การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์

หลักสูตรท้องถิ่น












เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์







ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน


Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)


หมู่ที่ 1 ต าบลหนองตูม อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

































การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลหนองตูม

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ

ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย

ค ำน ำ


การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยต าบลหนองตูม ได้ด าเนินการจัดท าหลักสูตรท้องถิ่น
ั
เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ เพอใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านการเกษตรของศูนย์เรียนรู้
ื่
ี
เศรษฐกิจพอเพยง ชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC) หมู่ที่ 1 ต าบล

ั
หนองตูม อาเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการพฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ตามหลักปรัชญา
ี
ของ เศรษฐกิจพอเพยง และสามารถน าความรู้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้อย่างดี
ยิ่ง
หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของศูนย์เรียนรู้

เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน ด้านการศึกษา และหากมีข้อเสนอแนะประการใด ในเอกสารหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้
ี
การศึกษานอกระบบและการศกษาตามอัธยาศัยต าบลหนองตูมจะน าไปพัฒนาต่อไป
ึ



กศน.ต าบลหนองตูม
ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
ึ
9 มิถุนายน 2563

สารบัญ


หน้า


ค าน า
สารบัญ
ค าแนะน าการใช้หลักสูตรท้องถิ่น 1

โครงสร้างหลักสูตรท้องถิ่น 2
- สาระส าคัญ 2
- ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 2

- ขอบข่ายเนื้อหา 2

- กิจกรรมการเรียนรู้ 2
- โครงสร้างเนื้อหาหลักสูตร 3

- การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ 3

- การวัดและประเมินผล 3
- เนื้อหาหลักสูตร 6

เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม
เรื่องที่ 2 การเตรียมสถานที่ และวิธีการเลี้ยงหอยขม

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

บรรณานุกรม
ภาคผนวก
คณะผู้จัดท า

1


ค ำแนะน ำกำรใช้หลักสูตรท้องถิ่น


ี
หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ ของศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน

หมู่ที่ 1 ต าบลหนองตูม อาเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับการด าเนินชีวิตจริงและ
มุ่งเน้น การเรียนรู้อย่างบูรณาการ ไม่แยกส่วนของกระบวนการเรียนรู้ โดยผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการ

เรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้
ั
ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน อนจะน าไปสู่การ คิดเป็น ท าเป็น

และสามารถน าไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวันตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจพอเพียง” รายละเอียดดังนี้

1. หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง กำรเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ ประกอบด้วย
เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม
เรื่องที่ 2 การเตรียมสถานที่ และวิธีการเลี้ยงหอยขม

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

2. ระยะเวลำในกำรศึกษำ จ ำนวน 6 ชั่วโมง
3. วิธีกำรศึกษำ
ื่
3.1 ท าแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน เพอตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจในหลักสูตร
ท้องถิ่น เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ นี้เพียงใด

3.2 ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master
Trainer) จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้

ให้แก่ผู้เรียน
3.3 นอกจากศึกษาจากหลักสูตรท้องถิ่นแล้วผู้เรียนควรหาความรู้เพมเติมจากแหล่งการ
ิ่
เรียนรู้อื่น ๆ โดยแหล่งเรียนรู้ที่มีอยู่ในอ าเภอ หรือห้องสมุดประชาชน และทางเว็บไซต์ต่าง ๆ

คลิปวงจรชีวิตหอยขม # เกษตรกรป้ายแดง | โรงเรียนเตรียมเกษตรกร หรือที่ ลิงค์
http://wow.in.th/2FBq

การเตรียมบ่อปูนก่อนเลี้ยงสัตว์ต่างๆ | เกษตรกรป้ายแดง # มือใหม่หัดเลี้ยง หรือที่ ลิงค์
http://wow.in.th/2FBq

เลี้ยงหอยขมในบ่อปูน EP.01 - EP.04 | เกษตรกรป้ายแดง # มือใหม่หัดเลี้ยง หรือที่ ลิงค์

http://wow.in.th/2FBq
เลี้ยงหอยขมในบ่อปูน EP.06 | เกษตรกรป้ายแดง # มือใหม่หัดเลี้ยง หรือที่ ลิงค์

http://wow.in.th/2FBq

เลี้ยงหอยขมในบ่อปูน EP.07 | เกษตรกรป้ายแดง หรือที่ ลิงค์ http://wow.in.th/2FBq

2


โครงสร้ำงหลักสูตรท้องถิ่น


สำระส ำคัญ
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ เป็นการจัดกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้
ผู้เรียน ได้บูรณาการทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้ โดยมี เกษตรกรต้นแบบ

(Master Trainer) เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ โดยให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติด้วยตนเองจนส าเร็จ และสามารถน า

ความรู้ที่ได้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้ ตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจ
พอเพียง”


