ปุ๋ยน้ำชีวภาพ

หลักสูตรท้องถิ่น










เรื่อง ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ






ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง” ในชุมชน


Sufficiency Economy Community Learning Center (SECLC)


หมู่ที่ 3 ต้ำบลบ้ำนใหม่สุขเกษม อ้ำเภอกงไกรลำศ จังหวัดสุโขทัย










































กำรศึกษำนอกระบบและกำรศึกษำตำมอัธยำศัยต้ำบลบ้ำนใหม่สุขเกษม

ศูนย์กำรศึกษำนอกระบบและกำรศึกษำตำมอัธยำศัยอ้ำเภอกงไกรลำศ


ส้ำนักงำนส่งเสริมกำรศึกษำนอกระบบและกำรศึกษำตำมอัธยำศัยจังหวัดสุโขทัย

ค ำน ำ


การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยต าบลบ้านใหม่สุขเกษม ได้ด าเนินการจัดท าหลักสูตร
ั
ท้องถิ่น เรื่อง ปุ๋ยน าชีวภาพ เพอใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านการเกษตรของศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพยง
ี
ื่

ชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC) หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านใหม่สุขเกษม อาเภอ
กงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการพฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ตามหลักปรัชญาของ เศรษฐกิจ
ั
พอเพียง และสามารถน าความรู้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้อย่างดียิ่ง
หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี จะเป็นประโยชน์ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของศูนย์เรียนรู้

เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน ด้านการศึกษา และหากมีข้อเสนอแนะประการใด ในเอกสารหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี
ี
การศึกษานอกระบบและการศกษาตามอัธยาศัยต าบลหนองตูมจะน าไปพัฒนาต่อไป
ึ



กศน.ต าบลบ้านใหม่สุขเกษม

ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
ึ
9 มิถุนายน 2563

สารบัญ


หน้า


ค าน า
สารบัญ
ค าแนะน าการใช้หลักสูตรท้องถิ่น 1

โครงสร้างหลักสูตรท้องถิ่น 1
- สาระส าคัญ 1
- ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 1

- ขอบข่ายเนื้อหา 2

- กิจกรรมการเรียนรู้ 2
- โครงสร้างเนื้อหาหลักสูตร 2

- การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ 2

- การวัดและประเมินผล 3
- เนื้อหาหลักสูตร 5

เรื่องที่ 1 ความส าคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน้ าชีวภาพ
เรื่องที่ 2 การท าปุ๋ยน้ าชีวภาพ

เรื่องที่ 3 การน าปุ๋ยน้ าชีวภาพไปใช้ประโยชน์


บรรณานุกรม

ภาคผนวก
คณะผู้จัดท า

1


ค ำแนะน ำกำรใช้หลักสูตรท้องถิ่น


หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ของศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง” ในชุมชนหมู่ที่ 3 ต้ำบล
้
บ้ำนใหม่สุขเกษม อำเภอกงไกรลำศ จังหวัดสุโขทัย เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับกำรด้ำเนินชีวิตจริงและ
มุ่งเน้นกำรเรียนรู้อย่ำงบูรณำกำร ไม่แยกส่วนของกระบวนกำรเรียนรู้ โดยผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนกำร

เรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้ถ่ำยทอดควำมรู้ ให้ค้ำแนะน้ำให้
ั
้
ค้ำปรึกษำ และช่วยเหลืออำนวยควำมสะดวกในกำรเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน อนจะน้ำไปสู่กำรคิดเป็น ท้ำเป็น
และสำมำรถน้ำไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ้ำวันตำมหลักปรัชญำของ “เศรษฐกิจพอเพียง” รำยละเอียดดังนี

1. หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง ปุ๋ยน ำชีวภำพ ประกอบด้วย
เรื่องที่ 1 ควำมส้ำคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำชีวภำพ
เรื่องที่ 2 กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

