bab 9.2 n 9.3

9.2 BAHAN BUMI

9.2 BAHAN BUMI

Kerak Bumi terdiri pelbagai jenis batuan berbeza

Warna Struktur Bentuk Tekstur Cara
pembentukan

Igneus 3 jenis batuan Metamorfik
Sedimen

Terbentuk cara Semua Batuan Mengandungi
berlainan mineral
Mengambil masa beribu-ribu
tahun

PROSES PEMBENTUKAN BATUAN MELALUI KITAR BATUAN

diorit BATUAN IGNEUS
Pumis
basalt • Batuan igneus terbentuk daripada hasil
penyejukan dan pembekuan magma yang panas
dan cair daripada lapisan mantel

• Batu igneus berbentuk hablur, sangat keras dan
berkilat

• Batu igeneus yang terbentuk akibat penyejukan
magma secara perlahan-lahan menghasilkan
hablur yang besar dan kasar seperti granit, gabro
dan diorite.

• Batu igenus yang terbentuk akibat penyejukan
magma dengan sepat membentuk hablur yang
halus sperti basalt, obsidian, pumis

• Komposisi utama batuan igneus adalah mineral

BATUAN
SEDIMEN

• Batuan sedimen terbentuk daripada

mampatan bahan-bahan enapan

yang dibawa oleh sungai, glasier

konglomerat Batu pasir syal dan angin

• Terdiri daripada lapisan yang

banyak dan kadangkala berongga

dan mengandungi fosil

gipsum • Terdapat juga yang terbentuk
daripada proses kimia dan biokimia
Batu kapur dan ada yang berpunca daripada
bahan organik

BATUAN METAMORFIK

• Batuan metamorfik terbentuk daripada batuan sedia ada
tetapi mengalami proses perubahan mineralogi, tekstur
dan struktur batuan akibat tekanan dan suhu yang sangat
tinggi

• Batuan metamorfik terbentuk daripada perubahan
batuan induk iaitu batuan igneus, batuan sedimen atau
batuan metamorfik itu sendiri

• Batuan metamorfik lebih keras daripada batuan yang
membentuknya

CONTOH BATU METAMORFIK

Gneis Slat Kuarzit
Filite
Batu marmar

9.3 PROSES
UTAMA BUMI

Proses BUMI ➔Proses yang menyebabkan
perubahan pada permukaaan Bumi

Proses BUMI Eksogen Luluhawa
hakisan
Endogen Angkutan
Pengenapan
Susutan jisim
Susutan darat

Olakan mantel
Aktiviti magma
Pergerakan kerak

Bumi

PROSES • Merupakan proses yang berpunca dari
UTAMA dalam bumi.

BUMI • Digerakkan oleh haba pada Mantel dan teras
PROSES Bumi
ENDOGEN
• Contohnya proses olakan mantel , magma
dan proses pergerakan kerak bumi (plat
tektonik)

Pergerakan kerak Bumi OLAKAN MANTEL Aktiviti magma

OLAKAN MANTEL

Suhu tinggi dalam mantel dan
teras bumi

Menghasilkan arus perolakan
di lapisan astenosfera
Arus berupaya

menggerakkan kerak Bumi

PERGERAKAN KERAK BUMI (PLAT TEKTONIK)

TEORI PLAT TEKTONIK : Kerak bumi dibahagi kepada
beberapa keping plat

Plat-plat ini sentiasa
bergerak

Menyebabkan proses pertembungan dan
pencapahan atau perselisihan
Menghasilkan :

1) Pelbagai bentuk Bumi – jurang lautan, arka pulau dan
banjaran gunung
2) Hanyutan benua

