สรุปการเรียนรู้ระบบภูมคุ้มกัน

สรุปการเรียนรู้
เรื่อง การพยาบาลผู้ป่ วยมปี ัญหาระบบภูมคิ ุ้มกนั
วชิ า NU112204 :: การพยาบาลสุขภาพผู้ใหญ่ 2

จดั ทาโดย
นางสาวปิ ยพร สุดบุรินทร์ รหัสนักศึกษา 613230033-0

นักศึกษาพยาบาลศาสตร์ ช้ันปี ที่ 3

เสนอ
รองศาตราจารย์ ดร.ชัจคเณค์ แพรขาว

มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

การพยาบาลผู้ป่ วยมีปัญหาระบบภูมิคุ้มกนั

ร่างกายมนุษยจ์ ะมีระบบป้องกนั อนั ตรายที่จะเกิดข้ึนต่อตนเองใน 2 ลกั ษณะดว้ ยกนั คือ ระบบป้องกนั ท่ี
มีมาแตก่ าเนิด (innate immune system) และระบบป้องกนั ที่สร้างข้ึนภายหลงั (acquired immune system) ระบบ
ภูมิคุม้ กนั มีหนา้ ท่ีในการป้องกนั อนั ตรายท่ีอาจเกิดข้ึนจากส่ิงแปลกปลอมหรือเช้ือโรคที่เขา้ สู่ร่างกายของคนเรา
ดงั น้นั หากการทาหนา้ ท่ีของระบบภูมิกนั เกิดความผดิ ปกติ ซ่ึงอาจจะเกิดข้ึนในลกั ษณะของการถูกจากดั หรือถูก
รบกวนกจ็ ะทาใหเ้ กิดการเจบ็ ป่ วยได้

เม่ือร่างกายถูกคุกคามดว้ ยสิ่งแปลกปลอม เช่น ไดร้ ับเช้ือแบคทีเรีย ไวรัส เป็นตน้ ภูมิคุม้ กนั จะ
ตอบสนอง หรือต่อตา้ นส่ิงแปลกปลอมไดใ้ น 3 ลกั ษณะคอื

-การจบั กิน (phagocytic immune response)

-การหลง่ั สารต่อตา้ น (humoral or antibody immune response)

-การทาลายเน้ือเยอ่ื (cellular immune response)

ปฏิกริ ิยาทเี่ กดิ ขึน้ เม่ือเกดิ การตอบสนองระหว่างภูมคิ ุ้มกนั กบั ส่ิงแปลกปลอม เกิดข้ึนเมื่อเกิดการตอบสนอง
ระหวา่ งภูมิคุม้ กนั กบั ส่ิงแปลกปลอม อาจเกิดข้ึนไดใ้ น ลกั ษณะต่างๆ ดงั น้ี

-การเกดิ ภูมิแพ้ (allergic reaction) การเกิดภูมิแพเ้ ป็นอาการแสดงของการตอบสนองของ ภูมิคุม้ กนั ต่อ
สิ่งแปลกปลอมจะทาใหเ้ กิดสาร mediator สารน้ีจะส่งผลต่อ เส้นเลือด กลา้ มเน้ือเรียบ และ Glandular secretion
สารน้ีจะทาใหเ้ กิดรอยผน่ื แดง (erythema) เกิดการบวม มีอาการคนั กลา้ มเน้ือเรียบของหลอดลมปอดหดตวั ซ่ึง
จะทาใหห้ ลอดลมหดเกร็งและหายใจไม่ สะดวก มีการกระตุน้ ใหเ้ กิดการหลงั่ ของของเหลวในกระเพาะอาหาร
จานวนมาก ซ่ึงจะทาใหเ้ กิด การถ่ายเหลวได้

-การเกิดความไวต่อส่ิงกระตุน้ (hypersensitivity)จาแนกได้ ดงั น้ี

1) Anaphylactic (Type 1) hypersensitivity เป็นการเกิดความไวตอ่ ส่ิงกระตุน้ ที่มีความรุนแรงมากท่ีสุด
หรือท่ีเรียกกนั วา่ เกิด anaphylaxis โดยจะเกิดการบวมของเน้ือเย่อื จ านวนมาก โดยเฉพาะที่กล่องเสียง (larynx)
นอกจากน้ียงั ท าใหเ้ กิดความดนั โลหิตต่ า หลอดลมหดเกร็ง เส้น เลือดหดแฟบ