เรื่องที่ 3 กำรน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพไปใช้ประโยชน์

2. ระยะเวลำในกำรศึกษำ จ ำนวน 6 ชั่วโมง
3. วิธีกำรศึกษำ
3.1 ท้ำแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน เพอตรวจสอบควำมรู้ ควำมเข้ำใจในหลักสูตร
ื่
ท้องถิ่น เรื่อง ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ นี เพียงใด

3.2 ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนกำรเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master
Trainer) จะเป็นผู้ถ่ำยทอดควำมรู้ ให้ค้ำแนะน้ำให้ค้ำปรึกษำ และช่วยเหลืออำนวยควำมสะดวกในกำรเรียนรู้
้
ให้แก่ผู้เรียน
3.3 นอกจำกศึกษำจำกหลักสูตรท้องถิ่นแล้วผู้เรียนควรหำควำมรู้เพมเติมจำกแหล่งกำร
ิ่
เรียนรู้อื่น ๆ เช่น แหล่งเรียนรู้ที่มีอยู่ในอ้ำเภอ เว็ปไซต์ต่ำง ๆ หรือห้องสมุดประชำชน


โครงสร้ำงหลักสูตรท้องถิ่น


สำระส ำคัญ
กำรจัดกิจกรรมกำรเรียนรู้เรื่อง ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ เป็นกำรจัดกิจกรรมที่เปิดโอกำสให้ผู้เรียน ได้บูรณำ

กำรทักษะต่ำง ๆ ไปพร้อมกับกำรสร้ำงสถำนกำรณ์ในกำรเรียนรู้ โดยมี เกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
เป็นผู้ถ่ำยทอดควำมรู้ โดยให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติด้วยตนเองจนส้ำเร็จ และสำมำรถน้ำควำมรู้ที่ได้ไปปรับใช้ใน

วิถีชีวิตที่เหมำะสมกับตนเองและครอบครัวได้ ตำมหลักปรัชญำขอ
“เศรษฐกิจพอเพียง”


ผลกำรเรียนรู้ที่คำดหวัง

1. เพื่อให้ผู้เรียน มีควำมรู้ ควำมเข้ำใจ และเห็นประโยชน์ในกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ
2. เพื่อให้ผู้เรียน สำมำรถท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพได้

3. เพื่อให้ผู้เรียนสำมำรถน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ไปใช้ประโยชน์ได้ อย่ำงถูกวิธี

2


ขอบข่ำยเนื อหำ
เรื่องที่ 1 ควำมส้ำคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

เรื่องที่ 2 กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ
2.1 วัสดุ อุปกรณ์ ในกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

2.2 วิธีกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

เรื่องที่ 3 กำรน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพไปใช้ประโยชน์


กิจกรรมกำรเรียนรู้
ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนกำรเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้

ถ่ำยทอดควำมรู้ ให้ค้ำแนะน้ำให้ค้ำปรึกษำ และช่วยเหลืออำนวยควำมสะดวกในกำรเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน
้
ั
อนจะน้ำไปสู่กำรคิดเป็น ท้ำเป็น และสำมำรถน้ำไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ้ำวันตำมหลักปรัชญำของ
“เศรษฐกิจพอเพียง”


โครงสร้ำงเนื อหำหลักสูตร
ผู้เรียนมีควำมรู้ ควำมเข้ำใจ เกี่ยวควำมหมำยและประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำชีวภำพ สำมำรถมีทักษะ
ขั นตอนกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพและสำมำรถท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ และน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ไปใช้ประโยชน์ได้



จ ำนวน
ที่ เรื่อง ตัวชี วัด เนื อหำ
ชั่วโมง
1 1. ควำมส้ำคัญและ ผู้เรียน มีควำมรู้ ควำมเข้ำใจ 1.ควำมส้ำคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำ 1

ประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำ และเห็นประโยชน์ในกำรท้ำ ชีวภำพ ชั่วโมง

