7. วิชาป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ปี1 บทที่26 2563

362 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั บทที่

การป้องกันและการระงับอัคคภี ยั

ตอนที่ 1
แหล่งก�ำ เนิดอัคคีภยั

1. อปุ กรณไ์ ฟฟา้ เกดิ จากประกายไฟซง่ึ มคี วามรอ้ นสงู เนอ่ื งจากสายไฟฟา้
ท่ฉี นวนห้มุ อยู่เปื่อยลอกหลดุ ข้ัวต่อทห่ี ลวม การใช้สะพานไฟฟ้าหรือฟิวส์ทีไ่ ม่ถกู ขนาด
รวมถึงการช�ำรุดเสียหายของส่วนประกอบอื่น ๆ นอกจากนี้อุปกรณ์ไฟฟ้าบางชนิด
ซ่ึงได้รับการดูแลรักษาท่ีไม่เหมาะสมอาจมีความร้อนสูงในตัวมันเอง เมื่อถูกกับ
ฝุ่นละออง ก๊าซ ไอระเหยของสารไวไฟหรอื เช้อื เพลงิ อ่ืน ๆ ก็อาจเกิดการลกุ ไหม้

2. การสูบบุหรี่หรือการจุดไฟ เกิดจากการขาดความระมัดระวัง โดย
เฉพาะอย่างยิ่งการสูบบุหรี่หรือการจุดไฟในบริเวณที่มีไอระเหยของสารไวไฟ เช่น
น�้ำมนั เบนซิน อาจเกดิ การจดุ ระเบดิ และกอ่ ใหเ้ กดิ อนั ตรายถงึ ชวี ติ นอกจากนค้ี วามรอ้ น
จากกน้ บหุ รที่ ตี่ ดิ ไฟและไมข้ ดี ไฟทจี่ ดุ ไฟแล้วอาจท�ำให้เชอื้ เพลงิ บางชนดิ เกดิ การลุกไหม้

3. ความเสียดทาน เกิดจากส่วนประกอบของเครื่องจักร เคร่ืองยนต์
เมื่อเกิดการเสยี ดสี ทำ� ใหเ้ กดิ ความรอ้ นสงู เมอื่ ถกู กบั เชอื้ เพลงิ ทำ� ใหเ้ กดิ การลกุ ไหมไ้ ด้
เชน่ ตลบั ลกู ปนื เพลา

4. เครอ่ื งทำ� ความรอ้ น เกดิ เนอื่ งจากเครอื่ งทำ� ความรอ้ น จะมที ง้ั เปลวไฟ
ซึง่ เกิดจากการเผาไหม้ของเช้อื เพลงิ ทีใ่ ช้ความร้อน และความร้อนทสี่ ะสมไว้ทต่ี วั เคร่ือง
หรือส่วนประกอบของตัวเคร่ือง เม่ือเกิดการสัมผัสระหว่างเปลวไฟหรือความร้อนกับ
เชอื้ เพลงิ ก็ย่อมจะเกดิ การลกุ ไหม้ได้

5. วัตถุท่ีมีผิวร้อนจัด เช่น เหล็กท่ีถูกเผา เมื่อมีการกระทบหรือสัมผัส
ระหว่างผวิ ท่รี ้อนจดั กบั เช้ือเพลิงอาจเกิดการลกุ ไหม้ได้

6. เตาเผาซงึ่ ไมม่ ฝี าปดิ หรอื เปลวไฟทไี่ มม่ สี ง่ิ ปกคลมุ ถา้ ในบรเิ วณใกลเ้ คยี ง วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 363
มีเช้ือเพลิงซึ่งไม่ได้รับการระมัดระวังดูแล เม่ือเกิดการสัมผัสระหว่างไฟกับเชื้อเพลิงน้ัน
กจ็ ะเกดิ การลกุ ไหม้ได้

7. การเชื่อมและตัดโลหะ ซึ่งจะก่อให้เกิดประกายไฟตลอดเวลาท่ีท�ำงาน
เมื่อสมั ผสั กับเช้อื เพลงิ จะท�ำให้เกิดการลุกไหม้ได้

8. การลกุ ไหมด้ ว้ ยตวั เอง เกดิ จากการสะสมของสารบางชนดิ เชน่ พวกขยะแหง้
ซึ่งจะก่อให้เกิดความร้อนข้ึนในตัวของมันเอง จนกระทั่งถึงจุดติดไฟ เม่ือรวมกับเช้ือเพลิง
ก็ย่อมเกดิ การลกุ ไหม้ได้

9. เกดิ จากการวางเพลงิ เกดิ จากความจงใจของผู้ประกอบกจิ การเอง หรอื
จากผู้อ่ืนโดยมีจุดมุ่งหมายแตกต่างกัน เช่น กิจการประสบการขาดทุน เผาเพื่อหวัง
เงินประกนั หรือผู้อน่ื ต้องการท�ำลายช่ือเสยี งของโรงงาน

10. ประกายไฟฟ้าท่ีเกิดจากเคร่ืองจักร เม่ือเคร่ืองจักรขัดข้องเกิดการ
สปาร์คข้ึนภายใน เกิดเป็นประกายไฟ และกระเด็นไปถูกเช้ือเพลิงที่อยู่บริเวณใกล้เคียง
ท�ำให้เกิดเพลงิ ไหม้

