การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

หลักสูตรท้องถิ่น











เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล







ศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน


Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)


หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย








































การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลบ้านกร่าง

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ


ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย

ค ำน ำ


ั
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยต าบลบ้านกร่าง ได้ด าเนินการจัดท าหลักสูตรท้องถิ่น
ื่
เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล เพอใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านการเกษตรของศูนย์เรียนรู้
เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC) หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง
ี

ั
อาเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการพฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ตามหลักปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง และสามารถน าความรู้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้อย่างดียิ่ง
หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของศูนย์เรียนรู้
ี
เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน ด้านการศึกษา และหากมีข้อเสนอแนะประการใด ในเอกสารหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้
การศึกษานอกระบบและการศกษาตามอัธยาศัยต าบลบ้านกร่าง จะน าไปพัฒนาต่อไป
ึ


กศน.ต าบลบ้านกร่าง

ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
ึ
9 มิถุนายน 2563

สารบัญ


หน้า


ค าน า
สารบัญ
ค าแนะน าการใช้หลักสูตรท้องถิ่น 1

โครงสร้างหลักสูตรท้องถิ่น 2
- สาระส าคัญ 2
- ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 2

- ขอบข่ายเนื้อหา 2

- กิจกรรมการเรียนรู้ 2
- โครงสร้างเนื้อหาหลักสูตร 3

- การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ 3

- การวัดและประเมินผล 3
- เนื้อหาหลักสูตร 6

เรื่องที่ 1 ประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล
เรื่องที่ 2 การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

บรรณานุกรม
ภาคผนวก
คณะผู้จัดท า

1


ค ำแนะน ำกำรใช้หลักสูตรท้องถิ่น


ี
หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล ของศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน
หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง อาเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับการด าเนินชีวิตจริงและ

มุ่งเน้นการเรียนรู้อย่างบูรณาการ ไม่แยกส่วนของกระบวนการเรียนรู้ โดยผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้

ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และ
ช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน อันจะน าไปสู่การคิดเป็น ท าเป็น และสามารถน าไป

ปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวันตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจพอเพียง” รายละเอียดดังนี้

1. หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง กำรปลูกผักสวนครัวตำมฤดูกำล ประกอบด้วย
เรื่องที่ 1 ประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล
เรื่องที่ 2 การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

2. ระยะเวลำในกำรศึกษำ จ ำนวน 6 ชั่วโมง
3. วิธีกำรศึกษำ
ื่
3.1 ท าแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน เพอตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจในหลักสูตร
ท้องถิ่น เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล นี้เพียงใด

3.2 ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออ านวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน

3.3 นอกจากศึกษาจากหลักสูตรท้องถิ่นแล้วผู้เรียนควรหาความรู้เพมเติมจากแหล่งการเรียนรู้
ิ่
อื่นๆ โดย แหล่งเรียนรู้ที่มีอยู่ในอ าเภอ หรือห้องสมุดประชาชน และทางเว็ปไซต์ต่างๆ (คลิปการปลูกผักสวนครัว)

2


โครงสร้ำงหลักสูตรท้องถิ่น
สำระส ำคัญ

การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล เป็นการจัดกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้
ผู้เรียน ได้บูรณาการทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้ โดยมี เกษตรกรต้นแบบ

(Master Trainer) เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ โดยให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติด้วยตนเองจนส าเร็จ และสามารถน าความรู้
ที่ได้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้ ตามหลักปรัชญาของ“เศรษฐกิจพอเพียง”


ผลกำรเรียนรู้ที่คำดหวัง
1. ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจและเห็นประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัวตรมฤดูการ

2. ผู้เรียนสามารถปลูกผักสวนครัวได้อย่างถูกต้องตามฤดูกาล

3. ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดจ าหน่าย/การตลาด


ขอบข่ำยเนื้อหำ
เรื่องที่ 1 ประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

เรื่องที่ 2 การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล
2.1 วิธีการปลูกและการดูแล

2.2 เทคนิคการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

กิจกรรมกำรเรียนรู้

ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็น
ผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แกผู้เรียน อันจะ
่

น าไปสู่การคิดเป็น ท าเป็น และสามารถน าไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวันตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจ
พอเพียง”

3


โครงสร้ำงเนื้อหำหลักสูตร
ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับความส าคัญและประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

เรียนรู้และฝึกปฏิบัติ การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล วิธีการปลูกและการดูแล เทคนิคการปลูกผักสวนครัวตาม
ฤดูกาล การใหธาตุอาหารเสริมแกพืช และช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

