ช่างพื้นฐาน

คำนำ

อำชีพชำ่ งก่ออิฐ-ฉำบปูน เป็นอำชพี อิสระท่ีผ้เู รยี นสำมำรถนำมำเป็นอำชพี หลกั หรอื อำชพี รองได้
เนื่องจำกเปน็ อำชีพทีผ่ ้สู นใจสำมำรถเรยี นรู้ไดง้ ่ำยไมย่ งุ่ ยำก ไมม่ ตี ้นทนุ ในกำรประกอบอำชีพ เพรำะเปน็
อำชพี ท่ใี ชฝ้ ีมอื และทักษะในกำรประกอบอำชีพ และในปจั จุบันท่พี ักอำศัยของประชำชนสว่ นใหญ่กอ่ สรำ้ ง
จำกวัสดุ คอนกรตี มกี ำรกอ่ อิฐ-ฉำบปูน เป็นหลักในกำรสร้ำงทพ่ี กั อำศัย และปจั จุบนั ครอบครวั ของ
สังคมไทย เปน็ ครอบครัวขยำย จึงมกี ำรปลูกทพี่ ักอำศัยมำกข้นึ ทำใหผ้ ูป้ ระกอบอำชีพด้ำนชำ่ งก่ออิฐ-ฉำบปูน
ขำดแคลน อำชพี ชำ่ งก่ออิฐ-ฉำบปูน จงึ เป็นอำชีพหนึ่งท่ีเป็นชอ่ งทำงในกำรประกอบอำชพี ของผู้ทีย่ ังไมม่ งี ำน
ทำหรือผู้ที่ ตอ้ งกำรเปลย่ี นอำชีพที่เป็นงำนอิสระและม่ันคงได้

สำรบญั

คำนำ หนำ้
สำรบญั ก
หลักสตู รช่ำงปนู (กอ่ อฐิ -ฉำบปนู ) ข
ประเภทของอฐิ 1
งำนฉำบ 3
บรรณำนกุ รม 8
คณะผจู้ ดั ทำ 10
11

หลกั สตู รกอ่ อฐิ -ฉำบปนู
จำนวน 35 ชว่ั โมง



ประเภทของอฐิ

โครงสร้ำงสำหรับงำนกอ่ อฐิ เร่มิ ต้นจำกอฐิ ก้อนเลก็ ๆ กำรให้ควำมใส่ใจตอ่ คณุ ภำพของอิฐ รวม
ไปถงึ คณุ สมบตั ิของอิฐประเภทต่ำง ๆ มผี ลต่อโครงสร้ำง และคุณภำพของตัวอำคำร เพรำะอิฐแตล่ ะแบบมี
คณุ สมบัตเิ ฉพำะตวั ทต่ี ำ่ งกนั ไป ในงำนกอ่ สรำ้ ง ได้มกี ำรแบง่ อฐิ ออกเปน็ สองประเภทจำกวัสดทุ ีน่ ำมำทำเป็น
อิฐ ดังนี้
1. อฐิ มอญ

นบั วำ่ เปน็ อิฐทีค่ ุน้ เคยกนั มำกทีส่ ดุ มีขนำดโดยท่ัวไปประมำณ สงู 2.5-6 ซม. * กวำ้ ง 5-6.5 ซม.
* ยำว 14-16 ซม. ลักษณะของอฐิ มอญ เปน็ อิฐทที่ ำจำกดนิ เหนียวผสมทรำยและแกลบ เผำให้สกุ จนได้เป็น
กอ้ นอฐิ สีนำ้ ตำลแดง มีลักษณะเปน็ กอ้ นส่ีเหลีย่ มขนำดพอเหมำะ มีท้งั อิฐมอญแบบตนั มักทำเป็นแผน่ ใหญ่
สำหรบั กำรวำงโครงสร้ำงพ้ืนฐำนอำคำร และอฐิ ขนำด 2 รู หรอื 4 รู มไี วเ้ พ่อื เพิ่มพน้ื ที่ในกำรถำ่ ยน้ำหนัก
อฐิ มอญเหมำะสำหรบั กำรทำผนังกำแพงภำยนอกบำ้ น หรือ พื้นทต่ี ้องกำรทำหน้ำต่ำง ประตู และพ้ืนทีต่ ่อ
เติมตำ่ งๆ เพรำะตัดตกแต่งไดง้ ำ่ ย
2. อิฐบล็อก

