พระธรรมโกศาจารย์

พระธรรมโกศาจารย์

(พุทธทาสภิกขุ)


"กรรมในพุทธศาสนา คือกรรมที่ทำความสิ้นแห่ง

กรรมทั้งปวง จนชีวิตอยู่เหนือกรรม..."

ประวัติ

ท่านพุทธทาสภิกขุ มีนามเดิมว่า เงื่อม นามสกุล พานิช เกิดเมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 7
ค่ำ เดือน 7 ปี มะเมีย วันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 ในสกุลของพ่อค้าที่ตลาด
พุมเรียง ไชยา จังหวัดสุราษฎร์ ธานี บิดาชื่อ เซี้ยง มารดาชื่อ เคลื่อน มีน้อง 2 คน
เป็ นชายชื่อ ยี่เกย (ธรรมทาส) และเป็ นหญิงชื่อ กิมซ้อย

บิดาของท่านมีเชื้อสายจีน ประกอบอาชีพค้าขายของชำ เฉกเช่นที่ชาวจีนนิยมทำกัน
ทั่วไป แต่อิทธิพลที่ท่านได้รั บจากบิดากลับเป็ นเรื่ องของความสามารถทางด้านกวี และ
ทางด้านช่างไม้ ซึ่งเป็ นงานอดิเรกที่ชื่นชอบของบิดา

ส่วนอิทธิพลที่ได้รั บจากมารดา คือ ความสนใจในการศึกษาธรรมะอย่างลึกซึ้ง
อุปนิสัยที่เน้นเรื่ องความประหยัด ความละเอียดลออในการใช้จ่ายและการทำทุกสิ่งให้ดี
ที่สุด และต้องทำให้ดีกว่าครู เสมอ ท่านได้เรียนหนังสือถึงชั้น ม.3 แล้วต้องออกมา
ค้าขายแทนบิดาซึ่งเสียชีวิตด้วยโรคลมปั จจุบัน

ครั้ นท่านอายุครบ 20 ปี ก็ได้บวชเป็ นพระตามคตินิยมที่วัดอุบล (วัดนอก) ไชยา
ได้รั บนามฉายาว่า “อินทปั ญโญ” แปลว่า ผู้มีปั ญญาอันยิ่งใหญ่ เดิมท่านตั้งใจจะบวช
เรียนตามประเพณีเพียง 3 เดือน แต่ความสนใจ ความซาบซึ้ง ความรู้ สึกเป็ นสุข สนุก
ในการศึกษา และเทศน์แสดงธรรม ทำให้ท่านไม่อยากสึก เล่ากันว่า เจ้าคณะอำเภอเคย
ถามท่านขณะที่เป็ นพระเงื่อมว่า มีความคิดเห็นอย่างไรในการใช้ชีวิต ท่านตอบว่า “ผม
คิดว่าจะใช้ชีวิตให้เป็ นประโยชน์แก่เพื่อนมนุษย์มากที่สุด”

ปณิธานการทำงาน

พระธรรมโกศาจารย์ตั้งหลักปณิธานในชีวิต 3 ข้อที่เป็ นผลมาจากการ
ทำความเข้าใจพุทธศาสนาอย่างถ่องแท้ทั้งนิกายมหายานและหีนยาน รวมไปถึง
การเข้าใจศาสนาอื่น ๆ ของโลก ในการอยู่ร่ วมกัน จนเกิดเป็ นหลักคิดปณิธาน
ที่ท่านได้ทิ้งไว้ให้กับคนรุ่ นหลังในการศึกษาธรรมเบื้องต้น คือ