จ ำนวน
ที่ เรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหำ
ชั่วโมง
1 ประโยชน์ของการปลูก ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 1. ประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัว 1
ผักสวนครัวตามฤดูกาล เกี่ยวกับประโยชน์ของการ ตามฤดูกาล ชั่วโมง

ปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล

2 การปลูกผักสวนครัว ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 2. การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล 4
ตามฤดูกาล และสามารถปลูกผักสวนครัว 2.1 วิธีการปลูกและการดูแล ชั่วโมง

ตามฤดูกาล 2.2 เทคนิคการปลูกผักสวนครัวตาม

ฤดูกาล
3 ช่องทางการจัด ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 3. ช่องทางการจัดจ าหน่ายการตลาด 1

จ าหน่าย/การตลาด เกี่ยวกับช่องทางการจัด “การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล” ชั่วโมง

จ าหน่าย/การตลาด

กำรจัดประสบกำรณ์กำรเรียนรู้
ควรจัดในลักษณะของการบูรณาการทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้อย่าง
ื่
ื่
สร้างสรรค์ เพอฝึกให้ผู้เรียนได้ศึกษาคุณธรรมเพอพัฒนาสังคมไทยและมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้ด้วยตนเองที่ท า
ให้การเรียนรู้ด้วยตนเองประสบความส าเร็จ และน าความรู้ไปใช้ในวิถีชีวิตให้เหมาะสมกับตนเอง และชุมชน

สังคม หลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจพอเพียง”

กำรวัดและประเมินผล

ใช้การประเมินจากการท าแบบทดสอบ ก่อนเรียน-หลังเรียน สภาพจริงของผู้เรียนที่แสดงออก และ
สังเกตจากการปฏิบัติ

4


แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน
ค ำชี้แจง โปรดท าเครื่องหมาย X หน้าค าตอบที่ถูกต้อง

1.พืชผักชนิดใดที่ปลูกได้ทุกฤดูกำล
ก. มะเขือเปราะ

ข. กะหล่ าปลี
ค. ถั่วลันเตา

ง. มะเขือเทศ

2. พืชชนิดใดนิยมเพำะกล้ำก่อนน ำไปปลูกในแปลง
ก. พริก

ข. ผักบุ้ง
ค. ข้าวโพด

ง. ผักกาดขาว

3. ปุ๋ยชนิดใดถ้ำใส่มำกเกินไปจะเป็นอันตรำยต่อพืชมำกที่สุด
ก. ปุ๋ยหมัก
ข. ปุ๋ยคอก

ค. ปุ๋ยเคมี

ง. ปุ๋ยพืชสด
4. ผักชนิดใดเหมำะกับกำรขยำยพันธุ์โดยใช้เมล็ด
ก. ข้าวโพด

ข. ถั่วลันเตา

ค. กะหล่ าปลี
ง. มะเขือเทศ

5. โรคพืชข้อใดเกิดจำกเชื้อไวรัส
ก. โรคเน่า

ข. โรคราน้ าค้าง
ค.โรคใบหยิก

ง. โรคใบจุด

6.ผักสวนครัวชนิดใดเป็นผักที่เหมำะส ำหรับปลกในฤดูร้อน
ู
ื
ก. มะเขอเทศ
ข. หอมหัวใหญ่

ค. แตงกวา

ง. มะเขือ

5


7. ผักสวนครัวชนิดใดเป็นผักที่เหมำะส ำหรับปลูกในฤดูหนำว
ก. มะเขอเทศ
ื
ข. หอมหัวใหญ่
ค. แตงกวา

ง. กะหล่ าปลี

8. ผักสวนครัวชนิดใดเป็นผักที่เหมำะส ำหรับปลูกในฤดูฝน
ก. มะเขอเทศ
ื
ข. คะน้า
ค. แตงกวา

ง. กะหล่ าปลี
9. ผักสวนครัวชนิดใดเป็นผักที่ปลูกได้ตลอดปี

ก. มะระ
ข. คะน้า

ค. แตงกวา

ง. กะหล่ าปลี
10. เศรษฐกิจพอเพียงเน้นเรื่องใดเป็นหลัก

ก. การพึ่งตนเอง
ข. การรวมกลุ่มของชาวบ้าน

ค. การช่วยเหลือกันในชุมชน
ง. การจัดสรรทรัพยากรที่มีอยู่






เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน
1. ก. 2. ก. 3. ค. 4. ก. 5. ค.

6. ค. 7. ง. 8. ข. 9. ก. 10. ก.