อฐิ ขนำดใหญ่ สีเทำ มกั มผี ิวสมั ผสั ทข่ี รขุ ระ ทำจำกซเี มนต์ บำงครง้ั จึงเรียกวำ่ คอนกรตี บล็อก มี
ขนำดโดยท่ัวไปประมำณ สูง 19 ซม. * กวำ้ ง 6.5-19 ซม. * ยำว 30-39 ซม. กำรผลติ ส่วนมำกมำจำก
อุตสำหกรรมขนำดใหญ่ มีขนำดเบำ ระบำยควำมร้อนได้ดี แต่เกบ็ กักควำมชืน้ ได้ง่ำย รับน้ำหนักสำหรับกำร
แขวนได้ไมม่ ำก นยิ มใช้อฐิ บลอ็ กสำหรับงำนกอ่ สรำ้ งผนงั อำคำรที่ต้องกำรควำมรวดเรว็ ในกำรกอ่ สร้ำง และ
ระบำยควำมร้อนได้ดี
วธิ ีกำรผสมปนู สำหรบั กอ่ อิฐ

เมอื่ รู้จกั อฐิ ในรปู แบบตำ่ งๆ แลว้ สิ่งสำคญั ในลำดับถดั มำคือ ตัวประสำนอฐิ หรือในภำษำชำ่ งเรียก
ขัน้ ตอนนี้ว่ำ กำรก่ออิฐ ซ่ึงตัวประสำนอฐิ ในอดีต มกั ใช้กำรกอ่ อฐิ ข้นึ รูปจนเสรจ็ แล้วเผำใหป้ ระสำนกนั แต่
ในปจั จบุ นั นยิ มใชป้ นู ซีเมนต์ในกำรก่อและเชื่อมอิฐใหต้ ดิ กันเปน็ ผนงั และในขนั้ ตอนนี้ เม่อื ทำกำรก่ออฐิ จน
เปน็ ผนังอำคำรเรียบรอ้ ยแล้ว มกั ทำกำรฉำบปิดทบั อิฐอกี ชนั้ หนึ่ง โดยเฉพำะเมือ่ กอ่ อำคำรดว้ ยอฐิ บล็อค สว่ น
อฐิ มอญจะฉำบปดิ หรอื ไม่ ข้ึนอยูก่ ับรูปแบบกำรออกแบบตัวอำคำร

กำรผสมปนู สำหรบั กอ่ อิฐ โดยทว่ั ไปจะผสมในอตั รำสว่ น ปนู 1 สว่ น ต่อ ทรำยหยำบ 3 สว่ น ผสม
กนั นำ้ ให้มีควำมขน้ หนดื ไม่เหลวจนเกนิ ไป ตรวจดูได้ ถำ้ ปูนสำมำรถป้ันเปน็ ตวั ไมเ่ ละไหล หรอื หลุดรว่ น
สำมำรถนำไปก่ออิฐได้ โดยท่วั ไปในกำรก่ออฐิ ผนงั อฐิ หรอื ชิ้นงำนจะใชเ้ วลำเซตตวั ประมำณ 1-2 วัน
และกำรผสมปูนเพ่ือประสำนอฐิ สูตรนส้ี ำมำรถใช้ได้ท้งั งำนก่อทท่ี ำจำกอฐิ มอญ และอฐิ บล็อก
เทคนคิ วธิ กี ำรกอ่ อฐิ ทถ่ี กู ตอ้ ง

