จัดจัทำ โดย นายพบพริศริฐ์ พุ่มพุ่มณี หลักการจัดจัองค์ประกอบศิลป์
หลักัการจัดัจั ดัองค์ป์รป์ะ กอบศิิลป์์ การจัดจัองค์ประกอบศิลิป์์ หรือืรือืComposition คือ การน า จุด เส้นส้สีแสีสง – เงา รูปรูร่าร่ง รูปรูทรง น้ าหนักนัเข้ม้ข้ ม้– อ่อน พื้นพื้ที่ว่าว่ง และพื้นพื้ผิวผิมาจัดจัวางรวมกันอย่าย่งสมดุลดุตามหลัก การจัดจัองค์ประกอบ เพื่อพื่น าเสนอให้งห้านออกแบบสามารถสื่อสื่สารให้ก้ห้ ก้บผู้ช้ผู้ มช้ ได้ดีด้ทีดี ทีสุุ่ดสุุ่รวมทั้งทั้เป็นป็การน า เสนอคุณคุค่าของงานให้ม้ห้าม้กขึ้นขึ้ โดยหลักัการการจัดจัองค์ประกอบเหล่านี้ส นี้ ามารถใช้ไช้ด้ก้ด้ ก้ บงานออกแบบทุกทุประเภท ทั้งทั้งานออกแบบทัวไป ภาพประกอบ การ์ตูร์นตูแอนิเนิมชันชั โมชันชั กราฟิิกฟิิงานภาพถ่าย และอื่น ๆ โดยมีหีัมี หีัวัหีัข้วัอ้ข้ อ้งดังัดังันี้ 1. เอกภาพ (Unity) 2. ความสมดุุลดุุ (Balance) 3. จังจัหวะ (Rhythm) 4. สัดสัส่วส่น (Proportion) 5. การเน้นน้ (Emphasis) 6. เส้นส้ (Line) 7. สี (Color) 8. วัสัวัดุสัดุ(Material) 9. ทิิศทาง (Direction) 10. พื้นพื้ที่ว่าว่ง (Space)
1. เอกภาพ (Unity) การจัดัจั ดัวางแบบขัดัขั ดัแย้ง้ย้ ง้ เป็็นการจัดัจัอดังค์ประกอบให้ข้ัห้ ข้ัดัแดัย้ง้ย้ ง้กันัด้นัว้ด้ยว้รูปรูร่าร่ง ขนาด ทิศิทางและที่ว่่าว่่ง การจัดัจั ดัวางแบบประสาน เป็็นการจัดัจัอดังค์ประกอบให้ก้ห้ ก้ลมกลืนืแนืม้ว้่ม้ว้่าว้่จะมีรีูมีปรีูร่าร่ง ขนาด และทิศิทางที่แ่ตกต่างกันั นิยนิมใช้ม้ช้าม้กโดยการใช้ส้ีช้ ส้ีใีนการประสานองค์ประกอบ หรือืรือืการ ทาซ้าซ้ เอกภาพของการแสดงออก เอกภาพของการแสดงออก คือ การจัดัจัอดังค์ประกอบต่าง ๆ ให้ เ้ป็นไปในทิศิทางเดียีดีวยีกัน เพื่อพื่น าเสนอและสื่อสื่สารออกมาในสิ่งสิ่ที่ต่้องการ โดยมุ่งมุ่ ไปในเป้้าป้้ หมายเดียีดีวยีอย่าย่งแน่วน่แน่่ โดยการใช้อ้ช้ อ้งค์ประกอบให้ม้ีห้ ม้ีคีวามหมายที่ล่้อไปทางเดียีดีวยีกันั เอกภาพ คือื ความเป็็นหนึ่งนึ่เดียีดีวยีของการจัดัจัอดังค์ประกอบ เป็็นการจัดัจัวดัางเพื่อพื่สื่อสื่สารให้เ้ห้เ้นื้อนื้หาประสานกันัแนัละเป็็นไปในทางเดียีวยีกันั โดยสามา รถน าเสนอเอกภาพออกได้เด้ป็น ดังดันี้ค นี้ รับรั