6


เนื้อหำหลักสูตร
เรื่องที่ 1 ประโยชน์ของกำรปลูกผักสวนครัวตำม

ฤดูกำล
ื
ื
พชผักสวนครัว หมายถึง พชที่ใช้ส่วนต่างๆ
เป็นอาหาร เช่น ล าต้น ใบ ดอก ผล และหัว พืชผักสวน
ื่
ครัวสามารถปลูกไว้ในบริเวณบ้านเพอใช้บริโภคภายใน
ครอบครัว ถ้าเหลือก็สามารถน าไปจ าหน่ายเพอเป็น
ื่
ื่
รายได้เสริมให้กับครอบครัวหรือแบ่งปันเพอนบ้านเป็นการสร้างความสัมพนธ์อนดี ซึ่งสามารถแบ่งตามลักษณะ
ั
ั
การน ามาประกอบอาหารได้ 4 ประเภท ดังนี้
1. ใช้ผลเป็นอาหาร เช่น แตงกวา มะเขือเทศ พริกหวานถั่ว เป็นต้น
2. ใช้ใบและล าต้นเป็นอาหาร เช่น ผักกาดขาว ต าลึง ผักคะน้า สะระแหน่ ผักชี เป็นต้น

3. ใช้ดอกเป็นอาหาร เช่น กะปล่ าดอก ดอกแค ขจร สลิด เป็นต้น
4. ใช้หัวหรือรากที่อยู่ใต้ดินเป็นอาหาร เช่น หอมหัวใหญ่ แครอต กระเทียม ขิง ข่า เป็นต้น

คุณค่าพืชผัก คือ เพิ่มคณค่าทางอาหารให้เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย เนื่องจากผักอุดมไปด้วยแร่ธาตุต่างๆ
ุ
และวิตามินที่จ าเป็นต่อร่างกาย นอกจากนี้ผักยังใช้เป็นเครื่องชูรสอาหาร เนื่องจากผักมีสีสันต่างๆมากมาย
รวมทั้งกลิ่นและรสของผักต่างๆมีส่วนในการเพิ่มรสอาหารให้น่ารับประทานยิ่งขึ้น

ิ
1. การปลูกพชผักสวนครัวกินเองท าให้ได้ผักที่สด ใหม่ และปลอดภัยจากสารพษต่างๆ เนื่องด้วยเรา
ื
่
ิ่
ปลูกเอง และเมื่อเหลือกินยังสามารถน าไปขายเพมรายได้ให้แกครอบครัว
ื
2. การปลูกพชผักท าให้เกิดความสุขทางใจและได้ใกล้ชิดกับธรรมชาติ เปิดโอกาสให้ครอบครัวอยู่ใกล้ชิด
ี
กันมากขึ้น นับว่าเป็นการปลูกฝังจิตส านึกต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่มค่ายิ่ง
3. ใช้รับประทานเป็นอาหารโดยอาจรับประทานสดๆ เช่น แตงกวา กะหล่ าปลีหรือน าไปปรุงเป็นอาหาร

ก่อน ซึ่งผักแต่ละชนิดจะมีสารอาหารที่แตกต่างกันเช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต วิตามิน เกลือแร่ เป็นต้น

4. ใช้เป็นพชสมุนไพรรักษาโรค เช่น หอม กระเทียม ขิง สะระแหน่ ย่านาง ว่านลางจืด ชะพลู เป็นต้น
ื
5. ท าให้ผู้ปลูกมีร่างกายแข็งแรง เพราะต้องพรวนดิน รดน้ า ใส่ปุ๋ย และดูแลผักอยู่เสมอ ท าให้ได้ออก

ก าลังกายไปในตัว
6. ท าเป็นรั้วบ้านได้ คือ ปลูกล้อมกั้นเป็นเขตของบ้าน ซึ่งเป็นที่มาของค าว่า “ผักสวนครัว รั้วกิน

ได้” เช่น กระถิน ชะอม ต าลึง มะระ ผักหวานบ้าน เป็นต้น

7. การปลูกพชตระกูลไม้เลื้อย ช่วยเป็นร่มเงาบังแสงแดด บังลมและฝนได้ นอกจากใช้เป็นอาหารแล้วยัง
ื
ช่วยกันความร้อนจากแสงแดดสะสมในก าแพงคอนกรีตหรือตัวบ้านได้อีกด้วย

8. ได้อากาศ บรรยากาศที่ดี มีเสียงนก เห็นนก ผีเสื้อมีอารมณ์ที่ดี ที่เกิดมาจากสมาธิและความพงพอใจ
ึ
ในการท ากิจกรรมภายในสวน ลดความเครียด ปัญหาความวุ่นวายต่างๆในชีวิตประจ าวัน

