บทที่ 2 ระบบการทำงานของพืช

ระบบการทางาน
ของพชื

นางสาววริศรา วิฉายา แผนกสามัญสัมพนั ธ์
วิทยาลยั เกษตรและเทคโนโลยเี ชียงใหม่

ระบบการทางานของพชื

สาระการเรียนรู้ ระบบการ จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
ทางานของพืช
1. เนอ้ื เย่อื และการเจริญเตบิ โตของพืช 1. อธบิ ายการทา งานของเน้ือเยอ่ื ชนิดต่างๆ ของพืชได้
2. โครงสร้างและการเจรญิ เติบโตของราก 2. บอกลกั ษณะโครงสร้างและหนา้ ทข่ี องรากพชื ได้
3. โครงสรา้ งและหน้าทขี่ องลาตน้ 3. บอกลกั ษณะโครงสรา้ งและความแตกตา่ งของลาต้น
4. โครงสรา้ งและหน้าทีข่ องใบ พืชชนิดต่างๆ ได้
5. การลาเลียงน้าของพชื 4. บอกลกั ษณะโครงสร้างและประเภทของใบพชื ได้
6. การลาเลียงสารอาหารของพืช 5. อธบิ ายกระบวนการลา เลียงน้าของพืชได้
6. อธิบายกระบวนการลา เลยี งสารอาหารของพชื ได้

สมรรถนะประจาหน่วย

แสดงความรเู้ ก่ียวกับระบบการทา
งานตา่ งๆของพืช

Date Your Footer Here 2

เน้อื เยอ่ื และการเจรญิ เติบโตของพชื

เนือ้ เย่ือพชื เป็นกลุม่ เซลล์ที่มลี กั ษณะคลา้ ย ๆ
กันมาอย่รู วมกันแล้วร่วมกนั ทางาน ส่วนใหญ่ใช้
ความสามารถในการแบง่ ตวั ของเน้ือเยือ่ เป็นเกณฑ์
แบง่ เปน็ 2 ชนดิ

❖ เนื้อเยอ่ื เจรญิ
❖ เน้ือเยอ่ื ถาวร

Date 3

เนอื้ เยือ่ เจรญิ (Meristem)

➢ เป็นเน้อื เย่ือท่ปี ระกอบด้วยกล่มุ เซลลท์ ี่มีการแบ่งตวั
ตลอดเวลา

➢ แบ่งเซลลแ์ บบไมโทซสี เพอื่ เพิม่ จานวนเซลล์
➢ ลกั ษณะสาคัญ - เป็นเซลล์ทย่ี งั มชี วี ิตอยู่

- มีผนงั เซลล์บาง ประกอบดว้ ยเซลลโู ลส
แบง่ เปน็ ⚫ เน้ือเยอ่ื เจรญิ ส่วนปลาย (Apical Meristem)

⚫ เนอ้ื เย่ือเจริญดา้ นข้าง (Lateral Meristem)
⚫ เน้ือเยื่อเจริญเหนอื ข้อปล้อง

(Intercalary Meristem)

Date Your Footer Here 4

เน้อื เย่ือเจริญสว่ นปลาย (Apical Meristem)

➢ เป็นเนอื้ เยือ่ เจริญท่ปี ลายยอดและ

ปลายราก
➢ ชว่ ยเพ่มิ ความสงู ของพืช
➢ จัดเป็นการเจริญข้นั แรก (Primary

Growth)

Date Your Footer Here 5

เน้อื เยอื่ เจรญิ ด้านข้าง (Lateral Meristem)

➢ เปน็ เนือ้ เยือ่ ทชี่ ่วยเพิ่มความกว้างหรือเส้นผา่ น

ศนู ย์กลางของรากและลาตน้
➢ เป็นการเจริญข้ันท่ี 2
➢ เนอื้ เย่อื เจริญชนดิ น้ี เรยี กวา่ แคมเบยี ม