2) Cytotoxic (Type 2) hypersensitivity ความไวตอ่ สิ่งกระตุน้ แบบน้ีเกิดข้ึนเมื่อเกิดความ ผดิ พลาดของ
ภูมิคุม้ กนั ในการจาแนกเน้ือเยอื่ ของตนเองวา่ เป็ นสิ่งกระตุน้

3) Immune complex (Type 3) hypersensitivity ความไวต่อสิ่งกระตุน้ ชนิดท่ี 3 เป็ นการ กระตุน้ ใหเ้ กิด
กลุ่มกอ้ นของภูมิคุม้ กนั (immune complex) ซ่ึงจะทาใหเ้ กิดการกระตุน้ การทางานของ หลอดเลือด เกิด vascular
permeability เพ่มิ ข้ึนและทาลายเน้ือเยอื่ ตามมา ตวั อยา่ งความ ผดิ ปกติที่เกิดข้ึนจากการท่ีร่างกายมีความไวต่อสิ่ง
กระตุน้ แบบน้ี เช่น SLE ; Systemic Lupus Erhythematosus, Rheumatoid arthritis, Nephritis, Bacterial
endocarditis

4) Delayed-Type (Type 4) hypersensitivity ความไวต่อสิ่งกระตุน้ ชนิดที่ 4 เป็นความไว ต่อสิ่งกระตุน้ ท่ี
เกิดข้ึนระดบั เซลลซ์ ่ึงมกั จะเกิดข้ึนในระยะ 24-72 ชวั่ โมงหลงั ไดร้ ับส่ิงแปลกปลอม ท้งั น้ี ส่ิงแปลกปลอมท่ีเขา้ ไป
ในร่างกายจะกระตุน้ ให้ T cells และ macrophage ทาหนา้ ที่ ตวั อยา่ งของปฏิกิริยาที่เกิดข้ึนในลกั ษณะน้ี เช่น
ปฏิกิริยาที่เกิดข้ึนภายหลงั การไดร้ ับวคั ซีน Tuberculin ภายหลงั ท่ีฉีดวคั ซีนเขา้ ไปในกลา้ มเน้ือซ่ึงจะทาใหเ้ กิดการ
ทาลายเน้ือเยอื่ เกิดอาการบวม

โรคหรือการเจ็บป่ วยทพ่ี บบ่อยจากความผดิ ปกตขิ องระบบภูมคิ ุ้มกนั

-เอสแอลอี (SLE, Systemic Lupus Erythematosus)

ปัจจยั /สาเหตุท่ีทาใหเ้ กิดโรคเอสแอลอี ปัจจยั ทางดา้ นพนั ธุกรรมร่วมกบั ปัจจยั ดา้ นส่ิงแวดลอ้ มส่งผลให้
เกิดความผดิ ปกติของระบบภูมิตา้ นทานในร่างกายเป็นที่ทราบกนั วา่ โรคเอสแอลอีน้นั สามารถเกิดจากการ
กระตุน้ ไดจ้ ากหลายปัจจยั ความไม่สมดุลของฮอร์โมนในวยั เจริญพนั ธ์ ความเครียด แสงแดด การติดเช้ือไวรัส

อาการและอาการแสดงของผู้ป่ วยโรคเอสแอลอี ปวดขอ้ ผน่ื คนั อาการแพร้ ังสีอลั ตราไวโอเลตและผน่ื
คนั ที่ผวิ หนงั หลงั สมั ผสั กบั แสงแดด อ่อนลา้ ไขต้ ่าๆต่อเน่ืองโดยไม่ทราบสาเหตุ น้าหนกั ลดหรือเพมิ่ แผลเป่ื อย
ในช่องปากหรือช่องคอหอย ผมร่วง นิ้วหรือเทา้ กลายเป็นสีขาวเม่ืออยใู่ นอากาศหนาวหรือภายใตแ้ รงกดดนั
และเปล่ียนเป็นสีมว่ งอม น้าเงิน (Raynaud’s phenomenon) หายใจไมอ่ อก ปวดที่หนา้ อก ตาแหง้ ปัสสาวะเป็น
เลือด อาการปวดท่ีส่วนทอ้ ง คลื่นไส้ ประสาทออ่ น ปวดศีรษะรุนแรง ตะคริว สมรรถนะของการรู้คิดที่บกพร่อง