11. โลหะหรือวัตถุหลอมเหลว เกิดจากการที่วัตถุหลอมเหลวกระเด็น
ออกมาถูกเช้ือเพลิง หรือเกิดจากการขนย้ายวัตถุหลอมเหลว เช่น โลหะหรือแก้วจาก
เตาหลอมไปใส่แบบพมิ พ์ แล้ววัตถหุ ลอมเหลวนั้นหล่นไปถูกเชือ้ เพลงิ อืน่

12. ไฟฟา้ สถติ เกดิ จากการถา่ ยเทประจไุ ฟฟา้ สถติ ระหวา่ งวตั ถุ ซง่ึ มคี า่ ความ
ต่างศักย์ระหว่างไฟฟ้า หากเกิดการสัมผัสของประกายไฟ ซ่ึงเกิดเนื่องจากการถ่ายเท
ประจุไฟฟ้าสถติ กบั เชือ้ เพลงิ อาจเกิดการลุกไหม้ได้

13. ปฏกิ ริ ยิ าของสารเคมบี างชนดิ เกดิ จากกระบวนการทางเคมที ไี่ มส่ ามารถ
ควบคุม เช่น ปฏิกิริยาของสาร การสลายตัวของสารเคมีท่ีไม่เสถียรภาพ หรือสารเคมี
บางชนิดเมอ่ื สมั ผสั กับน�้ำ อากาศ หรอื วตั ถอุ ื่น ๆ ท�ำให้เกดิ การลกุ ไหม้ได้

14. สภาพบรรยากาศ ทมี่ สี ิ่งปนเปื้อนก่อให้เกิดการระเบดิ ได้

364 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั ตอนท่ี 2
ปัจจยั ที่สง่ เสรมิ ความรุนแรงของอคั คีภยั

1. พฤตกิ รรมของมนษุ ย์ ในขณะทเี่ กดิ เพลงิ ไหม้ การตนื่ ตกใจจะทำ� ใหข้ าดสติ
โดยคิดแต่จะหนี แทนท่ีจะช่วยกันดับเพลิงต้ังแต่เริ่ม บางคนเกิดความเสียดายทรัพย์สิน
ไม่ค�ำนึงถึงชีวิต ว่ิงฝ่าไฟเข้าไปเอาทรัพย์สินจนถูกไฟคลอกตาย นอกจากน้ีความอยากรู้
อยากเห็นก็เป็นอีกปัจจัยหน่ึง เช่น เมื่อเกิดเพลิงไหม้จะมีคนไปมุงดูกันเป็นจำ� นวนมาก
ท�ำให้เจ้าหน้าท่ปี ฏบิ ตั งิ านได้ล่าช้า

2. สภาพของสถานท่ีเกิดเหตุ ที่เอ้ืออ�ำนวยให้เกิดการลุกไหม้มากขึ้น เช่น
เม่ือเกิดเพลิงไหม้สถานที่ท่ีเป็นอาคารสูงซึ่งไม่มีระบบในการป้องกันและระงับอัคคีภัย
ที่ถูกต้อง ย่อมไม่สามารถจะขึ้นไปท�ำการดับเพลิงและช่วยชีวิตได้ ไฟจะลุกลามไปโดย
ไม่มีการควบคุมเจ้าหน้าท่ีดับเพลิงก็ไม่สามารถจะขึ้นไปท�ำการดับเพลิงและช่วยชีวิตคน
ในอาคารสูง ๆ ได้

3. ช่วงเวลาท่ีเกิดเหตุ เช่น เม่ือเกิดเพลิงไหม้ในเวลาดึก หรือในช่วงเวลา
ท�ำงานทม่ี ีคนอยู่หนาแน่นตามโรงงาน ท�ำให้เป็นอุปสรรคในการระงับอัคคภี ยั

4. ประสทิ ธภิ าพในการบรหิ ารการดบั เพลงิ สถานดี บั เพลงิ อยหู่ า่ งไกลจาก
สถานท่ีเกิดเหตุและอุปกรณ์ดับเพลิงที่ไม่เพียงพอ ตลอดจนเจ้าหน้าท่ีไม่มีประสิทธิภาพ
ท�ำให้ไม่สามารถควบคมุ เพลงิ ไว้ได้ จึงท�ำให้เกดิ การสญู เสียต่อชีวติ และทรพั ย์สนิ

ตอนท่ี 3 วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 365
จติ วิทยาเม่ือเกิดอัคคีภัย

1. ต้องมีสติมองและคิดว่าไฟเป็นส่ิงที่ไม่น่ากลัว คือเมื่อเราพบเหตุ
เพลิงไหม้เราต้องต้งั สติ ไม่ต่นื ตระหนกตกใจ

2. เชอื่ มน่ั ในความรแู้ ละอปุ กรณก์ ารดบั เพลงิ ทม่ี ี คอื เราตอ้ งมคี วามมน่ั ใจ
ในความรู้ความสามารถทเ่ี ราได้เรียนรู้มาเกีย่ วกับอัคคภี ยั และยงั มคี วามเชื่อม่ันถึงอุปกรณ์
ดบั เพลงิ ทีเ่ รามอี ยู่ ว่าสามารถดบั เพลิงได้