ิ
ั
9. เกิดปติสัมพันธ์ที่ดี ของคนในครอบครัวที่ใช้เวลาว่างหรือวันหยุดมาพักผ่อนหรือมาท ากจกรรมร่วมกน
ได้ร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างคนในครอบครัว
ผักสวนครัว ถ้าปลูกตามฤดูกาล จะได้ผลดี เพื่อให้ได้อณหภูมิ และน้ าพอเหมาะ พืชบางอย่างต้องการน้ า
ุ
น้อยและทนร้อน ก็ปลูกในฤดูร้อนได้ พืชบางชนิดต้องการอากาศหนาวจึงจะได้ผลดี

7


เรื่องที่ 2 กำรปลูกผักสวนครัวตำมฤดูกำล
2.1 วิธีกำรปลูกและกำรดูแล

2.1.2 กำรเลือกพื้นที่
ื้
พนที่ที่สามารถปลูกผักได้ดีควรเป็นพนที่ที่อยู่
ื้
ใกล้แหล่งน้ า เช่น บ่อน้ าขุด บ่อน้ าธรรมชาติ แม่น้ า คลอง
่
อางเก็บน้ า คลองชลประทานหรือแนวส่งน้ าชลประทาน
เนื่องจากพชผักส่วนใหญ่มีความต้องการน้ าสูง โดยเฉพาะ
ื
ี
ั
หน้าแล้งที่อากาศ แห้ง และอตราการระเหยน้ าสูงกว่าฤดูอนๆ จึงจ าเป็นต้องมีน้ าเพยงพอเพอให้ผักสามารถ
ื่
ื่
เติบโตจนถึงฤดูการเก็บเกี่ยวได้
2.1.2 กำรเตรียมแปลง
– แปลงปลูกผักมักเตรียมด้วยการยกแปลงสูงประมาณ 20-30 เซนติเมตร หรือขุดรกร่องลึก
เนื่องจากพืชผักส่วนมากมีระบบรากที่ต้องการซอนไซในดินที่ร่วนซุย หน้าดินลึก

– ท าการไถพรวนแปลงทิ้งไว้ประมาณ 1 อาทิตย์ เพื่อตากแดด และฆ่าเชื้อโรค

– หว่านปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ร่วมด้วยปุ๋ยเคมี พร้อมไถกลบแปลง
– อตราการใส่ปุ๋ยในแปลงควรให้มีปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกมากกว่าปุ๋ยเคมี เช่น 10:1 เนื่องจากการใส่
ั
ปุ๋ยเคมีมากจะท าให้ดินเป็นกรด หน้าดินแน่น

2.1.3 กำรเตรียมเมล็ดพันธุ์
– เมล็ดพันธุ์ผักที่ใช้ควรมีลักษณะเป็นเมล็ดพันธุ์ใหม่ อายุเมล็ดพันธุ์ไม่ถึง 1 ปี
– เมล็ดพนธุ์ที่ใช้ต้องเป็นเมล็ดพนธุ์ที่ตรงตามชนิดพชที่ปลูก และไม่มีเมล็ดพนธุ์อนปลอมปน
ั
ื
ื่
ั
ั
– ท าความสะอาดเมล็ดพนธุ์ รวมถึงคัดแยกเมล็ดพนธุ์ที่ไม่สมบูรณ์ออกด้วยวิธีน าไปแช่น้ า และน า
ั
ั
เมล็ดที่ลอยน้ าออก
– เมล็ดพนธุ์ส่วนมาก ก่อนปลูกจะท าการแช่น้ าเสียก่อน ซึ่งระยะเวลาในการแช่จะแตกต่างกันใน
ั
แต่ละชนิดผัก หากเมล็ดพันธุ์ที่มีเปลือกหนา แข็ง อาจใช้เวลาแช่นาน 2-3 วัน เมล็ดพันธุ์ผักส่วนมากเป็นเมล็ดที่มี
เปลือกค่อนข้างบาง ไม่หนา แข็ง ส่วนใหญ่ใช้เวลาแช่ประมาณ 12 ชั่วโมง – 1 วัน เท่านั้น
2.1.4 กำรปลูก
สามารถปลูกได้หลายวิธีตามความ

เหมาะสมของแต่ละชนิดพืช ได้แก ่

กำรหวำนเมล็ด เป็นวิธีที่ง่าย สะดวก
่
รวดเร็ว และนิยมที่สุด ซึ่งจะหว่านเมล็ดหลังการแช่น้ า

แล้วหรือหว่านเมล็ดแห้งได้ทันที ผักทีนิยมการหว่าน

ื
ุ่
เมล็ดมักเป็นพชที่มีล าต้นขนาดเล็ก ขนาดทรงพมน้อย
ได้แก่ ผักชี ผักบุ้ง เป็นต้น ทั้งนี้ การหว่านเมล็ดอาจเป็นวิธีการเตรียมกล้าผักก่อนย้ายปลูกในแปลงที่เตรียมไว้

