สามัคคีเภทคำฉันท์

๔๖

คณุ ค่าดา้ นสังคม
๑. สะท้อนวฒั นธรรมของคนในสงั คม ดังนี้
๑.๑ สะท้อนภาพการปกครองโดยระบอบสามคั คธี รรม และการประพฤตติ ามวฒั นธรรม ๗ ประการ
(อปริหานยิ ธรรม) ซง่ึ เป็นหลักธรรมทสี่ ่งผลใหเ้ กิดความเจริญของหม่คู ณะฝา่ ยเดียวไม่มีทางเส่อื มเลย ได้แก่

๑. หมั่นประชมุ กันอยูเ่ นืองนิตย์
๒. เมอ่ื มีภารกิจกป็ ระชุมปรึกษาหารือกัน โดยไมเ่ บ่ือหนา่ ย การประชมุ
๓. ยึดม่นั ในจารตี ประเพณีอันดงี าม ประพฤติดีปฏิบัติตามโดยไมด่ ดั แปลง
๔. เม่อื ผใู้ หญใ่ หโ้ อวาทสั่งสอน ผนู้ ้อยย่อมปฏิบตั ิตามดว้ ยความเคารพ
๕. ไมท่ ารา้ ยข่มเหงบุตรและภรรยาผอู้ ื่น
๖. ไมล่ บหลดู่ ูแคลนเจดียสถานทีต่ นเคารพสกั การะและทาพิธีบวงสรวงตามประเพณี
๗. ใหค้ วามคมุ้ ครองป้องกันพระอรหนั ต์ในแควน้ วัชชี

ที่มา : https://thaihealthlife.com/%E0%B8%

๑.๒ สะทอ้ นลักษณะสถาบตั ยกรรมไทย

ในสามัคคีเภทคาฉันท์ มกี ารกลา่ วถงึ ส่วนประกอบต่างๆของปราสาท เชน่ ช่อฟ้า บราลี นภศูล
หางหงส์ เป็นต้น ดงั กวไี ด้พรรณนาความงดงามของปราสาทท่ีมสี ามยอด ดังตัวอยา่ ง

สามยอดตลอดระยะระยบั วะวะวับสลบั พรรณ

ช่อฟ้าตระการกลจะหยนั จะเยาะยัว่ ทิฆมั พร

๔๗

๒. สะท้อนแนวคิดของคนในสงั คม

สามัคคีเภทคาฉันท์ได้สะท้อนให้เห็นสภาพสังคมว่า จะต้องมีความสามัคคีจึงจะอยู่รอดได้ เม่ือใดก็
ตามที่ความเปน็ ปกึ แผน่ ความเป็นอันหนึง่ อันเดยี วกันของคนในชาตถิ กู ทาลาย เมื่อนั้นบ้านเมืองจะระส่าระสาย
ขาดความเป็นเอกภาพต่างคนต่างหวาดระแวงกันขาดความไว้ใจกัน ทาให้ฝ่ายตรงข้ามมีโอกาสโจมตีได้
งา่ ย นับวา่ เป็นอทุ าหรณ์ท่ีผู้อ่านต้องนาไปเปน็ เคร่ืองเตอื นใจว่า การคบคนและการไว้วางใจบคุ คลอื่นน้ัน ต้องใช้
วิจารณญาณไตร่ตรองให้รอบคอบ มิฉะนั้นจะนาผลร้ายมาสู่ตนได้เหมือนบรรดากษัตริย์ลิจฉวีแห่งแคว้นวัชชีท่ี
มไิ ดไ้ ตรต่ รองเหตผุ ลให้รอบคอบ ทรงหลงกลศตั รูรับวสั สการพราหมณ์ไว้จนเปน็ เหตใุ หเ้ สยี แควน้ วชั ชีในทสี่ ดุ

๔๘

คาศัพทย์ าก

๔๙

๕๐

๕๑

บรรณานุกรม

https://05rakmang.wordpress.com/

https://pattikanan.wordpress.com/

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=http://www.thaischool.in.th/_files_
school/57010007/webboard/57010007_0_20140128-
123757.doc&ved=2ahUKEwj9iNKV56ftAhU7zzgGHS9mCogQFjACegQIERAB&usg=AOvVaw0aHZs
bXqivsEH2yymFtSZC&cshid=1606726358453

http://samakkeepeatchant.blogspot.com/2013/12/blog-post_2653.html?m=1

https://sites.google.com/a/watpa.ac.th/krunatchaya/bi-khwam-ru-reuxng-samakhkhi-pheth-
kha-chanth

๕๒

ภาคผนวก

ความรู้เพิ่มเติมอปริหานิยธรรม

อปรหิ านยิ ธรรม หมายถึง ธรรมไมเ่ ป็นทตี่ ั้งแหง่ ความเสื่อมแต่เปน็ ธรรมเพ่ือความเจริญ กล่าวคอื ถา้
บุคคลปฏิบตั ติ าม อปรหิ านยิ ธรรมบุคคลนั้นจะมแี ต่ความเจรญิ ความกา้ วหน้าในชีวติ ไม่มีความเสื่อมความ
เสยี หายอันเปน็ อุปการะมากสาหรับผู้ปฏิบตั ิ ผูบ้ ริหาร หมชู่ น และคนในสังคม