1. การเข้าถึงหัวใจศาสนาของตน
ในที่นี้ท่านได้อธิบายว่า “ทุกศาสนามุ่งจะกำจัดความเห็นแก่ตัวเพื่อสร้ างสันติสุข
ของโลก เพราะความเห็นแก่ตัวนั้นก่อให้เกิดความโลภ เมื่อมีอะไรมาทำให้โลภ
มักเกิดความโง่ เกิดความโง่เมื่อมีอะไรมาทำให้โง่ มันเป็ นผลแห่งการควบคุม
สัญชาตญาณไว้ไม่ได้นำมาซึ่งต้นเหตุแห่งความทุกข์” ดังนั้น ถ้าทุกคนเข้าถึง
หัวใจของศาสนาของตน แล้วก็ทำลายความเห็นแก่ตัวได้ การทำความเข้าใจ
แก่นของศาสนาจะสามารถแก้ปั ญหาและหลุดพ้นจากความเห็นแก่ตัวลงได้

2. การทำความเข้าใจระหว่างศาสนา
ท่านกล่าวไว้ว่า “การทำความเข้าใจระหว่างศาสนานี้เป็ นธรรมะการเมือง เพื่อ
เป็ นการแก้ปั ญหาการกระทบกระทั่งกันระหว่างศาสนาของคนในสังคม ซึ่งเป็ น
สิ่งที่เกิดขึ้นในสมัยนี้” ดังนั้น เราจึงต้องทำความเข้าใจระหว่างกันและกัน เพื่อ
ให้เกิดการยอมรั บกัน เพราะทุกศาสนามีจุดมุ่งหมายที่จะควบคุมสัญชาตญาณ
แห่งความมีตัวตนที่จะก่อให้เกิดปั ญหาสังคมตามมา

3. การนำโลกออกมาเสียจากวัตถุนิยม
ท่านได้กล่าวถึงวัตถุนิยมว่า “สิ่งที่เรียกว่าวัตถุนิยม คือ ศัตรู อันร้ ายกาจของ
มนุษย์ยิ่งกว่าสิ่งใดโดยเฉพาะในโลกยุคปั จจุบันที่วัตถุนิยมกำลังครองโลกกำลัง
จับจิตใจของมนุษย์ทุกคนในโลก บีบบังคับให้ดิ้นรนไป
ในทางลุ่มหลงต่อวัตถุซึ่งเป็ นเหตุให้เกิดความเห็นแก่
ตัว และ ส่งเสริมความเห็นแก่ตัวให้ยิ่งขึ้นไป โลกจึง
เต็มไปด้วยความเห็นแก่ตัว” เพราะชีวิตคนเราประกอบ
ไปด้วยสองส่วน คือ วัตถุและจิตใจ ชีวิตถึงจะดำรงอยู่
ไ ด้ ซึ่ ง ถ้ า ชี วิต เ ข้ า ถึ ง ธ ร ร ม ะ แ ล้ ว เ ข้ า ถึ ง ค ว า ม จ ริง ข อ ง สิ่ ง
ทั้งหลายทั้งปวงก็จะเป็ นการช่วยลดการเกิดปั ญหา
สังคมรู ปแบบต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น

ผลงาน

ผลงานด้านหนังสือ

แ ก่ น พุ ท ธ ศ า ส น์ พุ ท ธ ป ร ะ วั ติ จ า ก พ ร ะ โ อ ษ ฐ์
คู่ มื อ ม นุ ษ ย์ ภาษาคน-ภาษาธรรม
ตัวกูของกู ฉบับย่อความ ห นั ง สื อ พิ ม พ์ พุ ท ธ ส า ส น า
ธรรมโฆษณ์ รายละเอียด อิทัปปั จจยตา (100 หนังสือดีที่คนไทย
ป ฏิ จ จ ส มุ ป บ า ท จ า ก พ ร ะ โ อ ษ ฐ์ ค ว ร อ่ า น )
พ ร ะ พุ ท ธ เ จ้ า ส อ น อ ะ ไ ร สู ต ร ข อ ง เ ว่ ย ห ล่ า ง