8


กำรปลูกด้วยต้นกล้ำ เป็นวิธีการปลูกด้วย

ต้นกล้าผักที่เตรียมได้จากแปลงเพาะกล้าด้วยวิธีการ
หว่าน วิธีนี้เป็นวิธีที่ใช้มากที่สุดส าหรับการปลูกผัก โดย

ื
ุ่
มักใช้กับพชที่มีล าต้นใหญ่ ทรงพมกว้าง เนื่องจากใช้
วิธีการหว่านเมล็ดอาจไม่เหมาะสมเพราะไม่สามารถเว้น
ช่วงห่างของต้นให้เหมาะสมกับการเติบโตได้ การหว่าน

อาจท าให้ต้นเจริญเติบโตไม่ดี หรืออาจต้องถอนต้นทิ้งบางส่วนซึ่งท าให้สิ้นเปลืองเมล็ดพนธุ์เสียเปล่า ผักที่นิยม
ั
ปลูกด้วยวิธีนี้ ได้แก่ กะหล่ าปลี ผักกาดขาว คะน้า มะเขือ พริก เป็นต้น

กำรหยอดเมล็ด เป็นวิธีปลูกที่ใช้ส าหรับพืชผักที่ต้องการระยะห่างระหว่างต้นมาก มักเป็นพืชที่เป็น

เถาว์หรือเครือ ต้นกล้าออกไม่มีความแข็งแรง เหี่ยว และตายง่ายหากแยกต้นกล้าปลูก เช่น ถั่วฟกยาว แตงกวา
ั
ฟักทอง ฟัก มะระ เป็นต้น

ื่
ฝังในแปลงปลูก เป็นวิธีปลูกที่ใช้กับพชผักบางชนิดที่มีการแยกหน่อ แยกเหง้าออกปลูกเพอขยาย
ื
จ านวนต้นหรือกอ โดยฝังลงหลุมหรือแปลงปลูกได้ทันที เช่น ผักหอม กระเทียม ตะไคร้ ขิง ข่า กระชาย เป็นต้น
2.1.5 กำรดูแลรักษำ

– ในระยะแรกของการปลูกช่วง 1 อาทิตย์แรก ทั้งการปลูกด้วยการใช้เมล็ด การปลูกด้วยต้นกล้า
และปลูกด้วยการแยกหัวหรือหน่อ จ าเป็นต้องมีการให้น้ าอย่างสม่ าเสมอ อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น จนต้น

กล้าตั้งตัวได้
ี่
– การให้น้ าจะยังให้วันละ 2 ครั้ง ตลอดจนถึงระยะเก็บเกี่ยว แต่อาจให้น้ าในปริมาณทน้อยลง หรือ
่
ผักบางชนิดที่อาจเว้นช่วงห่างการให้น้ าเมื่อถึงระยะกอนเก็บเกี่ยว
– การใส่ปุ๋ยควรใส่ในระยะหลังปลูก 1-2 อาทิตย์ หรือระยะที่ต้นกล้าตั้งต้นได้แล้วจนถึงระยะก่อน
การเก็บเกี่ยวประมาณ 1 เดือน รวมถึงพืชบางชนิดที่สิ้นสุดการให้ปุ๋ยที่ระยะก่อนการติดดอก และผล

2.1.6 กำรเก็บผลผลิต
พชผักมักมีระยะการเก็บเกี่ยวไม่เกิน 120 วัน ส่วนมากจะใช้เวลาประมาณ 40-60 วัน ขึ้นกับชนิด
ื
ของผัก โดยผักกินใบจะมีระยะเวลาการเก็บเกี่ยวสั้นกว่าผักกินดอก และผล
2.2 เทคนิคกำรปลูกผักสวนครัวตำมฤดูกำล

ุ
ผักสวนครัว ถ้าปลูกตามฤดูกาล จะได้ผลดี เพื่อให้ได้อณหภูมิ และน้ าพอเหมาะ พืชบางอย่างต้องการน้ า
น้อยและทนร้อน ก็ปลูกในฤดูร้อนได้ พืชบางชนิดต้องการอากาศหนาวจึงจะได้ผลดีพืชผักที่ควรปลูกในฤดูต่าง ๆ

มีดังนี้

ผักที่ปลูกได้ตลอดปี ได้แก่ กวางตุ้ง คะน้า ผักตระกูลแตง ผักตระกูลถั่ว ผักตระกูลมะเขือ หอมแดง
หอมแบ่ง สะระแหน่ ผักชีฝรั่ง แมงลัก โหระพา กะเพรา ผักต าลึง ผักบุ้งไทย กระชาย ข่า ตะไคร้ บัวบก มะแว้ง

