การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช

Tissue Culture การเพาะเลี้ย ลี้ งเนื้อเยื่อ ยื่

E-BOOK (หนังสืออิเล็กทรอนิกส์) รายวิชาการงานอาชีพ การดำ รงชีวิตวิและครอบครัว3 (ง33102) จัดทำ โดย นาย ธนวิชวิญ์ ศรีบุ รี บุญเรือ รื ง ชั้น มัธยมศึกษาปีที่6/15 เสนอ ครูกายทิพย์ แจ่มจันทร์ นางสาว น้ำ ทิพย์ คล้ำ มณี

คำ นำ หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชวิาการงานอาชีพ การดำ รงชีวิตวิและครอบครัว 3 (ง33102) จัดทำ ขึ้นเพื่อศึกษาเกี่ยวกับ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อที่มาและการขยายพันธุ์ของ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อได้ความรู้ที่มี ประโยชน์ ทางผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าว่หนังสืออิเล็กรอนิกส์เล่มนี้จะเป็นประโยชน์ ต่อนักเรียรีน นักศึกษา หรือรืบุคคลทั่วไปที่ต้องการที่จะศึกษาเกี่ยวกับการเพาะเลี้ยง เนื้อเยื่อ หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำ ขอน้อมรับและขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วย

สารบัญ คำ นำ สารบัญ ก ข การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 1 พืชที่นิยมนำ มาเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 3 ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ พืชใกล้สูญพันธุ์ ข้อดีของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ โรคและแมลงศัตรูพืช วิธีวิธี การป้องกัน และกำ จัดศัตรูพืช 8 7 6 5 4 อุปกรณ์การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 9 ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 10 ห้องปฏิบัติการ 11-14 บรรณานุกรม 15

เป็นวิธีวิธี การหนึ่งที่นำ ความรู้ทางวิทวิยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาใช้ เพื่อ เพิ่มจำ นวนพืชเศรษฐกิจหลายชนิดอย่างรวดเร็ว เนื่องจากมีข้อได้ เปรีย รี บเมื่อเทียบกับการขยายพันธุ์โดยวิธีวิธี อื่นๆ เช่น สามารถขยายพันธุ์ พืชปริมริาณมากๆ ในระดับเป็นหมื่นเป็นแสนต้นโดยใช้เวลาที่สั้นกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกรณีที่ มีต้นแม่พันธุ์จำ นวนน้อย และเป็นพืชที่ เติบโตหรือ รื ขยายพันธุ์โดยวิธีวิธี ธรรมดาได้ช้า การขยายพันธุ์โดยการเพาะ เลี้ยงเนื้อเยื่อพืชนี้ ทำ ให้ได้พืชจำ นวนมากที่มีคุณภาพสม่ำ เสมอ นอกจากนั้น พืชที่ได้ยังปลอดจากจุลินทรีย์ รีย์ เช่น แบคทีเรีย รี รา ที่อาจ เป็นสาเหตุ ของโรคพืช จึงเหมาะแก่การนำ ไปปลูกเพื่อให้ได้ต้นที่ สมบูรณ์ และมีผลผลิตสูงต่อไป การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 1

การอนุรักษ์พันธุกรรมพืชโดยการใช้เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช เป็นวิธีวิธี การที่มีประสิทธิภาพสูงในการเพิ่มจำ นวนพืชหายากหรือ รื พืชเฉพาะ ถิ่นซึ่งมีจำ นวนประชากรในธรรมชาติน้อย ซึ่งเป็นข้อจำ กัดหนึ่งในการนำ พืชกลุ่มนี้มาศึกษาวิจัวิจั ยเพื่อใช้ประโยชน์ เช่น การศึกษาสารออกฤทธิ์ทาง ชีวภาพ และการพัฒนาเป็นไม้ประดับ ที่จำ เป็นต้องใช้ตัวอย่างพืชค่อนข้าง มากในการศึกษา การเพิ่มจำ นวนพืชด้วยวิธีวิธี ดังกล่าวจึงช่วยลดการนำ พืช เหล่านั้นออกจากสภาพธรรมชาติ ประกอบกับปัจจุบันมีเทคนิคการใช้สาร เคมี เช่น สารฟอกขาว ผสมลงในอาหารสังเคราะห์ที่ใช้เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ พืชเพื่อฆ่าเชื้อทดแทนการใช้หม้อนึ่งความดันไอซึ่งมีราคาสูง ทำ ให้ต้นทุน ในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อลดลงอย่างมาก ช่วยให้หน่วยงานการศึกษา โรงเรีย รี น วิทวิยาลัย สวนพฤกษศาสตร์โรงเรีย รี น และหน่วยงานท้องถิ่นที่ เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชสามารถนำ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช ไปใช้ในการอนุรักษ์พืชท้องถิ่น ซึ่งจะเป็นการเพิ่มทักษะทางวิทวิยาศาสตร์ ให้กับนักเรีย รี น นักศึกษา รวมทั้งสร้างจิตสำ นึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากร ท้องถิ่นและนำ ไปสู่การใช้ประโยชน์-สร้างรายได้จากฐานทรัพยากรชีวภาพ อย่างยั่งยืนสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 2

