สื่อการเรียนการสอนและนวัตกรรม ทางเทคโนโลยีทางการศึกษา

สื่อ (medium,media)
เป็นคำที่มาจากภาษาลาตินว่า "medium" และแปลว่า
"ระหว่าง" (between) หมายถึง สิ่งใดก็ตามที่บรรจุข้อมูลเพื่อ
ให้ผู้ส่งและผู้รับสามารถสื่อ สารกันได้ตรงตาม วัตถุประสงค์

เมื่อมีการนำสื่อมาใช้ในการเรียนการสอน

สื่อการสอน (Instructional Media)
หมายถึง การนำสื่อมาใช้ในการเรียนการสอนโดยตรง ซึ่ง
หมายถึงการนำวัสดุ เครื่องมือและวิธีการมาเป็นสะพานเชื่อม
โยงความรู้ เนื้อหาไปยังผู้เรียนได้ เพื่อทำให้เกิดความเข้าใจสิ่ง

ที่ถ่ายทอดซึ่งกันและกัน ได้ผลตามจุดมุ่งหมาย

ถ้าจะมีการเลือกใช้สื่อได้อย่างเหมาะสมจะช่วยให้บรรลุจุดมุ่ง
หมายการเรียนการสอน ดังนี้

1.จูงใจให้ผู้เรียนมีความตั้งใจและสนใจเรียนมากขึ้น
2.ให้ประสบการณ์แก่ผู้เรียนมีความหมาย

3.ก่อให้เกิดเจตคติที่ดีแจะมีความประทับใจในสิ่งที่เรียน
4.อธิบายเนื้อหาวิชาและทักษะกระบวนการต่างๆได้อย่างชัดเจน

5.เปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการเรียนมากขึ้น

ความเป็นมาของสื่อการสอน

การเรียนรู้ภายใต้กระบวนการต่าง ๆ จะสร้างมุมมองที่เป็นองค์รวม คือ มองเห็นงาน เห็นปัญหา เห็นชีวิต
ว่าเป็นสิ่งเดียวกัน มองว่าปัญหาเป็นส่วนหนึ่งของงาน และมองเห็นงานเป็นกระบวนการที่สำคัญของชีวิต การ
ศึกษาในปัจจุบันไม่ได้จำกัดแต่ในห้องเรียนแล้วเท่านั้น หากแต่สามารถจัดการศึกษาได้โดยทั่วไป่ ไม่ว่าจะเป็น
ในห้องเรียนหรือนอกห้องเรียน ทุกสถานที่ หรือทุกเวลาที่ทำให้ผู้เรียนมีโอกาสเรียนรู้ได้ตลอดเวลาและตลอด
ชีวิต สิ่งจำเป็นที่จะผลักดันให้ผู้เรี่ยนสามารถเกิดการเรียนรู้และเข้าใจในเนื้อหาและบูรณาการองค์ความรู้ใหม่
โดยใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม คี้อ การพัฒนารูปแบบที่เหมาะสมต่อการจัดการเรียนการสอน โดยใช้เทคโนโลยีที่
มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ต่อผู้เรียน ดังนั้น การพัฒนาการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพ และเพื่อให้เกิดประโยชน์
ต่อการศึกษา โดยเฉพาะผู้เรียนได้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่องและทันต่อเหตุการณ์ต่างๆในโลก เพื่อให้เกิด
ประสิทธิผลนั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่ ครู - อาจารย์ จะต้องพยายามค้นคว้าวิธีการใหม่ ๆ และสิ่งที่ครู - อาจารย์ได้
คิดค้นในรูปแบบต่าง ๆนั้น เราเรียกว่า "นวัตกรรม (Innovation)"