3. มีความเชื่อม่ันว่าสามารถดับเพลิงได้ คือ เราเช่ือมั่นถึงเครื่องดับเพลิง
ทเี่ รามอี ยวู่ า่ สามารถทำ� การดบั เพลงิ ไดอ้ ยา่ งแนน่ อน หรอื อยา่ งนอ้ ยกช็ ว่ ยไมใ่ หเ้ พลงิ ลกุ ลาม
ในชัว่ ขณะ เพ่อื รอการสนบั สนนุ

4. มีความเช่ือมั่นในความปลอดภัยหลังการดับเพลิง คือเราต้องมีความ
รอบคอบและความม่ันใจในการเข้าท�ำการดับเพลิง ว่าขณะดับเพลิงและหลังเพลิงสงบ
เราสามารถออกจากท่ีเกิดเหตุเพลิงไหม้ได้อย่างปลอดภัย เพราะเม่ือเพลิงสงบบริเวณ
ทเ่ี กดิ เหตอุ าจจะมืด

366 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั จิตวิทยาสำ�หรบั ผู้ประสบภยั ทีต่ ้องใชแ้ ผนอพยพ

1. ต้องมีสติและไม่ต่ืนตระหนกตกใจกับเหตุการณ์ คือ เม่ือเราได้พบ
หรือเห็นกลุ่มควัน หรือเม่ือได้ยินสัญญาณแจ้งเหตุเพลิงไหม้ เราต้องไม่ต่ืนตระหนกตกใจ
กบั สงิ่ ที่เรากำ� ลงั ประสบอยู่ ให้ต้งั สตใิ ห้ม่นั

2. มีความเชอื่ มั่นในความรู้และความสามารถในการใชแ้ ผนอพยพ คือ
เราต้องมีความเชื่อม่ันในความรู้ท่ีเราได้เรียนรู้มาในเร่ืองของแผนอพยพและความสามารถ
ของเราท่ปี ฏบิ ัตไิ ด้ตามแผน เพ่อื ทจ่ี ะสามารถออกจากทเ่ี กดิ เหตอุ ย่างปลอดภยั

3. มีความเชือ่ มน่ั ในการเปน็ ผนู้ �ำทางและชว่ ยเหลอื ผ้อู ื่นได้ คือ เราต้อง
มีความม่ันใจในความสามารถของเราท่ีจะเป็นผู้น�ำทางพาผู้อ่ืนออกจากที่เกิดเหตุได้
อย่างปลอดภัย โดยเราจะต้องแสดงถึงความเป็นผู้น�ำเพ่ือสร้างความม่ันใจให้กับ
ผู้ประสบภยั ท่านอ่นื ๆ

4. สร้างความม่ันใจให้กับผู้อื่นในวิธีการอพยพ คือ แสดงท่าทางวิธีการ
ในการอพยพหนกี ลุ่มควนั ต่าง ๆ ตามระดบั ของควัน จากนั้นกใ็ ห้ทกุ คนทำ� ตาม และก่อน
จะเริ่มอพยพควรท�ำการตรวจสอบว่ามีทางหนีไฟทางไหนท่ีปลอดภัยให้กับผู้ประสบภัย
ได้มีความม่นั ใจในตัวเรา และปฏบิ ัติตามแผน

5. เชื่อมั่นในความปลอดภัยในชีวิตทุกประการตามแผนอพยพ คือ
เราต้องเช่ือม่ันในการอพยพออกมาได้อย่างปลอดภัย โดยที่จิตใจของเราผูกพันกับ
ครอบครวั เราอนั เป็นท่ีรักย่งิ โดยเฉพาะอย่างยง่ิ กบั ท่านที่เราเคารพรักและห่วงใย จะทำ� ให้
เกดิ ทั้งก�ำลังแรงและใจในการอพยพหนอี อกมาได้อย่างปลอดภัย

ตอนที่ 4
ทฤษฎีการเกิดเพลงิ ไหม้

การสันดาป หรอื การเผาไหม้ (Combustion) คือ ปฏิกริ ยิ าเคมีท่เี กิดจาก
การรวมตัวของเชื้อเพลิงกับออกซิเจน ซ่ึงเป็นผลให้เกิดความร้อน แสงสว่างและสภาพ
การเปลยี่ นแปลง

การเกดิ ไฟจะต้องประกอบด้วย 3 องค์ประกอบของไฟ หรอื เรียกว่า “ทฤษฎี
สามเหลี่ยมของไฟ” ซ่ึงประกอบด้วย

 เชื้อเพลิง (Fuel) วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 367
 ความร้อน (Heat)
 ออกซิเจน (Oxygen)


เมื่อมีองค์ประกอบครบท้ัง 3 อย่างแล้ว จะเกิดปฏิกิริยาต่อเนื่อง ซ่ึงก็คือ
ปฏกิ ิรยิ าลกู โซ่ (Chain reaction) ฉะนัน้ การท่จี ะดับไฟก็ท�ำได้โดยการเอาองค์ประกอบ
อย่างใดอย่างหนง่ึ ออกไฟกจ็ ะดับ

คุณสมบัตอิ งค์ประกอบของไฟ

ดังนี้ 1. เชอ้ื เพลงิ (Fuel) : เชอื้ เพลงิ ทที่ ำ� ใหเ้ กดิ การลกุ ไหม้ แบง่ ออกเปน็ 3 สถานะ