ผลกำรเรียนรู้ที่คำดหวัง
1. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม

2. เพื่อให้ผู้เรียนสามารถเตรียมสถานที่ และรู้ถึงวิธีการเลี้ยงหอยขม

3. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัดจ าหน่าย/การตลาด


ขอบข่ำยเนื้อหำ
เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม
1.1 การเตรียมพันธุ์หอยขม

1.2 การเลี้ยงและดูแลหอยขม

1.3 การก าจัดแมลงหรือศัตรูที่ส าคัญของหอยขม
เรื่องที่ 2 การเตรียมสถานที่ และวิธีการเลี้ยงหอยขม

- วิธีเตรียมบ่อปูนซีเมนต์ในการเลี้ยงหอยขม

เรื่องที่ 3 ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด

กิจกรรมกำรเรียนรู้

ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้
ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน

อนจะน าไปสู่การคิดเป็น ท าเป็น และสามารถน าไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวันตามหลักปรัชญาของ
ั
“เศรษฐกิจพอเพียง”

3


โครงสร้ำงเนื้อหำหลักสูตร
ั
ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจ เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม การเตรียมพนธุ์หอยขม การเลี้ยงดูแลหอยขม
การก าจัดแมลงหรือศัตรูที่ส าคัญของหอยขม การเตรียมสถานที่ และวิธีการเลี้ยงหอยขม และช่องทางการจัด
จ าหน่าย/การตลาด



จ ำนวน
ที่ เรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหำ
ชั่วโมง
1 1. ความรู้เบื้องต้นใน ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ ความรู้เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม 1 ชั่วโมง

การเลี้ยงหอยขม เบื้องต้นในการเลี้ยงหอยขม 1.1 การเตรียมพันธุ์หอยขม

1.2 การเลี้ยงและดูแลหอยขม
1.3 การก าจัดแมลงหรือศัตรูที่

ส าคัญของหอยขม

2 การเตรียมบ่อ หรือ ผู้เรียนสามารถการเตรียม การเตรียมสถานที่ และวิธีการเลี้ยง 4 ชั่วโมง
กระชังเลี้ยงหอยขม สถานที่ และวิธีการเลี้ยง หอยขม

หอยขมได้ - วิธีเตรียมบ่อปูนซีเมนต์ในการ
เลี้ยงหอยขม

3 ช่องทางการจัด ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ ช่องทางการจัดจ าหน่าย/การตลาด 1 ชั่วโมง

จ าหน่าย/การตลาด เกี่ยวกับการจัดจ าหน่าย/ “การเลี้ยงหอยขม”
การตลาด


กำรจัดประสบกำรณ์กำรเรียนรู้
ควรจัดในลักษณะของการบูรณาการทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้

เพอฝึกให้ผู้เรียนได้ศึกษาคุณธรรมเพอพฒนาสังคมไทยและมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้ด้วยตนเองที่ท าให้การ
ั
ื่
ื่
เรียนรู้ด้วยตนเองประสบความส าเร็จ และน าความรู้ไปใช้ในวิถีชีวิตให้เหมาะสมกับตนเอง และชุมชน สังคม
หลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจพอเพียง”



กำรวัดและประเมินผล
ใช้การประเมินจากการท าแบบทดสอบ สังเกตจากการปฏิบัติ และสภาพจริงของผู้เรียนที่แสดงออก

4




แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน
ค าชี้แจง โปรดท าเครื่องหมาย X หน้าค าตอบที่ถูกต้อง
1. หอยขมเป็นสัตว์ที่มีกี่เพศ

ก. หอยขม เป็นสัตว์ที่มีเพศเดียว

ข. หอยขม เป็นสัตว์ที่มีสองเพศ
ค. หอยขม เป็นสัตว์ที่มีเพศผู้และเพศเมียแยกกัน

ง. หอยขม เป็นสัตว์ที่มีเพศผู้และเพศเมียในตัวเดียวกัน
2. หอยขมขยายพันธุ์อย่างไร

ก. ขยายพันธุ์แบบออกไข่

ข. ขยายพันธุ์ได้ด้วยตัวเอง
ค. ขยายพันธุ์แบบข้ามตัว

ั
ง. ขยายพันธุ์แบบผสมพันธุ์ได้ด้วยตัวเองหรืออาจะมีผสมพนธุ์ข้ามตัว
3. หอยขมนิยมเอามาท าอะไรได้บ้าง

ก. นิยมน ามาท าอาหาร ปล่อยสะเดาะเคราะห์ เชื่อว่าจะหมดทุกข์หมดโศกตามชื่อ

ุ
ข. ปล่อยสะเดาะเคราะห์ เชื่อว่าจะหมดทกข์หมดโศกตามชื่อ
ค. น ามาแกง และท าลวกจิ้ม

ง. ท าอาหารอย่างเดียว

4. การเตรียมพันธุ์หอยขม โดยทั่วไปควรน าหอยลงบ่อประมาณกี่กิโลกรัมต่อ 1 บ่อ
ก. ประมาณ 1 กิโลกรัม

