ขุนช้างขุนเเผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา_compressed

๔๖

๒.๔ ความเชอื ของคนในสมยั ก่อนทีเชอื วา่ ความฝนต่างๆ จะเปนลางบอกเหตทุ ังดแี ละรา้ ย

ซงึ ในตอนนี เปนตอนทีนางวนั ทองฝนรา้ ย และเชอื วา่ เปนลางบอกเหตรุ า้ ย

ดังบทประพนั ธว์ า่

“ ครานนั ขุนแผนแสนสนทิ ฟงความตามนมิ ติ ก็ใจหาย

ครงั นีนา่ จะมอี ันตราย ฝนรา้ ยสาหัสตัดตํารา

พเิ คราะห์ดทู ังยามอัฐกาล ก็บนั ดาลฤกษ์แรงเปนหนกั หนา

มริ ูท้ ีจะแถลงแจง้ กิจจา กอดเมยี เมนิ หนา้ นาํ ตากระเด็น ”

๒.๕ ความเชอื เรอื งลางสงั หรณ์ ปรากฏในเรอื งจะเปนลางรา้ ย มากกวา่ ลางดคี ือ นางวนั ทอง

เหน็ แมงมุมกําลังท่มุ อกตัวเอง เมอื คราวทีพลายงามกําลังจะถกู ขุนชา้ งฆา่ อยูก่ ลางปา

ดังบทประพนั ธว์ า่ หวดี ผวากอดผวั สะอืนไห้
“ สนิ ฝนครนั ตืนตกประหมา่

เล่าความบอกผวั ด้วยกลัวภัย ประหลาดใจนอ้ งฝนพรนั อุรา

ใต้เตียงเสยี งหนกู ็กกุ กก แมงมุมท่มุ อกทีรมิ ฝา

ยงิ หวาดหวนั พรนั ตัวกลัวมรณา ดังวญิ ญานางจะพรากไปจากกาย ”

๒.๖ ความเชอื เกียวกับเรอื งเวรกรรม ตัวละครในเสภาเรอื งขุนชา้ งขุนแผนเมอื ประสบ

ชะตากรรมทีทําใหต้ นองพบกับความทกุ ขม์ กั ลงความเหน็ วา่ เปนเรอื งของเวรกรรม ดงั เชน่

พลายงาม ทีเชอื วา่ สาเหตทุ ีทําใหน้ างวนั ทองต้องไปครองเรอื นกับขุนชา้ งเปนเพราะตน

ดังบทประพนั ธว์ า่

“ พรอ้ มญาติขาดอยูแ่ ต่มารดา นกึ นกึ ตรกึ ตราละห้อยหวน

โอ้วา่ แมว่ นั ทองชา่ งหมองนวล ไมส่ มควรเคียงค่กู ับขุนชา้ ง

เออนีเนอื เคราะห์กรรมมานาํ ผดิ นา่ อายมติ รหมองใจไมห่ ายหมาง

ฝายพอ่ มบี ุญเปนขุนนาง แต่แมไ่ ปแนบขา้ งคนจญั ไร ”

“ จะกล่าวถึงโฉมเจา้ พลายงาม เมอื เปนความชนะขุนชา้ งนนั

กลับมาอยูบ่ า้ นสาํ ราญครนั เกษมสนั ต์สองสมภิรมยย์ วน

พรอ้ มญาติขาดอยูแ่ ต่มารดา นกึ นกึ ตรกึ ตราละห้อยหวน

โอ้วา่ แมว่ นั ทองชา่ งหมองนวล ไมส่ มควรเคียงค่กู ับขุนชา้ ง

เออนีเนอื เคราะห์กรรมนาํ มาผดิ นา่ อายมติ รหมองใจไมห่ ายหมาง
ฝายพอ่ มบี ุญเปนขุนนาง แต่แมไ่ ปแนบขา้ งคนจงั ไร ”