เอกภาพของรูปทรง เอกภาพของรูปรูทรง คือื การจัดัจัอดังค์ประกอบโดยน าเสนอแนวคิดิอดิอกมา ผ่าผ่นการจัดัจั ดั วางอย่าย่งเป็็นระบบ ไม่่ว่ม่่าว่จะเป็็น จุด เส้น้ส้สีน้แสีสง – เงา รูปรูร่าร่ง รูปรูทรง น้ าหนักนัเข้ม้ข้ – ม้อ่่อน พื้นพื้ที่ว่่าว่่ง หรือืรือืพื้นพื้ผิวิผิก็วิ ก็ต็าม โดย สามารถจัดัจัวดัางได้เ้ด้เ้ป็็น 2 แบบ แบ บ 1.1. 1.2. 1.2.1. 1.2.2. 2
ความสมดุลดุคือ น้ าหนักนัที่เ่ท่ากันัขนัองงาน โดยจะไม่เม่อนเอียงไปทาง ซ้าซ้ยหรือืรือืขวา การจัดจัองค์ประกอบของตัวังวัานจะมีคีมี คีวามเท่ากันัทันั ทัง้้ 2 ด้าด้น โดยความสมดุลดุสามารถแบ่่งบ่่ได้เด้ป็นป็ ความสมดุลดุแบบอสมมาตร ความสมดุลดุแบบอสมมาตร คือื ความสมดุลดุที่ม่นุุม่นุุษนุุย์สย์ร้า้ร้า้งขึ้น้ขึ้ น้เป็็นความสม ดุลดุที่ท่ัง้้ 2 ด้า้ด้า้นไม่เม่ท่ากันั แต่จะรู้ส้รู้กส้เท่ากันัไนัด้ด้ด้วด้ยความรู้ส้ึรู้ส้ึกึ แกนของงานจะเปลี่ยนไปตามภาพนั้นนั้ๆ โดยสามารถใช้รช้ะยะห่าห่ง และตาแหน่่งน่่มาสร้า้ร้า้งงานแบบนี้ไนี้ ด้ ความสมดุลดุแบบสมมาตร ความสมดุลดุแบบสมมาตร คือื ความสมดุลดุที่เ่กิดิจดิากน้ าหนักนัที่เ่ท่ากันัทันั ทัง้้ 2 ด้า้ด้า้นซ้้าซ้้ย – ขวาของงาน โดยทัง้้ 2 ด้า้ด้า้นจะเหมือืมื อืนกันั โดยแกนของน้ าหนักนัจะอยู่กึ่ยู่ กึ่งกลางของภาพ สามารถพบได้ง่้่ด้ ง่้่าย ตามงานสถาปััตยกรรม เช่่นช่่วัดัวั ดั พระราชวังัวังัเป็็นต้น ซึ่งซึ่ความสมดุลดุแบบสมมาตรจะให้ค้ห้ ค้วามรู้ส้ึรู้ส้ึกึมัน่่มั น่่คน่่ง แต่ก่็แ็น่่นิ่น่่งนิ่ และบางครัง้้รัง้้ก็ด็ูน่่ด็ู น่่าน่่เกรงขาม แบบ ดังดันี้ 2.1. 2.2. 2 2. ความสมดุลดุ (Balance)
3. จังจัหวะ (Rhythm) จังัจังัหวะ คือื ช่่วช่่งความห่าห่งและความสัมัสัพัมันัพัธ์นัขธ์องการจัดัจัอดังค์์ประกอบ ที่น่ ามาวางให้ต้่ห้ต้่อ เนื่อนื่งกันั มีคีมี คีวามสม่าม่เสมอและไม่่สม่่ม่าม่เสมอ ขนาดเล็ก็ไปใหญ่่ จากสีอี่สี อี่ อนไปสีแสีก่ จาก พื้นพื้ผิวิผิเวิรียีรีบยี ไปพื้นพื้ผิวิผิหวิยาบ มีรูีูมีรูีูปรูีูทรงที่เ่หมือืมื อืนกันัแนัละไม่่เม่่หมือืมื อืนกันัแนัต่ถู่กถู่จัดัจัวดัางให้ต้่ห้ต้่อ เนื่อนื่งกันั เป็็นการทาซ้าซ้ที่ก่่อให้เ้ห้เ้กิดิกดิารเคลื่อนไหวและความสวยงามสามารถใช้อ้ช้ อ้งค์์ประ กอบได้ห้ด้ลห้าย ไม่่ว่่ม่่ว่่าว่่จะเป็็น สี ีเส้น้ส้ น้รููปรููร่่าร่่ง รููปรููทรง พื้นพื้ผิวิผิรวิวมถึงึระยะห่าห่งด้ว้ด้ยว้ครับัรั บั
