การแปรรูปกล้วย

หลักสูตรท้องถิ่น







เรื่อง การแปรรูปกล้วย








ศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพียงชุมชน


Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC)

หมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย

































การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลไกรนอก

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทัย

ค ำน ำ


การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลไกรนอกได้ด าเนินการจัดท าหลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง
ึ
การแปรรูปกล้วย เพอใช้ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านการเกษตรของศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพยง”
ื่
ี
ในชุมชน Sufficiency Economy Community Learning Centre (SECLC) หมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก อาเภอกง

ไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการพฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ตามหลักปรัชญาของ เศรษฐกิจ
ั
พอเพียง และสามารถน าความรู้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้อย่างดียิ่ง

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของศูนย์เรียนรู้
เศรษฐกิจพอเพยงชุมชน ด้านการศึกษา และหากมีข้อเสนอแนะประการใด ในเอกสารหลักสูตรท้องถิ่นเล่มนี้
ี
การศึกษานอกระบบและการศกษาตามอัธยาศัยต าบลไกรนอก จะน าไปพัฒนาต่อไป
ึ


กศน.ต าบลไกรนอก

ึ
ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ
9 มิถุนายน 2563

สารบัญ


หน้า


ค าน า
สารบัญ
ค าแนะน าการใช้หลักสูตรท้องถิ่น 1

โครงสร้างหลักสูตรท้องถิ่น 2
- สาระส าคัญ 2
- ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง 2

- ขอบข่ายเนื้อหา 2

- กิจกรรมการเรียนรู้ 2
- โครงสร้างเนื้อหาหลักสูตร 3

- การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ 3

- การวัดและประเมินผล 3
- เนื้อหาหลักสูตร 6

เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย
เรื่องที่ 2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย

เรื่องที่ 3 การแปรรูปกล้วย
เรื่องที่ 4 การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย

เรื่องที่ 5 การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย

บรรณานุกรม
ภาคผนวก
คณะผู้จัดท า

1


ค ำแนะน ำกำรใช้หลักสูตรท้องถิ่น


หลักสูตรท้องถิ่น เรื่องการแปรรูปกล้วย ของศูนย์เรียนรู้ เศรษฐกิจพอเพยงชุมชนหมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก
ี

อาเภอกงไกรลาส จังหวัดสุโขทัย เป็นหลักสูตรที่สอดคล้องกับการด าเนินชีวิตจริงและมุ่งเน้นการเรียนรู้อย่าง
บูรณาการ ไม่แยกส่วนของกระบวนการเรียนรู้ โดยผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกร

ต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความ

สะดวกในการเรียนรู้ให้แกผู้เรียน อันจะน าไปสู่การคิดเป็น ท าเป็น และสามารถน าไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวัน
่
ตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจพอเพียง” รายละเอียดดังนี้

1. หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง กำรแปรรูปกล้วย ประกอบด้วย
เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย
เรื่องที่ 2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย

เรื่องที่ 3 การแปรรูปกล้วย

์
เรื่องที่ 4 การบรรจุภัณฑของการแปรรูปกล้วย
เรื่องที่ 5 การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย

2. ระยะเวลำในกำรศึกษำ จ ำนวน 6 ชั่วโมง
3. วิธีกำรศึกษำ

3.1 ท าแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน เพอตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจในหลักสูตร
ื่
ท้องถิ่น เรื่องการแปรรูปกล้วย นี้เพียงใด

3.2 ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
จะเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออ านวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน

ิ่
3.3 นอกจากศึกษาจากหลักสูตรท้องถิ่นแล้วผู้เรียนควรหาความรู้เพมเติมจากแหล่งการเรียนรู้
อื่น ๆ โดย แหล่งเรียนรู้ที่มีอยู่ในอ าเภอ ห้องสมุดประชาชน และทางเว๊ปไซต์ต่าง ๆ (คลิปการแปรรูปกล้วย)

2


โครงสร้ำงหลักสูตรท้องถิ่น


สำระส ำคัญ
การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องการแปรรูปกล้วย เป็นการจัดกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้บูรณาการ
ทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้ โดยมี เกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) เป็น

ผู้ถ่ายทอดความรู้ โดยให้ผู้เรียนได้ฝึกปฏิบัติด้วยตนเองจนส าเร็จ และสามารถน าความรู้ที่ได้ไปปรับใช้ในวิถีชีวิตที่

เหมาะสมกับตนเองและครอบครัวได้ ตามหลักปรัชญาของ“เศรษฐกิจพอเพียง”


ผลกำรเรียนรู้ที่คำดหวัง
1. เพื่อให้ผู้เรียน
2. เพื่อให้ผู้เรียน

3. เพื่อให้เรียน

ขอบข่ำยเนื้อหำ
เรื่องที่ 1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย

1.1 ศึกษาคุณสมบัติของกล้วยแต่ละชนิด
1.2 ศึกษาวิธีการแปรรูปกล้วยแต่ละชนิด

เรื่องที่ 2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย
2.1 ประโยชน์ของกล้วยแต่ละชนิด

2.2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย

เรื่องที่ 3 การแปรรูปกล้วย
3.1 การท ากล้วยฉาบ

3.2 การท ากล้วยอบเนย
3.3 การท ากล้วยตาก

เรื่องที่ 4 การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย

4.1 การออกแบบบรรจุภัณฑ ์
4.2 การสร้างบรรจุภัณฑ ์

เรื่องที่ 5 การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย




กิจกรรมกำรเรียนรู้
ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมกระบวนการเรียนรู้ด้วยตนเอง และเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer) จะเป็นผู้

ถ่ายทอดความรู้ ให้ค าแนะน าให้ค าปรึกษา และช่วยเหลืออานวยความสะดวกในการเรียนรู้ให้แก่ผู้เรียน

ั
อนจะน าไปสู่การคิดเป็น ท าเป็น และสามารถน าไปปรับใช้ในวิถีชีวิตประจ าวันตามหลักปรัชญาของ “เศรษฐกิจ
พอเพียง”

3


โครงสร้ำงเนื้อหำหลักสูตร
ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย เห็นประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย

สามารถแปรรูปกล้วยเป็นผลิตภัณฑ์จากกล้วยได้ มีความรู้ความเข้าใจเรื่องการบรรจุภัณฑ์ของกล้วยที่แปรรูป
สามารถจัดการการตลาดและการจ าหน่ายผลิตภัณฑ์การแปรรูปกล้วยเพื่อสร้างรายได้ให้กับตนเองได้



จ ำนวน
ที่ เรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหำ
ชั่วโมง
1 ความรู้เบื้องต้น 1.ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 1.ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย 30 นาที

เกี่ยวกับการแปรรูป เกี่ยวกับการแปรรูปกล้วยได้ 1.ศึกษาคุณสมบัติของกล้วยแต่ละชนิด

กล้วย 2.ศึกษาวิธีการแปรรูปกล้วยแต่ละชนิด
2 ประโยชน์ของการแปร ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 2.ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย 30 นาที

รูปกล้วย เกี่ยวกับประโยชน์ของการแปร 2.1 ประโยชน์ของกล้วยแต่ละชนิด

รูปกล้วย 2.2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย


3 การแปรรูปกล้วย ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจและ 3.การแปรรูปกล้วย 2 ชั่วโมง