ชีวภำพ ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ
2 กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ผู้เรียน สำมำรถท้ำปุ๋ยน ้ำ 2. กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ 4

ชีวภำพ ได้ 2.1 วัสดุ อุปกรณ์ ในกำรท้ำปุ๋ยน ้ำ ชั่วโมง

ชีวภำพ
2.2 วิธีกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

3 กำรน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพไป ผู้เรียนสำมำรถน้ำปุ๋ยน ้ำ 3.กำรน้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพไปใช้ประโยชน์ 1

ใช้ประโยชน์ ชีวภำพ ไปใช้ประโยชน์ได้ ชั่วโมง
ถูกวิธี


กำรจัดประสบกำรณ์กำรเรียนรู้
ควรจัดในลักษณะของกำรบูรณำกำรทักษะต่ำง ๆ ไปพร้อมกับกำรสร้ำงสถำนกำรณ์ในกำรเรียนรู้

เพอฝึกให้ผู้เรียนได้ศึกษำคุณธรรมเพอพฒนำสังคมไทยและมีเจตคติที่ดีต่อกำรเรียนรู้ด้วยตนเองที่ท้ำให้กำร
ื่
ื่
ั
เรียนรู้ด้วยตนเองประสบควำมส้ำเร็จ และน้ำควำมรู้ไปใช้ในวิถีชีวิตให้เหมำะสมกับตนเอง และชุมชน สังคม
หลักปรัชญำของ “เศรษฐกิจพอเพียง”

3


กำรวัดและประเมินผล
ใช้กำรประเมินจำกกำรท้ำแบบทดสอบ สังเกตจำกกำรปฏิบัติ และสภำพจริงของผู้เรียนที่แสดงออก


แบบทดสอบก่อนเรียน - หลังเรียน

ค ำชี แจง : โปรดท ำเครื่องหมำย × หน้ำค ำตอบทถูกต้อง
ี่
1. ข้อใด คือหลักกำร กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

ก. เลี ยงดิน ให้ดินเลี ยงพืช และให้พืชเลี ยงเรำ ข. ดินดี ดินร่วน ผักโต
ค. ใส่ใจบ้ำรุงพืชและผักชีวิตปลอดภัย ง. ท้ำปุ๋ยไว้ใช้เองโดยที่ไม่พึ่งพำสำรเคม ี

2. กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ หมำยถึง ข้อใด
ก. ขี วัวแห้ง ข. ต้นถัวที่ไถกลบลงดิน ค. เศษหญ้ำหมักกับมูลสัตว์

ง. กำรน้ำเอำพืช ผัก ผลไม้ สัตว์ชนิดต่ำง ๆ มำหมักกับน ้ำตำลท้ำให้เกิดจุลินทรีย์
3. กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ มีกี่ประเภท

ก. 1 ประเภท ข. 2 ประเภท ค. 3 ประเภท ง. 4 ประเภท

4. วัสดุที่เหมำะสมในกำรใช้เป็นสำรจุลินทรีย์ส้ำหรับกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ข้อใด
็
ก. ยำคูลท์ ข. ลูกแป้งข้ำวหมำก ค. เชื อเร่ง พ.ด.2 หรือ เชื ออีเอม ง. ถูกทุกข้อ
5. วัสดุชนิดใด ไม่เหมำะกับกำรน้ำมำใช้กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ

ก. เศษผักผลไม้ ข. หอยเชอรี่ ค. ไส้ปลำ ง. เนื อหมู
6. วิธีกำรใช้ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ที่เหมำะสม คือข้อใด

ก. เจือจำงกับน ้ำรดต้นพืช ข. ใช้เข้มข้นรำดโคนต้น ค. เจือจำงกับน ้ำฉีดต้นพืช ง. ข้อ ก.และ ค. ถูก