ื
มะเขือพวง พริกชี้ฟา พริกขี้หนู เป็นต้น พชเหล่านี้ปลูกได้ตลอดปี และปลูกได้ทุกภาคของประเทศไทย
้
ผักที่ควรปลูกในต้นฤดูฝน คือ ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมถึงเดือนกรกฎาคม ได้แก่ หอมแบ่ง ผักกาดเขียว
ั
กวางตุ้ง ผักบุ้ง คะน้า พริกต่างๆ มะเขือต่างๆ ผักกาดหัว ผักกาดหอม บวบ มะระ ฟกเขียว แฟง แตงกวา
ข้าวโพดหวาน ถั่วฝักยาว ถั่วพุ่ม น้ าเต้า ถั่วพู กระเจี้ยบเขียว

9


ผักที่ควรปลูกปลำยฤดูฝน ผักใดที่ปลูก

ต้นฤดูฝนก็ปลูกได้ผลดีในปลายฤดูฝน ยิ่งกว่านั้น
ี
ยังปลูกผักฤดูหนาวได้อกด้วย เช่น กะหล่ าปลี
กะหล่ าดอก กะหล่ าปม บร็อคโคลี่ ถั่วลันเตา

หอมหัวใหญ่ แครอท แรดิช ผักชี ผักกาดเขียวปลี
ผักกาดขาวปลี ผักกาดหอมห่อ ข้าวโพดหวาน

ั
แตงเทศ แตงโม พริกยักษ์ พริกหยวก ฟกทอง
มะเขือเทศ ขึ้นฉ่าย

ผักที่ควรปลูกในฤดูหนำว ได้แก่ ผักกาดขาว ผักกาดเขียวปลี กะหล่ าปลี กะหล่ าดอก ผักกาดหัว ถั่ว

ลันเตา ถั่วพู ผักชี ขึ้นฉ่าย ผักกาดหอม มะเขือเทศ หอมหัวใหญ่ ตั้งโอ๋ บล๊อคโคลี แครอท
ผักที่ควรปลูกในฤดูร้อน ได้แก่ ผักที่ทนร้อนได้ดี และทนความแห้งแล้งพอสมควร ถึงแม้ว่าผักเหล่านี้จะ

ทนร้อนและความแห้งแล้งได้ แต่ถ้าจะปลูกในฤดูร้อนผักบางอย่างก็ต้องรดน้ า เช้า-เย็น ต้องพรวนดินแล้วคลุม

ุ่
ด้วยฟางข้าว เพอรักษาความชุ่มชื่นไว้ให้พอ เช่น ข้าวโพดหวาน ข้าวโพดเทียน บวบ มะระ ถั่วฝักยาว ถั่วพม
ื่
ู
ั
น้ าเต้า แฟง ฟกทอง ถั่วพ คะน้า ผักกาดเขียวกวางตุ้ง ผักกาดหอม ผักชี (ผักกาดหอม และผักชีนั้นควรท าร่ม
ร าไรให้ด้วย) ผักกาดขาวเล็ก ผักกาดขาวใหญ่ มะเขือมอญ


เรื่องที่ 3 ช่องทำงกำรจัดจ ำหน่ำย/กำรตลำด
1. ส ารวจตลาดสดแถวบ้านก่อน หรือตลาดในแต่ละท้องที่ จะมีความต้องการผักทต่างกน หรือในชุมชน
ั
ี่
ที่มีผู้คนกินเจ จะมีความต้องการผักค่อนข้างสูง ส ารวจดูว่าผักอะไรขาด หรือยังมีราคาแพง กลับมาแล้วลอง
ศึกษาวิธีปลูก และลองท า หรืออาจไปดูที่ห้างใหญ่ๆ ก็ได้ โลตัส บิ๊กซี แม็กโคร ท็อปซุปเปอร์มาเก็ต ฯ ดูให้ครบ

ไม่ว่าจะเป็นตัวผลิตภัณฑ์พืชผักต่าง ๆ แม้กระทั้งแพ็กเก็จ บางครั้งผู้บริโภคตัดสินใจซื้อก็เพราะแพ็กเก็จ

2. ไม่ว่าก าลังปลูกอะไรอยู่ แล้วอยากขายหรือหาตลาดให้ได้ สิ่งที่คุณต้องท าคือ ฝึกฝน ท าซ้ าแล้วซ้ าอก
ี
อาจใช้เวลา 1-2 เดือน หรืออาจมากกว่านั้น ลองให้คนในครอบครัวทาน ศึกษาให้ครบรอบด้านเกี่ยวกับสิ่งที่ปลูก