มีทักษะในการแปรรูปกล้วย 3.1 การท ากล้วยฉาบ
3.2 การท ากล้วยอบเนย

3.3 การท ากล้วยตาก
4 การบรรจุภัณฑ์ของ ผู้เรียนสามารถออกแบบบรรจุ การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย 2 ชั่วโมง

การแปรรูปกล้วย ภัณฑ์การแปรรูปกล้วยได้ 4.1 การออกแบบบรรจุภัณฑ ์

4.2 การสร้างบรรจุภัณฑ ์
5. การจัดการการตลาด ผู้เรียนสามารถวางแผน การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย 1 ชั่วโมง

และการจ าหน่าย การตลาดให้กับผลิตภัณฑ์ได้


กำรจัดประสบกำรณ์กำรเรียนรู้
ควรจัดในลักษณะของการบูรณาการทักษะต่าง ๆ ไปพร้อมกับการสร้างสถานการณ์ในการเรียนรู้ เพอ
ื่
ั
ื่
ฝึกให้ผู้เรียนได้ศึกษาคุณธรรมเพอพฒนาสังคมไทยและมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้ด้วยตนเองที่ท าให้การเรียนรู้ด้วย
ตนเองประสบความส าเร็จ และน าความรู้ไปใช้ในวิถีชีวิตให้เหมาะสมกับตนเอง และชุมชน สังคม หลักปรัชญาของ
“เศรษฐกิจพอเพียง”


กำรวัดและประเมินผล
ใช้การประเมินจากการท าแบบทดสอบ สังเกตจากการปฏิบัติ และสภาพจริงของผู้เรียนที่แสดงออก

4


แบบทดสอบก่อนเรียน -หลังเรียน
ค าชี้แจง ให้นักเรียนท าเครื่อง X ค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียวในกระดาษค าตอบ

1.วิธีแรกที่มนุษย์น ามาใช้ในการถนอมอาหาร คือวิธีใด
ก. การรมควัน

ข. การท าให้แห้ง

ค. การใช้สารเคมี
ง. การใช้ความเย็น

2.สิ่งที่ควรค านึงถึงมากที่สุดก่อนการบริโภคอาหารคืออะไร

ก. รสชาติ
ข.ความชอบ

ค.ราคาถูกมีของแถม

ง.ความสะอาดและคุณค่าทางอาหาร
3.ข้อใดคือคุณสมบัติของกล้วยน้ าว้า

ก. มีแคลเซียมสูง
ข. ช่วยในเรื่องการขับถ่าย

ค. ช่วยให้อยากอาหาร
ื
้
ง. ช่วยแก้ท้องอดท้องเฟอ
4. กล้วยดิบสามารถน ามาแปรรูปเป็นสิ่งใด

ก. ท ากล้วยฉาบ
ข. การท ากล้วยตาก

ค. การท ากล้วยปิ้ง

ง. การท าขนมกล้วย
5. ถ้าเรามีกล้วยสุกมากและมีแดดแรงมา เราควรแปรรูปกล้วยด้วยวิธีใด

ก. ท ากล้วยปิ้งน้ าผึ้ง

ข. ท ากล้วยตาก
ค. ท ากล้วยอบ

ง. ท ากล้วยม้วน
6 ข้อใดเป็นวิธีการถนอมอาหาร อันเกิดจากภูมิปัญญาไทย

ก. การท าเนย

ข. การท าไอศกรีม
ค. การท าโยเกิรต์นม

ง. การท าปลาแห้ง

5


7. ข้อใดไม่ ใช่ การใช้ เทคโนโลยีแบบชาวบ้านในการผลิตถนอมอาหารในท้องถิ่น

ก.น้ าตาล
ข.อาหารแห้ง

ค.ผลิตภัณฑ์ อาหารกึ่งส าเร็จรูป

ง.อาหารหมักดองที่แปรรูปจากผักและผลไม้
8. สิ่งส าคัญในการแปรรูปกล้วยคือ

ก. กล้วย
ข. น้ ามัน

ค. คนท า

ง. วิธีการท า
9.การคัดเลือกกล้วยในการแปรรูปกล้วยทุกครั้งมีผลดีอย่างไร

ก. ท าให้รู้ว่ากล้วยนั้นควรแปรรูปเป็นอะไร
ข. จะได้กล้วยที่เหมาะกับการแปรรูป

ค. รู้วิธีการท าแปรรูปกล้วย

ง. รู้วิธีการถนอมกล้วย
10.สิ่งส าคัญในการแปรรูปกล้วยคือ

ก. ชนิดของกล้วย

ข. ขนาดของผลกล้วย
ค. ความสุก ดิบของกล้วย

ง. ถูกทุกข้อ




เฉลยแบบทดสอบ
1.ข 2.ง 3.ก 4.ก 5.ข

6.ง 7.ค 8.ก 9.ก 10.ง

6


เนื้อหำหลักสูตร


เรื่องที่ 1 ควำมรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกำรแปรรูปกล้วย
ศึกษาคุณสมบัติของกล้วยแต่ละชนิด

ื
กล้วยเป็นพชล้มลุกที่คนไทยรู้จักกันดี มัก
ปลูกกันแพร่หลายทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย
เนื่องจากมีสภาพภูมิอากาศที่เหมาะสม ปลูกง่าย ให้

ผลผลิตเร็วและสามารถน าทุกส่วนของกล้วยมาใช้ประโยชน์ได้ตั้งแต่ใบ กาบ หัวปลี และผล (ดวงจันทร์, 2557)

ิ
ทั้งในรูปของอาหาร ไม่ใช่อาหาร พธีกรรมต่างๆ ในชีวิตประจ าวัน และใช้เป็นยารักษาโรค ปัจจุบันกล้วยที่นิยม
ปลูกเพอเป็นการค้าในประเทศไทย มีอยู่ 3 ชนิด คือ กล้วยน้ าว้า กล้วยไข่ และกล้วยหอมโดยกล้วยแต่ละชนิดจะ
ื่
ุ
อดมไปด้วยคุณค่าทางโภชนาการ หากรับประทานเป็นประจ าจะส่งผลให้เกิดประโยชน์ต่อร่างกาย ทั้งนี้ นอกจาก
การรับประทานผลสุกของกล้วยหรือน ามาประกอบอาหารแล้ว ยังสามารถน ามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น
กล้วยฉาบ กล้วยตาก กล้วยอบเนย ทอฟฟี่ แป้งกล้วย และกล้วยในน้ าเชื่อมบรรจุกระป๋อง เป็นต้น เพื่อช่วยป้องกน
ั
กล้วยสดล้นตลาด ท าให้สามารถยกระดับราคาผลผลิตไม่ให้ตกต่ า ช่วยยืดอายุการเก็บรักษา ส่งเสริมให้

ผู้ประกอบการสร้างผลิตภัณฑ์ชนิดใหม่ๆ ที่มีคุณภาพออกสู่ตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศส่งผลให้สามารถ
เพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร และสร้างรายได้มูลค่าสูงให้กับประเทศ (สุธิดา, 2548)

ั
ั
้
กล้วยน้ ำวำ (Cultivated banana[2]) เป็นกล้วยพนธุ์หนึ่ง พฒนามาจากลูกผสมระหว่างกล้วยป่ากับ
กล้วยตานี บริโภคกันอย่างแพร่หลาย ปลูกง่าย รสชาติดี ส าหรับกล้วยน้ าว้าแบ่งออกเป็น 3 ชนิด ตามสีของเนื้อ
คือ น้ าว้าแดง น้ าว้าขาว และน้ าว้าเหลือง คนไทยรับประทานกล้วยน้ าว้าทั้งผลสด ต้ม ปิ้ง และน ามาประกอบ