ของแขง็ ของเหลว ก๊าซ
2. ความรอ้ น (Heat) : เปน็ สงิ่ ทท่ี ำ� ใหอ้ ณุ หภมู ขิ องเชอื้ เพลงิ สงู ขน้ึ ถงึ จดุ ตดิ ไฟ
(Ignition point) ท�ำให้องค์ประกอบของการเกิดไฟ (ปฏิกิริยาการสันดาป) เกิดขึ้นอย่าง
เหมาะสม ซึ่งเช้ือเพลิงแต่ละชนิดย่อมจะมีจุดติดไฟไม่เหมือนกัน เช่น เช้ือเพลิงเหลวอาจ
มจี ดุ ตดิ ไฟตำ�่ กวา่ พวกเชอื้ เพลงิ แขง็ ซงึ่ สามารถแยกคณุ สมบตั ขิ องความรอ้ นทท่ี ำ� ใหเ้ ชอื้ เพลงิ
ถงึ จดุ ติดไฟต่าง ๆ ดงั นี้

จุดวาบไฟ (Flash point) คือ จุดที่มีปริมาณความร้อนเพียงพอให้
เช้ือเพลิงเหลวหรือแข็งใด ๆ คายไอหรือกลายเป็นไอเข้าผสมกับอากาศอย่างได้สัดส่วน
และการเกิดลกุ ไหม้วาบข้นึ ชั่วขณะแล้วกจ็ ะดบั ไป เพราะอตั ราการระเหยของสารเช้อื เพลิง
จากของแขง็ หรอื ของเหลวน้อยเกนิ กว่าท่ีจะท�ำให้เกิดเปลวไฟอย่างต่อเนื่อง

368 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั จุดลุกติดไฟ (Fire point) คือ จุดท่ีมีปริมาณความร้อนเพียงพอให้
เชื้อเพลิงเหลวหรือแข็งใด ๆ คายไอหรือกลายเป็นไอเข้าผสมกับอากาศอย่างได้สัดส่วน
และเกิดการลุกไหม้ขึ้น เม่ือมีเปลวไฟหรือประกายไฟที่เหมาะสมและเกิดการเผาไหม้
อย่างต่อเนื่องโดยปกติ และจุดติดไฟของสารเช้ือเพลิงจะสูงกว่าจุดวาบไฟมากหรือน้อย
ขึ้นกบั คุณสมบตั ิของเชื้อเพลิงชนดิ นน้ั ๆ

จดุ ลกุ ตดิ ไฟไดเ้ อง (Auto-Ignition temperature หรอื AIT) คอื จดุ อณุ หภมู ิ
ท่ีท�ำให้สารเชื้อเพลิงเกิดการลุกไหม้ข้ึนได้เอง โดยไม่ต้องอาศัยการจุดติดไฟจากแหล่ง
ภายนอก

3. ออกซเิ จน (Oxygen) : ในอากาศทว่ั ไปมอี อกซเิ จนอยู่ 21% และไนโตรเจน
ประมาณ 79% โดยออกซเิ จนจะเปน็ ตวั ทำ� ใหเ้ กดิ การเผาไหม้ การเผาไหมแ้ ตล่ ะครง้ั ตอ้ งการ
ออกซเิ จนประมาณ 16% เท่านั้น ถ้าออกซิเจนตำ�่ กว่า 16% กจ็ ะไม่ช่วยให้เกดิ การเผาไหม้
ตอ่ ไป ไฟจงึ จะมอดดบั ลงได้ ดงั นนั้ จะเหน็ วา่ เชอ้ื เพลงิ ทกุ ชนดิ ถกู ลอ้ มรอบไปดว้ ยออกซเิ จน
อย่างเพียงพอส�ำหรับการเผาไหม้ ยิ่งมีออกซิเจนมากเช้ือเพลิงก็ย่ิงติดไฟได้ดีขึ้น และ
เชื้อเพลิงบางประเภทมีออกซิเจนในตัวเองอย่างเพียงพอท่ีจะท�ำให้ตัวเองลุกไหม้ได้
โดยไม่ต้องอาศยั ออกซิเจนท่อี ยู่โดยรอบ

4. ปฏิกิริยาลูกโซ่ (Chain reaction) : เป็นปฏิกิริยาที่เกิดจากการ วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 369
ลกุ ตดิ ไฟอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ตราบเทา่ ทย่ี งั มอี งคป์ ระกอบทง้ั 3 อยา่ งหนนุ เนอื่ งกนั อยู่ ท�ำใหข้ นาด
และความรุนแรงของเพลิงเพิ่มขึ้น เมื่อรวมกันในปริมาณและคุณสมบัติท่ีเหมาะสมแล้ว
จะท�ำให้เกิดปฏิกิริยาลุกติดไฟขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ถ้าขาดอย่างใดอย่างหน่ึงแล้วปฏิกิริยา
ลกุ ตดิ ไฟจะไมเ่ กดิ ขน้ึ จากเหตผุ ลนเ้ี องทำ� ใหเ้ กดิ การคดิ คน้ สารทใ่ี ชใ้ นการกำ� จดั องคป์ ระกอบ
ของไฟตัวใดตวั หน่งึ หรอื หลายตวั ให้หมดไปเพื่อให้ไฟดับ