7. ประโยชน์ของปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ได้แก่ขอใด
้
่
ก. พืชงำมโดยไมต้องใส่ปุ๋ยเคมี ข. ดินร่วนซุยขึ น ค. ช่วยปรับสภำพควำมเป็นกรด - ด่ำง ในดินและน ้ำ
ง. ไม่มีข้อถูก
8. สมุนไพรตัวใดที่ใช้ท้ำปุ๋ยน ้ำฆ่ำแมลง

ก. ผักหวำนบ้ำน ข. ย่ำนำง ค. หนอนตำยหยำก ง. รำงจืด

9. สิ่งใด ไม่ควรใช้ท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ
ก. สมุนไพรรสเบื่อเมำ ข. เศษพลำสติก ค. ขี ปลำ ง. เศษผักผลไม้

10. เศรษฐกิจพอเพียง หมำยถึงอะไร
ก. กำรท้ำเกษตรกรรม

ข. กำรด้ำรงชีวิตอยู่อย่ำงพออยู่พอกิน

ค. กำรค้ำขำยให้ได้เงินเพียงพอส้ำหรับครอบครัว

ง. กำรปลูกพืชและเลี ยงสัตว์เพื่อให้ครอบครัวพออยู่พอกิน

เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน

1. ก 2. ง 3. ข 4. ค 5. ง
6. ง 7. ก 8. ค 9. ข 10. ข

4


เนื อหำหลักสูตร

เรื่องที่ 1 ควำมส ำคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน ำชีวภำพ
ปุ๋ยน ำชีวภำพ EM (Effective Microorganisms) คือ สำรละลำยที่ได้จำกกำรย่อยสลำยของ เศษ

ื
วัสดุเหลือใช้จำกส่วนต่ำงๆของพชหรือสัตว์ โดยกำรหมักในสภำพไร้อำกำศ กำรท้ำปุ๋ยไว้ใช้เองโดยที่ไม่พงพำ
ึ่
ี่
สำรเคมีท้ำให้ มั่นใจได้ว่ำปุ๋ยที่เรำใส่บ้ำรุงพืชผักทปลูกปลอดภัยแน่นอน ซึ่งกำรท้ำปุ๋ยนี นอกจำกจะได้ปุ๋ยน ้ำ
ชีวภำพ ที่ปลอดภัยแล้วเรำยังสำมำรถน้ำมำใช้เป็นกิจกรรมยำมว่ำงร่วมกันภำยในครอบครัว หรือ ในชุมชนได้

อีกด้วย กำรท้ำปุ๋ยโดยมีหลักกำรคือ เลี ยงดิน ให้ดินเลี ยงพืช และ ให้พืชเลี ยงเรำ
ปุ๋ยน ้ำชีวภำพที่หมักจนได้ที่แล้วจะมีสีน ้ำตำลเข้ม ซึ่งประกอบด้วยสำรอำหำร ดังนี

- ธำตุอำหำรหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม
- ธำตุอำหำรรอง ได้แก่ แคลเซียม แมกนีเซียม ก้ำมะถัน

- ธำตุอำหำรเสริม ได้แก่ เหล็ก ทองแดง แมงกำนีส

ปุ๋ยน ำชีวภำพ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่
1. ปุ๋ยน ้ำชีวภำพที่ผลิตจำกพืชหรือขยะเปียก ได้แก่ เศษอำหำร เศษผัก เศษผลไม้รสเปรี ยว เศษผลไม ้

สีแดงสีเหลือง พืชสมุนไพร

2. ปุ๋ยน ้ำชีวภำพที่ผลิตจำกสัตว์ ได้แก ปลำ หอยเชอรี่
่


ุ๋
ประโยชน์ของปยน ำชีวภำพ
1. ใช้เป็นหัวเชื อในกำรท้ำปุ๋ยหมักอินทรีย์
2. ใช้ในกำรก้ำจัดน ้ำเสียและกำรเพำะเลี ยงสัตว์น ้ำ