เช่นปลูกคะน้า ก็ต้องศึกษาว่าธรรมชาติของคะน้า ชอบน้ า ดินและอากาศแบบไหน ศัตรูพืชและแมลงมีอะไรบ้าง
ู
่
ถ้าต้องปลูกส่งขายวันละ 10-20 กก. จะวางแผนอย่างไร นี่พดถึงแคผักชนิดเดียวนะครับ คุณอาจปลูก 2-3 อย่าง
ื่
เพอเป็นเกษตรผสมผสาน เผื่อราคาตัวหนึ่งไม่ดี ก็ยังมีตัวหนึ่งพยุงไว้อยู่ ศึกษา เรียนรู้ ลงมือท า แก้ไขไปเรื่อย ๆ
จนกว่าจะลงตัว
3. การตลาดแบบออนไลน์ เช่น ผ่านทางช่องทางเฟสบุ๊ค และไลน์

บรรณานุกรม


ประโยชน์ของการปลูกผักสวนครัว https://sites.google.com/site/kastryvc2017/prayochn-khxng-kar-pluk-

phak-swn-khraw

วิธีการปลูกพืชสวนครัว https://sites.google.com/site/phuchswnkhrawrecycle601/home/2

การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล www.thongjoon.com/2011/04/blog-post_3460.html

ภาคผนวก





องค์ความรู้ด้านการเกษตร เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล จ านวน 6 ชั่วโมง
ั
ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทย

จ านวนชั่วโมง
จุดประสงค์การเรียน เนื้อหา วิธีการให้ความรู้ สื่อการเรียนรู้ การวัดผลและประเมินผล
ทฤษฎี ปฏิบัติ
1. เพื่อให้ผู้เรียนเห็น 1. ประโยชน์ของการปลูกผักสวน - การบรรยาย 1. แผ่นพับ สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้จาก 1 -

ประโยชน์ของการปลูกผัก ครัวตามฤดูกาล - ศึกษาจากสภาพจริง 2. พื้นที่ปฏิบัติจริง สภาพจริง
สวนครัวตามฤดูกาล

2. เพื่อให้ผู้เรียนสามารถ 2. การปลูกผักสวนครัวตาม - การบรรยาย 1. แผ่นพับ สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้จาก - 4
การปลูกผักสวนครัวตาม ฤดูกาล - สาธิต 2. พื้นที่ปฏิบัติจริง สภาพจริง

ฤดูกาลได้ 2.1 วิธีการปลูกและการดูแล - การฝึกปฏิบัติ

2.2 เทคนิคการปลูกผักสวนครัว
ตามฤดูกาล

ื่
3. เพอให้ผู้เรียนมีความรู้ 3. ช่องทางการจัดจ าหน่าย - การบรรยาย - พื้นที่ปฏิบัติจริง จากการระดมความคิด 1
ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัด การตลาด “การปลูกผักสวนครัว การตอบค าถาม

จ าหน่าย/การตลาด ตามฤดูกาล”

รูปแบบศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน

Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)
หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลบ้านกร่าง
ั
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยอ าเภอกงไกรลาศ

ผู้ถ่ายทอด

อาคารสถานที่ พื้นที่ปฏิบัติงาน สื่อการเรียนร ู้ วัสดุอุปกรณ ์ (Master Trainer) หมายเหตุ

“เกษตรกรต้นแบบ”
ื่
ห้องประชุม รักรู้ธรรมวัดใหม่ 1. แปลงปลูกผักเพอฝึกปฏิบัติ 1. แผ่นพับ วัสดุส าหรับท าการเกษตร นายเอกราช นกสี - งบประมาณ
หนองเงิน จ านวน 1 ไร่ 2. ชุดนิทรรศการ - จอบ สนับสนุนจากภาคี
- พื้นที่ส าหรับรับฟังการบรรยาย 2. สระน้ า 3. พื้นที่ปฏิบัติจริง - เสียม เครือข่าย

รองรับผู้เข้าร่วมอบรม จ านวน - บัวรดน้ า
50-100 คน - สายยาง

- สปริงเกอร์

- ปั๊มน้ า

แผนที่ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง”ในชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)

หมู่ที่ 3 ต าบลบ้านกร่าง อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทย เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล
ั
กศน.ต าบลบ้านกร่าง : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ






















กศน.ต าบลบ้านกร่าง


ศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง” ในชุมชน


หมู่ที่ 3 ต.บ้านกร่าง อ.กงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

วิเคราะห์ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (2 เงื่อนไข 3 หลักการ 4 มิติ)
เรื่อง การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล
ความรู้ คุณธรรม

เราต้องใช้ความรู้ในการเตรียมงานอะไรบ้าง เพื่อให้มีความรอบร ู้ เราคิดว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องจ าเป็นต้องมีคุณธรรมใดบ้างที่จะท าให้
และรอบคอบ ในการท างานให้ประสบผลส าเร็จ การด าเนินงานประสบความส าเร็จ
- ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล - การค านึงความปลอดภัยต่อสุขภาพผู้บริโภค