สำหรับวธิ กี ำรกอ่ อิฐนนั้ ถอื เป็นองค์ควำมรู้สำคญั ทค่ี วรทำควำมเขำ้ ใจไว้ แม้วำ่ ทำ่ นจะไมไ่ ดเ้ ปน็
ผรู้ ับเหมำก่อสร้ำง หรอื ทำหน้ำทเ่ี ปน็ ช่ำงก่ออฐิ กต็ ำม แตเ่ ม่อื ใดที่ทำ่ นซอ้ื บำ้ น ควำมมคี วำมรู้เกีย่ วกบั กำรกอ่
อฐิ เพอ่ื จะชว่ ยในกำรตรวจสอบบำ้ นวำ่ สรำ้ งตำมมำตรฐำนที่กำหนดไว้หรือไม่ งำนกอ่ อฐิ ท่อี อกมำน้ัน
เรยี บร้อยมำกน้อยเพยี งใด หรือมจี ุดใดที่ต้องแก้ไขเพม่ิ เตมิ วธิ กี ำรกอ่ อิฐที่ถูกต้องพร้อมเทคนิค มีรูปแบบกำร
ทำงำน ดังนี้
เทคนคิ กำรกอ่ อฐิ มอญ
 ถือเป็นรูปแบบกำรกอ่ อิฐ ท่มี ีควำมหลำกหลำยมำก เพรำะมคี วำมยดื หยุนในกำรตดั แต่งช้นิ งำน โดยปกติใน
พ้นื ทหี่ นึ่งตำรำงเมตร ใช้อิฐมอญจำนวน 120-135 ก้อน ทำให้กำรกอ่ อฐิ มอฐจงึ มไี ว้สำหรับกำรขึน้ รูปทรง
ประดับตกแต่งตวั บ้ำน รปู แบบกำรกอ่ อิฐมอญ ข้นึ อยูก่ บั แนวกำรวำงตัวของอิฐ ซ่ึงรปู แบบกำรกอ่ อฐิ มอญ มี
รปู แบบตำ่ ง ๆ ดังนี้
วธิ ีกำรกอ่ อิฐผนังแบบ Common (Header Bond) เปน็ กำรกอ่ อิฐเสริมควำมแข็งแรงโดยกำรวำงอิฐสลบั
ตำมแนวขวำงและยำว ภำษำชำ่ งเรียกวำ่ กำรกอ่ อฐิ แบบเตม็ แผ่นสลบั คร่งึ แผ่น โดยทำสลับกันทุกช่วง 6 แถว
 วธิ ีกำรก่ออฐิ ผนังแบบ English และ English (Cross) ซ่งึ คลำ้ ยกับแบบ Common (Header Bond) แต่
กำรวำงอฐิ สลับแถวถก่ี วำ่ แบบแรก
 วธิ กี ำรก่ออิฐผนังแบบ Flemish เปน็ กำรกอ่ อฐิ สลบั เตม็ แผน่ และครึ่งแผ่น ทกุ ช้นั กอ่ อฐิ จดุ มงุ่ เนน้ ของกำรก่อ
อิฐมอญมหี ลำกหลำยรปู แบบ เน่อื งจำกเจำ้ ของบ้ำนต้องกำรแสดงรปู แบบบำ้ นผำ่ นกำรกอ่ อิฐ จึงไมค่ ่อยมกี ำร
ฉำบทับในตอนท้ำย ดังนั้น กำรเรยี งตัวและก่ออฐิ แตล่ ะแบบจงึ เป็นศลิ ปะในกำรกอ่ สร้ำงทส่ี ร้ำงควำมโดดเดน่
ใหก้ บั ตัวอำคำรอกี ดว้ ย
เทคนคิ กำรกอ่ อฐิ บลอ็ ก

สำหรับวิธีก่ออิฐในสว่ นของอิฐบล็อก นยิ มใชท้ ำกำแพง หรอื ฝำผนงั เปน็ หลัก เนอ่ื งจำกมนี ำ้ หนกั เบำ
ดำ้ นในกลวง แตกหกั ได้งำ่ ย ไมเ่ หมำะในกำรสร้ำงเพือ่ กำรแขวนวัสดสุ งิ่ ของเพื่อรบั นำ้ หนัก กำรกอ่ และกำร
วำงตัว มักเนน้ กำรกอ่ สร้ำงใหม้ น่ั คง มกี ำรกอ่ ในแบบสลับบำ้ ง แตไ่ ม่ค่อยมีลูกเล่น หรอื ก่อเพือ่ เปน็ ลวดลำย
หลักจำกกำรกอ่ อฐิ บล็อคในชน้ั น้ี มักฉำบปนู ทบั อีกช้ันเพื่อควำมสวยงำม สำหรบั กำรก่อในพื้นทหี่ น่งึ ตำรำง
เมตรจะใชอ้ ฐิ บลอ็ กประมำณ 12.5 ก้อน

ในกำรกอ่ สร้ำงประเภทงำนกอ่ อิฐ ควรพิจำรณำอฐิ และรปู แบบกำรกอ่ สร้ำงใหช้ ัดเจน จึงจะสำมำร
รถเลอื กใชอ้ ฐิ ตำมรูปแบบกำรทำงำนทีเ่ หมำะสม สร้ำงชน้ิ งำนทสี่ วยงำม สะดุดตำ เปน็ ทปี่ ระทบั ใจของ