ข. ประมาณ 1 – 2 กิโลกรัม

ค. ประมาณ 2 – 3 กิโลกรัม
ง. ประมาณ 3 กิโลกรัม

5. ควรเปลี่ยนน้ าในบ่อเลี้ยงหอยขม ประมาณเดือนละกี่ครั้ง
ก. ประมาณเดือนละ 1 – 2 ครั้ง

ข. ประมาณเดือนละ 2 - 3 ครั้ง

ค. ประมาณเดือนละ 3 - 4 ครั้ง
ง. ประมาณเดือนละ 4 - 5 ครั้ง

6. หอยขม เป็นหอยน้ าจืดมีให้เห็นทั่วไปทุกภาค หอยขมชอบอยู่ตามแหล่งน้ าที่นิ่งน้ าไม่ลึกมากไม่เกินกี่เมตร
ก. ไม่เกินครึ่งเมตร

ข. ไม่เกิน 1-2 เมตร

ค. ไม่เกิน 1 เมตร
ง. ไม่เกิน 2 เมตร

5


ี่
ื
7. การให้อาหารหอยขมในวงบ่อ นอกจากเศษใบไม้แล้วเราจะใส่ปุ๋ยคอกเสริมเล็กน้อยหว่านประมาณกก ามอ
ก. ประมาณ 1 ก ามอ
ื
ื
ข. ประมาณ 2 ก ามอ
ค. ประมาณ 3 ก ามอ
ื
ง. ประมาณ 4 ก ามือ
่
8. แมลงหรือศัตรูที่ส าคัญของหอยขม ที่ต้องคอยระวังโดยเฉพาะลูกออน ได้แก่ อะไรบ้าง
ก. ปลาไหล ปลาดุก
ข. ตะพาบน้ า และยาปราบศัตรูพืช

ค. ปลาไหล ปลาดุก ตะพาบน้ า และยาปราบศัตรูพืช

ง. ปลาดุก ตะพาบน้ า
9. ถ้าบ่อปูนซื้อมาใหม่ ให้ท าการแช่น้ าด้วยด่างทับทิม ประมาณกี่วัน

ก. แช่ไว้ประมาณ 1-2 วัน หรือจนหมดกลิ่น
ข. แช่ไว้ประมาณ 3-4 วัน หรือจนหมดกลิ่น

ค. แช่ไว้ประมาณ 5-6 วัน หรือจนหมดกลิ่น

ง. แช่ไว้ประมาณ 7-8 วัน หรือจนหมดกลิ่น
แช่ไว้ประมาณ 3-4 วัน หรือจนหมดกลิ่น หากอยากแช่ด้วยใบหูกวางและก็เกลือทะเลก็ได้

10. ความพอเพียงด้านสังคมตามหลักการเศรษฐกิจพอเพียงหมายถึงสิ่งใด

ก. สังคมเข้มแข็ง
ข. สังคมมีหลากหลาย

ค. คนในสังคมมีความเป็นอยู่ที่ดี
ง. คนในสังคมไม่ต้องการความช่วยเหลือจากใคร






เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน


1. ง 2. ง 3. ก 4. ข 5. ก 6. ข 7. ก 8. ค 9. ข 10. ค

6


เนื้อหำหลักสูตร
เรื่องที่ 1 ควำมรู้เบื้องต้นในกำรเลี้ยงหอยขม

ื่
หอยขมไม่ได้นิยมแต่ท าอาหารอย่างเดียว ส าหรับใครที่อยากเลี้ยงไว้เพอไปจ าหน่ายให้คนที่เขาชอบ
สะเดาะเคราะห์ก็มีมากมายตามวัดทั่วไปได้บุญด้วยเป็นอาชีพด้วย เลี้ยงไม่ยากแถมสร้างรายได้เป็นกอบเป็นก า

ื่
เลยทีเดียว หอยขมไม่ได้ขมสมชื่อใครปล่อยหอยขมเพอเสริมดวงก็จะท าให้ไม่ต้องทุกข์ระทมขมขื่นตามความ
เชื่อของแต่ละบุคคล และถ้าใครชอบทานหอยขมก็มากมายเมนูที่จะคิดสรรกันมาท า ไม่ว่าจะเป็นต าหอยขม,