ผลงานด้านสถานที่ปฏิบัติธรรม

พระธรรมโกศาจารย์ ได้ก่อตั้ง “สวนโมกขพลาราม” หรือชื่อเรียกทางการ
ว่า “วัดธารน้ำไหล” ตั้งอยู่ที่เขาพุทธทอง ริมทางหลวงหมายเลข 41 บริเวณ
กิโลเมตรที่ 134 อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ ธานี เพื่อให้เป็ นสถานที่ปฏิบัติ
ธ ร ร ม แ ล ะ ส ถ า น ที่ เ ผ ย แ ผ่ พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า ที่ มี ชื่ อ เ สี ย ง ใ น ป ร ะ เ ท ศ แ ล ะ ไ ป ทั่ ว โ ล ก

“สวนโมกขพลาราม” นี้ถือเป็ นสถานปฏิบัติธรรมชั้นแนวหน้าของเมืองไทย
เป็ นแหล่งบ่มเพาะเรียนรู้ พระพุทธศาสนา ที่มีผู้ศรั ทธามากแห่งหนึ่ง ด้วย
ภายในอาณาบริเวณของสวนโมกข์ มีความร่ มรื่ น สงบ เหมาะสำหรั บการ
ปฏิบัติธรรม กล่อมเกลาจิตใจและศึกษาพระพุทธศาสนา มีโรงมหรสพทาง
วิญญาณ ซึ่งประกอบด้วยภาพศิลป์ บทกวี คติธรรมคำสอนในพุทธศาสนา
นิกายต่างๆ รวมถึงพุทธประวัติ และภาพจำลองจากภาพหินสลักเกี่ยวกับพุทธ
ประวัติในอินเดีย และบริเวณไม่ไกลจากสวนโมกข์ มีส่วนรุ กขชาติเขาพุทธทอง
ซึ่งเป็ นสถานที่รวบรวมพันธ์ไม้ที่มีค่าไว้มากมาย

การยกย่องจากองค์กรต่าง ๆ

• พ.ศ. 2508 หนังสือแก่นพุทธศาสน์ ได้รั บรางวัลชนะเลิศ หนังสือดีประจำปี
พ.ศ. 2508 จากองค์การยูเนสโก
• พ.ศ. 2527 ได้รั บคัดเลือกเป็ นบุคคลทำประโยชน์ฝ่ ายบรรพชิตเนื่องในโอกาส
สมโภชน์กรุ งรั ตนโกสินทร์ 200 ปี ได้รั บรางวัลเป็ นสัญลักษณ์เสาอโศก และ
เงินสดจำนวน 10,000 บาท
• พ.ศ. 2537 คุรุ สภาประกาศยกย่องเชิดชูว่าเป็ นผู้ทำคุณประโยชน์อย่างสูงยิ่ง
ต่อการศึกษาชาติ เนื่องในโอกาสครบรอบ 100 ปี กระทรวงศึกษาธิการ
• 20 ตุลาคม พ.ศ. 2548 องค์การยูเนสโก ประกาศยกย่องให้ท่านพุทธทาส
ภิกขุเป็ นบุคคลสำคัญของโลก ด้านส่งเสริมขันติธรรม สันติธรรม วัฒนธรรม
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ แ ล ะ ค ว า ม เ ข้ า ใ จ อั น ดี ข อ ง ม ว ล ม นุ ษ ย์
• พ.ศ. 2549 รั ฐบาลไทย รวมทั้งหน่วยงานต่างๆ ได้พร้ อมใจกันจัดกิจกรรม
ทางธรรมะเนื่องในโอกาสรำลึกครบรอบ 100 ปี ชาตกาล ท่านพุทธทาสภิกขุ