หลักส�ำ คัญในการดบั เพลงิ 4 วธิ ี

1. การกำ� จดั เชอ้ื เพลงิ นำ� เชื้อเพลิงออกไปจากบรเิ วณเกิดเพลงิ หรอื ใช้สาร
ชนิดอื่นมาเคลือบผิวของเช้ือเพลิงไว้ เช่น การใช้ผงเคมี โฟม นำ�้ ละลายด้วยผงซักฟอก
เพื่อปกคลมุ อยู่นานตราบเท่าท่นี ้�ำหรอื สารเคมอี ่ืน ๆ ท่ผี สมในน�้ำยังไม่สลายตัว

2. การก�ำจัดออกซิเจน หรือการท�ำให้อับอากาศ โดยวิธีการครอบทับ
เพ่ือปิดกั้นออกซิเจนไม่ให้ไปรวมตัวกับไอของเชื้อเพลิง เช่น ฉีดน้�ำให้คลุมผิวเช้ือเพลิง
หรือฉีดก๊าซเฉ่ือย (ไนโตรเจน คาร์บอนไดออกไซด์) ให้ปริมาณออกซิเจนในอากาศตำ�่ ลง
จนไม่ท�ำให้สันดาปอกี ต่อไป

3. การลดอุณหภูมิ หรือการท�ำให้เย็นตัวลงโดยการใช้น้�ำหรือสารเคมีถ่าย
ความรอ้ นจากสง่ิ ทไี่ หมไ้ ฟอยู่ ทำ� ใหอ้ ณุ หภมู ขิ องเชอื้ เพลงิ นน้ั ลดตำ่� กวา่ จดุ วาบไฟ จะไมเ่ กดิ
การสนั ดาปและท�ำให้เพลงิ สงบลง

4. การตดั ปฏกิ ริ ยิ าลกู โซ ่ เปน็ วธิ กี ารใหมท่ ไ่ี ดผ้ ลมาก โดยการใชส้ ารดบั เพลงิ
บางชนดิ ท่มี ีความไวต่อออกซเิ จน ฉดี เข้าในเพลิงเพื่อลดออกซิเจนให้เจอื จาง ทำ� ให้ไม่เกดิ
การสันดาป และท�ำให้ปฏิกิริยาลูกโซ่ในการเผาไหม้ไม่ต่อเนื่อง สารดังกล่าวได้แก่
ไฮโดรคาร์บอนประกอบกบั ฮาโลเจน

ตอนที่ 5
ประเภทของไฟและสญั ลกั ษณ์

การดับไฟให้มีประสิทธิภาพ ควรทราบประเภทของไฟท่ีเกิดจากสารเช้ือเพลิง
ต่าง ๆ เพอื่ สามารถใช้สารดบั เพลงิ ได้อย่างถกู ต้อง และเพอื่ ความปลอดภัยของผู้เข้าดับไฟ
ซึง่ โดยท่วั ไป แบ่งได้เป็น 5 ประเภท คอื

สญั ลกั ษณ์ ประเภทของไฟ

370 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั พืน้ สีเขียว ตวั อักษรตัวเอ สขี าว เพลงิ ไหมป้ ระเภท A เป็นเพลิงไหม้จากเช้ือเพลิงท่ีเป็นของแข็ง
บนพน้ื สเี ขยี วสามเหล่ยี ม ท่ัวไป เช่น ไม้ ผ้า กระดาษ ยาง และพลาสติก ซึ่งเช้ือเพลิง
เหล่าน้ี เม่อื เผาไหม้แล้วจะมขี ีเ้ ถ้าเหลืออยู่
พน้ื สีแดง ตัวอกั ษรตัวบี สขี าว การดบั ไฟ : ใช้วธิ ลี ดความร้อน
บนพนื้ สีแดงรูปสเ่ี หลยี่ มจัตรุ สั เพลงิ ไหม้ประเภท B เป็นเพลงิ ไหม้จากของเหลวตดิ ไฟหรอื ก๊าซ
พน้ื นำ�้ เงนิ ตวั อกั ษรตวั ซี สขี าว ทเ่ี ปน็ สารไวไฟ เชน่ นำ้� มนั เบนซนิ ทนิ เนอร์ และ dUk: ตดิ ไฟตา่ ง ๆ
การดบั ไฟ : ใชว้ ธิ ลี ดปรมิ าณออกซเิ จน โดยลดปรมิ าณการคายไอ
บนพนื้ สีน�ำ้ เงินรปู วงกลม ของเชื้อเพลิง หรอื ตดั ปฏิกิริยาลูกโซ่
เพลงิ ไหมป้ ระเภท C เปน็ เพลงิ ไหมท้ เี่ กดิ กบั อปุ กรณไ์ ฟฟา้ ทง้ั หมด
พ้ืนสีเหลอื ง ตวั อักษรตัวดี สขี าว รวมท้ังเพลิงไหม้วัสดุอ่ืนท่ีอยู่ใกล้กับแหล่งพลังงานไฟฟ้า เช่น
บนพน้ื สีเหลอื งรูปดาวห้าแฉก ไฟฟ้าลดั วงจร
การดบั ไฟ : ใช้วธิ ีตดั ปฏิกริ ิยาลูกโซ่
เพลงิ ไหม้ประเภท D เป็นเพลงิ ไหม้จากโลหะท่ีไวปฏิกริ ยิ ากับน้�ำ
และลุกติดไฟได้ อาทิ แมกนีเซยี ม ไทเทเนยี ม เซอร์โคเนยี ม และ
อน่ื ๆ ซงึ่ ไวตอ่ ปฏกิ ริ ยิ า และเพลงิ ไหมจ้ ากสารดงั กลา่ วมคี วามรนุ แรง
และอุณหภมู สิ ูง
การดับไฟ : นิยมดับโดยการกลบด้วยทรายแห้ง แต่ถ้าหากใช้
ทรายทม่ี คี วามชื้นจะท�ำให้เกิดการไหม้รุนแรง สารดับเพลิงทั่วไป
จะใช้ไม่ได้ผล