ย าหอยขม, ซั้วหอยขม, ก้อยสุกหอยขม, ลาบหอยขม, แกงออมหอยขม, แกงคั่วหอยขม, หอยขมผัดฉ่า, หอย
่
ื่
ขมผัดพริกแกง เมนูเด็ดๆ ทั้งนั้น หอยขมเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่ายที่สุด คิดจะเลี้ยงเพื่อเป็นงานอดิเรกหรือเลี้ยงเพอ
หารายได้เสริม การเลี้ยงหอยขมต้นทุนน้อย รายได้ก็ดีพอสมควรขึ้นอยู่กับปริมาณ และการใส่ใจดูแลของเรา

ี
ี
หอยขมเป็นสัตวน้ าที่เลี้ยงง่าย และทนต่อสภาพน้ าเสียได้ดีจึงน่าจะเป็นสัตว์น้ าที่ควรได้รับความสนใจ
ประกอบกับข้อมูลต่างๆ ทางด้านการเลี้ยง
หอยขมในกระชัง เพอลดการเก็บหอยตามล า
ื่
คลองที่น้ าไม่สะอาด และยังสร้างความ
ปลอดภัย ให้การบริโภคโดย ปลอดภัยจาก

สารพิษตกค้างได้อีกทางหนึ่ง

1.1 ก ำรเต รียม พั น ธุ์ ห อ ย ข ม
โดยทั่วไปให้เตรียมวงบ่อละ 1 - 2 กิโลกรัม

อาจรวบรวมจากแหล่งน้ าธรรมชาติ และในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ าทั่วไป แต่ควรเลือกตัวที่มีขนาดใหญ่ ไซส์เดียวกับที่

น ามาบริโภคได้ แล้วน าหอยขมที่รวบรวมได้ล้างท าความสะอาด และขังหอยทิ้งไว้ 1 วัน เพอให้หอยคาย
ื่
ตะกอนออกมา ขณะเดียวกันก็คัดเลือกหอยขมที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยสังเกตได้จากการน าหอยขมไปแช่น้ าทิ้งไว้ ถ้า

หอยขมคว่ าตัวติดกับภาชนะแสดงว่าหอยขมยังมีชีวิตอยู่

1.2 กำรเลี้ยงและดูแลหอยขม การเลี้ยงและดูแลหอยขม โดยปกติหอยขมจะดูดกินอาหารจาก
ตะไคร้น้ าที่จับตามกิ่งไม้หรือทางมะพร้าวที่เราใส่ลงไปในบ่อ และหอยขมจะดูดกินซากเน่าเปื่อยของใบไม้

ปริมาณในการใส่ควรใส่ให้เหมาะสมไม่ใส่มากจนเกินไปน้ าจะเน่าเร็ว การเปลี่ยนน้ าและล้างบ่อก็ใช้การดูดน้ า
ออกทางสายยางและปล่อยน้ าเข้าเพื่อล้างซากที่เน่าในน้ า เปลี่ยนประมาณเดือนละ 1-2 ครั้ง หรือให้สังเกตุดูว่า

น้ าเน่าและส่งกลิ่นก็สามารถเปลี่ยนได้เหมือนกัน

หอยขม เป็นหอยน้ าจืดมีให้เห็นทั่วไปทุกภาค เขาจะอยู่ตามแหล่งแม่น้ าล าคลองทุ่งนาคือหอยขมชอบ
อยู่ตามแหล่งน้ าที่นิ่งน้ าไม่ลึกมากไม่เกิน 1-2 เมตร และเขาชอบอยู่มากถ้าตรงไหนมีโคลนตมหรือมีเศษไม้

ไม้ทับทมกันเยอะๆ หอยขมจะชอบขึ้นมาหาอาหารกินตอนกลางคืนเขาจะมาเกาะกลุ่มกันดูดตะไคร้น้ าตาม
ริมตะลิ่งหรือกิ่งไม้ ถ้ามีแดดร้อนเขาก็จะเคลื่อนตัวลงไปอยู่ใต้โคลนดินหรือใต้ซากใบไม้รากพืชที่อยู่ใต้น้ า

ั
หอยขม เป็นหอยที่มีเพศทั้งผู้และเพศเมียในตัวเดียวกัน จึงสามารถผสมพนธุ์ได้ด้วยตัวเองหรืออาจะ
ั
มีผสมพนธุ์ข้ามตัวก็มี หอยขมเลี้ยงง่ายขยายพนธุ์เร็วเลี้ยงไม่นานก็ออกลูกและสามารถน ามาขายหรือ
ั
รับประทานได้แล้ว จึงมีหลายพนที่ที่นิยมเลี้ยงหอยขมกัน เลี้ยงหอยขมก็จะมีทั้งเลี้ยงแบบในบ่อน้ าใหญ่ที่เคย
ื้
เลี้ยงปลาก็สามารถเลี้ยงได้ หรือในบ่อปูน บ่อกลมปูนได้หมด