อาหาร นอกจากนี้ยังมีกล้วยน้ าว้าด า ซึ่งเปลือกมีสีครั่งปนด า แต่เนื้อมีสีขาว รสชาติอร่อยคล้ายกล้วยน้ าว้าขาว
ส าหรับกล้วยตีบเหมาะที่จะรับประทานผลสด เพราะเมื่อน าไปย่าง หรือต้มจะมีรสฝาด

ื้
กล้วยน้ ำวำมีชื่อพนเมืองอนเช่น กล้วยน้ าว้าเหลือง กล้วยใต้ หรือ กล้วยออง เดิมจัดเป็นชนิด Musa
้
่
ื่
sapientum คุณค่าทางอาหารและยา
กล้วยน้ ำวำเมื่อเทียบกับกล้วยหอมและกล้วยไข่ กล้วยน้ าว้าจะให้พลังงานมากที่สุด กล้วยน้ าว้าห่ามและ
้
สุกมีธาตุเหล็กในปริมาณสูง ช่วยสร้างเม็ดเลือดแดง ป้องกันโรคโลหิตจาง มีแคลเซียม ฟอสฟอรัส และวิตามินซี
ั
ช่วยบ ารุงกระดูก ฟน และเหงือกให้แข็งแรง ช่วยให้ผิวพรรณดี มีเบต้าแคโรทีน ไนอาซีนและใยอาหาร ช่วยให้
ั
ระบบขับถ่ายคล่องขึ้น กินกล้วยน้ าว้าสุก จะช่วยระบายท้องและสามารถรักษาโรคเลือดออกตามไรฟนในเด็กเล็ก
ได้ ช่วยลดอาการเจ็บคอ เจ็บหน้าอกที่มีอาการไอแห้งร่วมด้วย โดยกินวันละ 4-6 ลูก แบ่งกินกี่ครั้ง ก็ได้ กินกล้วย
ก่อนแปรงฟนทุกวันจะท าให้ไม่มีกลิ่นปาก และผิวพรรณดี เห็นผลได้ใน 1 สัปดาห์ กล้วยน้ าว้าดิบและห่ามมีสาร
ั
แทนนิน เพคตินมีฤทธิ์ฝาดสมาน รักษา อาการท้องเสียที่ไม่รุนแรงได้ โดยกินครั้งละครึ่งผล หรือ 1 ผล อาการ

ท้องเสียจะทุเลาลง นอกจากนี้จากการศึกษาวิจัยยังพบว่า มีผลในการรักษาโรคกระเพาะได้อีกด้วย

7


คุณค่ำทำงโภชนำกำรของกล้วยน้ ำว้ำ
น้ า 75.7 กรัม

พลังงาน 85 แคลอรี่
โปรตีน 1.1 กรัม

ไขมัน 0.2 กรัม

คาร์โบไฮเดรต 22.2 กรัม
เถ้า 0.8 กรัม

แคลเซียม (Ca) 8.0 กรัม

เหล็ก (Fe) 0.7 มิลลิกรัม
โพแทสเซียม (K) 370 มิลลิกรัม

แมกนีเซียม (Mg) 33 มิลิกรัม

วิตามินเอ 190 IU
วิตามินซี 10 มิลลิกรัม

ไทอามีน (Thiamine) 0.05 มิลลิกรัม
ไรโบฟลาวิน (Riboflavin) 0.06 มิลลิกรัม

ไนอาซีน (Niacin) 0.7 มิลลิกรัม[5]


กล้วยไข่ เป็นชื่อของผลไม้ชนิดหนึ่งที่อยู่ในตระกูลกล้วย (Musaceae) โดยมีชื่อสามัญว่า Pisang Mas

้
กล้วยชนิดนี้สามารถปลูกได้ทุกภาคของประเทศไทย ถือว่าเป็นพืชเศรษฐกิจส าคัญอย่างหนึ่งที่สามารถน ารายได้เขา
ประเทศได้

กล้วยไข่เป็นสินค้าขึ้นชื่อของจังหวัดก าแพงเพชร นิยมรับประทานกับกระยาสารท กล้วยไข่ปลูกกันมากใน

ี
จังหวัดก าแพงเพชร จากงานวิจัยของส านักโภชนาการ กรมอนามัย พบว่า มีประโยชน์สูง โดยมีวิตามินอ เบตาแค
ิ
ั
โรทีน และวิตามีนซี ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอสระที่เป็นสาเหตุของโรคมะเร็ง หรือท าให้เกิดการอกเสบ การท าลาย
เนื้อเยื่อ รวมทั้งโรคตาต้อกระจกได้ ผลการวิจัยพบว่าในกล้วยไข่ 1 ผล ซึ่งมีน้ าหนักประมาณ 40 กรัม มีเบตาแคโร

ทีน 108 ไมโครกรัม มีวิตามินอี 0.19 มิลลิกรัม วิตามินซี 4 มิลลิกรัม และให้พลังงาน 44 กิโลแคลอรี่ ในการกินนั้น
แนะน าให้กินกล้วยไข่แทนข้าวได้ 2 ผล เด็กกินได้ 1-2 ผล จะต้องลดปริมาณข้าวลง เพราะกล้วยไข่ 2 ผลเท่า

ี
กับข้าว 1 ทัพพ หากแปรรูปท าเป็นกล้วยไข่อบแห้ง จะต้องไม่ใส่น้ าตาล หากน าไปทอดให้ระวังเรื่องน้ ามัน ส่วน
การเชื่อมต้องระวังเรื่องความหวาน โดยเด็กสามารถกินกล้วยฉาบแทนขนมกรุบกรอบได้ เพราะมีประโยชน์

มากกว่า

ิ่
กล้วยไข่เป็นผลไม้ส่งออกที่ส าคัญของประเทศไทย มีปริมาณ และมูลค่าการส่งออกเพมขึ้นทุกปี ข้อมูลจาก
ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตรในปี พ.ศ. 2550 รายงานว่ามีปริมาณการส่งออก 15,000 ตัน มูลค่า 100 ล้านบาท

แต่ข้อมูลที่ได้รับฟงจากผู้ส่งออกมีปริมาณสูงกว่าทางราชการประมาณ 2-3 เท่า และมูลค่าการส่งออกนับพนล้าน
ั
ั
ื
่
บาท ท านองเดียวกับพื้นที่ปลูกกล้วยไข่ ซึ่งยังไม่ทราบแน่ชัด เพราะกล้วยไขมีปลูกทงเป็นพชเชิงเดี่ยวและปลูกแซม
ั้
ในสวนผลไม้ ข้อมูลในปี พ.ศ. 2546 รายงานว่ามีพนที่ปลูก 75,177 ไร่ แต่ปัจจุบันพนที่ปลูกกล้วยไข่มีการ
ื้
ื้

8


เปลี่ยนแปลงไปมาก แหล่งปลูกกล้วยไข่เชิงเดี่ยว เช่น จังหวัดก าแพงเพชร ตาก นครสวรรค์ ลดพื้นที่ปลูกลง เพราะ