(Cambium)
➢ ถา้ พบบรเิ วณกลมุ่ ทอ่ ลาเลียง เรยี กว่า วาสคิว

ลารแ์ คมเบยี ม (Vascular Cambium)
➢ เนือ้ ไม้ท่เี กดิ ในแต่ละปี เรียกว่า วงปี

Date Your Footer Here 6

Date Your Footer Here 7

เนอื้ เยือ่ เจริญเหนอื ขอ้ ปลอ้ ง (Intercalary Meristem)

➢ พบบริเวณเหนอื ข้อของลาต้นหรือโคนของปล้อง หรอื ตามขอ้ และกาบใบของพชื ใบเลยี้ งเดย่ี ว
➢ ชว่ ยใหป้ ล้องยืดยาว

Date Your Footer Here 8

เนื้อเยือ่ ถาวร (Permanent Tissue)

➢ เปน็ เน้อื เยื่อทปี่ ระกอบด้วยเซลลท์ ีเ่ ปลี่ยนแปลงมาจาก

เน้อื เยื่อเจริญ
➢ ไมม่ กี ารแบง่ เซลล์
➢ รปู รา่ งของเซลลค์ งที่
➢ มีการสะสมสารบนผนงั เซลลม์ าก
➢ จาแนกตามชนดิ เซลล์ทีเ่ ปน็ องค์ประกอบ

1. เน้อื เยอ่ื ถาวรเชงิ เดย่ี ว (Simple Permanent Tissue)

2. เนอื้ เย่อื ถาวรเชิงชอ้ น (Complex Permanent Tissue)

Date Your Footer Here 9

เน้อื เย่อื ถาวรเชิงเดีย่ ว ประกอบด้วยเซลลช์ นดิ เดยี วกนั มาทางานรว่ มกนั

1. เนื้อเยื่อปอ้ งกนั (Protective Tissue) 1.1 เอพเิ ดอร์มิส (Epidermis)

ทาหน้าที่ปอ้ งกนั อนั ตราย / การสญู เสียนา้ มกั - ชน้ั นอกสดุ
อยนู่ อกสุดของราก ลาต้น และใบ - เซลล์เรยี งตวั เพียงชนั้ เดยี ว
- ผนังเซลล์บาง ไม่มีคลอโรพลาสต์
1.2 เพอริเดิรม์ (Periderm) - พชื บางชนิด เอพเิ ดอรม์ ิสของลาต้น
เปล่ียนเป็นขนหรือต่อม ส่วนบริเวณใกลร้ ากมี
- พบในพืชที่มีอายมุ าก ผนงั เซลล์ยน่ื ออกมา เรียก ขนราก
- เกิดจากการแบง่ ตัวของคอร์กแคมเบยี ม
- ทาให้ลาตน้ และรากขยายขนาดข้ึน

Date Your Footer Here 10

เน้อื เยอ่ื ปอ้ งกัน (Protective Tissue)

Date Your Footer Here 11

เนื้อเยื่อถาวรเชงิ เดยี่ ว ประกอบดว้ ยเซลล์ชนดิ เดยี วกนั มาทางานรว่ มกนั

2. เน้อื เยอื่ พื้น (Ground Tissue) 1.1 พาเรงคิมา (Parenchyma)

✓ เป็นองคป์ ระกอบในราก ลาตน้ ใบ ดอก - พบทั้งในราก ใบ และลาตน้
✓ เปน็ ตัวกลางให้เน้อื เยอื่ อื่นเจรญิ แทรกตัวอยู่ - ประกอบด้วยเซลล์ทย่ี งั มีชวี ติ อยู่
- รปู รา่ งทรงกระบอกกลมหรือเหลยี่ ม
- ผนังเซลล์บาง
- ในลาตน้ ทมี่ สี เี ขียวจะมีคลอโรพลาสตอ์ ยใู่ น
เนื้อเยือ่ ชนิดน้แี ละสังเคราะห์ดว้ ยแสงได้ เรยี ก
คลอเรงคมิ า (Chlorenchyma)