4. 4.1. 4.2. สัดสัส่วส่ (Proportion) น สัดสัส่่วส่่นตาม มาตราฐาน สัดสัส่่วส่่นตาม ความรู้สึรู้กสึ สัดสัส่วส่น คือื ความสัมัสัพัมันพัธ์ขธ์องการจัดจัองค์์ประกอบต่าง ๆ ที่เ่หมาะสม การจัดจัวางองค์์ประกอบต่าง ๆ ให้ส้ัห้ ส้ัมพันพัธ์กัธ์ กันัไนัม่ว่ม่าว่องค์์ประกอบเหล่านั้นนั้ จะมีรูีูมีรูีูปรูีูร่าร่ง รููปรููทรง สีแีสี แีละอื่น ๆ เป็็นอย่าย่งไรก็ต็าม สัดัสัส่ดัวส่นสามารถแยกออกได้เ้ด้เ้ป็็น 2 แบบ ดังดันี สัดสัส่่วส่่นตามมาตราฐานคือืสัดัสัส่่ดั ส่่วส่่นที่เ่มื่อมื่แสดงออกมาแล้วเหมาะสม หรือืรือืสวยที่ สุุ่ดสุุ่ ในรููปรููแบบของสิ่ง่สิ่ง่นั้น้นั้คน้รับัรั บัไม่่ว่่ม่่ว่่าว่่จะเป็็นคนสัตัสั ตัว์์พืว์์ชืพื ชือาคาร หรือืรือืะไรก็ต็าม ใน งานออกแบบที่เ่ห็น็ห็ ไน็ด้ท้ัด้ ท้ัว่่ไว่่ป สัดัสัส่่ดั ส่่วส่่นมาตรฐานนั้น้นั้ ไน้ด้ม้ด้าม้จาก สัดัสัส่่ดั ส่่วส่่นทองคาที่ท่าให้ทุ้ห้ ทุ้กทุ้สิ่ง่สิ่ง่สัมัสัพัมันัพัธ์นัก์ัธ์ ก์ันัไนัด้แ้ด้ แ้ละออกมาสวยที่สุุ่ดสุุ่เป็็นต้น สัดัสัส่่ดั ส่่วส่่นตามความรูู้สึรูู้กึสึ กึไม่่มีม่่อีมี อีะไรตายตัวั แต่มักัมั กัเป็็นการออกแบบตามวิถิีวิ ถิี ีหรือืรือืเอ กลักัษณ์์ขณ์์องคนบางกลุ่มลุ่ในบางจังัจังัหวะของยุคสมัยัมั ยัโดยจะเน้น้น้กน้ารสื่อสื่ถึงึข้อ้ข้ อ้ความ สารที่ต่้องการส่่งส่่ออกไป อารมณ์์ ความรูู้ส้ึรูู้ ส้ึกึที่โ่ดดเด่นด่ออกมา สามารถพบได้ ต้ามศิลิปะประจ าถิ่น่ต่น่ ต่างๆ ไม่่ว่่ม่่ว่่าว่่จะเป็็นศิลิปะของแอฟริกิัริ กิันั หรือืรือืศิลิปะของกรีกีรี กี– โรมันัมั นั Golden Ratio
5. การเน้น (Emphasis) การเน้นน้คือื การทาให้อ้ห้ อ้งค์์ประกอบอย่าย่งใดอย่าย่งหนึ่งนึ่โดดเด่นด่ออกมาท่ามกลางการ จัดัจัอดังค์์ประกอบอื่น ๆ มากมาย เพื่อพื่เป็็นจุดรวมสายตา (Focal Point) ที่ใ่ช้ส้ื่ช้ ส้ื่อสาร สารสิ่ง่สิ่ง่ที่ต่้องการน าเสนอ โดยสามารถทา ให้จุ้ห้จุ้ดุจุ้นี้ดุเ นี้ ด่นด่ขึ้น้ขึ้ ไน้ด้ด้้ด้ด้้ว้ด้้ยว้ขนาด สี ีหรือืรือืพื้นพื้ผิวิผิวิเพื่อพื่ ให้เ้ห้เ้กิดิเดิรื่อรื่งราวการน าเสนอนั้น้นั้ น้ๆ