ี
ปัญหาลมพายุท าให้ผลผลิตเสียหาย ขณะเดียวกันก็มพืชอื่นที่มีราคาดีเช่น อ้อย มันส าปะหลัง และข้าวโพด จึงได้มี
ื้
การน ามาปลูกแทน ท าให้พนที่ปลูกกล้วยไข่ลดลง ตรงกันข้ามกับในภาคตะวันออกนั้นได้มีการขยายพนที่ปลูก
ื้
เพิ่มขึ้น เช่น ที่จังหวัดจันทบุรี ระยอง และตราด ปลูกแซมในสวนผลไม้ ท าให้ลดปัญหาการโค่นล้มจากลมพายุ ทาง

ภาคใต้มีการปลูกมากที่จังหวัดชุมพร ซึ่งสามารถผลิตกล้วยไข่ออกสู่
ตลาดได้ตลอดทั้งปี

ั
กล้วยหอม เป็นไม้ล้มลุกชนิดหนึ่ง มีอยู่หลากหลายสายพนธุ์
เช่น กล้วยหอมจันท์ กล้วยหอมทอง กล้วยหอมเขียว โดยกล้วยหอม

เขียวหรือกล้วยหอมคาเวนดิชเป็นกล้วยหอมที่นิยมปลูกกันโดยทั่วไป[1]

ุ
จัดเป็นผลไม้ที่อดมไปด้วยคุณค่าสารอาหารครบถ้วนตามหลักทาง
โภชนาการ เช่น มีวิตามิน ใยอาหารที่ช่วยในการขับถ่าย มีสารแทนนิน

ซึ่งช่วยยับยั้งการเจริญของจุลินทรีย์ Escherichia coli เป็นต้น กล้วยหอมถูกจัดเป็นผลไม้เมืองร้อน สามารถปลูก
ได้เกือบทุกประเทศที่มีภูมิอากาศร้อนชื้นหลายแห่ง ส าหรับประเทศไทย สามารถปลูกกล้วยหอมได้ทั่วทุกภาค



ั่
ลักษณะทวไป
รำก รากกล้วยหอมเป็นแบบ adventitious root ที่แตกออกจากหน่อ ซึ่งหน่อจะแตกออกจากเหง้า

รากมีความยาวได้มากกว่า 5 เมตร ลึกลงดินได้ถึง 5 - 7.5 เมตร
ล าต้น มีล าต้นจริงเป็นหัวหรือเหง้าอยู่ใต้ดิน และมีล าต้นที่อยู่เหนือดินสูง 2.5 - 3.5 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง

มากกว่า 20 เซนติเมตร กาบล าต้นด้านนอกมีประด า ด้านในสีเขียวอ่อนและมีเส้นลายสีชมพ ู

ใบ เป็นใบเดี่ยว เป็นแบบขนาน ก้านใบมีร่องค่อนข้างกว้าง และมีปีก เส้นกลางใบสีเขียว ใบอาจยาวได้
มาก ถึง 3 เมตร

ดอก/ปลี ดอกหรือปลีจะแทงออกจากหยวกตรงกลางปลายยอด เมื่อแทงออกช่วงแรกจะตั้งตรง และ
ค่อยๆโค้งงอลงด้านล่าง ด้านบนสีแดงอมม่วง มีไข่ ด้านในสีแดงซีด บรรจุน้ าข้างใน

ผล กล้วยหอมติดผลเป็นเครือ เครือหนึ่งมี 4 - 6 หวี หวีหนึ่งมี 12 - 16 ผล กว้าง 3 - 4 เซนติเมตร ยาว

21 - 25 เซนติเมตร ปลายผลมีจุกเห็นชัดเปลือกบาง เมื่อสุกเปลี่ยนเป็นสีเหลืองทอง แต่ที่ปลายจุกจะมีสีเขียว แล้ว
เปลี่ยนสีภายหลัง เนื้อสีขาวขุ่น กลิ่นคาว รสหวานอุ่นฉ่ า

กำรปลูก ตามค าแนะน าของกรมส่งเสริมการเกษตรเป็นดังนี้

ื
การเตรียมดิน :ไถดะ 1 ครั้ง ตากดินแล้วไถพรวน 1-2 ครั้ง ให้ดินร่วนซุยจนหมดวัชพช ถ้ามียังวัชพชอยู่
ื
มากกว่าร้อยละ 20 ต้องไถพรวนใหม่
การเตรียมหลุมปลูก: ระยะปลูกระหว่างแถวและต้น 2x2 เมตร ขนาดหลุมปลูก ขนาด 30x30x30

เซนติเมตร รองก้นหลุมด้วยดินผสมปุ๋ยอินทรีย์ ด้วย 5 กิโลกรัมต่อหลุม

9


ั
การเตรียมพนธุ์และการปลูก: ใช้หน่อพนธุ์ที่สมบูรณ์
ั
ื
ปราศจากศัตรูพช หน่อยาว 25-35 เซนติเมตร มีใบแคบ 2-3 ใบ
ั
วางหน่อพนธุ์ที่ก้นหลุม จัดวางให้ด้านที่ติดต้นแม่อยู่ในทิศทาง
เดียวกัน เพื่อให้มีการออกดอกไปในทิศทางเดียวกัน และสะดวกใน

การดูแลรักษา กลบดินและกดดินบริเวณโคนต้นให้แน่น คลุมดิน
ด้วยฟางข้าวหรือหญ้าแห้ง และรดน้ าให้ชุ่ม

กำรปลูก จ าแนกการปลูกออกเป็น 4 แบบคือ
1) การปลูกโดยการไถยกร่อง ขนาดกว้างประมาณ 1

เมตร เหมาะส าหรับพนที่ลุ่มลักษณะเป็นที่นามาก่อน โดยจะปลูก
ื้
กล้วยบนร่องดังกล่าว
2) การปลูกโดยการไถยกร่องแต่ปลูกกล้วยในร่อง และให้

ื้
น้ าโดยการปล่อยน้ าไหลไปตามร่องที่ปลูกกล้วยเหมาส าหรับพนที่
ราบและมีความลาดเอียงเล็กน้อย

ื้
3) การปลูกโดยไม่ยกร่อง เหมาะส าหรับพนที่ไร่ที่ไม่มีน้ าขังในฤดูฝน เช่นที่ราบ ที่เชิงเขา 4) การปลูกโดย
การขุดร่องน้ า เหมาะส าหรับพื้นที่ลุ่มน้ ามีน้ าขังตลอดปี มีระบบชลประทานเพียงพอ และลักษณะดินเป็นดินเหนียว
เพราะดินทรายอาจท าให้เกิดการพังทลายของร่องน้ าได้ง่าย

กำรรดน้ ำ กล้วยเป็นพชที่ต้องการน้ าสม่ าเสมอ และขาดน้ าไม่ได้ การให้น้ าควรสังเกตหน้าดิน เมื่อดิน
ื
ี
แห้งก็ควรรดน้ า หากให้น้ าไม่เพยงพอจะท าให้ต้นกล้วยและผลผลิตที่ได้ไม่สมบูรณ์ หักล้มง่าย ซึ่งระบบการให้น้ า
พช แบ่งออกเป็น 4 รูปแบบดังนี้ 1) ระบบสปริงเกอร์....ดีที่สุด 2) ระบบน้ าท่วมร่อง(น้ าไหลไปตามร่อง) 3) ระบบ
ื
น้ าหยด 4) ใช้เรือรดน้ า