Date Your Footer Here 12

เนื้อเยือ่ ถาวรเชิงเดีย่ ว ประกอบด้วยเซลล์ชนดิ เดยี วกันมาทางานร่วมกัน

2. เนือ้ เยือ่ พื้น (Ground Tissue) 1.2 คอลเลงคมิ า (Collenchyma)

✓ เปน็ องค์ประกอบในราก ลาต้น ใบ ดอก - อยูแ่ นวรอบนอกของคอร์เทกซ์ในลาต้นที่ยงั ออ่ น
✓ เปน็ ตัวกลางให้เนือ้ เยอ่ื อื่นเจริญแทรกตัวอยู่ - มีผนังเซลล์หนาตามมมุ ของเซลล์
- เป็นเซลลท์ ี่มีนวิ เคลยี สและมีชีวติ ตลอด
- ชว่ ยเพ่ิมความแข็งแรงและปอ้ งกัน
- เพมิ่ ความยดื หยุ่น

Date Your Footer Here 13

เน้ือเยื่อถาวรเชงิ เด่ยี ว ประกอบดว้ ยเซลลช์ นดิ เดยี วกนั มาทางานรว่ มกัน

2. เน้อื เยือ่ พน้ื (Ground Tissue) 1.3 สเคลอเรงคมิ า (Sclerenchyma)

✓ เป็นองค์ประกอบในราก ลาตน้ ใบ ดอก - เป็นเนอ้ื เยอ่ื ทต่ี ายแล้ว
✓ไฟเบเปอร็น์ (ตFัวibกeลr)างให้เนอ้ื เย่อื อืน่ เจริญแทรกตัวอยู่ - มีผนงั เซลลห์ นามาก ประกอบด้วย เซลลโู ลส
และลกิ นิน
- จาแนกตามความหนาของผนังเซลล์และชนดิ
ของช่องทผี่ นงั เซลล์
- แบง่ เป็น 1. ไฟเบอร์ (Fiber)

2. สเคลอรีด (Sclereid)

สเคลอรีด (Sclereid) Your Footer Here 14
Date

เน้อื เยอ่ื ถาวรเชงิ เด่ยี ว ประกอบดว้ ยเซลลช์ นิดเดยี วกนั มาทางานร่วมกัน

2. เนอ้ื เยอ่ื พื้น (Ground Tissue) 1.4 เอนโดเดอร์มสิ (Endodermis)

✓ เปน็ องคป์ ระกอบในราก ลาตน้ ใบ ดอก - สว่ นใหญพ่ บในราก โดยเฉพาะพชื ใบเลยี้ งเด่ียว
✓ เปน็ ตวั กลางใหเ้ นอื้ เย่ืออื่นเจริญแทรกตวั อยู่ - เซลล์เรียงตัวเปน็ แถวเดียว
- มีสารพวกซเู บอริน คิวทนิ หรือลกิ นนิ มาสะสม
- กดี ขวางนา้ และอาหารไม่ใหผ้ ่านไดส้ ะดวก

Date Your Footer Here 15

เน้อื เยื่อถาวรเชิงซ้อน ประกอบด้วยเซลลห์ ลายชนดิ มาทางานรว่ มกัน ไดแ้ ก่ เน้ือเยอ่ื ลาเลียง

1. เนือ้ เยอื่ ลาเลยี งอาหาร 1.1 ซฟี ทวิ บเ์ มมเบอร์ (Sieve Tube Member)
หรอื โฟลเอม็ (Phloem)
- เปน็ เซลล์ทีย่ งั มชี วี ิตอยู่
✓ ทาหนา้ ท่ี ลาเลยี งสารอาหาร - รปู ร่างคล้ายทอ่ สน้ั ๆ หัวท้ายแหลม
ท่พี ืชสรา้ งจากกระบวนการ - เมอ่ื อายุน้อยมีนิวเคลียส เมื่อเจรญิ เตม็ ทจี่ ะสลายไป
สงั เคราะหด์ ้วยแสง ไปยงั
สว่ นต่าง ๆ ของพชื 1.2 คอมพาเนยี นเซลล์ (Companion Cell) 16