เจำ้ ของบำ้ น กำรก่ออิฐมี วธิ กี ำรกอ่ อิฐ กำรเลือกใชร้ ปู แบบของอิฐในกำรก่อสรำ้ ง ทง้ั อิฐมอญ อิฐบล็อก
หรือ อิฐคอนกรีต รวมไปถึงส่วนผสมเพื่อกำรกอ่ อฐิ ให้คงตัว ซึ่งองค์ควำมร้เู หล่ำนเ้ี ปน็ ประโยชน์ต่อชำ่ งและ
เจำ้ ของบ้ำนในกำรรบั และตรวจงำนอำคำรของตนเอง
งำนฉำบปูน หมำยรวมถึง งำนฉำบปูนผนังวัสดุก่อท้ังหมด ผนัง คสล. และงำนฉำบปูนโครงสร้ำง
คสล. เช่น เสำ คำน และท้องพื้นในส่วนที่มองเห็นด้วยตำทั้งหมด ยกเว้นฝ้ำเพดำนส่วนที่เป็นคอนกรีต
สำเร็จรูป และงำนคอนกรีตเปลือย
ขอบเขตของงำน ให้ฉำบปูนตำมมำตรฐำนและกรรมวิธีนี้บนผนังก่อ ผนังและเพดำนคอนกรีต หรือ
วัสดุอื่น ๆ ทั่วไปตำมที่ระบุไว้ในแบบ ทั้งน้ียกเว้นพื้นท่ีวัสดุบำงชนิดที่มีกำรระบุให้ฉำบปูนโดยวัสดุ
หรือมำตรฐำนเฉพำะของผู้ผลิตวัสดุนั้นช่น บล็อคคอนกรีตมวลเบำ
ข้อกำหนดท่ัวไป

1 กำรฉำบปูนทั้งหมด เม่ือฉำบคร้ังสุดท้ำยเสร็จเรียบร้อยแล้ว ผนังจะต้องเรียบสะอำดสมำ่ เสมอ
ไม่เป็นรอยคลื่นและรอยเกรียงได้ด่ิงได้ระดับท้ังแนวนอน และแนวตั้ง มุม ทุกมุมจะต้องตรง ได้ดิ่ง
และฉำก (เว้นแต่ที่ระบุไว้เป็นพิเศษในแบบรูป)

2 หำกมิได้ระบุลักษณะ กำรฉำบปูนเป็นอย่ำงใดอย่ำงหนึ่ง ให้ถือว่ำเป็นลักษณะ กำรฉำบปูน
เรียบท้ังหมด

3 ปูนฉำบให้ใช้ปูนซีเมนต์ผสมเสร็จ ผสมกับน้ำตำมคำแนะนำของผู้ผลิต
4 กำรผสมปูนฉำบ จะต้องนำส่วนผสมรวมกันด้วยเครื่องผสมคอนกรีต กำรผสมด้วยมือจะ
อนุมัติให้ได้ในกรณีที่ผู้ควบคุมงำนพิจำรณำเห็นว่ำได้คุณภำพเทียบเท่ำผสมด้วยเครื่อ ง
5 ส่วนผสมของน้ำ จะต้องพอเหมำะกับกำรฉำบปูน ไม่เปียก หรือแห้งเกินไป ทำให้ปูนฉำบไม่
ยึดเกำะผนัง
6. กำรทำควำมสะอำด : ภำยหลังเสร็จกำรฉำบปูนแต่ละวัน จะต้องทำควำมสะอำดปูนที่เปื้อน
บนพื้นให้เรียบร้อย ปูนท่ีเปื้อนบนผนังที่ฉำบตกแต่งแล้ว จะต้องทิ้งให้แห้งเสียก่อน จึงขุดออกได้
ข้ันตอนกำรฉำบปูน
ก่อนทำกำรฉำบปูนจะต้องตั้งเฟี้ยมทำระดับ จับเหลี่ยม เสำคำน ขอบ คสล. ต่ำง ๆ ให้เรียบร้อยได้
แนวดิ่ง และแนวระดับ ผนังและฝ้ำเพดำนควรจะทำระดับไว้เป็นจุด ๆ ให้ทั่ว เพื่อให้กำรฉำบปูน
รวดเร็ว และเรียบร้อยขึ้น โดยใช้ปูนซีเมนต์ผสมเสร็จสำหรับงำนจับเซ้ียมโดยเฉพำะ หรือใช้ปูนฉำบ
รองพื้นผิวคอนกรีตภำยหลัง ปูนท่ีจับ เซ้ียมทำระดับเสร็จเรียบร้อย และแห้งดีแล้วให้รำดนำ้ หรือฉีดนำ้
ให้บริเวณที่จะฉำบปูนเปียกโดยท่ัวกัน แล้วจึงทำกำรฉำบปูน

กำรฉำบปูนแบ่งเป็น 2ขั้นตอน คือ
1.กำรฉำบปูนรองพื้น ภำยหลังปูนที่ตั้งเพี้ยมทำระดับแห้งดีแล้ว ให้รดน้ำผนังให้เปียกโดย