7


อำหำร นอกจากเศษใบไม้ที่ใส่ลงไปแล้วก็สามารถใส่ปุ๋ยคอก

็
เสริมเล็กน้อยหว่านประมาณ 1 ก ามือก็พอและกร าข้าวเสริมด้วยก็ได้
่
หอยขมที่น ามาเลี้ยงถ้าเป็นตัวที่ใหญ่พร้อมจะเป็นพอแม่พนธุ์ก็จะใช้
ั
ั
เวลาไม่นานที่เขาจะผสมพนธุ์ และออกลูกเร็วก็เลี้ยงประมาณ 3
่
เดือนหรือสังเกตดูว่าลูกหอยใหญ่ขึ้นมาระดับหนึ่ง เราก็คัดเอาพอ
พนธุ์แม่พนธุ์ออก จะคัดขายหรือเก็บไว้เพาะในบ่อใหม่ก็ได้ ซึ่งหอย
ั
ั
ขมตัวหนึ่งจะสามารถออกลูกหอยได้ประมาณ 30–50 ตัว และ
ั
่
ั
ี
หลังจากที่คัดพอพนธุ์แม่พนธุ์หอยขมออกแล้ว อกประมาณ 2 เดือน
ก็คัดเอาหอยขมที่ได้ขนาดออก จะสามารถเก็บได้เรื่อยๆ ใน
ระยะเวลาทุกๆ 2 - 3 เดือน จะเห็นได้ว่าสามารถเก็บหอยขมได้ตลอดทั้งปีเลยทีเดียว
่
1.3 กำรก ำจัดแมลงหรือศัตรูที่ส ำคัญของหอยขม ที่ต้องคอยระวังโดยเฉพาะลูกออน ได้แก่ ปลาไหล
ปลาดุก ตะพาบน้ า และยาปราบศัตรูพืช จึงต้องระมัดระวังในเรื่องนี้ด้วย


เรื่องที่ 2 กำรเตรียมสถำนที่ และวิธีกำรเลี้ยงหอยขม

วิธีเตรียมบ่อปูนซีเมนต์ในกำรเลี้ยงหอยขม การเตรียมบ่อในการเลี้ยงหอยขม ส าหรับบ่อปูนกลมการ
เตรียมบ่อใหม่ ก็จะท าการฆ่าเชื้อและกลิ่นของปูน

ถ้าบ่อปูนซื้อมาใหม่ ให้ท าการแช่น้ าด้วยด่างทับทิม ถ้าบ่อขนาด 80 เซ็น ก็ใส่ประมาณ 1 ช้อนโต๊ะ
หรือ บ่อ 1 เมตร ก็ประมาณ 2 ช้อนโต๊ะ แช่ไว้ประมาณ 3-4 วัน หรือจนหมดกลิ่น หากอยากแช่ด้วยใบหูกวาง

และก็เกลือทะเลก็ได้

- เมื่อแช่บ่อจนบ่อหมดกลิ่นแล้วก็ล้างให้สะอาด
- บ่อที่ซื้อมาควรท าท่อน้ าล้นไว้ด้วย เพื่อกันไม่ให้น้ าล้นหอยจะไม่ไต่หนี

- ใส่ดินโคลนตมหรือดินร่วนปนทรายประมาณ 10-20 เปอร์เซ็นต์ของบ่อ น้ าประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์
ื
ใส่พชน้ ากิ่งไม้, ก้านมะพร้าว ให้เขาได้เกาะและดูดกินอาหาร ส าหรับผักตบชวาก่อนน าลงในบ่อก็ควรแช่ด่าง
ทับทิบ เพื่อฆ่าเชื้อโรคด้วย เมื่อน ามาเลี้ยงหอยขมเขาจะได้ไม่ติดเชื้อ

- ก่อนใส่หอยลงในบ่อ ให้ใส่น้ าหมักชีวภาพหรือสะดวกก็ใส่ EM ที่หาซื้อได้ง่าย ใส่ประมาณ 1 ฝา และ
ก็กากน้ าตาล 1 ฝา

- ควรใส่ทุกอย่างเตรียมก่อนปล่อยหอยขมลงปล่อย

ประมาณ 5 – 10 วันก็จะเป็นการดีเพราะว่าตะไคร้น้ าจะเริ่ม
จับที่ทางมะพร้าวและก็เศษใบไม้ก็เริ่มเปื่อยแล้ว

- สถานที่วางบ่อควรอยู่ใต้ร่มไม้ ไม่โดนแดดแรงๆ
ตรงๆ

- ปริมาณในการปล่อยหอยขมลงในบ่อกลม หอยขม

ั
่
ั
ั
พอแม่พนธุ์ประมาณ 1-2 กิโลกรัม ประมาณ 60-100 ตัว เลือกพอพนธุ์แม่พนธุ์ที่ตัวใหญ่ๆ ไว้ก็จะเป็นการดี
่
หาได้ตามแหล่งน้ าธรรมชาติหรือซื้อได้ตามชาวบ้านที่หามาขายตามตลาด