๔๗ “ โอ้แมเ่ จา้ ประคณุ ของลกู เอ๋ย ไมค่ วรเลยจะพรากจากคณุ พอ่

เวรกรรมนาํ ไปไมร่ งั รอ มพิ อทีจะต้องพรากก็จากมา
เคราะห์ประจวบจากแมห่ าเห็นไม่ ”
แมเ่ ลียงลกู มาถึงเจด็ ขวบ
๒.๗ ความเชอื ของบุญบาป

ผดิ ศีลขอ้ ๓ วา่ ด้วยการประพฤติผดิ ในกาม ดังบทประพนั ธว์ า่

“ ถึงตัวไปใจยงั นบั อยูว่ า่ ผวั นอ้ งนีกลัวบาปทับเมอื ดับจติ

หญงิ เดียวชายครองเปนสองมติ ร ถ้ามปิ ลิดเสยี ให้เปลืองไมต่ ามใจ ”

๓.สะท้อนค่านยิ มของคนในสงั คม เสภาเรอื งขุนชา้ งขุนแผน สะท้อนค่านยิ มของ สงั คมไทย

หลายประการ เชน่

๓.๑ ค่านยิ มเกียวกับการมสี มั มาคารวะ ดังบทประพนั ธว์ า่

“ จะใครถีบขุนชา้ งทีกลางตัว นกึ กลัวจะถกู แมว่ นั ทองนนั

พลางนงั ลงนอบนบอภิวนั ทน์ สะอืนอันอกแค้นนาํ ตาคลอ ”

พลายงามรจู้ กั แสดงความคารพนบนอ้ มมสี มั มาคารวะ แมจ้ ะอยูใ่ นสถานการณท์ ีทําให้

ขุน่ เคืองใจ แต่เมอื มาเหน็ มารดาก็ยงั ระลึกถึงพระคณุ เขา้ ไปกราบไหว้
๓.๒ ค่านยิ มเกียวกับผหู้ ญงิ ต้องมสี ามคี นเดียว ไมน่ ยิ มผหู้ ญงิ ทีมพี ฤติกรรมเยยี งอยา่ ง

นางวนั ทอง คือมสี ามสี องคนในเวลาเดยี วกันแมโ้ ดยจรงิ แท้แล้วการทีนางต้องมสี ามสี องคน

นนั มใิ ชเ่ กิดจากความปรารถนาของนางเอง คําพพิ ากษาใหไ้ ดร้ บั พระราชอาญาถึงประหาร

ยอ่ มเปนเครอื งยนื ยนั ถึงผลของค่านยิ มดา้ นนขี องสงั คมไทย คํากลอนทีสมเดจ็ พระพนั วษา

ทรงบรภิ าษนางวา่ ดังบทประพนั ธว์ า่
“ วา่ หญงิ ชวั ผวั ยงั คราวละคนเดียว หาตามตอมกันเกรยี วเหมอื นมงึ ไม่

หนกั แผน่ ดินกจู ะอยูไ่ ย อ้ายไวยมงึ อยา่ นบั วา่ มารดา

กเู ลียงมงึ ถึงให้เปนหัวหมนื คนอืนรูว้ า่ แมก่ ็ขายหนา้

อ้ายขุนชา้ งขุนแผนทังสองรา กจู ะหาเมยี ให้อยา่ อาลัย

หญงิ กาลกิณีอีแพศยา มนั ไมน่ า่ เชยชดิ พสิ มยั

ทีรูปรวยสวยสมมถี มไป มงึ ตัดใจเสยี เถิดอีคนนี ”

พลายงามรจู้ กั แสดงความเคารพนอบนอ้ ม แมจ้ ะอยูใ่ นสถานการณข์ ุน่ เคืองใจอยู่

ก็ตาม แต่เมอื เหน็ มารดาก็ยงั ระลึกถึงพระคณุ แล้วเขา้ กราบไหว้

๓.๓ ความเชอื เกียวกับความเปนกาลากิณีแก่บา้ นเมอื งหรอื แผน่ ดิน ดังบทประพนั ธว์ า่