การรักษาผ้ปู ่ วยโรคเอสแอลอี

-ยาตา้ นการอกั เสบที่ไมใ่ ช่สเตียรอยด์ (NSAIDs, Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs) ไดแ้ ก่ นา
พรอกเซน ไอบูโพรเฟน ซูลินแดค ไดโคลฟี แนค ผลขา้ งเคียงไดแ้ ก่ ปวดทอ้ ง แผล เป่ื อยท่ีกระเพาะ การท างาน
ของไตและตบั ที่อ่อนแอลง ปวดศีรษะ

-ยาตา้ นมาลาเรีย (Anti-malaria drug) ยารักษาที่จา่ ยทว่ั ไปท่ีสุดคือ ไฮดรอกซีคลอโรควนิ ท่ีท า หนา้ ที่
รักษาผปู้ ่ วยท่ีมีอาการขอ้ อกั เสบและผน่ื คนั

-คอร์ติโคสเตียรอยด(์ Corticosteroid) เป็ นยาท่ีสาคญั มากในการรักษาโรคแพภ้ ูมิคุม้ กนั ตวั เองท่ีช่วย ลด
อาการอกั เสบ เพม่ิ ความอ่อนลา้ และช่วยรักษาอาการผนื่ คนั ไดแ้ ก่ ยาเพรดนิโซนหรือเพรดนิโซโลน

-ยากดภูมิคุม้ กนั และชีววตั ถุ (Immunosuppressants) เมื่อสภาวะของโรครุนแรงข้ึนมา ไดแ้ ก่ อะซาไธ
โอพรีน เอ และ ซยั โคลฟอสฟา ไมด(์ CTX)

โรคข้ออกั เสบรูมาตอยด์ (RA, Rheumatoid Arthritis)

ปัจจยั /สาเหตุท่ีทาใหเ้ กิดโรคขอ้ อกั เสบรูมาตอยด์ สาเหตุของโรคขอ้ อกั เสบรูมาตอยดย์ งั ไม่ทราบแน่ชดั
วา่ มาจากสาเหตุใด แตพ่ บวา่ มกั จะเป็นกรรมพนั ธุ์ ผทู้ ่ี มีประวตั ิสูบบุหรี่ เช่ือวา่ โรคขอ้ อกั เสบรูมาตอยดเ์ กิดจาก
autoimmune reaction ท่ีเก่ียวขอ้ งกบั CD4+ T lymphocytes, inflammatory mediators และ cytokine อนั นาไปสู่
การทาลายขอ้

อาการและอาการแสดงของผู้ป่ วยโรคข้ออกั เสบรูมาตอยด์ ผปู้ ่ วยจะมาพบแพทยด์ ว้ ยอาการปวดขอ้ ขอ้
บวม และเคล่ือนไหวขอ้ ไดล้ าบาก 1-2 ชว่ั โมงหลงั ตื่นนอนตอน เชา้ หรืออาจะเกิดข้ึนตลอดท้งั วนั ก็ได้ อาการ
ปวดขอ้ ท่ีเกิดข้ึนในตอนเชา้ ๆถือเป็นลกั ษณะเฉพาะซ่ึงสามารถใช้ 18 จาแนกจากโรคขอ้ อ่ืนๆได้ อาการปวดจะ
เกิดข้ึนอยา่ งรุนแรงกบั ขอ้ มือและขอ้ เทา้ และอาจจะเกิดข้ึนกบั ขอ้ อื่นๆก็ได้ อาการที่ปรากฏไดข้ องผปู้ ่ วยโรคน้ี
เช่น อาการอ่อนแรง มีไขต้ ่า เบ่ืออาหาร ตาแหง้ คอแหง้ บางคนอาจจะพบป่ ุม แบบตะป่ ุมตะปั่มท่ีขอ้ ศอกและนิ้ว