นวัตกรรม นวัตกรรมทางการศึกษา

นวัตกรรม (Innovation) มีรากศัพท์มาจาก นวัตกรรมทางการศึกษา (Educational Innovation)
innovare ในภาษาละติน แปลว่า ทำสิ่งใหม่ขึ้นมา ความ หมายถึง การนำเอาสิ่งใหม่ซึ่งอาจจะอยู่ในรูปของความคิด
หมายของนวัตกรรมในเชิงเศรษฐศาสตร์คือ การนำ หรือการกระทำ รวมทั้งสิ่งประดิษฐ์ก็ตามเข้ามาใช้ใน
แนวความคิดใหม่หรือการใช้ประโยชน์จากสิ่งที่มีอยู่ ระบบการศึกษา เพื่อมุ่งหวังที่จะเปลี่ยนแปลงสิ่งที่มีอยู่เดิมให้
แล้วมาใช้ในรูปแบบใหม่ เพื่อทำให้เกิดประโยชน์ทาง ระบบการจัดการศึกษามีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ทำให้ผู้เรียน
เศรษฐกิจ หรือก็คือ "การทำในสิ่งที่แตกต่างจากคนอื่น สามารถเกิดการเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็ว เกิดแรงจูงใจ
โดยอาศัยการเปลี่ยนแปลงต่ำง ๆ (Change) ที่เกิดขึ้น ในการเรียน และช่วยให้ประหยัดเวลาในการเรียน เช่น การ
รอบตัวเราให้กลายมาเป็นโอกาส สอนโดยใช้คอมพิวเตอร์ช่วยสอน การใช้วีดิทัศน์เชิงโต้ตอบ
(Opportunity) และถ่ายทอดไปสู่แนวความคิดใหม่ที่ (Interactive Video) สื่อหลายมิติ (Hypermedia)
ทำให้เกิดประโยชน์ต่อตนเองและสังคม" และอินเตอร์เน็ต เป็นต้น
และ นวัตกรรมยังหมายถึง ความสามารถในการเรียน
รู้และนำไปปฏิบัติให้เกิดผลได้จริงอีกด้วย

ขั้นตอนการปฏิบัติ

การจัดการเรียนการสอนเพื่อเกิดความสนใจในกระบวการเรียนรู้ เพื่อเร้าความสนใจให้แก่ผู้เรียนต้องนำเอา
นวัตกรรมเข้ามาผนวกกับการศึกษา ช่วยในการพัฒนาการจัดการเรียนการสอน ที่เรียกว่า"นวัตกรรมการศึกษา" ให้เข้ามา
มีบทบาทในการเรียนการสอน ซึ่งเป็นการนำเอาแนวคิด วิธีการที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา มาพัฒนา ปรับปรุง เพิ่ม
ประสิทธิภาพให้การศึกษา ให้มีระบบที่ดียิ่งขึ้น มีคุณภาพมากขึ้น ทำให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็วมีประสิทธิภาพ
หรือประสิทธิผลสูงขึ้น ซึ่ง ได้แก่ สิ่งที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาที่คิดขึ้นมาใหม่ทั้งหมด สิ่งที่คิดเพิ่มเติมจากเดิม หรือสิ่งที่เคยนำ
มาใช้แล้วและปรับปรุงให้มีความเหมาะสมยิ่งขึ้น การนำวิธีการใหม่ๆ ที่ดีกว่ามาปรับปรุงแก้ไขวิธีการเดิมๆการคิดค้นระบบ
หรือการจัดการวิธีการ การวิจัยหรืออื่นๆ แล้วนำมาเผยแพร่อย่างกว้างขวางมากขึ้นเช่น คอมพิวเตอร์มัลติมิเดีย
คอมพิวเตอร์ช่วยสอน บทเรียนแบบโปรแกรม ชุดการสอน เป็นต้น ดังนั้นการจัดการเรียนการสอนที่ดีนั้น นอกจากจะมีนวัต
กรรมการสอนที่ดีทันสมัย มาใช้กับผู้เรียนให้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุดแล้ว ยังต้องมีสิ่งสำคัญที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรมการ
เรียนการสอนอีก ซึ่งประกอบด้วย ครูผู้สอน หลักสูตรหรือเนื้อหา ผู้เรียน สื่อ/อุปกรณ์ และทักษะกระบวนการต่างๆ ทั้งหมด
ล้วนก่อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ต่อผู้เรียนได้ตลอดเวลา และตลอดชีวิต

ประเภทของสื่อการสอน

ประเภทของสื่อการสอน

1. สื่อประเภทวัสดุได้แก่ สไลด์ เอกสารตำรา สารเคมี สิ่งพิมพ์ต่างๆ และคู่มือการฝึกปฏิบัติ
2. สื่อประเภทอุปกรณ์ ได้แก่ ของจริง หุ่นจำลอง เครื่องเล่นเทปเสียง เครื่องเล่นวีดิทัศน์ และ
เครื่องมือในห้องปฏิบัติการ
3. สื่อประเภทเทคนิคหรือวิธีการได้แก่ การสาธิต การอภิปรายกลุ่ม การฝึกปฏิบัติการ
ฝึกงาน การจัดนิทรรศการ และสถานการณ์จำลอง
4. สื่อประเภทคอมพิวเตอร์ได้แก่คอมพิวเตอร์ช่วยสอน (CAI) การนำเสนอ
ด้วยคอมพิวเตอร์ (Computerpresentation) การใช้ Intranet และInternet เพื่อการ
สื่อสาร(Electronicmail: E-mail) และการใช้ WWW (WorldWide Web)