“ เรง่ เรว็ เหวยพระยายมราช ไปฟนฟาดเสยี ให้มนั เปนผี

อกเอาขวานผา่ อยา่ ปรานี อยา่ ให้มโี ลหิตติดดินกู

เอาใบตองรองไวใ้ ห้หมากิน ตกดินจะอัปรยี ก์ าลีอยู่
ฟนให้หญงิ ชายทังหลายดู สงั เสรจ็ เสด็จสปู่ ราสาทชยั ”

๔๘

ถ้าเลือดของหญงิ หรอื ชายชวั คนใด แมจ้ ะถกู ประหารจนตายแล้ว ก็หา้ มใหเ้ ลือดมาแปด

เปอนพนื แผน่ ดนิ เพราะจะทําใหเ้ ปนเสนยี ดจญั ไรหรอื กาลกิณตี ่อแผน่ ดนิ ดงั ตอนทีพระพนั วษามี

รบั สงั ใหน้ าํ นางวนั ทองไปประหารชวี ติ ใหฟ้ นอกของนางเขา้ ดว้ ยขวานไมต่ ้องมคี วามปรานี เมอื ตัด

ศีรษะก็อยา่ ใหม้ เี ลือดติดแผน่ ดนิ พระองค์ โดยการใหน้ าํ ใบตองมารองหวั นางวนั ทอง เพราะถ้า

เลือดของนางวนั ทองตกถึงดนิ จะทําใหเ้ กิดกาลกิณตี ่อแผน่ ดนิ ของพระองค์ และประหารนางไวใ้ ห้

เปนตัวอยา่ งของหญงิ ชายในบา้ นเมอื ง รบั สงั เสรจ็ ก็เสดจ็ เขา้ สปู่ ระสาททีประทับ

นอกจากนใี นเสภาเรอื งขุนชา้ งขุนแผน ตอนขุนชา้ งถวายฎีกา ยงั สะท้อนใหเ้ หน็ ความเชอื
ของคนโบราณเกียวกับหญงิ สาววา่ “ ผหู้ ญงิ สองใจเปนกาลกิณี ” ใครทีไดม้ าเปนภรรยาหรอื

คบค้าสมาคมจะทําใหช้ วี ติ ตกตําทีสดุ และเปนกาลกิณตี ่อชวี ติ ดงั ตอนทีพระพนั วษาตรสั กับวา่

นางวนั ทองเปนหญงิ มากกิเลสตัณหา มผี ชู้ ายกีคนๆก็ยงั ไมพ่ อใจ หญงิ ชวั ยงั สามคี ราวละคน ไม่

ไดเ้ หมอื นนางวนั ทองทีมผี ชู้ ายพรอ้ มกันหลายคน นางวนั ทองจะอยูใ่ หห้ นกั แผน่ ดนิ ไปเพอื อะไร

และทรงหนั ไปตรสั กับจมนื ไวยซงึ เปนลกู ของนางวนั ทองวา่ อยา่ ใหน้ บั วา่ นางวนั ทองเปนแมจ่ ะ

อับอายคนอืนเขา ปรากฏดังเนอื ความวา่

“ มงึ นีถ่อยยงิ กวา่ ถ่อยอีท้ายเมอื ง จะเอาเรอื งไมไ่ ด้สกั สงิ สรรพ์

ละโมบมากตัณหาตาเปนมนั สกั รอ้ ยพนั ให้มงึ ถึงใจ

วา่ หญงิ ชวั ผวั ยงั คราวละคนเดียว หาตอมกันเกรยี วเหมอื นมงึ ไม่
อ้ายไวยมงึ อยา่ นบั วา่ มารดา ”
หนกั แผน่ ดินกจู ะอยูไ่ ย
๓.๔ ความรกั ระหวา่ งแมก่ ับลกู

ความรกั ของแมท่ ีมตี ่อลกู จากบทประพนั ธก์ ล่าวไดว้ า่ ดว้ ยความทีลกู รกั แม่ จงึ ไปรบั แม่