8


เรื่องที่ 3 ช่องทำงกำรจัดจ ำหน่ำย/กำรตลำด
หอยขมเป็นหอยที่นิยมน ามาท าเป็นอาหารที่แสนอร่อย

หลายๆเมนู หรือจะนึ่งจิ่มแจ่วเฉยๆ ก็อร่อย ถ้าตามร้านอาหารก็
มักจะนิยมน าไปท าเป็นแกงคั่วหอยขม หรือแล้วแต่เมนูที่แม่ครัว

พ่อครัวคิดดัดแปลงเมนูกันขึ้นมาให้อร่อย หอยขมราคาไม่แพงถ้า

แบบที่ยังไม่ต้มไม่จิ้มเอาเนื้อแล้วก็อยู่ราคาประมาณกิโลละ 40 -
50 บาท แต่ถ้าต้มแล้วขายเป็นตัวหอยก็จะอยู่ที่ราคา 60 - 100

บาท
ส่วนที่เป็นเนื้อหอยแบบแคะเปลือกออกจ าหน่าย ราคา

ส่งอยู่ที่ 85 - 110 บาท ต่อกิโลกรัม ซึ่งราคาสามารถขึ้นลงได้ตามฤดูกาล

ื่
1. ในเรื่องของการท าการตลาดเพอจ าหน่ายหอยขมนั้น ในช่วงแรกต้องเน้นท าการตลาดเอง ด้วยการ
บุกเบิกไปจ าหน่ายตามตลาดนัด ติดต่อจ าหน่ายให้กับร้านอาหารต่างๆ ที่เป็นร้านขึ้นชื่อ และมีเมนูแกงคั่วหอย
ึ้
ขมอยู่ในเมนูของร้าน จะท าให้เป็นที่รู้จักของร้านอาหารมากขน เมื่อลูกค้าบอกกันไปปากต่อปาก จะท าให้มีคน
เข้ามาติดต่อขอซื้อขึ้นตามไปด้วย หรืออาจไปดูตลาดที่ห้างใหญ่ๆ ก็ได้ โลตัส บิ๊กซี แม็กโคร ท็อปซุปเปอร์มา
เก็ต ฯ

“หอยขมนี้เมื่อปล่อยลงไปแล้ว จะงมมาขายได้ทุกวัน โดยใช้แรงงานคนเป็นหลัก ต้องเลือกเก็บ
เฉพาะตัวที่ใหญ่ๆ มา จากนั้นก็จะเอามาท าตามกระบวนการผลิตที่ตลาดต้องการ เช่น ถ้าลูกค้าต้องการแบบ

ตัดก้นเฉยๆ ก็จะตัดก้น ส่วนลูกค้าที่ต้องการแบบไม่เอาเปลือกเลย ก็จะน าหอยขมมาล้างให้สะอาด จากนั้นก็มา

็
ผ่านการลวกด้วยน้ าร้อนให้สุก เสร็จแล้วก็มาแคะหอยขมออกจากเปลือก และน าเนื้อหอยที่ได้ มาแพกด้วย
ระบบสุญญากาศ ก็จะช่วยให้หอยที่แคะออกจากเปลือกเก็บรักษาได้เป็นเวลานานมากขึ้น”

2. ไม่ว่าก าลังท าอะไรอยู่ แล้วอยากขายหรือหาตลาดให้ได้ สิ่งที่คุณต้องท าคือ ฝึกฝน ท าซ้ าแล้วซ้ าอก
ี
อาจใช้เวลา 1-2 เดือน หรืออาจมากกว่านั้น ลองให้คนในครอบครัวทาน ศึกษาให้ครบรอบด้านเกี่ยวกับสิ่งที่
ท า เช่นการเลี้ยงหอยขม ก็ต้องศึกษาว่าธรรมชาติของการเลี้ยงหอยขม ชอบน้ า ดิน และอากาศแบบไหน ศัตรู

และแมลงมีอะไรบ้าง จะวางแผนอย่างไร เพอเป็นเกษตรผสมผสาน เผื่อราคาตัวหนึ่งไม่ดี ก็ยังมีตัวหนึ่งพยุงไว้
ื่
อยู่ ศึกษา เรียนรู้ ลงมือท า แก้ไขไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะลงตัว
3. การตลาดแบบออนไลน์ เช่น ผ่านทางช่องทางยูทูบ เฟซบุ๊ก และไลน์

บรรณานุกรม

เลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ ใช้พื้นที่น้อย หอยสะอาด อาชีพเสริมของครู กศน.

https://www.sentangsedtee.com/farming-trendy/article_91687 (06/06/2563)