กำรดูแล
การให้น้ า : ต้องให้น้ าอย่างสม่ าเสมอตลอดฤดูปลูก ในฤดูฝนไม่จ าเป็นต้องให้น้ าหากฝนตกสม่ าเสมอ แต่
หากฝนทิ้งช่วงจนหน้าดินแห้ง ควรสูบน้ าเข้าแปลงเป็นระยะๆ ในหน้าแล้ง ต้องสูบน้ าเข้าแปลงอย่างสม่ าเสมอ

การให้ปุ๋ย:ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 1 และ 2 เมื่อกล้วยหอมอายุ 1 และ 3 เดือน ด้วยสูตร 20-10-10 หรือ 15-15-15 หรือสูตร

ั
ใกล้เคียงอตรา 125-250 กรัมต่อต้นต่อครั้ง ใส่ปุ๋ยครั้งที่ 3 และ 4 เมื่ออายุ 5 และ 7 เดือน ด้วยสูตร 13-13-21
หรือสูตรใกล้เคียง อัตรา 125-250 กรัมต่อต้นต่อครั้ง ใส่ปุ๋ยอินทรีย์ (ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก) ปีละ 1-2 ครั้ง

การแต่งหน่อ: หลังจากปลูกกล้วยประมาณ 5 เดือน ให้แต่งหน่อ เพื่อให้ต้นแม่มีความสมบูรณ์

ื่
การค้ ายันต้น: ต้องใช้ไม้ค้ ายันหรือดามกล้วยทุกต้น ที่ออกปลีแล้ว เพอป้องกันล าต้นหักล้ม และตรวจดูการค้ ายัน
ให้อยู่ในสภาพที่มั่นคงแข็งแรง

การหุ้มเครือ และตัดใบธง: การหุ้มเครือกระท าหลังจากตัดปลีไม่เกิน 15 วัน เพอให้ผิวกล้วยสวย และ
ื่
้
ป้องกันแมลงท าลายด้วยถุงพลาสติกสีฟา แบบเปิดด้านล่าง โดยหุ้มทั้งเครือ และหุ้มทุกเครือ ส่วนการตัดใบธง ตัด
เมื่อใบธงเริ่มหักก่อนที่จะเสียดสีกับผิวกล้วย

10


กำรขยำยพันธุ์
เนื่องจากกล้วยหอมเป็นพืชที่ปลูกได้ง่ายพบกระจายอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศไทย เหมาะกับดินที่ร่วนซุย

ั
และดินเหนียวที่อุ้มน้ าได้ดี สามารถขยายพันธุ์ด้วยหน่อหรือเหง้า แต่มีข้อจ ากัดว่ากล้วยหอมไม่ชอบดินที่มีน้ าขง
ประโยชน์

กล้วยหอมสามารถใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง เช่น
ส่วนที่ใช้เป็นยา : ผล ราก ยางกล้วยจากใบ เปลือกกล้วยหอม

ผล ขับปัสสาวะ ยางกล้วยจากใบ ใช้ห้ามเลือด

ผลดิบ ช่วยแก้โรคท้องเสีย สมานแผลในกระเพาะอาหาร
ผลสุก ใช้เป็นอาหาร กระตุ้นให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลาย

ุ
อารมณ์สดใสและมีความสุข เป็นยาระบายส าหรับผู้ที่มีอจจาระแข็ง
ช่วยทุเลาอาการปวดท้อง ก่อนหรือขณะมีประจ าเดือนได้ สามารถกระตุ้นความตื่นตัวให้กับสมองได้ หรือแม้กระทั่ง
ช่วยทุเลาจากอาการเมาค้างเนื่องจากการดื่มสุรา ของมึนเมา นอกจากนี้การกินกล้วยหอม 1-2 ค า ระหว่างมื้อเช้า

เที่ยงหรือเย็น ยังทุเลาอาการแพ้ท้องได้

ผลสุก ใช้เป็นอาหาร กินแล้วท าให้อิ่มอร่อยได้
รำก ใช้ต้มน้ าแล้วดื่มเพื่อบรรเทาอาการปวดฟัน

เปลือกกล้วยหอม สามารถลดอาการคันหรือบวม จากบริเวณที่ถูกยุงกัดได้ โดยใช้เปลือกด้านใน หรือ
การน าเปลือกกล้วยหอมมาด้มน้ าดื่ม พบว่าสามารถช่วยลดอาการซึมเศร้าได้ นอกจากนี้ พบว่า หากเราใช้ด้านใน

ของเปลือกกล้วยหอมสุก ถูเบาๆ บริเวณที่มีรอยหยาบกร้าน ทิ้งไว้ประมาณ 15 นาที จากนั้นล้างออกด้วยน้ า

สะอาดตามปกติ จะท าให้ผิวนุ่มชุ่มชื่นขึ้น รอยหยาบกร้านจางหายไป
ส่วนที่ใช้ในงำนฝีมือ ห่ออำหำร เลี้ยงสัตว์ : ล ำต้น ใบ

ล ำต้น ใช้เป็นฐานกระทง หรือใช้หั่นเลี้ยงสัตว์
ใบ ใช้ห่ออาหารจะท าให้อาหารคล้ าด า ไม่น่ารับประทาน

ส่วนที่ใช้ด้ำนกำรเกษตร : เปลือกกล้วยหอม
น าเปลือกกล้วยหอมวางไว้รอบๆ โคนต้นกุหลาบ แล้วโกยดินทับประมาณ 1 นิ้ว จะช่วยให้กุหลาบแตกกิ่ง

เร็วขึ้น

การส่งออกกล้วยหอม ประเทศไทยมีการส่งออกกล้วยหอมไปยังประเทศต่าง ๆ มากมาย เช่น ฮ่องกง
สิงคโปร์ ญี่ปุ่น เนเธอร์แลนด์ สวิตเซอร์แลนด์


ศึกษำวิธีกำรแปรรูปกล้วยแต่ละชนิด
การแปรรูปกล้วย

เทคโนโลยีการแปรรูปกล้วยทั้งด้านอาหาร/ไม่ใช่อาหาร อาจสรุปได้ ดังนี้

1. การอบ/ตาก เป็นการใช้เทคโนโลยีการตากแห้ง/อบแห้ง อณหภูมิที่ใช้ไม่เกิน 70 เป็นการระเหยน ้า
ุ
ออกน ้าตาลในกล้วยจะเพิ่มขึ้น มีการบ่มในขั้นตอนสุดท้ายก่อนน า สู่ตลาด

11


ุ
2. การทอด เป็นการใช้เทคโนโลยีการระเหยน ้าออก โดยการทอดในน้ ามันที่ร้อนอณหภูมิที่ใช้ 160-180
หากเป็นกล้วยดิบมีส่วนประกอบเป็นแป้ง การทอดท า ให้แห้งและกรอบ เช่น กล้วยฉาบ หากเป็นชิ้นหนา จะกรอบ
นอกนุ่มใน เช่น กล้วยทอด

3. การปิ้ง เป็นการใช้ความร้อนต ่าโดยตรงในการปิ้ง ให้แป้งกล้วยสุกและร้อนระอ ภายในผิวนอกจะแห้ง
ุ
แข็ง และเนื้อในนุ่ม อุณหภูมิความร้อนที่ใช้ปิ้งจะสูงเกิน 100
4. การต้ม/นึ่ง กล้วยที่ห่ามจะน า ไปต้มในน ้าร้อน/น ้าเดือด หรือนึ่งด้วยไอน ้าจนสุก และ ลอกเปลือกออก

