อมองไกลออกไปจะเห็น รายละเอียดของหินที่น้อยลง 19

ตัวอย่างภาพที่มีการก าหนดระยะและความลึกด้วยพื้นผิว 20

ค าสั่ง ให้นักเรียนดูภาพและพิจารณาว่าภาพมีการก าหนดระยะและความลึกด้วยวิธีใด ชื่อ...............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... ใบงาน ระยะและความลึก 21

ค าสั่ง ให้นักเรียนวาดภาพระบายสีในหัวข้อ โลกใต้ทะเล โดยมีการก าหนดระยะและความลึกด้วยขนาด น ้าหนัก และรายละเอียดพื้นผิว ให้สวยงาม ชื่อ...............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. ใบงาน โลกใต้ท้องทะเล 22

23

24

25

26

ใบงาน เรื่อง ไล่ค่าน้ำหนักสี ค าสั่ง ให้นักเรียนระบายสีแทนค่าน ้าหนักสีเป็นแถบน ้าหนัก 7 ช่อง ให้ถูกต้องและสวยงาม ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. 27

ค าสั่ง ให้นักเรียนวาดภาพระบายสีตามจินตนาการ โดยใช้สีโปสเตอร์เพียง 1 สีในการระบายภาพ ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่............... ใบงาน เรื่อง น้ำหนักสีสร้างสรรค์ 28

29

30

31

32

ค าสั่ง ให้นักเรียนบอกต าแหน่งแสงเงาของแก้วและลูกบาศก์ให้ถูกต้อง ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่.............. ใบงาน นักวิเคราะห์แสงเงา 33

ค าสั่ง ให้นักเรียนวาดภาพแรเงาโดยดูจากภาพตัวอย่างด้วยดินสอ 2B ให้ถูกต้องและสวยงาม ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่............. ใบงาน ความงามของแสงเงา 34

ค าสั่ง ให้นักเรียนวาดภาพแรเงาโดยดูจากภาพตัวอย่างด้วยดินสอ 2B ให้ถูกต้องและสวยงาม ชื่อ..............................................................................................ชั้น....................................เลขที่............. ใบงาน ความงามของแสงเงา 35

36

37

38

39

40

41

42

ใบงาน ร้อนหรือเย็น ค าสั่ง ให้นักเรียนดูภาพและอธิบายว่าภาพนั้นใช้วรรณะสีอุ่นหรือวรรณะสีเย็น และให้ความรู้สึกอย่างไร 43

ค าสั่ง ให้นักเรียนเลือกใช้สีวรรณะสีอุ่นหรือวรรณะเย็นอย่างใดอย่างหนึ่งออกแบบลวดลายเสื้อตาม จินตนาการ ชื่อ..............................................................................................ชั้น.................................. ..เลขที่.............. ใบงาน ดไี ซนเ์นอรด์ ไี ซน์เสอ ื้ 44

จุฬา ศรีสุวัฒนานัน. (2559). น้ำหนักสี. สืบค้นเมื่อ 5 กรกฎาคม 2564. จาก: https://www.kroobannok.com/news_file/p13962952202.pdf ทวีศักดิ์ จริงกิจ. แบบฝึกทักษะรายวิชาพื้นฐานศิลปะ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช, 2554. ทวีศักดิ์ จริงกิจ. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานศิลปะ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช, 2554. วรินทราพร ธรรมประชา. (2558). สีวรรณะอุ่นและสีวรรณะเย็น. สืบค้นเมื่อ 20 กรกฎาคม 2564. จาก: https://www.slideshare.net/tathatatpc/4-2557-02 45