- การเตรียมพื้นที่ในการปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาล - ความขยัน
- การดูแลผักสวนครัวตามฤดูกาล - ความประหยัด/อดออม
- การท าบัญชีครัวเรือน - การขายในราคาประหยัด

- ช่องทางจ าหน่าย/ตลาด
พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันในตัวที่ด ี
เราค านึงถึงความเหมาะสม/ความสอดคล้อง เรามุ่งหวังที่จะให้เกิดผลอะไร - กับใคร - เราวางแผนด้วยความรอบคอบอย่างไรบ้าง
ความพอดีกับอะไรบ้าง เช่น ศักยภาพและความ อย่างไร และคาดว่าจะเกิดผลอย่างไร เช่น ค านึงถึงความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นระหว่าง
พร้อม/ความเหมาะสม สอดคล้องกับกาลเวลา เพราะเหตใดจึงจะเกิดผลเช่นนั้น การด าเนินงานหรือไม่ และเตรียมการป้องกัน
ุ
สถานที่ ชุมชน บริบท ทรัพยากรที่ใช้ ผู้ที่ - เพื่อบริโภคภายในครัวเรือน ปัญหาอย่างไร / มีแผนส ารองส าหรับการ
เกี่ยวข้อง - การใช้วัสดุที่มีอยู่.เช่น ปุ๋ยหมัก ด าเนินกิจกรรมอย่างไรบ้างเพื่อให้ประสบ
- ใช้พื้นที่ของตนเองเพื่อท าการปลูกผักสวนครัว ความส าเร็จ
ตามฤดูกาล - มีความปลอดภัยด้านสุขภาพ ปลอดภัยในการ
บริโภค

- มีการออม สะสมตามความเหมาะสม
- การท าบัญชีรายรับ-รายจ่าย
วิเคราะห์ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นจากการท ากิจกรรมนี้ ว่าจะส่งผลให้ชีวิตของตนเองและบุคคลที่เกี่ยวข้อง/หน่วยงาน/ชุมชน เกิดความสมดุลและ
พร้อมรับการเปลี่ยนแปลงใน 4 มิติด้านใด และอย่างไร

ด้านวัตถุ / เศรษฐกิจ : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยมนุษย์สร้างขึ้น ด้านสังคม : ความเป็นสากล เป็นความสัมพันธ์ของคนกับคนใน
- มีการศึกษา/วางแผนให้รอบครอบ ปัจจุบัน / การศึกษา / สาธารณสุข
- ประหยัด - มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน

- ลดรายจ่าย/เพิ่มรายได้ - การสร้างรายได้ให้กับครอบครัว/ชุมชน
- การบริหารจัดการภายในครัวเรือน เหลือจากบริโภคไปจ าหน่าย - เป็นแหล่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชน
- การใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่น


สมดุลและพร้ อมรับการ
เปลี่ยนแปลงใน 4 มิติ


ด้านวัฒนธรรม : เชื่อมโยงจากอดีตสู่ปัจจุบัน ด้านสิ่งแวดล้อม : เป็นสิ่งที่จับต้องได้

และส่งผลหรือมีความส าคัญต่ออนาคตที่มีคุณค่า โดยเกิดจากธรรมชาติ ดิน น้ า ป่า อากาศ รวมเรื่องขยะเพราะมี
ต่อการสืบสานอนุรักษ์ / เอกลักษณ์เฉพาะพื้นท ี่ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
- เรียนรู้การปลูกผักสวนครัวตามฤดูกาลจากภูมิปัญญาท้องถิ่น - การรู้จักการก าจัดวัชพืชให้เหมาะสมปลอดภัย
- การใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่นหรือวัสดุเหลือใช้ เช่น ขี้วัว ฟางข้าว แกลบ

ขาว-ด า

คณะผู้จัดท ำ


ที่ปรึกษำ
1. นายประกอบ โพธิ์ราม ผู้อ านวยการ ส านักงาน กศน. จังหวัดสุโขทัย
2. นายพงค์แสนชัย อิสระไพจิตร์ ผู้อ านวยการ กศน. อ าเภอกงไกรลาศ

3. ดร.ศรีโสภา มีเจริญ ผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม


ผู้เรียบเรียง
1. นางสาวกัญฐณา สุริยะแกว ครู กศน.ต าบลบ้านกร่าง
้
2. นายเอกราช นกสี เกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

3. นางสาวอนุสรา พุดพ่วง ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลบ้านกร่าง

ั
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยอ าเภอกงไกรลาศ
ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย
เอกสารทางวิชาการเลขที่ 02/2563