การรักษาผ้ปู ่ วยโรคข้ออกั เสบรูมาตอยด์

1. การรักษาดว้ ยยา ประกอบดว้ ยยารับประทานหรือยาฉีดสาหรับรักษาเฉพาะเจาะจงกบั โรคเพ่ือลดการ
อกั เสบควบคุมการลุกลามของโรค และยาช่วยบรรเทาอาการ เช่น ยาแกป้ วด หรือยาสเตียรอยดเ์ พื่อ ช่วยไม่ให้
ผปู้ ่ วยตอ้ งเจบ็ ปวดทรมานจากโรค

2. กายภาพบาบดั รวมถึงการออกกาลงั กายเพื่อใหข้ อ้ คงความยดื หยนุ่

3. การผา่ ตดั แต่วธิ ีน้ีไม่ไดเ้ ป็ นการรักษาโดยตรง แต่จะเป็ นการลดการทาลายเน้ือเยอ่ื ที่อาจจะเกิดมากข้ึน
สาหรับกรณีที่ขอ้ ถูกทาลายไปมากแลว้ การผา่ ตดั ซ่อมแซมหรือเปลี่ยนขอ้ จะช่วยใหข้ อ้ ทางานไดด้ ีข้ึน ลด ความ
เจบ็ ปวด และแกไ้ ขความพิการได้

โรคหนังแข็ง (Scleroderma)

สาเหตุของโรคหนงั แขง็ ยงั ไมม่ ีการพสิ ูจน์ทราบอยา่ งชดั เจนวา่ ปัจจยั หรือส่ิงใดที่เป็นสาเหตุของโรค
หนงั แขง็ แตก่ ม็ ีขอ้ สันนิษฐานวา่ เป็นความผดิ ปกติท่ีแฝงอยใู่ นพนั ธุกรรม โดยเมื่อสารพนั ธุกรรมดงั กล่าวไดร้ ับ
การกระตุน้ จากสารเคมีท่ีอยใู่ นยา กาจดั ศตั รูพืช

อาการและอาการแสดงของโรคหนังแข็ง

ผวิ หนงั มีลกั ษณะแขง็ และหนาเป็นป้ื นรูปวงรีหรือเป็นเส้นตรง หรืออาจครอบคลุมเป็ นบริเวณกวา้ งท่ี
ลาตวั หรือแขนและขา นิ้วมือหรือนิ้วเทา้ เป็นแผลหรือมีอาการเจบ็ ปวดท่ีปลายนิ้วมือ พอง บวม นิ้วเปล่ียนเป็นสี
ซีดหรือแดง หรือท่ีเรียกวา่ ภาวะ Raynaud's Phenomenon มีจุดสีแดงข้ึนบนหนา้ อกและใบหนา้ หรือท่ีเรียกวา่
ภาวะเส้นเลือดฝอยขยายตวั (telangiectasia) ขอ้ ตอ่ มีอาการบวมหรือเจบ็ ปวด กลา้ มเน้ือออ่ นแรง ปากหรือตาแหง้
หรือที่เรียกวา่ Sjogren's Syndrome ระบบยอ่ ยอาหารทาใหเ้ กิดโรคกรดไหลยอ้ น (แสบร้อนกลางอก)

การรักษาโรคหนังแข็ง ใชย้ าตา้ นการอกั เสบหรือเอน็ เสด (NSAIDs) เช่น ibuprofen, aspirin จะช่วยลด
อาการบวมและ เจบ็ ปวดได้ 22 ยา steroid หรือที่ใชค้ วบคุมการตอบสนองของภูมิคุม้ กนั จะช่วยในเร่ืองปัญหาท่ี
เกิดข้ึนกบั กลา้ มเน้ือ ขอ้ ต่อ หรืออวยั วะภายใน เช่น prednisolone ยาส าหรับช่วยใหเ้ ลือดไหลเวยี น เช่น aspirin
gr 1