Pergerakan plat
(kerak Bumi)

perselisihan

pencapahan

Pertembungan

AKTIVITI MAGMA
Magma – campuran batuan lebur, batuan pepejal dan gas

di bawah kerak Bumi

Magma boleh keluar ke permukaan Bumi melalui rekahan
Batuan atau lohong gunung berapi dalam bentuk letusan yang

kuat. Magma yang keluar disebut sebagai lava

Lava yang menyejuk dan membeku menghasilkan
bentuk muka bumi seperti gunung berapi, dataran lava

dan penara lava

Magma yang menyejuk dalam kerak Bumi sebelum
sampai ke permukaan akan menghasilkan bentuk muka

Bumi seperti daik, sil

AKTIVITI MAGMA

PROSES UTAMA BUMI
PROSES EKSOGEN

• Merupakan proses yang berlaku di permukaan bumi

• Contohnya luluhawa, hakisan, susutan jisim, susutan
darat, angkutan dan pengenapan

PROSES LULUHAWA HAKISAN SUSUTAN JISIM ANGKUTAN
EKSOGEN DAN SUSUTAN DAN

DARAT PENGENAPAN

PROSES Pemecahan, Penghausan Pergerakan • Bahan
penguraian atau permukaan
pereputan batuan Bumi tanah dari atas terluluhawa atau

• Agen-agen cerun ke terhakis
bergerak :
• Air bahagian bawah • Bahan
• Angin
• Ombak dienapkan

apabila halaju

agen menjadi

perlahan

PUNCA • Perubahan suhu • Daya tarikan • Dibawa oleh
• Air hujan graviti agen-agen :
• Tindakan fros •Contoh : Tanah • Aliran air
• Mikroorganisa runtuh • Angin
• Ombak
• Glasier

EKSOGEN - Pemecahan atau penguraian
1. Luluhawa - Akibat aktiviti fizikal, kimia dan

Biologi seperti perubahan suhu,
air hujan, tindakan fros dan
mikroorganisma
- Menyebabkan susutan jisim
berlaku

- Penghausan permukaan bumi

EKSOGEN - Tindakan agen bergerak (air, angin,
2. Hakisan ombak)

3. Angkutan dan - Pemindahan Bahan-bahan batuan
hakisan oleh agen (aliran air, ombak)
4. Pengenapan - Bahan batuan terhakis dienapkan

apabila halaju agen menjadi perlahan

5. Susutan Jisim - Pergerakan tanah dari atas cerun
ke bawah
6.Susutan Darat - Akibat tarikan daya graviti

Disebabkan Mengubah Disebabkan
oleh tenaga bentuk tenaga dari
haba mantel muka Matahari,
bumi gravity dan
Berpunca
dari Proses aktiviti
endogen organisma
bahagian
dalam Proses
Bumi eksogen

Akibat Berlaku di
daya atas

permukaan
Bumi

Banding beza proses eksogen dan endogen

9.4 FENOMENA
GEOBENCANA

9.4 FENOMENA GEOBENCANA
( TERJADI AKIBAT KESAN PROSES ENDOGEN)

Gegaran di kerak Bumi akibat pelepasan GEMPA BUMI
tenaga secara tiba-tiba.
Gegaran berlaku apabila plat-plat tektonik
beranjak.
Gempa Bumi menghasilkan gelombang
seismik yang berbentuk bulatan bermula
dari pusat gempa dan membesar serta
tersebar ke semua arah.
Gelombang seismic semakin berkurang
dan kekuatan gegeran gempa Bumi
semakin lemah apabila semakin jauh dari
pusat gempa
Kejadian gempa Bumi menyebabkan
berlaku geobencana susulan seperti tanah
runtuh dan tsunami

TANAH
RUNTUH

Susutan jisim yang berlaku
dengan cepat di cerun yang
curam seperti tebing-tebing
tinggi dan lereng-lereng bukit
akibat tarikan gravity.
Air menjadi pelincir yang
menjatuhkan atau
menyusutkan tanih menuruni
cerun.
Tanah runtuh kerap terjadi

selepas hujan lebat atau
selepas kejadian gempa
Bumi dan letusan gunung
berapi

TSUNAMI

• Ombak raksasa yang berlaku
akibat gempa Bumi di dasar
laut, volkanisme di dasar laut
dan hentaman meteor di laut.

