ประวัติศาสตร์-เรื่องอาณาจักรธนบุรี(ใช้สอนล่าสุด)

๓หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่

พฒั นาการของอาณาจักรธนบุรี

จุดประสงคก์ ารเรียนรู้
๑. วิเคราะหพ์ ัฒนาการของอาณาจักรธนบุรใี นดา้ นต่างๆได้
๒. ระบภุ มู ปิ ัญญาและวัฒนธรรมไทยสมยั ธนบุรี และอิทธพิ ลของภมู ปิ ัญญา
ดังกลา่ วต่อการพัฒนาชาติไทยในยคุ ต่อมาได้

การเสียกรุงศรอี ยธุ ยาครัง้ ท่ี ๒ และการกู้เอกราช

สาเหตขุ องการเสียกรงุ ศรีอยธุ ยา คร้งั ท่ี ๒ การก้เู อกราชของกรงุ ศรอี ยธุ ยา
พ.ศ. ๒๓๑๐ ใน พ.ศ. ๒๓๑๐

• การขาดประสบการณ์ในการทาสงครามขนาด • พระยาตาก (สิน) ไดน้ าไพรพ่ ลฝ่าวงลอ้ มพม่า ไป
ใหญข่ องฝา่ ยอยุธยา ตงั้ มน่ั ที่เมืองจนั ทบุรี ไดน้ าไพรพ่ ลตหี ัวเมอื งราย
ทางไลม่ าจนถึงเมอื งธนบรุ ีท่พี ม่าคมุ อยู่ และตาม
• การปรบั เปลีย่ นกลยทุ ธ์การรบของพมา่ ดว้ ยการ ตีไปถึงค่ายโพธสิ์ ามต้น ซึง่ เป็นทัพพมา่ ทร่ี กั ษา
ยกมาตีอยธุ ยาทง้ั ทางเหนือและทางใต้ โดยกวาด อยธุ ยาอยูจ่ นแตก
ตอ้ นผู้คน เสบียงอาหาร เข้าลอ้ มเมอื งท้ังฤดูแล้ง
และฤดูน้าหลาก



พระนามเดิม “สิน” บตุ รนายไฮฮองกบั นางนกเอ้ียง

นายไหฮอง แซ่แต้
เปน็ นายอากรบ่อนเบย้ี

ตาแหน่งขุนพฒั น์
ตอนเกดิ มงี ูเหลอื มมาลอ้ ม

เจ้าพระยาจกั รี
สมุหนายกจึงรับเปน็

ลกู บุญธรรม

พระบรมสาทสิ ลักษณ์สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราช

การกเู้ อกราชของพระเจา้ ตากสิน

พระยาตากทรงรวมไพร่พล 500 นาย ตีฝ่า
วงล้อมพม่าออกไปในเดอื นย่ี ปพี .ศ.2309
ออกไปยงั หวั เมืองตะวันออก



เหตุของการเลือกทาเลท่ีต้งั ณ เมืองจนั

- เป็นเส้นทางที่ปลอดภยั จากกองทพั พม่า
- มกี ารค้าสาเภาเปน็ แหลง่ อาวุธยทุ ธปัจจัย
- เป็นเมอื งท่า มีไมท้ ด่ี เี หมาะแก่การตอ่ เรอื

การกอบกเู้ อกราช

หลงั จากตอ่ เรือทเี่ มอื งจนั ทบุรเี สรจ็ แล้ว พระเจ้าตากทรงยกทพั เรือแลว้ มา
ข้นึ บกตรงเมอื งธนบรุ ี ทรงตคี า่ ยที่กรงุ ธนบุรีไดส้ าเร็จ แล้วจงึ ยกทพั ไปตีท่คี ่ายโพธ์ิ
สามต้น ทาให้สุกีน้ ายกอง นายค่ายของพมา่ ยอมแพ้

รวมระยะเวลาท้งั ส้นิ 7 เดือนในการกอบกูเ้ อกราช

ทรงสถาปนากรุงธนบุรี

• ขนาดเล็กกวา่ กรุงศรีอยธุ ยา
• เคยเปน็ เมืองหนา้ ด่านของกรงุ ศรีอยธุ ยา
• เดมิ ชื่อวา่ บางกอก

กรุงศรอี ยุธยาอยใู่ นสภาพเสียหาย
เกนิ จะเยยี วยากรงุ ธนบรุ มี ีป้อม
ปราการและวดั อย่กู ่อนแล้ว
กรงุ ธนบุรใี กล้แมน่ า้ และทะเล
เหมาะแกก่ ารทาการคา้

แผนท่แี สดงอาณาเขตกรุงธนบรุ ีในสมยั สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

คลองบางกอกน้อย คลองบางกอก คลองบางลาพู วดั สลกั
วดั อมรินทราราม นอ้ ย ชุมชน เรือนพระยาจักรี
วดั แจ้ง ลาว ชมุ ชน
วัดระฆงั มลายู วัดโพธิ์
คลองมอญ
ชุมชน
ทีอ่ ย่อู าศยั ของ จนี
คลองนคขรนุ บนาาลง ชุมชน
เวียดนาม

วัดท้าย
ตลาด

พระราชวังพระเจา้ กรุง
ธนบุรี

เหตผุ ลของการเลอื กต้งั กรงุ ธนบุรีเปน็ ราชธานี
๑ กาลังไพร่พลของพระยาตาก (สนิ ) ไมม่ ากพอจะรกั ษากรงุ ศรีอยธุ ยา
๒ กรงุ ธนบรุ ตี ้งั อย่ไู มห่ ่างไกลจากกรุงศรอี ยุธยา
๓ กรุงศรอี ยธุ ยาทรุดโทรมจนยากจะฟ้ืนฟขู ้ึนใหม่