การตดิ เชื้อเอชไอวแี ละโรคเอดส์ (HIV+ and AIDS: Acquired Immunodeficiency Syndrome)

ปัจจยั /สาเหตุที่ทาใหเ้ กิดโรค เช้ือไวรัส HIV จะมีอยใู่ นน้ าอสุจิ น้ าหล่อล่ืนช่องคลอด เลือด และน้ านม
โดยเช้ือไวรัสเขา้ สู่ร่างกายผา่ นทาง บาดแผล หรือผา่ นเน้ือเยอ่ื ออ่ น เช่น ภายในช่องคลอด ทวารหนกั และรูเปิ ด
ของอวยั วะเพศชาย เช้ือ HIV สามารถ ติดต่อผา่ นแม่สู่ลูกในระหวา่ งต้งั ครรภ์ คลอด หรือใหน้ มบุตรได้ หญิง
ต้งั ครรภท์ ี่ติดเช้ือ HIV จะตอ้ งรับประทานยา เพ่ือลดความเสี่ยงของการแพร่เช้ือ HIV ไปยงั ลูก เช้ือ HIV ไมต่ ิดต่อ
ผา่ นน้าลาย ดงั น้นั คุณจะไมต่ ิดเช้ือ HIV ผา่ น การจูบ การกินอาหารหรือน้าด่ืมร่วมกนั หรือ การใชช้ อ้ นส้อม
ร่วมกนั รวมไปถึงการกอด การจบั มือ การไอ การ จาม การใชห้ อ้ งร้าร่วมกนั ก็ไมใ่ ช่ช่องทางติดต่อของเช้ือ HIV

อาการและอาการแสดงของผู้ป่ วยโรคเอดส์

ระยะแรกๆ ผปู้ ่ วยจะมีไข้ เจบ็ คอ ปวดเมื่อยตามตวั มีผนื่ ข้ึน ตอ่ มน้ าเหลืองโต อาจมีอาการคลื่นไส้
อาเจียน ถ่ายเหลว หรือมีฝ้าขาวในช่องปาก อาการคลา้ ยกบั เป็นไขห้ วดั และจะหายไปไดเ้ อง ผปู้ ่ วยบางรายอาจไม่

มีอาการ อะไรเลย แต่เม่ือตรวจเลือดพบเช้ือ HIV และ Antibody ตอ่ เช้ือและสามารถแพร่เช้ือใหผ้ อู้ ื่นได้ บางราย
อาจมีไข้ นานเกิน 1 เดือน น้ าหนกั ลดเกินร้อยละ 10 ของน้ าหนกั ตวั ทอ้ งเดินเกิน 1 เดือน ต่อมน้ าเหลืองโต
มากกวา่ 1 แห่ง นานเกิน 3 เดือน มีเช้ือราในช่องปาก มีฝ้าขาวในช่องปากอยดู่ า้ นขา้ งของลิ้น เป็นโรคเริมมีแผล
เร้ือรังเกิน 1 เดือน โรคงูสวดั ก าเริบมากกวา่ 2 คร้ัง หรือข้ึนพร้อมกนั มากกวา่ 2 แห่ง

การรักษาผ้ปู ่ วยโรคเอดส์

RTV: ritonavir ขนาดบรรจุ Capsule : 100 mg; Oral solution: 80 mg/ml; tablets: 100 mg

ขอ้ บ่งช้ีและการออกฤทธ์ิ ใชใ้ นการรักษาผทู้ ี่มีการติดเช้ือ HIV ยาน้ีมีฤทธ์ิในการยบั ย้งั เอน็ ไซม์ protease
ของเชื่อ HIV โดยยาจะเขา้ ไปจบั กบั protease – active site ท าให้ ยบั ย้งั การท าหนา้ ที่ของเอน็ ไซม์

ผลขา้ งเคียง อาจทาใหเ้ กิดอาการออ่ นแรง (asthenia) เกิดอาการปวดศีรษะ นอนไม่หลบั ได้ ขอ้ หา้ มใน
การใชย้ า ไมค่ วรใชใ้ นผปู้ ่ วยที่มีตบั หรือตบั ออ่ นอกั เสบ