สื่อการเรียนการสอนจำแนกตามประสบการณ์
1. ประสบการณ์ตรงและมีความมุ่งหมาย สื่อการสอนที่ไห้ประสบการณ์การเรียนรู้ในขั้นนี้ก็คือของ
จริงหรือความเป็นจริงในชีวิตของคนเรา
2. ประสบการณ์จำลอง การจำลองสิ่งต่างๆ เหล่านั้นมาเพื่อการศึกษา ของจำลองบางอย่างอาจจะ
เรียนได้ง่ายกว่าและสะดวกกว่าประสบการณ์ตรง
3. ประสบการณ์นาฏการ เช่น เรื่องราวในวรรณคดีการแสดงละครจะช่วยไปให้เราได้เข้าไปใกล้
ความเป็นจริงมากที่สุด เช่น ฉาก เครื่องแต่งตัว เครื่อง
4. การสาธิต คือ การอธิบายถึงข้อเท็จจริงหรือแบ่งมือ หุ่นต่าง ๆ เป็นต้นความคิด หรือกระบวนการ
ต่าง ๆให้ผู้ฟังแลเห็นไป
5. การศึกษานอกสถานที่ การพานักเรียนไปศึกษานอกสถานที่ เพื่อให้นักเรียนได้เรียนจากแหล่ง
6. นิทรรศการ การจัดนิทรรศการที่ให้ผู้เรียนมามีส่วนร่วมในการจัด จะส่งเสริมให้ผู้เรียนได้มีโอกาส
คิดสร้างสรรค์มีส่วนร่วม
7. โทรทัศน์และภาพยนตร์ โทรทัศน์เป็นสื่อการสอนที่มีบทบาทมากในปัจจุบัน
8. ภาพนิ่ง การบันทึกเสียง และวิทยุ ภาพนิ่ง
9.ทัศนสัญลักษณ์ เช่น แผนภูมิแผนภาพ แผนที่แผนผัง เป็นต้น
10. วจนสัญลักษณ์ ได้แก่ ตัวหนังสือหรืออักษรสัญลักษณ์ทางคำพูดที่เป็นเสียงพูด

สื่อการเรียนการสอนตามลักษณะและการใช้
1.เครื่องมือหรืออุปกรณ์ (Hardware)
2.วัสดุ (Software)
3. เทคนิคหรือวิธีการ (Techinques orMethods)

สื่อการเรียนการสอนจำแนกตามรูปแบบ
1. สิ่งตีพิมพ์ (Printed Materials) เช่น หนังสือแบบเรียน เอกสารการสอน ฯลฯ
2. วัสดุกราฟิก เช่น แผนภูมิ ( Charts) แผนสถิติ (Graph) แผนภาพ (Diagram)
3. วัสดุฉายและเครื่องฉาย (Projected Materials and Equipment) เช่น ภาพยนตร์ สไลด์
4.วัสดุถ่ายทอดเสียง (Transmission) เช่น วิทยุ เครื่องบันทึกเสียง

สื่อการเรียนการสอนจำแนกตามคุณสมบัติ
1. ทัศนวัสดุ (Visual Materials) เช่น กระดานดำ แผนภูมิ รูปภาพ สไลด์ ฯลฯ
2. โสตวัสดุ (Audio Materisls ) เช่น เครื่องรับวิทยุ ห้องปฏิบัติการทางภาษา ระบบขยาย
เสียง ฯลฯ
3. โสตทัศนวัสดุ (Audio Visual Materials) เช่น ภาพยนตร์ โทรทัศน์ ฯลฯ
4. เครื่องมือหรืออุปกรณ์ (Equipments) เช่น เครื่อง ฉายภาพยนตร์