พืชที่นิยมนำ มาเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 1. ขิง 2.กล้วยไม้ 3. กุหลาบ 4. ดาวเรือ รื ง 5. ข้าว 6. แครอท 7. คาร์เนชั่น 8. เยอร์บีร่า การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื้อ นิยมใช้กับพืชที่มีปัญหาในเรื่อ รื่ งของการขยายพันธุ์ หรือ รื พืชที่มีปัญหาเรื่อ รื่ งโรค ได้แก่ 3

ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อมีวิธีวิธีการทำ 5 ขั้นตอน ดังนี้ 1. การเตรียรีมอาหาร คือ การเตรียรีมอาหาร คือ การนำ ธาตุอาหารหลักที่ พืชต้องการในการเจริญริเติบโต และธาตุอาหารรองมาผสมกับวุ้น ฮอร์โมนพืช วิตวิามินและน้ำ ตาล ในอัตราส่วนที่เหมาะสม แล้วนำ ไปฆ่าเชื้อ ใส่ลงในขวดอาหาร เลี้ยง บางครั้งอาจหยดสีลงไป เพื่อให้สวยงามและสังเกตได้ชัดเจน 2. การฟอกฆ่าเชื้อส่วนเนื้อเยื่อ คือ เป็นวิธีวิธีการใช้สารเคมีหรือรืวิธีวิธีการต่าง ๆ ที่ทำ ให้ชิ้นส่วนของพืชที่นำ มาเลี้ยงในอาหารเลี้ยง ปราศจากเชื้อจุลินทรีย์รีย์ต่าง ๆ 3. การนำ เนื้อเยื่อลงขวดเลี้ยง เป็นการนำ เอาชิ้นส่วนของพืชที่ฟอกฆ่า เชื้อแล้ว วางลงบนอาหารเลี้ยงที่ปลอดเชื้อ โดยใช้เครื่อรื่งมือและปฏิบัติการใน ห้องหรือรืตู้ย้ายเนื้อเยื่อโดยเฉพาะ 4. การนำ ขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อไปเลี้ยง เป็นการนำ เอาขวดอาหารเลี้ยงที่มี ชิ้นส่วนของเนื้อเยื่อไปเลี้ยงไว้บว้นเครื่อรื่งเขย่า เพื่อให้อากาศได้คลุกเคล้าลงไปใน อาหาร ทำ ให้แร่ธาตุ, ฮอร์โมนและสารอาหารต่าง ๆ ช่วยกระตุ้นให้เนื้อเยื่อที่นำ มาเลี้ยงบนอาหารนั้น เกิดต้นอ่อนของพืชจำ นวนมาก 5. การย้ายเนื้อเยื่อออกจากขวด เมื่อกลุ่มของต้นอ่อนเกิดขึ้น ให้แยกต้น อ่อนออกจากกัน เพื่อนำ ไปเลี้ยงบนอาหารเลี้ยงใหม่ จนต้นอ่อนแข็งแรงดีแล้ว จึงนำ ต้นอ่อนที่สมบูรณ์ออกจากขวด ปลูกในแปลงเลี้ยงต่อไป 4

พืชใกล้สูญพันธุ์ คือ ขนุนไพศาลทักษิณ ซึ่งมีเหลืออยู่เพียงต้นเดียวในพระราชวังไพศาล ทักษิร ตามโครงการพระราชดำ ริขริองพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เพื่อเก็บพันธุ์ไว้เ ว้ ผยแพร่ต่อไปโดยมอง ให้ Central LAB ที่มหาวิทวิยาลัยเกษตรศาสตร์บางเขน กองทัพบกและ สวนจิตรลดา เป็นผู้รับผิดชอบโครงการร่วมกัน เป็นต้น 5

ข้อดีของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การขยายพันธุ์พืช (Micropropagation) -ผลิตต้นพันธุ์ปลอดโรคปริมริาณมากในระยะ เวลาอันรวดเร็ว ตัวอย่างเช่น เพิ่ม ปริมริาณได้ 10 เท่า ต่อการย้ายเนื้อเยื่อลงอาหารใหม่ทุก เดือน เมื่อเวลา 2 เดือนสามารถผลิตต้นพันธุ์ พืชได้ถึง 100 ต้น - ต้นพันธุ์ที่ได้มีลักษณะตรงตามพันธุ์ เหมือน ต้นแม่ เพื่อการผลิตต้นพันธุ์พืชปริมริาณมากในเวลาอันรวดเร็ว เพื่อการผลิตพืชที่ปราศจากโรค เพื่อการปรับปรุงพันธุ์พืช เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ต้านทาน เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ทนทาน เพื่อการผลิตยาหรือ รื สารเคมีจากพืช เพื่อการเก็บรักษาพันธุ์พืชมิให้สูญพันธุ์ 6