การพยาบาล ตอ้ งเฝ้าระวงั ผลขา้ งเคียงของยาโดยเฉพาะการเกิดตบั อกั เสบ ระดบั น้าตาลในเลือด

AZT, Retrovir: Zidovudine ขนาดบรรจุ Capsule 100 mg, Injection 10 mg/ml, Syrup 50 mg/5 ml,
Tablet 300 mg

ผลขา้ งเคียง อาจเกิดอาการวงิ เวยี นศีรษะ ปวดศีรษะ หรือง่วงนอนได้ มีผลท าใหก้ ารเตน้ ของหวั ใจเตน้
ชา้ ผดิ ปกติ(bradycardia)ได้ อาจท าใหเ้ กิดการมองเห็นท่ีผดิ ปกติได้ ในผหู้ ญิง อาจทาใหม้ ีระดูผดิ ปกติ

การพยาบาล ตอ้ งเฝ้าระวงั การเกิดภาวะน้าตาลในเลือดสูง การเตน้ ของหวั ใจผดิ จงั หวะ การเพ่ิมข้ึนของ
ไขมนั ในเลือด กาชบั ผปู้ ่ วยใหร้ ับประทานยาน้ีพร้อมอาหาร และใหผ้ ปู้ ่ วยรายงานใหท้ ราบหากเกิดอาการมึนงง
วงิ เวยี นศีรษะ ปวดศีรษะ

คาถาม
1.โรคเอสแอลอี (SLE, Systemic Lupus Erythematosus) คืออะไร
1.โรคเอสแอลอีเป็ นโรคไมต่ ิดตอ่ เป็นโรคท่ีเกิดจากภูมิตา้ นทานทาร้ายตนเอง
2.เอสแอลอีเป็นโรคในกลุ่มโรคเน้ือเยือ่ เก่ียวกนั ทาใหเ้ กิดปฏิกิริยาตอ่ ตา้ นกบั หลายอวยั วะในร่างกาย
3.โรคเอสแอลอีไม่ทาใหเ้ กิดปฏิกิริยาต่อตา้ นอวยั วะโดยเฉพาะผวิ หนงั กลา้ มเน้ือ ระบบประสาท เมด็
เลือด ไต
4.ถูกทุกขอ้
2.อาการและอาการแสดงของผู้ป่ วยโรคเอสแอลอตี ่อปนีข้ ้อใดไม่ถุกต้อง
1.รปวดขอ้ และบวม 2.ผน่ื รูปร่างเหมือนผเี ส้ือ
3.ไขต้ ่าๆตอ่ เน่ืองโดยไม่ทราบสาเหตุ 4.ไม่มีขอ้ ถูก
3.ในการวนิ ิจฉัยโรคต้องมอี าการกข่ี ้อจึงจะวนิ ิจฉัยว่าเป็ นโรคเอสแอลอี
1.มีอาการ 4 ใน 10 อยา่ ง 2.มีอาการ 2 ใน 10 อยา่ ง 3.มีอาการ 4 ใน 5 อยา่ ง 4.มีอาการ 2 ใน 5อยา่ ง
4.อาการและอาการแสดงทส่ี าคัญของโรคคข้ออักเสบรูมาตอยด์คือ
1.อาการปวดขอ้ ขอ้ บวม
2.เคลื่อนไหวขอ้ ไดล้ าบาก 1-2 ชว่ั โมงหลงั ต่ืนนอนตอน เชา้ หรืออาจะเกิดข้ึนตลอดท้งั วนั
3.คนั บริเวณรอบๆขอ้
4.ถูกท้งั 1 และ 2
5.ในการวนิ ิจฉัยโรคต้องมอี าการกข่ี ้อจึงจะวนิ ิจฉัยว่าเป็ นโรคข้ออกั เสบรูมาตอยด์
1. 2 ใน 7 อาการ 2. 4 ใน 7 อาการ 3. 3 ใน 7 อาการ 4. 5 ใน 7 อาการ