กลับมาจากขุนชา้ ง ดังบทประพนั ธว์ า่ ทีนีหนา้ จะดําเปนนาํ หมกึ
“ เจา้ พลายงามตามรบั เอากลับมา จะพาแมต่ กลึกให้จาํ ตาย ”

กําเรบิ ใจด้วยเจา้ ไวยกําลังฮึก

๔๙
๓.๓ บทบาทของพระมหากษัตรยิ ต์ ่อประชาชนในสงั คมไทย สมเด็จพระพนั วษา จงึ คิดถ้า

พจิ ารณาวเิ คราะหอ์ ยา่ งละเอียดก็จะเหน็ วา่ แมจ้ ะทรงเปนเจา้ ชวี ติ มพี ระราชอํานาจอันล้นพน้

แต่ก็มไิ ดอ้ าจทรงใชพ้ ระราชอํานาจอยา่ งปราศจากเหตผุ ลหรอื ดว้ ยพระอารมณ์ ถ้าหากไดท้ รง

ปฏิบตั ิพระองค์อยา่ งเหมาะสมและทรงเมตตาต่อครอบครวั ขุนแผน เพราะเลยเหน็ แก่ความดี

ความชอบทีเคยสรา้ งไว้ ใหแ้ ก่บา้ นเมอื งนอกจากนที รงดาํ รงพระองค์อยูใ่ นฐานะของกษัตรยิ ์

ปกครองประเทศซงึ จะต้องแก้ปญหาระดบั ประเทศแล้ว ยงั ต้องแก้ปญหาระดบั ครอบครวั ของ

ไพรฟ่ าขา้ แผน่ ดนิ อีกดว้ ย ทรงเปรยี บเสมอื นพอ่ หรอื ผใู้ หญใ่ นครอบครวั เวลาคนในครอบครวั

มเี รอื งเดอื ดรอ้ นหรอื เกิดเหตกุ ารณว์ ุน่ วายมา ฟองรอ้ ง พระองค์ทรงมหี นา้ ทีตัดสนิ คลีคลาย

ปญหา เชน่ ในกรณที ีขุนชา้ งมาถวายฎีกา ถึงครงั นี แมจ้ ะทรงกรวิ ดว้ ยทรงรสู้ กึ วา่ ขุนชา้ ง

ก่อเรอื งวุน่ วายไมจ่ บสนิ แต่ก็มไิ ดท้ รงละเลย ทรงนาํ มาพจิ ารณา ดังบทประพนั ธว์ า่

“ อีวนั ทองกใู ห้อ้ายแผนไป อ้ายชา้ งบงั อาจใจทําจูส่ ู่

ฉดุ มนั ขนึ ชา้ งอ้างถึงกู ตะคอกขูอ่ ีวนั ทองให้ตกใจ

ชอบตบไห้สลบลงกับที เฆยี นตีเสยี ให้ยบั ไมน่ บั ได้

มะพรา้ วห้าวยดั ปากให้สาใจ อ้ายหมนื ไวยก็โทษถึงฉกรรจ์

มงึ ถือวา่ อีวนั ทองเปนแมต่ ัว ไมเ่ กรงกลัวเวโ้ วก้ ําโมหันธ์

ไปรบั ไยไมไ่ ปในกลางวนั อ้ายแผนพอ่ นนั ก็เปนใจ

มนั เหมอื นววั เคยขามา้ เคยขี ถึงบอกกวู า่ ดีหาเชอื ไม่

อ้ายขา้ งมนั ก็ฟองเปนสองนยั วา่ อ้ายไวยลักแมใ่ ห้บดิ า

เปนราคีขอ้ ผดิ มตี ิดตัว หมองมวั มลทินอยูห่ นกั หนา

ถ้าอ้ายไวยอยากจะใครไ่ ด้แมม่ า ชวนพอ่ ฟองหาเอาเปนไร

อัยการศาลโรงก็มอี ยู่ ฤๅวา่ กตู ัดสนิ ให้ไมไ่ ด้
ปรบั ไหมให้เท่ากับชายชู้ ”
ชอบทวนด้วยลวดให้ปวดไป
๓.๔ สถาปตยกรรมบา้ นเมอื ง ดังบทประพนั ธว์ า่