เลี้ยงหอยขมครบวงจร ลงทุนซื้อพันธุ์เพียงครั้งเดียว จับส่งท าสร้างรายได้ตลอดปี

https://www.technologychaoban.com/bullet-news-today/article_77613 (06/06/2563)

หอยขม วิธีเลี้ยงหอยขมในบ่อปูน เลี้ยงง่ายรายได้ดี http://wow.in.th/H230 (06/06/2563)

เลี้ยงหอยขมในวงบ่อซิเมนต์ใช้พื้นที่น้อย-โตเร็ว-รายได้งาม

https://www.nationtv.tv/main/content/378549386/ (06/06/2563)

ภาคผนวก





องค์ความรู้ด้านการเกษตร เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์ ของเกษตรกรต้นแบบ Master Trainer

ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)
หมู่ที่ 1 ต าบลหนองตูม อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

กศน.ต าบลหนองตูม : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ


จ านวนชั่วโมง
จุดประสงค์การเรียน เนื้อหา วิธีการให้ความรู้ สื่อการเรียนรู้ การวัดผลและประเมินผล
ทฤษฎี ปฏิบัติ

1. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ ความรู้เบื้องต้นในการเลี้ยงหอย - การบรรยาย 1. แผ่นพับ สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้จาก 1 -
ความเข้าใจเบื้องต้นในการ ขม - ศึกษาจากสภาพจริง 2. คลิปวีดีโอ สภาพจริง

เลี้ยงหอยขม 1.1 การเตรียมพันธุ์หอยขม 3. พื้นที่ปฏิบัติจริง

1.2 การเลี้ยงและดูแลหอยขม
1.3 การก าจัดแมลงหรือศัตรูที่

ส าคัญของหอยขม

2. เพื่อให้ผู้เรียนสามารถ การเตรียมสถานที่ และวิธีการ - การบรรยาย 1. แผ่นพับ สังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้จาก - 4
เตรียมสถานที่ และรู้ถึง เลี้ยงหอยขม - สาธิต 2. คลิปวีดีโอ สภาพจริง

วิธีการเลี้ยงหอยขม - วิธีเตรียมบ่อปูนซีเมนต์ในการ - การฝึกปฏิบัติ 3. พื้นที่ปฏิบัติจริง
เลี้ยงหอยขม

3. เพอให้ผู้เรียนมีความรู้ ช่องทางการจัดจ าหน่าย/ - การบรรยาย - พื้นที่ปฏิบัติจริง จากการระดมความคิด 1
ื่
ความเข้าใจเกี่ยวกับการจัด การตลาด การตอบค าถาม
จ าหน่าย/การตลาด

รูปแบบ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)

หมู่ที่ 1 ต าบลหนองตูม อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์

กศน.ต าบลหนองตูม : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ



ผู้ถ่ายทอด

อาคารสถานที่ พื้นที่ปฏิบัติงาน สื่อการเรียนร ู้ วัสดุอุปกรณ ์ (Master Trainer) หมายเหตุ
“เกษตรกรต้นแบบ”

ี่
ศูนย์เรียนรู้ตามหลักปรัชญา 1. สถานทเพื่อฝึกปฏิบัติ 1. แผ่นพับ วัสดุส าหรับท าการเกษตร นางละอองดาว - งบประมาณ
ของเศรษฐกิจพอเพียง จ านวน 2 ไร่ 2. ชุดนิทรรศการ - วงบ่อ แก้วเขียว สนับสนุนจากภาคี

- พื้นที่ส าหรับฟังการบรรยาย 2. สระน้ า 3. พื้นที่ปฏิบัติจริง - ท่อประปา เครือข่าย

รองรับผู้เข้าอบรมได้ประมาณ 4. คลิปวีดีโอ - สายยาง

40 - 50 คน

- ชุดนิทรรศการ

แผนที่ สถานที่จัดกิจกรรมการจัดการ กษาต่อเนื่อง

สถานที่ ณ ศูนย์เรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษ ีใหม่ต าบลหนองตูม
หมู่ 1 ต าบลหนองตูม อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย
แผนที่ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)
โทร 062-8281595 (นางณัฐชานันท์ สุขจ่าง ผู้ประสานงาน)
หมู่ที่ 1 ต าบลหนองตูม อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อซีเมนต์

กศน.ต าบลหนองตูม : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
ี่
(หรืออาจใช้จากแผนท google map)
.





