พ้นื สีด�ำ ตวั อกั ษรเค สขี าว เพลิงไหม้ประเภท K เป็นเพลิงไหม้ที่เกิดจากน้�ำมันที่ใช้ในการ
บนพน้ื สดี ำ� รปู หกเหลย่ี ม ประกอบอาหาร เช่น น้�ำมันพชื น้ำ� มันจากสตั ว์ เป็นต้น
การดบั ไฟ : เคร่ืองดับเพลงิ ชนิด WET CHEMICAL ชนดิ เคมสี ูตร
น้�ำ LOW PRESSURE WATER MIST

ประเภทและความเหมาะสมในการเลือกเคร่อื งดับเพลงิ
Fire Extinguisher And Their Application
การเลือกใช้เคร่อื งดบั เพลงิ

วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 371

372 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั เคร่ืองดบั เพลิงชนิดผงเคมแี ห้ง

รายละเอียดผลิตภัณฑ์
สามารถดบั เพลงิ ไหมไ้ ดท้ กุ ประเภทอยา่ งรวดเรว็ และมรี ะดบั ความสามารถ
ในการดบั เพลิง (Fire Rating) สงู
ใช้หลักการดับเพลิงโดยการขับดัน
ผงเคมอี อกมาคลมุ พน้ื ทที่ เ่ี กดิ เพลงิ ไหม้
ท�ำให้อับอากาศ จึงสามารถสกัดก้ัน
ออกซิเจนในการท่ีจะท�ำปฏิกิริยากับ
เชอ้ื เพลงิ ทำ� ให้ไฟดบั ลง
เมอื่ ฉดี ใชง้ านจะมลี กั ษณะเหมอื นฝนุ่
ละอองฟุ้งกระจาย จึงเหมาะสำ� หรับ
ฉดี ใชใ้ นทโี่ ลง่
เหมาะส�ำหรบั ติดตง้ั : พน้ื ท่ีโล่ง เช่น บรเิ วณบ้านพกั อาศยั อาคารสำ� นักงาน
อพาร์ตเมนต์ และโรงงานอตุ สาหกรรม ฯลฯ
ข้อควรระวัง : หลังจากการใช้งาน นำ�้ ยาดบั เพลิงจะใช้หมดหรือไม่หมดก็ตาม
ต้องท�ำการบรรจนุ �้ำยาดับเพลงิ ใหม่ทกุ ครง้ั

เครอ่ื งดับเพลิงชนิดเคมสี ตู รน�ำ้

รายละเอียดผลิตภัณฑ์
สามารถเป็นสารทดแทนฮาลอน (BCF) สะอาด ราคาประหยัด และ
มีประสิทธภิ าพสูง
ระดับความสามารถในการดบั เพลงิ (Fire Rating) สงู และสามารถป้องกนั
การลุกติดกลับของไฟ
เป็นมิตรต่อส่งิ แวดล้อม (NON-CFC) และสามารถยบั ยัง้ การเกดิ ก๊าซพิษ
สามารถดับเพลิงท่ีเกิดจากน้�ำมันท่ีใช้ในการประกอบอาหาร (เพลิงไหม้
ในห้องครวั , K)
มองเห็นวสิ ัยทศั น์ชดั เจนขณะฉดี ใช้งาน (ไม่มฝี ุ่น)
หวั ฉีดชนดิ พิเศษ (สทิ ธบิ ตั ร) ก่อให้เกดิ ละอองของสารในขนาดที่เหมาะสม
และสมำ�่ เสมอ
ปลอดภัยส�ำหรับฉีดใช้งานกับอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และอุปกรณ์ไฟฟ้า
(ผ่านการทดสอบไฟฟ้า 50,000 โวลต์ ตามมาตรฐาน BS:EN3-7)

เหมาะสำ� หรบั ใช้งานทง้ั ในท่รี ่ม วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 373
และกลางแจ้ง
ตัวถังทำ� ด้วยสเตนเลส มคี วาม
ทนทานสูง ป้องกนั การกดั กร่อน
และการเป็นสนมิ
เหมาะสำ� หรบั ตดิ ตง้ั : สถานทท่ี ต่ี อ้ งการ
ความสะอาด เชน่ บรเิ วณทวั่ ไปภายในอาคารสำ� นกั งาน บา้ นพกั อาศยั โรงงานอตุ สาหกรรม
ห้างสรรพสนิ ค้า และห้องครวั ฯลฯ
ขอ้ ควรระวัง : เหมาะสำ� หรับฉีดใช้กับอปุ กรณ์ไฟฟ้าไม่เกิน 1,000 โวลต์ ใน
ระยะไม่น้อยกว่า 1 เมตร ตามมาตรฐาน BS:EN3-7