3. ใช้ท้ำควำมสะอำดพื นที่เลี ยงสัตว์

4. ใช้บ้ำบัดกลิ่นเหม็นต่ำงๆ เช่น ห้องส้วม กองขยะ ท่อระบำยน ้ำ
5. ใช้แทนปุ๋ยเคมี

5


เรื่องที่ 2 กำรท ำปุ๋ยน ำชีวภำพ
ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ได้จำกกำรย่อยสลำยเศษวัสดุเหลือใช้จำกส่วนต่ำงๆ ของพืช หรือสัตว์ โดยผ่ำนกำรหมัก

ในสภำพที่ไม่มีออกซิเจน มีจุลินทรีย์ท้ำหน้ำที่ย่อยเศษซำกพืช และสัตว์


2.1 วัสดุ อุปกรณ์ ในกำรท ำปุ๋ยน ำชีวภำพ












เศษวัสดุเหลือใช้ 0.5 ถัง กำกน ำตำล 1 ลิตร











น ำหมักจุลินทรีย์ 1 ลิตร น ำสะอำด 0.5 ถัง













้
ถังพลำสติกมีฝำปิด ไมพำย

6


2.2 วิธีกำรท ำปุ๋ยน ำชีวภำพ
ื
ึ่
กำรท้ำปุ๋ยไว้ใช้เองโดยที่ไม่พงพำสำรเคมีท้ำให้เรำมั่นใจได้ว่ำปุ๋ยที่เรำใส่บ้ำรุงพชผักที่เรำปลูกจะ
ปลอดภัยแน่นอน ซึ่งกำรท้ำปุ๋ยนี นอกจำกจะได้ปุ๋ยอนทรีย์ที่ปลอดภัยแล้วเรำยังสำมำรถน้ำมำใช้เป็นกิจกรรม
ิ
ื
ยำมว่ำงร่วมกันภำยในครอบครัว หรือ ในชุมชนได้อกด้วย กำรท้ำปุ๋ยโดยมีหลักกำรคือ เลี ยงดิน ให้ดินเลี ยงพช
ี
และ ให้พืชเลี ยงคน ขั นตอนในกำรท้ำ ดังนี













1. เตรียมเศษวัสดุ 2. น ำกำกน ำตำลละลำยน ำ










3. พด.2 ผสมกับ น ำ 4. น ำส่วนผสมทุกอย่ำงเข้ำด้วยกัน














5. คนและปิดฝำให้สนิท 6. 30 วันน ำมำใช้

7


เรื่องที่ 3 กำรน ำปุ๋ยน ำชีวภำพไปใช้ประโยชน์
กำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพสำมำรถกระท้ำได้ตั งแต่ในระดับครัวเรือนจนถึงระดับอตสำหกรรม ทั งนี เพรำะ
ุ
เศษวัสดุดังที่กล่ำวมำได้มีตลอดเวลำ ซึ่งเกิดจำกกิจกรรมของมนุษย์และสัตว์ เช่น เศษขยะมูลฝอย มูลสัตว์ เศษ
วัชพืช ปุ๋ยน ้ำชีวภำพควรค้ำนึงถึงกำรประหยัดเวลำและค่ำใช้จ่ำย และคิดถึงประโยชน์สูงสุดจำกประสิทธิภำพ

ปุ๋ยน ้ำชีวภำพที่ผลิตได้ และควรใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่นและไม่จ้ำเป็นต้องซื อ

1. หำกผสมสมุนไพร เช่น สะเดำ ตะไคร้หอม ยำสูบ ดีปลี หรือพริกขี หนู โดยใส่ผงสมุนไพร 2 – 5
ช้อนโต๊ะลงไปในส่วนผสมของขั นตอนกำรท้ำปุ๋ยน ้ำชีวภำพ จะสำมำรถใช้เป็นสำรไล่แมลงได้ด้วย