ปัจจยั ท่มี ีผลต่อความเจรญิ รงุ่ เรืองของอาณาจักรธนบรุ ี

1.ความเข้มแข็งทางด้านการทหาร
• อันเปน็ ผลมาจากการรวมชมุ นุม

ตา่ งๆ เขา้ มาอยใู่ นอาณาจักร
นอกจากน้ียงั มแี ม่ทพั ท่มี ี
ความสามารถหลายคน เช่น สมเดจ็
เจ้าพระยามหากษตั รยิ ์ศกึ
เจา้ พระยาสรุ สหี ์ เปน็ ต้น

ปัจจยั ทม่ี ีผลตอ่ ความเจรญิ รุ่งเรอื งของอาณาจกั รธนบรุ ี

2.นโยบายฟน้ื ฟูเศรษฐกจิ
• เชน่ การแกป้ ญั หาขาดแคลนขา้ วสาร

การส่งเสริมการทานา และการคา้ สาเภาจนี ทา
ใหเ้ ศรษฐกจิ ของธนบุรที ีต่ กตา่ ในระยะแรก การ
สถาปนาสามารถฟ้นื ตวั ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็

ปัจจัยทมี่ ีผลตอ่ ความเจรญิ รุง่ เรืองของอาณาจกั รธนบรุ ี
นโยบายฟืน้ ฟพู ระพทุ ธศาสนา
• โดยสมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชทรง

ฟืน้ ฟูคณะสงฆ์ท่ีเสื่อมโทรมลงไปมากเม่ือ
คราวสงครามเสียกรุงศรอี ยธุ ยาใหก้ ลับมา
เจรญิ รงุ่ เรืองดังเดมิ

สมุดภาพไตรภมู สิ มยั กรุงธนบรุ ี

พฒั นาการด้านการเมืองการปกครอง

หลงั พระยาตาก (สิน) กอบกู้เอกราช ไดส้ ถาปนากรงุ ธนบุรเี ปน็ ราชธานี หวั เมืองต่างๆ ที่
รอดพน้ จากการรกุ รานของพม่าก็พยายามต้ังตัวเป็นใหญ่ มีท้ังหมด ๖ ชมุ นุม ได้แก่

ชุมนมุ เจา้ พระฝาง ชมุ นุมพระยาตาก (สนิ )

ชมุ นุมเจ้านครศรีธรรมราช ชุมนมุ พระยาพิษณุโลก

ชุมนุมเจา้ พิมาย ชุมนมุ สุกพ้ี ระนายกอง

รปู แบบการปกครองสมยั ธนบุรี

การบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลาง
ยังคงยดึ แบบอย่างสมัยอยธุ ยาตอนปลาย

สมุหพระกลาโหม ดูแลงานฝา่ ยทหารท่วั ไป

สมหุ นายก ดูแลงานฝ่ายทหารท่วั ไปดูแลหัวเมอื งฝ่ายเหนือ
ทง้ั ฝ่ายพลเรือน ดแู ลจตุสดมภ์ โดยเสนาบดี
กรมคลงั รับผดิ ชอบกรมคลังและหวั เมอื ง
ชายทะเลตะวนั ออก และหวั เมืองฝ่ายใต้

หวั เมือง หวั เมือง การบรหิ ารราชการแผน่ ดนิ สว่ นหวั เมอื ง
ชนั้ ใน ช้ันนอก
ราช ยงั คงยดึ แบบอยา่ งสมยั อยธุ ยาตอนปลาย
ธานี
หวั เมอื งชัน้ ใน • มีผรู้ ้งั เมืองและคณะกรมการเมอื งรบั นโยบาย และคาสั่งจากเสนาบดีจาก
หัวเมอื ง ส่วนกลาง
ประเทศราช
• จัดเปน็ เมืองจัตวา

หัวเมืองช้ันนอก (เมืองพระยามหานคร)
• มเี จ้าเมืองปกครองพรอ้ มทัง้ คณะกรมการเมือง
• มีจตุสดมภ์เหมือนราชธานี มีเมอื งใหญน่ อ้ ยขนึ้ ตรงอกี ตอ่ หนึ่ง
• หวั เมอื งเหลา่ นี้แบง่ เป็นหัวเมืองเอก โท ตรี
หวั เมอื งประเทศราช • ตอ้ งส่งเครือ่ งราชบรรณาการตน้ ไมเ้ งิน ตน้ ไม้ทองมาถวาย

พระมหากษัตริย์ ที่กรุงธนบรุ ี
• เมืองสาคญั เช่น กัมพชู า หลวงพระบาง เวยี งจันทน์ จาปาศกั ดิ์

ใหน้ กั เรียนตอบคาถามทบทวนต่อไปน้ีลงในสมุด

1. สาเหตใุ ดทท่ี าให้อาณาจักรอยธุ ยาเส่อื มลง
2. เพราะเหตใุ ดสมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราชทรงเลือกทาเลที่ตั้งเมอื งธนบุรเี ป็น

ราชธานใี หม่
3. ภายหลังสถาปนากรงุ ธนบรุ ี สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชทรงจัดการดแู ล

ปกครองหวั เมืองอย่างไร
4. นอกจากแกป้ ัญหาด้านเศรษฐกิจแลว้ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงฟื้นฟู

ด้านสังคมและวฒั นธรรมอย่างไร