คุณธรรม

มีความมุ่งมั่นตั้งใจจริง

ท่ า น มี ป ณิ ธ า น อ ย่ า ง แ ร ง ก ล้ า ที่ จ ะ ใ ห้ ม ว ล
ม นุ ษ ย์ ไ ด้ เ ข้ า ใ จ ห ลั ก ธ ร ร ม ะ ที่ ต น นั บ ถื อ ( ไ ม่
ว่าศาสนาใดก็ตาม) ต้องการสร้ างความ
ปรองดองกันในทุกศาสนา ไม่ก่อให้เกิด
ความแตกแยก และต้องการให้ทุกคนไม่
หลงมัวเมาอยู่ในแต่ “วัตถุนิยม” แต่หัน
มาสนใจธรรมะ เข้าใจธรรมะ และปฏิบัติ
ธรรมะ ในลักษณะ “ธรรมนิยม”

ใฝ่เรียนรู้

ท่านทรงเป็ นแบบอย่างของพระภิกษุและชาว
พุทธทุกคน ในการศึกษาค้นคว้าหลักธรรมะให้
เข้าใจได้อย่างแท้จริง จนสามารถเทศนาสั่งสอน
พุทธศาสนิกชนทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศ
ให้เข้าใจธรรมะของพระพุทธเจ้า ได้อย่างถูกต้อง
ชัดเจนและสามารถนำไปเป็ นแนวปฏิบัติได้

คุณธรรม
และการ
นำไปใช้

ความขยันหมั่นเพียร

ท่ า น มี ค ว า ม ข ยั น ห มั่ น เ พี ย ร ใ น ก า ร ศึ ก ษ า
หาความรู้ ในด้านต่าง ๆ อยู่เสมอ ไม่ว่าจะ
เป็ นในเรื่ องของธรรมะ ดนตรี ธรรมชาติ
และวิทยาศาสตร์ ทำให้ท่านเป็ นผู้มีความรู้
ค ว า ม ส า ม า ร ถ ร อ บ ด้ า น

เราสามารถนำมาปรั บใช้ในชีวิตได้
โดยการ มีความขยันในการเรียน
หมั่นศึกษาหาความรู้ ตั้งใจศึกษา
เล่าเรียน พัฒนาทักษะของตนเอง
ใ น ด้ า น ต่ า ง ๆ อ ยู่ เ ส ม อ

ความเสียสละ

ท่านได้อุทิศตนเพื่อพระพุทธศาสนา โดยเห็นได้
จากการที่ท่านได้เขียนหนังสือเผยแพร่ ธรรมะเกี่ยว
กับพระพุทธศาสนาไว้มากมายหลายเล่ม การสร้ าง
สวนโมกขพลาราม เพื่อให้เป็ นสถานที่ปฏิบัติธรรม
แ ล ะ ส ถ า น ที่ เ ผ ย แ ผ่ พ ร ะ พุ ท ธ ศ า ส น า ใ ห้ กั บ ค น ทั่ ว โ ล ก

เราสามารถนำมาปรั บใช้ในชีวิตได้ โดยการ
มีจิตอาสา อุทิศตนทำงานช่วยเหลือสังคมใน
ด้านต่างๆ เป็ นบุคคลเพื่อผู้อื่น และร่ วม
สร้ างสรรค์สิ่งที่ดีงามให้เกิดขึ้นในสังคม

บรรณานุกรม

1 ชลวิทย์ เจียรจิตต์. (2558). พระธรรมโกศาจารย์(เงื่อม อินฺทปญฺโน). สืบค้นเมื่อ 4 ธันวาคม 2565.
จาก https://sites.google.com/site/class23102/phra-thr-rm-kos-a-car-y

2 หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ. (2557). ประวัติย่อพุทธทาสภิกขุ. สืบค้นเมื่อ 4 ธันวาคม 2565.
จาก http://www.bia.or.th/html_th/index.php/site-content/65-archives/746-00

3 ธรรม. (2555). พระธรรมโกศาจารย์ (พุทธทาสภิกขุ). สืบค้นเมื่อ 4 ธันวาคม 2565.
จาก https://jiab007.wordpress.com/2012/10/18/พระธรรมโกศาจารย์-พุทธท/
นางสาวเบญญา ตระกูลเชวงดิฐ ม.5/5 เลขที่14