ประโยชน์ของสื่อการเรียนการสอน

1.สื่อการเรียนการสอนสามารถเอาชนะข้อจำกัดเรื่องความแตกต่างกันของประสบการณ์ดั้งเดิมของผู้เรียน คือเมื่อ
ใช้สื่อการเรียนการสอนแล้วจะช่วยให้เด็กซึ่งมีประสบการณ์เดิมต่างกันเข้าใจได้ใกล้เคียงกัน
2.ขจัดปัญหาเกี่ยวกับเรื่องสถานที่ ประสบการณ์ตรงบางอย่าง หรือการเรียนรู้
3.ทำให้เด็กได้รับประสบการณ์ตรงจากสิ่งแวดล้อมและสังคม
4.สื่อการเรียนการสอนทำให้เด็กมีความคิดรวบยอดเป็นอย่างเดียวกัน
5.ทำให้เด็กมีมโนภาพเริ่มแรกอย่างถูกต้องและสมบูรณ์
6.ทำให้เด็กมีความสนใจและต้องการเรียนในเรื่องต่าง ๆ มากขึ้น เช่นการอ่านความคิดริเริ่ม สร้างสรรค์ ทัศนคติ
การแก้ปัญหา ฯลฯ
7.เป็นการสร้างแรงจูงใจและเร้าความสนใจ

ความสำคัญของนวัตกรรมทางการศึกษา

นวัตกรรมมีความสำคัญต่อการศึกษาหลายประการ ทั้งนี้เนื่องจากในโลกยุคโลกาภิวัตน์ มีการ
เปลี่ยนแปลงในทุกด้านอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ความก้าวหน้าทั้งด้านเทคนโลยีและสาร์สนเทศ การศึกษา
จึงจำเป็นต้องมีการพัฒนาเปล่ยนแปลงจากระบบการศึกษาที่มีอยู่เดิม เพื่อให้ทันสมัยต่อการเปลี่ยนแปลงของ
เทคโนโลยี และสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป อีกทั้งเพื่อแก้ไขปัญหาทางด้านการศึกษาบางอย่างที่เกิดขึ้นอย่างมี
ประสิทธิภาพเช่นเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงทางด้านการศึกษาจึงจำเป็นต้องมีการศึกษาเกี่ยวกับนวัตกรรมการ
ศึกษาที่จะนำมาใช้เพื่อแก้ไขปัญหาทางด้านการศึกษาในบางเรื่อง การใช้นวัตกรรมมาประยุกต์ในระบบการ
บริหารจัดการด้านการศึกษาก็มีส่วนช่วยให้การใช้ทรัพยากรการเรียนรู้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เช่น เกิดการ
เรียนรู้ด้วยตนเอง

สรุป

การนำเอาเทคโนโลยีทางการศึกษาไปใช้ในกระบวนการเรียนการสอนนั้น เมื่อ
สถานการณ์ของการใช้เปลี่ยนแปลงไป เช่น ชั้นเรียนที่ผู้เรียนเปลี่ยนไป หรือเวลาที่ต่าง
กัน สิ่งเหล่านี้ มีผลต่อประสิทธิภาพของวิธีการที่ผู้สอนนำไปใช้ในการเรียนการสอนทั้ง
สิ้น ในกรณีที่ใช้วิธีการนั้นต่อไป ซึ่งนับว่าเป็นการใช้เทคโนโลยี แต่ในกรณีที่ประสิทธิภาพ
ลดลง ก็มีความจำเป็นที่จะต้องปรับปรุงวิธีการนั้น ๆ หรืออาจต้องหาวิธีการใหม่ ๆ มาใช้
สิ่งใหม่ที่นำมาใช้หรือวิธีการที่ได้รับนำเอาการปรับปรุงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพนี้เรียกว่า
นวัตกรรม (INNOVATION)

ในการดำเนินกิจกรรมด้านต่าง ๆ มักจะเผชิญปัญหาต่าง ๆ มากมาย มนุษย์จึง
พยายามสร้างนวัตกรรมขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหา เพื่อเปลี่ยนจากสภาพที่เคยเป็นอยู่ไปสู่
สภาพที่อยากเป็น นวัตกรรมจึงเข้าไปเกี่ยวข้องกับวงการต่าง ๆ เช่น นวัตกรรมทางการ
แพทย์ นวัตกรรมทางการเกษตร นวัตกรรมทางอุตสาหกรรม นวัตกรรมทางการบริหาร
นวัตกรรมทางการประมง นวัตกรรมทางการสื่อสาร นวัตกรรมทางการศึกษา ฯลฯ
เป็นต้น