6. เส้นส้ (Line) เส้น้ส้ โน้ค้ง้ ให้ค้ห้ ค้วามรูู้ส้ึรูู้ ส้ึกึที่นุ่มนุ่ นวลกว่าว่เส้น้ส้ตน้รง สามารถทาได้ท้ัด้ ท้ัง้้เส้น้ส้ โน้ค้งเดียดีว หรือรืทา เป็็นรููปรููร่าร่งอย่าย่งเส้นส้ โค้งก้นหอย รวมถึงสามารถทาเป็็นเส้นส้ โค้งจากการเขียีขีนยีด้ว้ด้ ว้ ยมือืมื อืก็จ็ะจ็ให้ค้ห้ ค้วามรูู้ส้ึรูู้ ส้ึกึที่แ่ตกต่างกันัเนัช่่นช่่เดียีดีวยีกับัเบัส้น้ส้ตน้รง เส้น้ส้ตน้รง ให้ค้ห้ ค้วามรูู้ส้ึรูู้ ส้ึกึที่ม่ัน่่คน่่ง สามารถน ามาทาเป็็นเส้น้ส้แน้นวตัง้้ เส้น้ส้แน้นวดิ่ง่ดิ่ง่เส้น้ส้ซิน้กิซิ กิ แซก เส้น้ส้ ปน้ะ โดยที่เ่ส้น้ส้แน้ต่ละแบบจะมีคีมี คีวามหมายและจุดประสงค์์ในการใช้ท้ี่ช้ ท้ี่แ่ตกต่าง กันัแนัล้วแต่ก่ารจัดัจัอดังค์์ประกอบของงานนั้น้นั้ น้ๆ เส้นส้คือ จุดที่ถู่กัถู่กัน มาต่อ ๆ กันเป็นป็จานวนมากจนเกิดิคดิวามยาวกลายเป็็นเส้นส้ทาหน้าน้ที่ เ่ป็็นกรอบของรููปรููร่าร่งต่าง ๆ ไม่ว่ม่าว่จะเป็็นสี่เ่ สี่ เ่หลี่ยม วงกลม หลายเหลี่ยมและอื่น ๆ ทัง้้ยังัยังั สามารถใช้เ้ช้เ้ส้นส้ ในการสื่อสื่ความหมายในการใช้ง้ช้ ง้านแบบต่าง ๆ ได้ด้ด้วด้ย ขึ้นขึ้อยู่กัยู่ กับัคบัวามต้องการ โดยเส้น้ส้จน้ะมี ี2 แบบหลักั ๆ ดังัดังันี้ ้ 6.1. 6.2. เส้้นส้้ตรง เส้้นส้้ โค้้ง
7. สี(Color) สีคือ สิ่งสิ่ที่ใ่ช้สืช้อสืสารที่เห็น็ห็ ไน็ด้ง่ด้ ง่ายที่สุดสุสีสีสีาสีมารถสื่อสื่อารมณ์์ไณ์์ด้หด้ลาย แบบและหลายมิติมิ ติสีสสีามารถแบ่งบ่ ได้เ้ด้เ้ป็นป็ วรรณะ คือ วรรณะร้อร้น และวรรณะเยน็ สามารถทาได้ห้ด้ลห้ากหลายวิธวิ ี แต่การใช้สีช้ทีสี ทีแตกต่างวรรณะกันทาให้สืห้อสืสารออกมาได้ง่ด้ ง่ายและเห็นห็ชัดชัที่สุดสุ นอกจากนั้นนั้สียีัสี ยีังยีัเป็็นสิ่งสิ่ที่ช่วช่ยจัดัจัรดัะเบียีบีบยีการจัดัจัอดังค์์ประกอบให้ปห้ระสานหรือืรือื แปลกแยกได้เด้ช่นช่กัน 2
8. วัสวัดุ (Material) วัสวัดุ คือื พื้นพื้ผิวผิของตัวงานเป็นป็การจัดัจัอดังค์์ประกอบร่่วร่่มที่ใ่ช้ส้ื่ช้ ส้ื่อสารอา รมณ์์ขณ์์องสิ่ง่สิ่ง่ที่จ่ะจ่น าเสนอ สามารถสื่อสื่สารถึงึยุคสมัยัมั ยัสถานที่ ่หรือืรือืสถาน การณ์์ที่ณ์์ ที่ ต่ัวังวัานชิ้นชิ้นั้น้นั้ น้ๆ ต้องการน าเสนอออกมา เป็็นการสื่อสื่สารทางอ้้ อมและทางตรง การใช้พ้ื้ช้ พ้ื้นผิวิผิเวิข้า้ข้า้มาช่่วช่่ยทาให้ง้ห้ ง้านโดดเด่นด่หรือืรือืกลมกลืนื ได้ด้้ด้ด้้วด้้ย มักัมั กัพบได้ใ้ด้ใ้นงานสถาปััตยกรรม หรือืรือืงานประติมิามิกรรมเป็็นส่่วส่่น มาก