ุ
2. สำมำรถใช้ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ในกำรบ้ำบัดน ้ำเสียและก้ำจัดครำบไขมันอดตันในท่อ โดยใช้ผสมน ้ำใน
อัตรำส่วน 1 : 10 เทใส่ในท่อน ้ำทิ ง บ่อบ้ำบัดไขมัน บ่อน ้ำเสีย ทิ งไว้หนึ่งคืนแล้วจึงรำดน ้ำตำม
3. ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ มีธำตุอำหำรค่อนข้ำงน้อย แต่มีส่วนส้ำคัญเป็นอย่ำงยิ่งต่อกำรปรับปรุงโครงสร้ำงและ

คุณภำพดิน ดังนั นจึงอำจใช้ร่วมกับปุ๋ยเคมีในปริมำณเล็กน้อยเพอเพมประสิทธิภำพในกำรบ้ำรุงต้นไม้
ิ่
ื่











บ ำรุงพืชผัก ไล่แมลง












ปรับปรุงบ ำรุงดิน แบบเข้มข้น : รำดชักโครงหรือพื นห้องน ำเพื่อดับกลิ่น


ข้อควรระวังเกี่ยวกับปุ๋ยน ำชีวภำพ

1. กำรควบคุมปริมำณกำกน ้ำตำล เพื่อป้องกันกำรเกิดกลิ่นเหม็นระหว่ำงกำรหมัก
2. กำรควบคุมกำรใช้ปุ๋ยน ้ำชีวภำพ โดยไม่ใช้ติดต่อกันหลำยวันและใช้ปริมำณที่เข้มข้นสูง

3. ไม่ควรเก็บปุ๋ยน ้ำชีวภำพ ไว้ในที่ที่โดนแดด ควรเก็บไว้ที่อณหภูมิห้องประมำณ 20–30 องศำ
ุ
เซลเซียส จะเก็บได้นำน 6 เดือน

บรรณานุกรม


เอกสารค าแนะน า ส านักนิเทศและถายทอดเทคโนโลยีการ พัฒนาที่ดิน กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตร

และสหกรณ “การท าปุ๋ยน าชีวภาพ”. http://www.ldd.go.th/menu_Dataonline/G2/G2_20.pdf (5

เมษายน 2562)

คณะผู้จัดท ำ


ที่ปรึกษำ
1. นายประกอบ โพธิ์ราม ผู้อ านวยการ ส านักงาน กศน.จังหวัดสุโขทัย
2. นายพงค์แสนชัย อิสระไพจิตร์ ผู้อ านวยการ กศน.อ าเภอกงไกรลาศ

3. ดร.ศรีโสภา มีเจริญ ผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม


ผู้รวบรวมเรียบเรียง
1. นางวัฒนา มีสุข ครู กศน.ต าบลบ้านใหม่สุขเกษม

2. นางพิมพ์พันธ์ สิงขอโอฬารึก Master trainer
3. นายประครอง ยอดส าอางค์ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

ภาคผนวก





องค์ความรู้ด้านการเกษตร เรื่องปุ๋ยน ้าชีวภาพ ของ เกษตรกรต้นแบบ Master Trainer

ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง”ในชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Center (SECLC)
หมู่ที่ 3 ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม อ้าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

กศน.ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ้าเภอกงไกรลาศ


จ้านวนชั่วโมง
จุดประสงค์การเรียนรู้ รายละเอียดเนื อหา วิธีการให้ความรู้ สื่อการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล
ทฤษฎี ปฏิบัติ

1.เพื่อให้ผู้เรียน มีความรู้ 1.ความส้าคัญและประโยชน์ของปุ๋ยน ้า - บรรยาย ชุดนิทรรศการ การสังเกตจากสภาพจริง 1 ชั่วโมง -
ความเข้าใจ และเห็น ชีวภาพ แผ่นพับ การท้าแบบทดสอบก่อน