• Pergerakan kerak bumi
secara tiba-tiba akan
menyebabkan air laut tertolak
ke atas dan membentuk satu
gelombang

• Semakin hamper daratan,
kedalaman laut cetek
menyebabkan gelombang
membentuk ombak yang
boleh mencecah ketinggian
sehingga 30 m



❖Akibat letusan magma bertekanan tinggi VOLKANISME
yang keluar melalui rekahan atau lohong
gunung berapi ke permukaan Bumi

❖Berlaku secara senyap dengan aliran lava
atau letupan kuat dengan lava dan
semburan batuan pelbagai saiz, abu
panas serta gas-gas berbahaya sejauh
beberapa kilometre.

➢ Penenggelaman secara perlahan atau TANAH JERLUS
mendadak permukaan Bumi disebabkan
kehilangan air bawah tanah atau aktiviti
perlombongan.

➢ Berlaku di Kawasan yang terdiri daripada
tanah liat dan lumpur yang tidak telap air
di lapisan terbawah.

➢ Semasa hujan air akan meresap ke dalam
tanah dan mengalir di lapisan atas tanah
liat.

➢ Lama kelamaan apabila hujan lebat
berlaku menjadikan aliran air bawah
tanah semakin besar hingga
mengakibatkan struktur tanah runtuh dan
membentuk tanah jerlus

✓ Keruntuhan lapisan di permukaan LUBANG
Bumi ke dalam rongga kosong BENAM
dibawahnya

✓ Sering berlaku di Kawasan batu
kapur.

✓ Berlaku akibat hakisan , penurunan
air bawah tanah dan faktor gegaran

PEMANASAN
GLOBAL

➢Peningkatan purata
suhu atmosfera Bumi
secara global
disebabkan kesan
rumah hijau

HUJAN ASID

Air hujan bersifat asid disebabkan kelarutan
gas berasid seperti sulfur dioksida di
dalamnya.

KEMARAU

BANJIR

BAGAIMANA SAINS DAN TEKNOLOGI MEMBANTU
MANUSIA MENGHADAPI GEOBENCANA

Satelit cuaca memberi amaran ribut

BAGAIMANA SAINS DAN
TEKNOLOGI MEMBANTU
MANUSIA MENGHADAPI
GEOBENCANA

Alat pengesan Tsunami
Perakam pada dasar laut
memantau perubahan
tekanan dan mengesan
tsunami.

Data kemudian dihantar ke
pelampung dan satelit. Satelit
menghantar data ke stesen di
persisiran pantai.

BAGAIMANA
SAINS DAN
TEKNOLOGI
MEMBANTU
MANUSIA
MENGHADAPI
GEOBENCANA

Alat pengesan tanah runtuh
menggunakan sensor tanpa

wayar untuk mengesan
pergerakan tanah dicerun bukit
sebagai amaran awal kejadian

tanah runtuh

BAGAIMANA SAINS DAN Seismograf - Alat
TEKNOLOGI MEMBANTU pengesan gempa bumi
MANUSIA MENGHADAPI memberi amaran awal
gempa bumi
GEOBENCANA

KESAN
BENCANA
KEPADA
ALAM
SEKITAR

Sistem
pengangkutan
terjejas

KESAN BENCANA KEPADA ALAM
SEKITAR

Kekurangan makanan dan kebuluran

KESAN
BENCANA
KEPADA ALAM
SEKITAR

Kehilangan nyawa manusia
dan haiwan yang terkorban

menyebabkan wabak
penyakit merebak

KESAN
BENCANA
KEPADA ALAM
SEKITAR

Hilang tempat tinggal dan
berlaku masalah sosial seperti

kecurian, pesah rumah dan
rompakan