ทั่วกัน แล้วจึงทำกำรฉำบปูนรองพื้นกำรฉำบปูนรองพื้นจะต้องให้ได้ระดับใกล้เคียงกับที่ต้ังเพี้ยมไว้
ก่อนที่ปูนฉำบรองพื้นจะเริ่มแข็ง ให้ขัดผิวหน้ำของเปียกอยู่เสมอเป็นเวลำ 48 ชั่วโมง และทิ้งไว้ให้แห้ง
ก่อน 7 วัน จึงทำกำรฉำบปูนตกแต่งได้ ปูนฉำบรองพื้นจะมีควำมหนำประมำณ 13 มิลลิเมตร ใน
กรณีท่ีจำเป็นให้ฉำบปูนรองพ้ืนมำกกว่ำ 1 ครั้ง ได้เพ่ือให้ได้ควำมหนำที่ต้องกำร กำรฉำบปูนรองพื้น
บนผิวคอนกรีตและผิวอิฐอัดแรงให้สลัดปูนผิวคอนกรีตและอิฐอัดแรงก่อน ปูนสลัดให้ใช้ส่วนผสมของ
ซีเมนต์ 1 ส่วน ต่อทรำย 1 ส่วน ก่อนสลัดปูนจะต้องรดน้ำผิวที่จะสลัดให้เปียกเสียก่อน กำรสลัดปูนให้
สลัดด้วยไม้กวำด และจะต้องมีผิวปูนติดเสมอกันทั้งหมด รดน้ำปูนสลัดเสมอเป็นเวลำ 48 ชั่วโมง และ
ทิ้งไว้ให้แห้งจึงทำกำรฉำบปูนรองพ้ืนได้

2. กำรฉำบปูนตกแต่ง ก่อนฉำบปูนตกแต่งให้รดน้ำผนังที่จะฉำบปูนให้เปียกโดยท่ัวกัน
เสียก่อน จึงฉำบปูนตกแต่งได้ โดยใช้เกรียงไม้ฉำบกดอัดปูนให้เกำะติดแน่นกับช้ันปูนฉำบรองพื้น ปูน
ฉำบตกแต่งจะต้องมีควำมหนำประมำณ 5 มิลลิเมตร ในกรณีที่ระบุให้ปูนฉำบขัดมันให้ฉำบปูน
ตกแต่งให้ได้ระดับเสียก่อน จึงทำกำรขัดมันผิวหน้ำ ปูนฉำบตกแต่งจะต้องได้รับกำรรดนำ้ ให้เปียกอยู่
ตลอดเวลำ 48 ชั่วโมง เพื่อกันกำรดูดน้ำปูน เเละกำรเเตกร้ำวตำมมำ
กำรซ่อมผิวปูนฉำบท่ีเเตกร้ำวเเละไม่จับผนัง ผิวของปูนฉำบที่แตกร้ำว และผิวปูนที่ไม่จับผนังหลังจำก
ฉำบปูนแล้ว จะต้องทำกำรซ่อมแซมโดยสกัดปูนฉำบออกกว้ำงไม่ตำ่ กว่ำ 10 เซนติเมตร ทำผิวกำแพง
ให้ขรุขระล้ำงให้สะอำด ทำด้วยน้ำยำช่วยกำรยึดเกำะ แล้วจึงทำกำรฉำบปูนใหม่ท่ีมีส่วนผสมของ
นำ้ ยำช่วยยึดเกำะ ผิวปูนที่ฉำบใหม่ จะต้องเรียบสนิทเป็นเนื้อเดียวกับผิวปูนฉำบเดิม

บรรณำนกุ รม

ภำพกำร์ตูน เมือ่ วันท่ี 13 กมุ ภำพนั ธ์ 2564 http://gg.gg/p5gfl
กำรกอ่ อิฐ เมือ่ วนั ที่ 13 กมุ ภำพันธ์ 2564 http://gg.gg/p5gkr
งำนฉำบ เม่ือวนั ที่ 13 กมุ ภำพนั ธ์ 2564 ‘http://www.pstgroup.biz/articles/439/

คณะผจู้ ดั ทำ

ทป่ี รกึ ษำ ผู้อำนวยกำร กศน.อำเภอเมอื งตรำด
นำยเฉลมิ พล พวงทอง ครผู ชู้ ่วย
นำงสำวหงส์ฟ้ำ ปัสบำล ครอู ำสำสมัครฯ
นำงสำวปวีณำ ก้องสนน่ั
ครู กศน.ตำบล
รวบรวมขอ้ มลู /รปู เลม่
นำงสำวณฐั ภัสสร สินทรำวิวัฒน์