Date - เปน็ เซลลข์ นาดเล็ก มนี ิวเคลียสตลอดชีวติ
- เปลี่ยนแปลงมาจากพาเรงคมิ า
- ทาหนา้ ทเี่ ป็นเซลลพ์ ่ีเลีย้ งและช่วยลาเลยี งอาหาร

Your Footer Here

เน้ือเยื่อถาวรเชงิ ซอ้ น ประกอบด้วยเซลล์หลายชนิดมาทางานร่วมกนั ไดแ้ ก่ เน้อื เยือ่ ลาเลยี ง

1. เน้ือเย่อื ลาเลยี งอาหาร 1.3 โฟลเอมพาเรงคมิ า (Phloem Parenchyma)
หรือ โฟลเอม (Phloem)
- ทาหนา้ สะสมอาหารพวกอินทรียสารท่ีสร้างขน้ึ จากใบ
✓ ทาหนา้ ที่ ลาเลียงสารอาหาร
ทีพ่ ชื สรา้ งจากกระบวนการ 1.4 โฟลเอมไฟเบอร์ (Phloem Fiber)
สังเคราะหด์ ว้ ยแสง ไปยงั
ส่วนตา่ ง ๆ ของพชื - สร้างความแข็งแรงใหก้ บั กลุ่มทอ่ ลาเลยี งอาหาร

Date Your Footer Here 17

Date Your Footer Here 18

เนอื้ เย่อื ถาวรเชิงซ้อน ประกอบดว้ ยเซลลห์ ลายชนิดมาทางานร่วมกนั ได้แก่ เน้ือเย่อื ลาเลยี ง

2. เน้ือเย่อื ลาเลียงน้า 1.1 เทรคดี (Tracheid)
หรือ ไซเล็ม (Xylem)
- รูปรา่ งยาว หวั ท้ายแหลม มีผนงั หนา และไม่มีชีวติ
✓ ทาหนา้ ท่ี ลาเลียงนา้ และ
ธาตุอาหารจากดนิ ไปส่สู ่วน 1.2 เวสเซล (Vessel)
ต่าง ๆ ของพชื
- รปู รา่ งคลา้ ยเทรคีด แตจ่ ะเป็นทอ่ นท่ีสั้นและอ้วนกวา่
Date
1.3 ไซเล็มพาเลงคมิ า (Xylem Parenchyma)

- ผนังบาง ทาหนา้ ที่ สะสมอาหารพวกแป้ง น้ามัน

1.4 ไซเล็มไฟเบอร์ (Xylem Fiber)

- รปู ร่างยาวเป็นเสน้ ปลายแหลม ไมม่ ีชีวติ
- ผนังหนาชว่ ยสร้างความแขง็ แรงให้กับพชื

Your Footer Here 19

Date Your Footer Here 20

Date Your Footer Here 21

การเจรญิ เตบิ โตของพืช ✓ เปน็ การเติบโตขนั้ แรก เกดิ จากการแบ่งเซลล์ของ
เนื้อเย่อื เจริญสว่ นปลายและเนือ้ เยอ่ื เจรญิ เหนอื ข้อ
1. การเติบโตปฐมภมู ิ

2. การเติบโตทตุ ยิ ภูมิ ✓ เปน็ การเตบิ โตขั้นท่ี 2 เกิดจาการแบง่ เซลลข์ อง
เนื้อเย่อื เจริญดา้ นขา้ ง

Date Your Footer Here 22

Date Your Footer Here 23