“ ใชพ้ รายถอดกลอนถอนลิม รอยทิมถอดหลดุ ไปจากที

ยา่ งเท้าก้าวไปในทันที มไิ ด้มใี ครทักแต่สกั คน ”

๕๐

๓.๕ บทบาทของสตรใี นสงั คมไทย นางวนั ทองเปนตัวอยา่ งของสตรไี ทยโบราณ โดยแท้คือเกิด
มาเพอื รบั บทของบุตรี ภรรยา และมารดา ตามทีธรรมชาติและสงั คมเปนผกู้ ําหนด และเมอื ต้อง

รบั บทพลเมอื งก็เปนพลมอื งตามทีผปู้ กครองพงึ ปรารถนาใหเ้ ปน ทังบทบาทและการปฏิบตั ิตาม

บทดงั กล่าวมานี นางวนั ทองไมเ่ คยมโี อกาสไดเ้ ลือก อาจไดเ้ พยี งแต่คิดแต่ไมเ่ คย ปฏิบตั ิตามใจคิด

ความไมเ่ คยเปนตัวของตัวเองของนางวนั ทองนนั จะเหน็ ไดจ้ ากตอนทีนางกล่าว กับจมนื ไวย

ดังบทประพนั ธว์ า่

“ ทกุ วนั นีใชแ่ มจ่ ะผาสกุ มแี ต่ทกุ ขใ์ จเจบ็ ดังเหนบ็ หนาม

ต้องจาํ จนทนกรรมทีติดตาม จะขนื ความคิดไปก็ใชท่ ี

เมอื พอ่ เจา้ เขา้ คกุ แมท่ ้องแก่ เขาฉดุ แมใ่ ชจ่ ะแกล้งแหนงหนี

ถึงพอ่ เจา้ เล่าไมร่ ูว้ า่ รา้ ยดี เปนหลายปแมม่ าอยูก่ ับขุนชา้ ง

เมอื พอ่ เจา้ กลับมาแต่เชยี งใหม่ ไมเ่ พด็ ทลู สงิ ไรแต่สกั อยา่ ง

เมอื คราวตัวแมเ่ ปนคนกลาง ท่านก็วางบทคืนให้บดิ า ”

ถอดบทประพนั ธ์

จะเหน็ ไดว้ า่ นางวนั ทองถกู กําหนดเสน้ ทางเดนิ ของชวี ติ ใหเ้ ปนไปตามความปรารถนาของ

ผอู้ ืนทังสนิ นางจาํ ใจต้องทนรบั ภาวะนนั เพราะถึงนางจะขนื ความคิดไปก็ใชท่ ีทีไมม่ คี วามหมาย การ

ทีกวใี ชค้ ําวา่ วางบท ไดแ้ สดงใหเ้ หน็ วา่ นางวนั ทองต้องแสดงไปตามบททีผอู้ ืน

๕๑ เกรด็ ความรู้

เรมิ เรอื งด้วยความสมั พนั ธข์ อง ๓ ครอบครวั

๑.ครอบครวั ของพรายแก้ว ( ขุนแผน )ทีเกิดจาก ขุนไกรพลพา่ ย กับ นางทองประศรี
๒.ครอบครวั ของขุนชา้ งทีเกิดจาก ขุนศรวี ชิ ยั กับ นางเทพทอง
๓.ครอบครวั ของพมิ พลิ าไลย ( วนั ทอง ) ทีเกิดจาก พนั ศรโยธา กับ นางศรปี ระจนั

ภรรยาขุนแผน ( กรณีได้เสยี )