โรคและแมลงศัตรูพืช 7 โรครากเน่า(Root Rot) สาเหตุ : ยังไม่ทราบเชื้อสาเหตุ โรคราสนิม(Red Rust) สาเหตุ : เชื้อรา Aecidium mori. โรคใบด่าง สาเหตุ : เชื้อไวรัส Fig Mosaic Virus( FMV) โรคไหม้(Bacterial Blight) โรคราแป้ง( Powdery Mildew ) เพลี้ยไฟ ( Thrips ) แมลงหวี่ขวี่าว (White Fly) เพลี้ยแป้ง ( Mealy Bug ) เพลี้ยอ่อน หนอนกระทู้ผัก ไรแดง

วิธี วิธี การป้องกัน และกำ จัดศัตรูพืช การไถพรวนดิน การใช้พันธุ์พืชที่ทนทานต่อโรคและแมลงการใช้มือเก็บ ไข่หนอนจับแมลงไปทำ ลาย การติดตั้งกับดักกาวเหนียว การติดตั้งกับดักแสงไฟ การใช้มุ้งตาข่าย การใช้สารสกัดจากสมุนไพร เช่น สารสกัดจากสะเดา ใบยาสูบ กระเทียม ขมิ้นชันตะไคร้หอม เป็นต้น ถูเปลือกส้มกันแมงมุมเข้า ไล่ยุงร้ายด้วยน้ำ มันยูคาลิปตัส น้ำ กระเทียมกำ จัดเพลี้ยในต้นไม้ พ่นน้ำ ส้มสายชูเปลี่ยนที่อยู่ให้มด 8

อุปกรณ์การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 9 1. เครื่อรื่งแก้วต่างๆ ไดแก่ บีกเกอร์ ปเปตต์ จานเพาะเชื้อ กระบอกตวงขวด (Cylinder) 2. สารเคมีตางๆ 2.1 สารเคมีที่ใชเตรียรีมสูตรอาหารต่างๆ 2.2 สารเคมีที่ควบคุมการเจริญริเติบโต 2.3 น้ำ ตาลทรายขาว 2.4 วุ้นวุ้ (Agar Agar) ตรานางฟ้า 2.5 ผงถ่าน 3. หม้อนึ่งความดันไอ (Autocrave) 4. เตาไฟฟ้า 5. หม้อสำ หรับต้มอาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และกระบวยตัก

ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เพื่อการผลิตต้นพันธุ์พืชปริมริาณมากในเวลาอันรวดเร็ว เพื่อการผลิตพืชที่ปราศจากโรค เพื่อการปรับปรุงพันธุ์พืช เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ต้านทาน เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ทนทาน เพื่อการผลิตยาหรือ รื สารเคมีจากพืช เพื่อการเก็บรักษาพันธุ์พืชมิให้สูญพันธุ์ ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การขยายพันธุ์พืช (Micropropagation) - ผลิตต้นพันธุ์ปลอดโรคปริมริาณมากในระยะ เวลาอันรวดเร็ว ตัวอย่างเช่น เพิ่มปริมริาณได้ 10 เท่า ต่อการย้าย เนื้อเยื่อลงอาหารใหม่ทุก เดือน เมื่อเวลา 2 เดือนสามารถผลิตต้นพันธุ์ พืชได้ถึง 100 ต้น - ต้นพันธุ์ที่ได้มีลักษณะตรงตามพันธุ์เหมือน ต้นแม่ 10