อปรหิ านยิ ธรรม แบ่งเป็น ๒ ลักษณะ คอื

๑. อปริหานยิ ธรรมสาหรบั คฤหสั ถ์

๒. อปริหานยิ ธรรมสาหรับพระสงฆ์

อปริหานยิ ธรรมสาหรับคหสั ถ์ (วัชชอี ปรหิ านิยธรรม) ๗ ประการ

อปรหิ านิยธรรมสาหรบั คหสั ถ์ ๗ ประการ แสดงธรรมโดยพระพุทธองค์แกเ่ จา้ ลจิ ฉวีเพ่อื ให้ปฏิบตั ติ าม
เม่ือคร้ันประทบั ณ สารนั ทเจดียใ์ กล้กรุงเวสาลี แคว้นวัชชี ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ทพ่ี ออธบิ ายให้
เข้าใจง่ายๆ คือ

๑. จัดประชมุ และหารอื กนั เพื่อแลกเปลีย่ นความรเู้ ปน็ นติ ย์

๒. การประชมุ ตอ้ งใหห้ ม่คู ณะมเี พรียงกัน รวมถึงการเลิกประชมุ และการทากจิ อันสมควรใหพ้ รอ้ ม
เพรยี ง

๓. บญั ญตั ิหรือมีมติในสิง่ ในเรื่องใหม่ และข้อบัญญัติไม่ขดั หรอื ตัดรอนบัญญัตกิ ่อนพร้อมยอมรบั และ
ศึกษาในธรรมะของชาววัชชที ี่ไดบ้ ัญญัติก่อน

๔. ใหเ้ คารพนบั ถือคากลา่ วของผ้อู าวโุ ส

๕. ไม่ล่วงละเมิดทางใจ และกายในสตรที ่ีมสี ามีหรือสตรีสาวในชาววชั ชี

๖. ใหค้ วามเคารพ และสกั การะ รวมถงึ การบรู ณะเจดยี ์หรอื พุทธสถานที่ปลูกสร้างไว้

๗. ให้การสงเคราะห์ และอปุ การะแกส่ งฆ์ท้งั หลาย

ในสมัยพระเจ้าอชาตศัตรูกษัตริย์แห่งรัฐมคธ ทรงหวังจะตีเอาแคว้นวัชชีมาปกครองแต่ก่อนนั้น
ได้ส่งวัสสการพราหมณ์ ผู้เป็นมหาอามาตรประจาแคว้นไปเฝ้าพระพุทธองค์ท่ีเขาคิชฌกุฎ พร้อมให้เล่าแจ้งให้
ทรงทราบและให้วัสสการพราหมณ์ฟังดูว่า พระพุทธองค์จะทรงพยากรณ์ว่าอย่างไร เม่ือวัสสการพราหมณ์
เข้าไปเฝ้าและได้กราบทูลในเรื่องนั้นเหล่าน้ัน พระพุทธองค์ทรงตรัสถามพระอานนท์ในเนื้อหาแห่ง
อปริหานิยธรรม ๗ ประการ ที่พระองค์เคยตรัสแสดงอปริหานิยธรรมท้ัง ๗ ประการ เมื่อครั้นประทับ ณ
สารันทเจดีย์ใกล้กรุงเวสาลี เพ่ือยังให้วัสสการพราหมณ์ได้รับฟังอันจะหวังความเจริญเพื่อไม่ให้เกิดความเสื่อม
วา่ คร้นั กล่าวจบ วสั สการพรามหมณ์กก็ ราบทูลว่า เพยี งข้อใดข้อหนึ่งก็หวังความเจริญเพื่อไม่ให้เกิดความเส่ือม

๕๓

ได้อันไม่จาเป็นต้องทาให้เกิดถึง ๗ ข้อ ดังนั้น พระเจ้าอชาตศัตรูไม่ควรทาการรบกับชาววัชชี เว้นไว้แต่จะใช้
วิธีการยใุ ห้ชาวเมืองแตกแยกกนั เม่ือกล่าวจบแลว้ วัสสการพรามหมณก์ ก็ ราบทลู ลากลับไป
อปริหานยิ ธรรมสาหรับพระภกิ ษุ (ภิกขุอปริหานิยธรรม) 7 ประการ

หลังจากไดแ้ สดงอปรหิ านยิ ธรรม ๗ ประการ แก่วัสสการพราหมณ์แล้ว ตอ่ มาจงึ ตรสั เรยี กประชมุ สงฆ์
ทงั้ หมดที่อยใู่ นกรุงราชคฤห์ พรอ้ มกับแสดงธรรมอปริหานิยธรรมทงั้ ๗ ประการ ดงั น้ี

๑. ใหห้ มั่นประชุม และหา เพ่ือแลกเปลยี่ นธรรมกันเป็นนติ ย์
๒. การประชุมให้เกิดความพร้อมเพรียงทง้ั ในหมคู ณะ การเลกิ ประชุม และการทากิจอนั สมควร
๓. ไม่พึงบญั ญัตใิ นส่งิ ที่พระพุทธองค์ไม่เคยบญั ญตั ิ และไมเ่ พิกถอนท่ีส่งิ ที่พระพทุ ธองค์ได้บญั ญตั ไิ ว้
รวมถงึ ข้อบัญญตั ิใหมไ่ ม่พึงขดั หรอื ตัดรอนกับบัญญตั ิที่พระพทุ ธองคไ์ ด้ทรงบญั ญัติไว้
๔. พงึ เชื่อ และเคารพในภกิ ษุทอี่ าวุโส
๕. พงึ ละเวน้ และไมล่ ใุ นความอยากท้งั หลาย
๖. พึงยินดใี นสถานที่พกั ของตน
๗. พงึ ต้งั ความปรารถนาดีในทางธรรมต่อพระภิกษหุ รือสามเณรผทู้ ี่จะเขา้ มาอยรู่ ่วม

ทีม่ า: https://thai.luxurysocietyasia.com/