๑.นางสายทอง พเี ลียงนางพมิ ขุนแผนใหน้ างไปเปนแมส่ อื จบี นางพมิ แล้วบอกจะตบ
รางวลั ใหเ้ มอื สมหวงั จงึ จดั ชุดใหญใ่ หก้ ับนาง
๒.พมิ พลิ าไลย(วนั ทอง) เหตเุ กิด ณ ไรฝ่ าย จ.สพุ รรณบุรฯี ขณะขุนแผนเปนเณรแก้ว
๓.ลาวทอง หวั หนา้ หมูบ่ า้ นยกลกู สาวให้ เพราะเหน็ ในความดขี องขุนแผน ทีมารบและ
ไมท่ ําลายหมูบ่ า้ นทีใชพ้ กั
๔.แก้วกิรยิ า ( ลกู พระยาสโุ ขทัย ) เจอทีเรอื นขุนชา้ งขณะไปหานางวนั ทอง เปนลกู ที
พอ่ เอามาขดั ดอก
๕.นางบวั คลี ไดม้ าเพราะชว่ ยหมนื หาญ ( โจรปา )จากการเกือบโดนววั ปาชน
*นางพมิ พลิ าไลย เปนเมยี เอก ( เมยี ทีทําพธิ ตี กแต่งมพี ยานหลายคน คนอืน ก่อนหรอื
หลัง ถือเปนเมยี นอ้ ย )

กมุ ารทอง เปนลกู คนแรกของขุนแผนและนางบวั คลีผา่ ออกมาทํากมุ ารทอง
ดาบฟาฟน ไดช้ อื นเี พราะขณะแกวง่ ดาบ ท้องฟาก็แปรปรวนและมสี ายฟาฟาดลงมา
มา้ สหี มอก เปนมา้ ดอื ซอื มา

จุดเด่นของเรอื ง
การใชถ้ ้อยคําธรรมดาทีสดุ มาเรยี บเรยี งใหผ้ อู้ ่านเกิดมโนภาพทีลึกซงึ เปน

เรอื งทีบนั ทึกชวี ติ คนจรงิ ๆ ชนั สามญั ทังความสขุ ความเศรา้ ความดี ความชวั อยา่ ง
ทีคนทัวไปจะเปน

๕๒

บรรณานุกรม

มหาวทิ ยาลัยราชภัฏสวนสนุ นั ทา.(๒๕๕๗).ประวตั ิความเปนมา.
สจาบื กคh้นttเpมsอื :/๑/s๗iteพsฤ.gศoจoกิ gาlยeน.co๒m๕๖/s๓ite/ khunchangkhunphaen.ac.th
จมาหกาวhทิ tยtpาลs:ัย//รsาiชteภsัฏ.gสoวoนgสlนุeนั.cทoาm.(/๒s๕it๕e๗/k)h.จuุดnมchุง่ aหnมgายkh.สuบื nคp้นhเaมeอื n.๑a๘c.พthฤศจกิ ายน ๒๕๖๓
จโรางกเรhยี tนtpบsา้ :น//ไsรiว่teทิ sย.gา.o(๒o๕g๕le๗.c).oลmัก/ษ/bณaะnคrําaปiwระitพthนั aธy.์ aส.aบื cค.้นthเมอื ๑๘ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๓
วจกครารํากรอะทณธรhบิ ควtาtดงยpศวี ศsจิึก:ัพ/กั ษ/ทษmา์.ธ์.aสกิกnบื ารiรคงุd.้นเa(ท๒เnมพ๕inอื๖มg๓ห๒.)bา๑.นหloพคนgรงัฤsสศp:อื จoโรเกิtร.งcายี พยoนมินmรพา๒ย์ ๕สว๖กชิ ๓สาพค.นื ลฐาาดนพภารษา้ วาบไทลย็อชกนั เกมอธั รย.์ ม(ศ๒ึก๕ษ๕๕าป).ที ๖
อจานกชุ ติ h&ttขpวsญั ://ฤsทiteัยs(๒.g๕o๕o๗g)l.eถ.cอoดmคํา/aป/รaะtพsaนั mธ.์ aสt.บื aคc้น.thเมอื ๒๑ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๓

๕๓ ภาคผนวก

๕๔