ห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช

ห้องเตรีย รี มอาหาร : เป็นการนำ ธาตุอาหารหลักที่พืชต้องการในการเจริญริ เติบโต และธาตุอาหารรองมาผสมกับวุ้นวุ้ ฮอร์โมนพืช วิตวิามิน น้าตาล และบางกรณีอาจมีการ เติมผงถ่านด้วย ในอัตราส่วนที่เหมาะสมแล้วนำ ไป นึ่งฆ่าเชื้อ ซึ่งในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชขึ้นอยู่กับ ปัจจัยหลายอย่าง สิ่งที่สำ คัญมากอย่างหนึ่งคือ องค์ประกอบของอาหารที่เหมาะสมต่อการเจริญริเติบโต ของพืชชนิดนั้นๆ ซึ่งต้องประกอบด้วยอาหารที่ พืชสามารถนำ ไปใช้อย่างมีประสิทธิภาพ ห้องถ่ายเนื้อเยื่อ เป็นห้องสำ หรับกาคเพาะเลียงเนื้อเยื่อ และนำ ชิ้น ส่วนนำ ชิ้นส่วนของพืชทาเลี้ยงบนอาหารสังเรทะห์ที่จัด เตรียรีมไว้ สภาพแวดล้อม เครื่อรื่งมือสื่อสาร ตู้สำ หรับ เลียง หรือรืถ่ายเนื้อเยื่อเป็นตุ้มีอากาศถ่ายเทผ่านแผ่น กรองที่สามารถกรองจุลินทรีย์์รีย์์ไว้ไว้ด้ตลอดเวลา ทำ ให้ อากาศภายใน บริสุริสุทธิ์ ช่วยทำ งานสะดวก ห้องเลี้ยงเนื้อเยื่อ สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมในการเลี้ยงเนื้อเยื่อจะแตก ต่างกันสำ หรับพืชแตลาดนัด โดยทั่วปรับสภพา แวดล้อมภายในห้องมีอุณหภูมิ ประมาณ25 องศา เซลเซียสระยะประมาณ 12-16 ชั่วโมง.ความเข้มของ แสง1,000-3,000

ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 1.. การเตรีย รี มอาหาร 2. การฟอกฆ่าเชื้อ 3. การเพิ่มจำ นวน 4. การชักนำ ารากพืช 5. การย้ายออกปลูก ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อมีวิธีวิธีการทำ 5 ขั้นตอน ดังนี้ 1. การเตรียรีมอาหาร คือ การเตรียรีมอาหาร คือ การนำ ธาตุอาหารหลักที่พืช ต้องการในการเจริญริเติบโต และธาตุอาหารรองมาผสมกับวุ้นวุ้ ฮอร์โมนพืช วิตวิามินและ น้ำ ตาล ในอัตราส่วนที่เหมาะสม แล้วนำ ไปฆ่าเชื้อ ใส่ลงในขวดอาหารเลี้ยง บางครั้งอาจ หยดสีลงไป เพื่อให้สวยงามและสังเกตได้ชัดเจน ธาตุอาหารที่พืชต้องการ • ธาตุอาหารหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โปรตัสเซียม แคลเซียม แมกนีเซี่ยมและกำ มะถัน • ธาตุอาหารรอง ได้แก่ ธาตุอาหารที่จำ เป็นน้อย เช่น เหล็ก แมงกานีส สังกะสี ทองแดง

2. การฟอกฆ่าเชื้อส่วนเนื้อเยื่อ คือ เป็นวิธีวิธี การใช้สารเคมี หรือ รื วิธีวิธี การต่าง ๆ ที่ทำ ให้ชิ้นส่วนของพืชที่นำ มาเลี้ยงใน อาหารเลี้ยง ปราศจากเชื้อจุลินทรีย์ รีย์ ต่าง ๆ 3. การนำ เนื้อเยื่อลงขวดเลี้ยง เป็นการนำ เอาชิ้นส่วนของ พืชที่ฟอกฆ่าเชื้อแล้ว วางลงบนอาหารเลี้ยงที่ปลอดเชื้อ โดยใช้เครื่อ รื่ งมือและปฏิบัติการในห้องหรือ รื ตู้ย้ายเนื้อเยื่อ โดยเฉพาะ 4. การนำ ขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อไปเลี้ยง เป็นการนำ เอาขวด อาหารเลี้ยงที่มีชิ้นส่วนของเนื้อเยื่อไปเลี้ยงไว้บ ว้ นเครื่อ รื่ ง เขย่า เพื่อให้อากาศได้คลุกเคล้าลงไปในอาหาร ทำ ให้แร่ ธาตุ, ฮอร์โมนและสารอาหารต่าง ๆ ช่วยกระตุ้นให้เนื้อเยื่อ ที่นำ มาเลี้ยงบนอาหารนั้น เกิดต้นอ่อนของพืชจำ นวนมาก 5. การย้ายเนื้อเยื่อออกจากขวด เมื่อกลุ่มของต้นอ่อนเกิด ขึ้น ให้แยกต้นอ่อนออกจากกัน เพื่อนำ ไปเลี้ยงบนอาหาร เลี้ยงใหม่ จนต้นอ่อนแข็งแรงดีแล้ว จึงนำ ต้นอ่อนที่ สมบูรณ์ออกจากขวด ปลูกในแปลงเลี้ยงต่อไป

บรรณานุกรม True ปลูกปัญญา การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ สืบค้น วันวัที่ 25 ม.ค https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/917

E-BOOK (หนังสืออิเล็กทรอนิกส์)