ได้ง่าย หากต้ม/นึ่งจนสุกจะใช้ท ากล้วยต้มผสมมะพร้าวคลุกน ้าตาล
5. การแปรรูปเชือกกล้วย จะใช้มือ/เครื่อง ฉีด/ดึง กาบกล้วยออกเป็นเส้นๆ ตามยาวรมด้วยก ามะถันแล้ว

ตาก/อบจนแห้งสนิท

6. การท า กระทงใบตอง จะเลือกใช้ใบกล้วยที่อ่อน-แกปานกลาง ที่มีสภาพสมบูรณ์มาท าความสะอาด อา
่
จอบ/นึ่ง/จุ่มในน ้าร้อน ให้เส้นใยอ่อนตัว แล้วพับเป็นกระทง


้
ี
้
กล้วยหอมทอง” ไมผลที่มควำมเชื่อในเรื่องควำมเป็นมงคล ถือเป็นผลไมเศรษฐกิจที่ส ำคัญ และเป็นที่
ต้องกำรของตลำดทั้งในและต่ำงประเทศอย่ำงมำก ด้วยเหตุนี้จึงมีกำรปลูกกันอย่ำงแพร่หลำย

อย่างที่ หมู่บ้านดอนทอง หมู่ที่ 4 ต าบลคลองใหม่ อาเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เป็นแหล่งรวมของ
ู่
ไม้ผลคุณภาพหลายชนิดที่มีชื่อเสียง ทั้งกล้วย ฝรั่ง ชมพ มะพร้าว และล าไย เรียกได้ว่าผลไม้ที่จังหวัดไหนเด่นดัง
ั
้
ถ้าได้น าพนธุ์มาปลูกที่สามพรานจะได้คุณภาพไม่แพจังหวัดเจ้าถิ่นเลย ขณะเดียวกัน การเป็นแหล่งรวมไม้ผลที่อยู่
ใกล้เมืองหลวง จึงมีลูกค้าเดินทางเข้าไปหาซื้อผลไม้เหล่านั้นยังถิ่นปลูก สร้างรายได้อย่างดีให้แก่ชาวบ้าน
ชาวบ้านในพนที่แห่งนี้ปลูกกล้วยหอมกันมาเป็นเวลาช้านาน ปลูกกันมากมายเรียกว่าเกือบจะทุกหลังคา
ื้
เรือน ด้วยความผูกพนกับกล้วยหอม แล้วเชื่อว่าถ้าปลูกกล้วยแล้ว “จะท าอะไรก็จะง่ายเหมือนกล้วย” จึงท าให้เกิด
ั
อาชีพปลูกกล้วยหอมทอง มีทั้งรายที่ปลูกเชิงการค้าอย่างมีคุณภาพส่งขายตามห้างดังและต่างประเทศ หรือบาง
รายปลูกส่งขายตามตลาดสดแถวบ้าน

น ำกล้วยหอมทองมำแปรรูป สร้ำงมูลค่ำ
ขณะเดียวกัน มีชาวบ้านกลุ่มหนึ่งเล็งเห็นถึงประโยชน์จากกล้วยหอมทองที่ขาดคุณภาพ ไม่เหมาะส่งขายเป็นผลจึง

น ามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์กล้วยในแบบต่างๆ และหนึ่งในนั้นได้เกิดเป็นที่มาของ “วิสาหกิจชุมชนกลุ่มอาชีพผลไม้
สดและผลผลิตเกษตรแปรรูปบ้านดอนทอง” ซึ่งเริ่มก่อตั้งในปี 2552 จากการริเริ่มความคิดของ

คุณวันดี ไพรรักษ์บุญ ในฐานะประธานกลุ่มในปัจจุบัน


กำรแปรรูปกล้วยน้ ำว้ำ
เทคโนโลยีการแปรรูปกล้วยทั้งด้านอาหาร/ไม่ใช่อาหาร อาจสรุปได้ ดังนี้


ุ
1. การอบ/ตาก เป็นการใช้เทคโนโลยีการตากแห้ง/อบแห้ง อณหภูมิที่ใช้ไม่เกิน 70 เป็นการระเหยน ้า
ออกน ้าตาลในกล้วยจะเพิ่มขึ้น มีการบ่มในขั้นตอนสุดท้ายก่อนน า สู่ตลาด
ี
ี
2. การทอด เป็นการใช้เทคโนโลยีการระเหยน ้าออก โดยการทอดในน้ ามันที่ร้อนอณหภูมิที่ใช้ 160-180
ุ
หากเป็นกล้วยดิบมีส่วนประกอบเป็นแป้ง การทอดท า ให้แห้งและกรอบ เช่น กล้วยฉาบ หากเป็นชิ้นหนา จะกรอบ
นอกนุ่มใน เช่น กล้วยทอด

12


ุ
3. การปิ้ง เป็นการใช้ความร้อนต ่าโดยตรงในการปิ้ง ให้แป้งกล้วยสุกและร้อนระอ ภายในผิวนอกจะแห้ง
แข็ง และเนื้อในนุ่ม อุณหภูมิความร้อนที่ใช้ปิ้งจะสูงเกิน 100
4. การต้ม/นึ่ง กล้วยที่ห่ามจะน า ไปต้มในน ้าร้อน/น ้าเดือด

หรือนึ่งด้วยไอน ้าจนสุก และ ลอกเปลือกออกได้ง่าย หากต้ม/นึ่งจนสุก

จะใช้ท ากล้วยต้มผสมมะพร้าวคลุกน ้าตาล
5. การแปรรูปเชือกกล้วย จะใช้มือ/เครื่อง ฉีด/ดึง กาบกล้วย

ออกเป็นเส้นๆ ตามยาวรมด้วยก ามะถันแล้วตาก/อบจนแห้งสนิท
6. การท า กระทงใบตอง จะเลือกใช้ใบกล้วยที่ออน-แก่ปานกลาง ที่มีสภาพสมบูรณ์มาท าความสะอาด อา
่
จอบ/นึ่ง/จุ่มในน ้าร้อน ให้เส้นใยอ่อนตัว แล้วพับเป็นกระทง อาจ รมก ามะถันแล้วตากให้แห้งสนิท

ช่องทำงกำรจ ำหน่ำย /กำรตลำด
ส ารวจตลาดแถวบ้าน หรือตลาดในแต่ละท้องที่ มีความต้องการกล้วยที่แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ หรือ

ในชุมชนที่มีการกล้วยที่แปรรูปแล้ว ซึ่งส ารวจตลาดได้ดังนี้

(1) ตลาดท้องถิ่น (จังหวัด) เป็นตลาดกลางการเกษตรอาเภอ โดยจะมีผู้ซื้อผู้ขายที่เกี่ยวข้องมาสั่งซื้อเพอ
ื่
น าไปจ าหน่ายต่อไป
(2) ตลาดภูมิภาค เป็นตลาดที่ตั้งอยู่ในเขตภูมิภาคต่างจังหวัด ที่ต้องการน าสินค้าไปอุปโภค-บริโภค ต่อไป

(3) ตลาดกรุงเทพมหานคร เป็นตลาดที่มีการตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพมหานคร ได้แก่ ตลาด อตก.
ตลาดสี่มุมเมือง ตลาดมหานาค ตลาดคลองเตย

(4) ตลาดต่างประเทศ เป็นตลาดที่อยู่ในต่างประเทศได้แก่ ตลาดประเทศญี่ปุ่นซึ่งสหกรณ์การเกษตร