ก น.ต าบลหนองตูม






ูนย์เ รษ กิจพอเพียง
หมู่ที่ 1
สถานที่จัดกิจกรรม
โรงพยาบาล

ส่งเสริมสุขภาพต าบล
หนองตูม

วิเคราะห์ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเ รษ กิจพอเพียง (2 เงื่อนไข 3 หลักการ 4 มิติ)
เรื่อง การเลี้ยงหอยขมในวงบ่อ

ความรู้ คุณธรรม
เราต้องใช้ความรู้ในการเตรียมงานอะไรบ้าง เพื่อให้มีความรอบรู้และ เราคิดว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องจ าเป็นต้องมีคุณธรรมใดบ้างที่จะท าให้
รอบคอบ ในการท างานให้ประสบผลส าเร็จ การด าเนินงานประสบความส าเร็จ
- ใช้ความรู้อะไรบ้างในการเตรียมงานเพื่อให้มีความรู้ความ - คิดว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องจ าเป็นคุณธรรมใดบ้างที่จะท าให้
รอบครอบในการท างานให้ส าเร็จ การด าเนินงานประสบความส าเร็จ
- ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับหอยขม - ความอดทน

- การเลือกพันธุ์หอยขม - ความประหยัด
- การอนุบาลลูกหอยขม - ความขยัน
- การเลี้ยงหอยขมในบ่อ

- โรคและวิธีการป้องกัน
- ช่องทางการจ าหน่าย/ตลาด
พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี

เราค าน งถ งความเหมาะสม/ความสอดคล้อง เรามุ่งหวังที่จะหวังให้เกิดอะไร-กับใคร- เราวางแผนด้วยความรอบคอบอย่างไรบ้าง
ความพอดีอะไรบ้าง อย่างไร และคาดว่าจะเกิดอย่างไร -มีการวางแผนหาสถานที่ที่จะเพาะพันธุ์หอยขม
-การเลือกจ านวนแม่พันธุ์ ต่อการเพาะ เพราะเหตใดจ งจะเกิดผลเช่นนั้น เพื่อให้ประสบความส าเร็จ
ุ
-การเลือกขนาดของบ่อ -เพื่อใช้บริโภคภายในครัวเรือน -มีการวางแผนเลือกแม่พันธุ์หอยขม
-สถานที่ ที่เหมาะสมกับการเพาะพันธุ์หอยขม -เพื่อเป็นรายได้เสริมของครอบครัว -มีการวางแผนก าหนดระยะเวลาในการเลี้ยงหอย
-เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ในการเพาะพันธ ุ์ ขม

หอยขม

วิเคราะห์ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นจากการท ากิจกรรมนี้ ว่าจะส่งผลให้ชีวิตของตนเองและบุคคลที่เกี่ยวข้อง/หน่วยงาน/ชุมชน เกิด
ความสมดุลและพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงใน 4 มิติด้านใด และอย่างไร

ด้านวัตถุ / เ รษ กิจ : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยมนุษย์สร้างขึ้น ด้านสังคม : ความเป็นสากล เป็นความสัมพันธ์ของคนกับคนในปัจจุบัน

- ประหยัด / การศึกษา / สาธารณสุข
- ลดรายจ่าย/เพิ่มรายได้ - มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน
- การบริหารจัดการภายในครัวเรือน เหลือจากบริโภคไปจ าหน่าย - มีความสามัคคีภายในครอบครัว
- การใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่น - เป็นแหล่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชน


สมดุลและพร้อมรับการ

ด้านวัฒนธรรม : เชื่อมโยงจากอดีตสู่ปัจจุบัน เปลี่ยนแปลงใน 4 มิติ
ด้านสิ่งแวดล้อม : เป็นสิ่งที่จับต้องได้
และส่งผลหรือมีความส าคัญต่ออนาคตที่มีคุณค่า โดยเกิดจากธรรมชาติ ดิน น้ า ป่า อากาศ รวมเรื่อง

ต่อการสืบสานอนุรักษ์ / เอกลักษณ์เฉพาะพื้นท ี่ ขยะเพราะมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
-เรียนรู้การเพาะพันธุ์หอยขมจากภูมิปัญญาท้องถิ่น -บริเวณบ่อเพาะพันธุ์หอยขมสะอาด และปลอดภัย
-น าไปประกอบเป็นอาหารประจ าพื้นบ้าน

คณะผู้จัดท ำ




ที่ปรึกษำ


1. นายประกอบ โพธิ์ราม ผู้อ านวยการ ส านักงาน กศน. จังหวัดสุโขทัย
2. นายพงค์แสนชัย อิสระไพจิตร์ ผู้อ านวยการ กศน. อ าเภอกงไกรลาศ

3. ดร.ศรีโสภา มีเจริญ ผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม




ผู้เรียบเรียง

1. นางณัฐชานันท์ สุขจ่าง ครู กศน.ต าบลหนองตูม

2. นางสาวละอองดาว แก้วเขียว เกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
3. นายพรชัย แสงสว่าง ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

4. นายสมาน เพียรชัย ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

5. นายยวน โพธิ์บุญ ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
6. นางสายรุ้ง ไม้กร่าง ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลหนองตูม

ั
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยอ าเภอกงไกรลาศ
ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย
เอกสารทางวิชาการเลขที่ 10/2563