เครือ่ งดบั เพลงิ ชนิดนำ้� ยาเหลวระเหย

รายละเอยี ดผลติ ภณั ฑ์
ตัวน้�ำยาเป็นแก๊สเหลวระเหยท่ีไม่มีสี ไม่มีกล่ิน ไม่กัดกร่อน ไม่ติดไฟ
ไม่เป็นส่อื ในการนำ� ไฟฟ้า และไม่ทิง้ คราบสกปรกหลงั การฉีด ท�ำให้ไม่เกดิ
ความเสียหายต่อส่ิงของต่าง ๆ จึงเหมาะใช้งานกับอุปกรณ์ไฟฟ้า และ
อุปกรณ์อเิ ลก็ ทรอนิกส์โดยเฉพาะ
เป็นสารสะอาดทดแทนฮาลอน 1211
ในกลุ่ม HCFC Blen B เป็นมติ ร
ต่อสงิ่ แวดล้อม
สามารถดบั เพลงิ ไดท้ กุ ชนดิ (CLASS A, B, C)
มองเห็นวสิ ยั ทัศน์ชดั เจนขณะฉดี ใช้งาน
ตัวน้ำ� ยาผลิตจาก บริษทั American Pacific
Corporation (AMPAC) ประเทศสหรฐั อเมรกิ า
การรับรอง
EPA (U.S. Environmental Protection Agency
FAA (U.S. Federal Aviation Administration)
เหมาะส�ำหรบั ติดตงั้ : สถานทท่ี เ่ี น้นเรือ่ งความสะอาดเป็นพเิ ศษ เช่น อาคาร
ส�ำนักงาน โรงพยาบาล ห้องคอมพิวเตอร์ ห้องเซิร์ฟเวอร์ ห้องควบคุมไฟฟ้า ห้องแล็บ
ห้องเก็บอปุ กรณ์อิเล็กทรอนกิ ส์ และไลน์การผลติ ท่ีมเี ครอ่ื งจกั รมูลค่าสงู

เคร่ืองดับเพลงิ ชนดิ คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2)

รายละเอยี ดผลิตภณั ฑ์
ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่ติดไฟ และไม่เป็นสื่อไฟฟ้า
ตลอดจนไม่ทง้ิ คราบหลงั ฉดี ท�ำให้ไม่เกดิ ความสกปรกและเสยี หายต่อวสั ดุ
และอปุ กรณ์ไฟฟ้าต่าง ๆ
ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์มีน้�ำหนัก
มากกว่าอากาศถึง 1.5 เท่า ขณะ
ฉดี ใชง้ านจะทำ� ใหป้ รมิ าณของกา๊ ซ
ออกซเิ จน หรอื ปรมิ าณไอเชอ้ื เพลงิ
ในอากาศลดลงถึงจุดท่ีไม่สามารถ
เผาไหม้ได้ ทำ� ให้ไฟดบั ลง
เหมาะสำ� หรบั ตดิ ตงั้ : อาคารสำ� นกั งานหอ้ งคอนโทรลไฟฟา้ โรงงานอตุ สาหกรรม
และไลน์การผลติ ท่มี ีเคร่อื งจกั รต่าง ๆ ฯลฯ
ขอ้ ควรระวงั : ควรวางไวใ้ นทร่ี ม่ ทมี่ อี ณุ หภมู ไิ มส่ งู มาก และปราศจากแสงแดด
ส่องถึง หรือใกล้เตาไฟ และไม่ควรจับปลายหัวฉีดก๊าซ CO2 ขณะใช้งานและหลังใช้งาน
374 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั ใหม่ ๆ

เครอื่ งดบั เพลงิ ชนดิ นำ้� ยาโฟม

รายละเอียดผลิตภัณฑ์
บรรจุน้�ำผสมโฟมเข้มข้น (AFFF) หรือ (AR-AFFF)
เม่ือผสมกับอากาศจะเป็นฟองโฟม เม่ือฉีดออกมา
จะเป็นน้�ำยาฟองโฟมสีขาวปกคลุมผิวหน้าของ
เชอ้ื เพลงิ ทำ� ให้เช้อื เพลงิ ขาดอากาศมาทำ� ปฏิกิรยิ า
จงึ ไม่สามารถเกดิ เพลงิ ไหม้ต่อไปได้
ตัวถังและมือจับท�ำด้วยสเตนเลส มีความทนทาน
ป้องกนั การกดั กร่อน และเป็นสนมิ
เหมาะส�ำหรับติดต้ัง : สถานที่ที่มีการเก็บเช้ือเพลิง
จำ� พวกของเหลวต่าง ๆ
ขอ้ ควรระวงั : หา้ มนำ� เครอื่ งดบั เพลงิ ชนดิ โฟมไปดบั ไฟ CLASS C เนอ่ื งจากนำ�้ ยา
โฟมมนี ำ�้ เป็นส่วนประสม ซ่งึ น้�ำเป็นส่อื ในการนำ� ไฟฟ้า

เครอ่ื งดับเพลงิ ชนิดนำ้� สะสมแรงดัน วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 375