ท่ายาง เป็นผู้ด าเนินการจัดส่งเองโดยการรวบรวมเฉพาะผลิตภัณฑ์กล้วยหอมทองปลอดสารพิษจากกลุ่มเกษตรกร
ิ
ผู้ผลิตกล้วยหอมทองปลอดสารพษซึ่งผ่านกระบวนการต่าง ๆ แล้วจัดส่งไปยังตลาดต่างประเทศ คือ สหกรณ์
ผู้บริโภคในประเทศญี่ปุ่น

(5) ตลาดขายตรง เป็นตลาดที่ได้รับความสนใจผลิตภัณฑ์การแปรรูปกล้วยของต าบล อ าเภอนั้นๆ
กำรขำยออนไลน์

ได้รับกำรอบรมโครงกำรดิจิทัล กับกศน.ต ำบลไกรนอก กลุ่ม OOCC

บรรณานุกรม


เกษตรอินทร์ ผสมผสาน ทฤษฏีใหม่ แบบพอเพียง http://www.eto.kasetorganic.coml

( 28 มีนาคม 2562)

จตุรงค์,ระพพงศ์และคณะ.(2550). การเปรียบเทียบความแตกต่างของสีที่ใช้เป็นกับดักแมลงในการปลูกกล้วย
ี
ระบบเกษตรผสมผสาน (Integrated Farming System) เป็นระบบการเกษตรที่มีการเพาะปลูกพืชหรือการเลี้ยง

สัตว์ต่างๆ ชนิดอยู่ในพื้นที่เดียวกันภายใต้การเกื้อกูล(4 เมษายน 62)

https://sites.google.com/site/kasetonilnebangsai/kestr-phsm-phsan

สารานุกรมไทยส าหรับเยาวชนฯ เล่ม ๓๐ พิมพ์ขึ้นใน พ.ศ. ๒๕๔๘

กรมวิชาการเกษตร. กล้วย. [ออนไลน์] [อ้างถึงวันที่ 18 พฤศจิกายน 2559] เข้าถึงจาก :

http://www.doa.go.th/hort/images/stories/statushort/hy2557/banana.pdf

กรมวิชาการเกษตร. ยุทธศาสตร์การพัฒนาวิจัยกล้วย พ.ศ. 2559-2563. [ออนไลน์] [อ้างถึงวันที่ 21

พฤศจิกายน 2559]

www.doa.go.th/hortold/images/stories/strategyplanthort/strategybanana.doc

ดวงจันทร์ เฮงสวัสดิ์. กล้วย...คุณค่าล้นหวี ผลไม้ดีคู่สุขภาพ. อาหาร, มกราคม-มีนาคม, 2557, ปีที่ 44, ฉบับที่ 1,

หน้า 15-18. (แฟ้มประมวลสารสนเทศเฉพาะเรื่อง (CF 64), A17)

เบญจมาศ ศิลาย้อย. กล้วย. สารานุกรมไทยส าหรับเยาวชนโดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เล่ม 30, กรุงเทพฯ : โครงการสารานุกรมไทยส าหรับเยาวชนโดยพระราชประสงค์ใน

พระบาทสมเด็จพเจ้าอยู่หัว, 2548, หน้า 170-197. (อ้างอง 039.95911055 ส 27 ล 30)
ิ
้
วิชัย หฤทัยธนาสันต์. การใช้ประโยชน์และการแปรรูปกล้วย. [ออนไลน์] [อางถึงวันที่ 18 พฤศจิกายน 2559]
ส านักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน กล้วยอบ มผช.112/2558.


[ออนไลน์] [อ้างถึงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2559] เข้าถึงจาก : http://tcps.tisi.go.th/pub/tcps0112_58
(กล้วยอบ).pdf


์
ส านักงานมาตรฐานผลิตภัณฑอุตสาหกรรม. มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน แป้งกล้วย มผช.1375/2550. [ออนไลน์]
[อ้างถึงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2559] เข้าถงจาก : http://tcps.tisi.go.th/pub/tcps1375_50.pdf
ึ

ส านักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. มาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ กล้วย มกอช.
0006-2548. [ออนไลน์]

ภาคผนวก





องค์ความรู้ด้านการเกษตร เรื่อง การแปรรูปกล้วย จ านวน 6 ชั่วโมง

ั
ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงในชุมชนไกรนอก ต าบลไกรนอก อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทย
จ านวนชั่วโมง
จุดประสงค์การเรียนรู้ เนื้อหา วิธีการให้ความรู้ สื่อการเรียนรู้ การวัดและประเมิน
ทฤษฏี ปฏิบัติ

1.ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 1.ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูป 1.บรรยาย 1.ชุดนิทศการ 1.การท าแบบทดสอบ 1
เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูป กล้วย 2.ศึกษาจากสภาพจริง 2.แผ่นพับ ก่อนเรียน

กล้วย 1.1ศึกษาคุณสมบัติของกล้วยแต่ละชนิด 3.พื้นที่ปฏิบัติ 2.การสังเกตสภาพจริง

1.2ศึกษาวิธีการแปรรูปกล้วยแต่ละชนิด
2.ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 2.ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย 1.บรรยาย 1.ชุดนิทศการ

และเห็นประโยชน์ของ 2.1 ประโยชน์ของกล้วยแต่ละชนิด 2.ศึกษาจากสภาพจริง 2.แผ่นพับ

การแปรรูปกล้วย 2.2 ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย 3.พื้นที่ปฏิบัติ
3ผู้เรียนรู้สามารถแปรรูป 3.การแปรรูปกล้วย 1.บรรยาย 1.ชุดนิทศการ 1.การสังเกตสภาพจริง 4

กล้วยได้ 3.1 การท ากล้วยฉาบ 2.ศึกษาจากการฝึกปฏิบัติ 2.แผ่นพับ 2.การมีส่วนร่วม
3.2 การท ากล้วยอบเนย 3.พื้นที่ปฏิบัติ

3.3 การท ากล้วยตาก

4.ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจ 4.การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย 1.บรรยาย 1.ชุดนิทศการ 1.ท าแบบทดสอบหลัง 1
เกี่ยวกับการบรรจุภัณฑ์ของการ 4.1 การออกแบบบรรจุภัณฑ ์ 2.ศึกษาจากสภาพจริง 2.แผ่นพับ เรียน

แปรรูปกล้วย 4.2 การสร้างบรรจุภัณฑ ์ 3.พื้นที่ปฏิบัติ 2.การสังเกตจากสภาพ

จริง
5.ผู้เรียนเห็นช่องทางการตลาด 5.การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย 1.บรรยาย 1.ชุดนิทศการ

ของการจ าหน่ายผลิตภัณฑ์ 2.ศึกษาจากสภาพจริง 2.แผ่นพับ
จากกล้วย 3.พื้นที่ปฏิบัติ

รูปแบบศูนย์เรียนรู้ “เศรษฐกิจพอเพียง” ในชุมชน
Sufficiency Economy Community Learning Center (SECLC) (การแปรรูปกล้วย)

หมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย
กศน.ต าบลไกรนอก : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอ าเภอกงไกรลาศ


ผู้ถ่ายทอด

อาคารสถานที่ พื้นที่ปฏิบัติงาน สื่อการเรียนร ู้ วัสดุอุปกรณ ์ (Master Trainer) หมายเหตุ