9. ทิศทาง (Direction) ทิศิทาง คือื ส่่วส่่นที่ใ่ช้ก้ช้ ก้าหนดเป้้าป้้หมายของการจัดัจัอดังค์ประกอบ เป็็นส่่วส่่นเสริมิริที่มิ ที่ ท่าให้จุ้ห้จุ้ดจุ้ เด่นด่ของงานดูน่่ดูน่่าน่่สนใจมากขึ้น้ขึ้ ไน้ปอีกี เสริมิริ ใมิห้ผู้้ห้ผู้้เ้ผู้้เ้สพงานมองที่จุ่ดจุ่รวมสายตาให้ม้ห้าม้กขึ้น้ขึ้แน้ละ สนใจสิ่ง่สิ่ง่รอบข้า้ข้า้งให้น้้ห้น้้อน้้ยลง ให้ส้ื่ห้ ส้ื่อสารสารที่ต่้องการน าเสนอได้ด้ีด้ ด้ีขีึ้น้ขีึ้น้
10. พื้นพื้ที่ว่าว่ง (Space) พื้นพื้ที่ว่่่าง คือื พื้นพื้ที่ก่ารเว้น้ว้ว่่น้ ว่่าว่่งระหว่่าว่่งองค์์ประกอบกับัอบังค์์ประกอ บด้ว้ด้ยว้กันัเนัอง เป็็นการใช้พ้ื้ช้ พ้ื้นที่ว่่่างในการสื่อสื่สารสารบางอย่าย่ง การใช้พ้ื้ช้ พ้ื้ นที่ว่่่างมักัมั กัใช้ก้ัช้ ก้ับังบัานบางแบบ เช่่นช่่ที่จ่ะจ่สื่อสื่สารด้ว้ด้ยว้พื้นพื้ที่ว่่่าง มากกว่่าว่่ การวางองค์์ประกอบให้เ้ห้เ้ต็ม็พื้ม็ พื้นพื้ที่ข่อข่งงาน รวมถึงึพื้นพื้ที่ว่่่างยังัยังัทาให้ก้ห้ ก้าร จัดัจัอดังค์์ประกอบมีรีมีะรียะห่าห่งทาให้ง้ห้ ง้านเกิดิคดิวามสัมัสัพัมันัพัธ์นัด้ธ์ว้ด้ยว้ตัวังวัานเอง ทัง้้หมดนี้ก นี้ ารจัดัจัอดังค์์ประกอบศิลิป์์ เป็็นการน าองค์์ประกอบต่าง ๆ มาจัดัจัวดัางในงาน ออกแบบ หรือืรือืงานประเภทอื่น ๆ เพื่อพื่น าเสนอผลงานออกมาและสื่อสื่สารไปได้อ้ด้ อ้ย่าย่ง ตรงจุด เป็็นการเพิ่ม่พิ่คุุม่คุุณคุุค่่าของงานด้ว้ด้ยว้เชิงิชิงิศิลิป์์ อารมณ์์ และความสวยงามให้ม้ห้าม้ก ขึ้น้ขึ้ น้โดยอาศัยัหยัลักัการดังัดังักล่า่วเข้า้ข้า้มาช่่วช่่ย แต่การเลือืกใช้ก้็ช้ ก้็ข็ึ้น้อน้ยู่กัยู่ กับัคบัวามจาเป็็นและประสบการณ์์ ยิ่ง่ยิ่ง่ฝึึกใช้บ่้่ช้ บ่้่อยก็จ็ะจ็เชี่ย่ ชี่ วย่ชาญ แต่ในบางลักัษณะงานใช้เ้ช้เ้พียีพีงยีข้อ้ข้ อ้เดียีดีวยีก็ส็าส็มารถสื่อสื่สารได้แ้ด้ แ้ล้ว ขึ้น้ขึ้อน้ยู่กัยู่ กับัคบัวาม ต้องการและความถนัดนัของแต่ละคนครับัรั บั