ประโยชน์ในการท้าปุ๋ยน ้า พื นที่ปฏิบัติจริง เรียน
ชีวภาพ



2.เพื่อให้ผู้เรียน สามารถท้า 2. การท้าปุ๋ยชีวภาพ -บรรยาย พื นที่ปฏิบัติจริง การสังเกตจากสภาพจริง. - 4 ชั่วโมง
ปุ๋ยน ้าชีวภาพได้ 2.1 วัสดุ อุปกรณ์ ในการท้าปุ๋ยน ้า -สาธิต การมีส่วนร่วม

ชีวภาพ -ฝึกปฏิบัติ
2.2 วิธีการท้าปุ๋ยน ้าชีวภาพ



3.เพื่อให้ผู้เรียนสามารถน้า การน้าปุ๋ยน ้าชีวภาพไปใช้ประโยชน์ - บรรยาย พื นที่ปฎิบัติ การสังเกตจากสภาพจริง 1 ชั่วโมง -
ปุ๋ยน ้าชีวภาพ ไปใช้ การท้าแบบทดสอบหลัง

ประโยชน์ได้อย่างถูกวิธี เรียน

รูปแบบ ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง”ในชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Center (SECLC)

หมู่ที่ 3 ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม อ้าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เรื่อง ปุ๋ยน ้าชีวภาพ

กศน.ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม : ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ้าเภอกงไกรลาศ
ึ


ผู้ถ่ายทอด
อาคาร/สถานที่ พื้นที่ปฏิบัติงาน สื่อการเรียนรู้ วัสดุ/อุปกรณ์ (Master Trainer) หมายเหตุ

“เกษตรกรต้นแบบ”
“ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจ พื นที่ทั งหมด จ้านวน 5 ไร่ 1. ชุดนิทรรศการ วัสดุส้าหรับท้าการปุ๋ยน ้า นางพิมพ์พันธ์ สิงขอโอฬารึก - งบประมาณสนับสนุน

พอเพียงบ้านใหม่ฯ” หมู่ที่ 3 - ที่พักอาศัย จ้านวน 1 งาน 2. แผ่นพับ ชีวภาพ จากภาคีเครือข่าย
ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม - นา จ้านวน 2 ไร่ 3. สถานที่จริง 1. ผลไม้ หรือ ผัก 3 ส่วน

อ้าเภอกงไกรลาศ จังหวัด - สถานที่ท้าการเกษตร 2. กากน ้าตาล หรือน ้าตาล

สุโขทัย โทร0816888524 ผสมผสาน เช่น ปลูกผัก ทรายแดง 1 ส่วน
- พื นที่ส้าหรับรับฟังการ เลี ยงกบ เลี ยงปลา เลี ยงเป็ด 3. หัวเชื อจุลินทรีย์ 1 ส่วน

บรรยายและศึกษาตาม เลี ยงไก่ สระน ้า จ้านวน 3 4. น ้าสะอาด 10 ส่วน
อัธยาศัยจากชุดนิทรรศการ งาน

- สามารถรองรับผู้เข้ารับการ

อบรมได้ประมาณ 50 คน

แผนที่ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง”ในชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)

หมู่ที่ 3 ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม อ้าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เรื่อง ปุ๋ยน ้าชีวภาพ กศน.ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม :

ึ
ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ้าเภอกงไกรลาศ






N

ไปพิษณุโลก
ศูนย์เศรษฐกิจพอเพียง
ศาลา หมู่ที่ ๓ ต.บ้านใหม่ฯ

เอนกประสงค์
ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม


หมู่ที่ ๑



โรงพยาบาลส่งเสริมส่งเสริมสุขภาพ
ต้าบลบ้านใหม่สุขภาพ
ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม





กศน ต้าบลบ้านใหม่สุขเกษม



ไปสุโขทัย

วิเคราะห์ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (2 เงื่อนไข 3 หลักการ 4 มิติ)
เรื่อง ปุ๋ยน้้าชีวภาพ