รายละเอียดผลติ ภัณฑ์
น้�ำสามารถลดอุณหภูมิหรือความร้อนของเชื้อเพลิง
ประเภท A อันได้แก่ ไม้ กระดาษ ผ้า ยาง พลาสติก
ได้เป็นอย่างดี
ตวั ถงั และมอื จบั ทำ� ดว้ ยสเตนเลส มคี วามทนทานปอ้ งกนั
กดั กรอ่ น และการเปน็ สนมิ
เหมาะสำ� หรบั ตดิ ตงั้ : หอ้ งเกบ็ สนิ ค้า หรอื พนื้ ทอี่ น่ื ๆ ทอี่ าจ
เกิดเพลงิ ไหม้จากเพลงิ CLASS A
ขอ้ ควรระวงั : ห้ามน�ำเครอ่ื งดับเพลงิ ชนดิ น�้ำไปดบั ไฟ CLASS B
เพราะจะทำ� ใหเ้ กดิ การแพรก่ ระจาย เปน็ อนั ตรายตอ่ ผใู้ ชไ้ ด้ ตลอดจนหา้ มน�ำไป
ดบั ไฟ CLASS C เนอ่ื งจากน้�ำเป็นสอ่ื ในการนำ� ไฟฟ้า

วิธกี ารใช้เคร่อื งดับเพลิง
 ดึง ท�ำการดึงสายฉดี จากทีเ่ กบ็

Draw out the hose

 ปลด ทำ� การดงึ สลกั เพือ่ ปลดลอ็ ควาล์วท่หี วั ถัง

Pull out safety pin

 กด ท�ำการกดก้านฉดี เพื่อท�ำการฉดี สารเคมอี อกมา

พร้อมจบั ปลายสายให้แน่น Squeeze the handle

 ส่าย เข้าใกล้ 2 - 4 เมตร ด้านเหนอื ลม พร้อมฉดี ไปยงั

ฐานของไฟ โดยส่ายสายฉดี ไปมาซ้าย-ขวา จนเปลวไฟ
ดบั สนทิ Sweep side to side at base of fire

การติดตง้ั เคร่อื งดบั เพลิง

ใหต้ ดิ ตง้ั สงู จากพนื้ โดยวดั ถงึ สว่ นทส่ี งู ทสี่ ดุ ของเครอื่ งดบั เพลงิ ตอ้ งเกนิ 140 ซม.
เพื่อให้สามารถหยิบใช้ได้อย่างสะดวก พร้อมติดต้ังป้ายช้ีต�ำแหน่งไว้เหนือเครื่องดับเพลิง
เพื่อให้มองเหน็ ได้ชัดเจนในระยะไกลจากทกุ มมุ มองตลอดเวลา

ตามประกาศกระทรวงมหาดไทย เร่ืองการป้องกันและระงับอัคคีภัยในสถาน
ประกอบการ เพ่ือความปลอดภัยในการท�ำงานของลูกจ้าง ในหมวด 3 การดับเพลิง ข้อ
16 (3) ค. ระบวุ ่า “เครื่องดบั เพลิงแต่ละเครอ่ื งตอ้ งมีน�ำ้ หนกั สทุ ธิไมเ่ กินย่ีสิบกโิ ลกรัม
ตดิ ตงั้ สงู จากพนื้ ทที่ ำ� งานไมน่ อ้ ยกวา่ หนงึ่ เมตร แตไ่ มเ่ กนิ หนง่ึ เมตรสสี่ บิ เซนตเิ มตร”

376 วชิ าป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั

การบ�ำรุงรักษาและการตรวจเชก็ เครื่องดบั เพลงิ วิชาป้อง ักนและบรรเทาสาธารณภัย 377

เครอ่ื งดบั เพลงิ เปน็ อปุ กรณท์ สี่ ำ� คญั ตอ่ ชวี ติ และทรพั ยส์ นิ เปน็ อยา่ งยงิ่ จงึ ควร
ได้รับการบ�ำรุงรักษาและตรวจเช็กให้สามารถใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพในระยะเวลา
ยาวนาน

1. ไม่ควรติดต้ังเครื่องดับเพลิงไว้ในพ้ืนที่ที่มีอุณหภูมิสูง มีความชื้น หรือ
เกดิ ความสกปรกไดง้ า่ ย เชน่ ตดิ ตง้ั ใกลจ้ ดุ กำ� เนดิ ความรอ้ นตา่ งๆ อาทิ หมอ้ ตม้ นำ้� เครอื่ งจกั ร
ท่ีมีความร้อนสูง เตาหงุ ต้ม ห้องอบต่างๆ เป็นต้น

2. หมั่นตรวจสอบและท�ำความสะอาดตัวถังและอุปกรณ์ประกอบ (สายฉีด,
หัวฉดี ) อย่างสม่ำ� เสมอ เพ่อื ให้เคร่อื งพร้อมใช้งานในขณะเกดิ เหตุ

3. หากเปน็ เครอื่ งดบั เพลงิ ชนดิ ผงเคมแี หง้ ควรเคลอื่ นผงเคมที บี่ รรจอุ ยภู่ ายใน
โดยยกถงั พลกิ คว�่ำ-พลกิ หงาย เพ่อื ให้สารเคมีไม่จบั ตัวเป็นก้อน

4. หมั่นตรวจสอบมาตรวัดความดัน (Pressure Gauge) ว่าเข็มในมาตรวัดชี้
อยใู่ นชอ่ งสเี ขยี ว หรอื คอ่ นไปทางขวามอื (Over Charge) เลก็ นอ้ ย แสดงวา่ เครอื่ งอยใู่ นสภาพ
ท่ีดพี ร้อมใช้งาน แต่กรณที เ่ี ข็มช้ไี ปยงั ด้านซ้ายมือ (Recharge) แสดงว่าอยู่ในสภาพขดั ข้อง
หรอื ไม่มแี รงดนั ต้องรีบท�ำการบรรจใุ หม่