“เกษตรกรต้นแบบ”
1. สถานที่แปรรูปกล้วย 1.สถานที่แปรรูปกล้วย 1. ชุดนิทรรศการ วัสดุอุปกรณ์ 1. นายลาเชลล์ ทิมจ้อย - งบประมาณ

์
2. พื้นที่ส าหรับฟังการบรรยาย 1.1 อุปกรณในการแปรรูปกล้วย 2. แผ่นพับ ส าหรับการแปร 2. นางพิน หอมฉุย สนับสนุนจากภาคี
รองรับผู้เข้าอบรม ประมาณ 1.2 วัตถุดิบในการแปรรูปกล้วย 3.พื้นที่ปฏิบัติงาน รูปกล้วย เครือข่าย

20 – 30 คน

แผนที่

“ สวนณัฐพงศ์ ” หมู่ 3 ต ำบลไกรนอก อ ำเภอกงไกรลำศ จังหวัดสุโขทัย

นำยลำเชลล์ ทิมจ้อย โทร 080-5765449

(นางสาวเนียงทอง หยอมแหยม ผู้ประสานงาน โทร 087-2001463 )

“สวนณัฐพงศ์”


N นายลาเชลล์ ทิมจ้อย
หมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก

โทร 080-5765449









อำคำรอเนกประสงค์ ม.
วัดโบสถ์ 3


วัดคุ้ง
กศน.ต ำบล ยำง


ไกรนอก













ต ำบลไกรนอก



สุโขทัย พิษณุโลก

ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย







ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย






การแปรรูปกล้วย









การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย







การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย

“สวนณัฐพงศ”
์
นายลาเชลล์ ทิมจ้อย หมู่ที่ 3 ต าบลไกรนอก อ าเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย โทร 080-5765449

ื้
พนที่ทั้งหมด จ านวน 6 ไร่



วิเคราะห์ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (2 เงื่อนไข 3 หลักการ 4 มิติ)


เรื่อง การแปรรูปกล้วย


ความรู้ คุณธรรม
เราต้องใช้ความรู้ในการเตรียมงานอะไรบ้าง เพื่อให้มีความรอบร ู้ เราคิดว่าบุคคลที่เกี่ยวข้องจ าเป็นต้องมีคุณธรรมใดบ้างที่จะท าให้
และรอบคอบ ในการท างานให้ประสบผลส าเร็จ การด าเนินงานประสบความส าเร็จ
-ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการแปรรูปกล้วย - ความอดทน
-ประโยชน์ของการแปรรูปกล้วย - ความประหยัด

-การแปรรูปกล้วย - ความขยัน
-การบรรจุภัณฑ์ของการแปรรูปกล้วย - การแบ่งปัน
-การจัดการการตลาดและการจ าหน่าย - ความซื่อสัตย์

พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี
เราค านึงถึงความเหมาะสม/ ความ เรามุ่งหวังที่จะให้เกิดผลอะไร - กับใคร - เราวางแผนด้วยความรอบคอบอย่างไรบ้าง
สอดคล้อง ความพอดีกับอะไรบ้าง เช่น อย่างไร และคาดว่าจะเกิดผลอย่างไร เช่น ค านึงถึงความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นระหว่าง
ศักยภาพและความพร้อม / ความเหมาะสม เพราะเหตใดจึงจะเกิดผลเช่นนั้น การด าเนินงานหรือไม่ และเตรียมการป้องกัน
ุ
สอดคล้องกับกาลเวลาสถานที่ ชุมชน บริบท - เพื่อใช้บริโภคภายในครัวเรือน ปัญหาอย่างไร / มีแผนส ารองส าหรับการ
ทรัพยากรที่ใช้ ผู้ที่เกี่ยวข้อง - เพื่อเป็นรายได้เสริมของครอบครัว ด าเนินกิจกรรมอย่างไรบ้างเพื่อให้ประสบ
- สถานที่ ใช้พื้นที่ให้เหมาะสมกับการแปรรูป - เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องการแปรรูป ความส าเร็จ
กล้วย กล้วย - มีการวางแผนเลือกสถานที่แปรรูปกล้วย
- การเลือกวิธีการแปรรูปกล้วยที่เหมาะสมกับ - มีการวางแผนเลือกวัสดุอุปกรณ์ในการแปรรูป

กล้วย กล้วย
- การวางแผนการตลาดและการจ าหน่าย
- การวิเคราะห์ความเสี่ยงต่อการแปรรูปกล้วย
วิเคราะห์ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นจากการท ากิจกรรมนี้ ว่าจะส่งผลให้ชีวิตของตนเองและบุคคลที่เกี่ยวข้อง/หน่วยงาน/ชุมชน เกิด

ความสมดุลและพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงใน 4 มิติด้านใด และอย่างไร

ด้านวัตถุ / เศรษฐกิจ : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยมนุษย์สร้างขึ้น ด้านสังคม : ความเป็นสากล เป็นความสัมพันธ์ของคนกับคนใน
- ประหยัด ปัจจุบัน / การศึกษา / สาธารณสุข
- ลดรายจ่าย/เพิ่มรายได้ - มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ต่อกัน

- การบริหารจัดการภายในครัวเรือน เหลือจากบริโภคไปจ าหน่าย - มีความสามัคคีภายในครอบครัว
- การใช้วัสดุที่มีอยู่แล้ว - เป็นแหล่งแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในชุมชน

สมดุลและพร้อมรับการ

เปลี่ยนแปลงใน 4 มิติ


ด้านวัฒนธรรม : เชื่อมโยงจากอดีตสู่ปัจจุบัน ด้านสิ่งแวดล้อม : เป็นสิ่งที่จับต้องได้โดยเกิดจากธรรมชาติ ดิน น้ า ป่า
และส่งผลหรือมีความส าคัญต่ออนาคตที่มีคุณค่า อากาศ รวมเรื่องขยะเพราะมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ต่อการสืบสานอนุรักษ์ / เอกลักษณ์เฉพาะพื้นท ี่ - บริเวณที่แปรรูปกล้วยสะอาด ปลอดภัย

- เรียนรู้การแปรรูปกล้วยจากภูมิปัญญาท้องถิ่น - เศษกล้วยเปลือกกล้วยน าไปท าปุ๋ยใส่ต้นกล้วยได้
- น าไปประกอบเป็นอาหารและขนมได้
- การแปรรูปกล้วยตามวิธีและถูกต้อง

คณะผู้จัดท ำ



ที่ปรึกษำ

1. นายประกอบ โพธิ์ราม ผู้อ านวยการ ส านักงาน กศน. จังหวัดสุโขทัย

2. นายพงค์แสนชัย อิสระไพจิตร์ ผู้อ านวยการ กศน. อ าเภอกงไกรลาศ
3. ดร.ศรีโสภา มีเจริญ ผู้ทรงคุณวุฒิภาคประชาสังคม




ผู้เรียบเรียง
1. นางสาวเนียงทอง หยอมแหยม ครู กศน.ต าบลไกรนอก

2. นายลาเชลล์ ทิมจ้อย เกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)
3. นางพิน หอมฉุย ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

4. นายชัด อินทพุก ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

5. นายสุบิล สุขสบาย ผู้ช่วยเกษตรกรต้นแบบ (Master Trainer)

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยต าบลไกรนอก
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยอ าเภอกงไกรลาศ
ั
ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดสุโขทับ

เอกสารทางวิชาการเลขที่ 03/2563