ความรู้ คุณธรรม
เราต้องใช้ความรู้ในการเตรียมงานอะไรบ้าง เพื่อให้มีความรอบ เราคิดว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องจ้าเป็นต้องมีคุณธรรมใดบ้างที่จะท้า
้
รู้และรอบคอบ ในการท้างานใหประสบผลส้าเร็จ ให้การด้าเนินงานประสบความส้าเร็จ
- ความรู้พื นฐานเกี่ยวกับปุ๋ยน ้าชีวภาพ - ความอดทน
- การท้าปุ๋ยน ้าชีวภาพ - ความประหยัด

- การใช้ปุ๋ยน ้าชีวภาพ - ความขยัน
- ประโยชน์ของปุ๋ยน ้าชีวภาพ


พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี
เราค้านึงถึงความเหมาะสม/ ความ เรามุ่งหวังที่จะให้เกิดผลอะไร - กับใคร - เราวางแผนด้วยความรอบคอบอย่างไร
สอดคล้อง ความพอดีกับอะไรบ้าง เช่น อย่างไร และคาดว่าจะเกิดผลอย่างไร บ้าง เช่น ค้านึงถึงความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้น
ุ
ศักยภาพและความพร้อม / ความเหมาะสม เพราะเหตใดจึงจะเกิดผลเช่นนั้น ระหว่างการด้าเนินงานหรือไม่ และ
สอดคล้องกับกาลเวลา สถานที่ ชุมชน - เพื่อใช้ภายในครัวเรือน เตรียมการป้องกันปัญหาอย่างไร / มี
บริบท ทรัพยากรที่ใช้ ผู้ที่เกี่ยวข้อง - เพื่อลดสารเคมีในการเกษตร แผนส้ารองส้าหรับการด้าเนินกิจกรรม
- สถานที่ให้เหมาะสมกับการท้าปุ๋ยน ้าชีวภาพ - เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ อย่างไรบ้างเพื่อให้ประสบความส้าเร็จ
- การน้าปุ๋ยน ้าชีวภาพไปใช้อย่างเหมาะสม - มีพืชผักปลอดสารเคมี
- การลดสารเคมีในการเกษตร - ลดรายจ่ายในครัวเรือน


วิเคราะห์ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ นจากการท้ากิจกรรมนี ว่าจะส่งผลให้ชีวิตของตนเองและบุคคลที่เกี่ยวข้อง/หน่วยงาน/ชุมชน เกิดความ
สมดุลและพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงใน 4 มิติด้านใด และอย่างไร

ด้านวัตถุ / เศรษฐกิจ : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยมนุษย์สร้างขึ น ด้านสังคม : ความเป็นสากล เป็นความสัมพันธ์ของคนกับคนใน
- ประหยัด ปัจจุบัน / การศึกษา / สาธารณสุข

- ลดรายจ่าย/เพิ่มรายได้ - มีความเอื อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน
- การใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่น - มีความสามัคคีภายในครอบครัว
- เป็นแหล่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชน


สมดุลและพร้อมรับการ

เปลี่ยนแปลง ใน 4 มิติ

ด้านวัฒนธรรม : เชื่อมโยงจากอดีตสู่ปัจจุบัน และส่งผลหรือมี ด้านสิ่งแวดล้อม : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยเกิดจากธรรมชาติ ดิน

ความส้าคัญต่ออนาคตที่มีคุณค่าต่อการสืบสานอนุรักษ์ / เอกลักษณ์ น ้า ป่า อากาศ รวมเรื่องขยะเพราะมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

เฉพาะพื นท ี่ - ลดสารเคมีในธรรมชาติ
- เรียนรู้การท้าปุ๋ยน ้าชีวภาพจากภูมิปัญญาท้องถิ่น - พืชผักปลอดสารพิษ
- การใช้วัสดุที่มีอยู่ในครัวเรือน เช่น เศษพืช ผักต่างๆ

- เป็นปุ๋ยทางธรรมชาติ

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลบ้านใหม่สุขเกษม

ั
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยอ าเภอกงไกรลาศ
ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย
เอกสารทางวิชาการเลขที่ 11/2563