ชุดที่ 2 การตกตะกอนและการรินออก

ชุดที่ 2 ก

การตกตะกอน และการรนิ ออก

คานา

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์
ช้ันประถมศึกษาปีที่ 6 ที่ผู้รายงานสร้างขึ้นเพ่ือเป็นสื่อประกอบการเรียนการสอน และพัฒนา
ผู้เรียน ในกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งมีเนื้อหาสอดคล้องกับหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาขั้นพ้นื ฐานพุทธศักราช 2551 (ฉบบั ปรับปรุง 2560) สาระท่ี 2 : วิทยาศาสตร์
กายภาพ และสาระท่ี 3 : วทิ ยาศาสตร์โลก และอวกาศ

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ท้ังหมดที่สร้างข้ึนเพื่อให้นักเรียนใช้ประกอบกิจกรรมการเรียน
การสอน ซ่ึงนักเรียนสามารถเรียนรู้ด้วยตนเอง หรือนาไปใช้ในการเรียนการสอนซ่อมเสริม
เพื่อเสริมสร้างทักษะกระบวนการคิด กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ และควบคู่กับการพัฒนา
จิตวิทยาศาสตร์ ของนกั เรียนช้นั ประถมศึกษาปีที่ 6 สาหรับภาพประกอบชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์
นีผ้ รู้ ายงานได้จัดทาดว้ ยตนเองมีบางสว่ นทไ่ี ด้สบื คน้ ทาง Internet ประกอบด้วย 6 ชดุ ดังน้ี

ชดุ ท่ี 1 เรื่อง การแยกสารอยา่ งง่าย และการใช้แมเ่ หล็กดดู
ชุดที่ 2 เรอ่ื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
ชดุ ท่ี 3 เร่อื ง การกรอง การระเหย และการระเหิด
ชุดท่ี 4 เรอ่ื ง ลักษณะ องคป์ ระกอบและสมบตั ิของหิน
ชุดท่ี 5 เรือ่ ง ประเภทของหนิ การเกดิ หิน และวฏั จักรของหิน
ชดุ ท่ี 6 เรอ่ื ง ประโยชน์ของหนิ แร่ และซากดกึ ดาบรรพ์

ผู้รายงานหวังว่า ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และ
ซากดึกดาบรรพ์ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 นี้ คงเป็นประโยชน์ต่อผู้เรียนในการเรียนรู้ สามารถ
ค้นคว้าและศึกษาได้ด้วยตนเองตามศักยภาพ และเป็นแนวทางสาหรับผู้ท่ีมีความสนใจต่อไป
และขอขอบคุณผู้ท่ีให้คาปรึกษาในการเรียบเรียงและตรวจแก้ไขข้อผิดพลาดต่างๆ ท่ีเกิดข้ึน เป็น
อยา่ งสงู มา ณ ทน่ี ดี้ ว้ ย

ฟาตีเมาะ มะสารี

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรือ่ ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก ข

สารบัญ หนา้
ก
คานา................................................................................................................... ข
สารบัญ................................................................................................................ ค
สารบญั ภาพ........................................................................................................ 1
ชดุ กิจกรรมวทิ ยาศาสตรช์ ุดท่ี 3 เร่ือง การตกตะกอนและการรินออก............... 1
คาชี้แจงในการใชช้ ุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์......................................................... 2
คาแนะนาการใชช้ ุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์สาหรบั ครูผู้สอน.................................. 3
คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์สาหรบั นักเรียน................................... 4
การประเมินผลการเรียนรู้ และการซ่อมเสริม.................................................... 5
สาระมาตรฐานการเรยี นรู้ และตัวชี้วดั ............................................................... 6
จุดประสงค์การเรียนรู้......................................................................................... 7
แบบทดสอบกอ่ นเรียนชดุ ที่ 2 เรอ่ื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก.................. 9
บตั รกิจกรรมที่ 1 เร่ือง การตกตะกอนและการรินออก...................................... 13
บัตรความรู้ที่ 1 เร่อื ง การตกตะกอนและการรินออก........................................ 18
บตั รงานที่ 1 เรือ่ ง การตกตะกอนและการรินออก.....…………………………………. 20
บตั รแบบฝกึ หัดที่ 1 เรื่อง การตกตะกอนและการรนิ ออก……………………………. 21
แบบทดสอบหลงั เรียนชุดท่ี 2 เรอื่ ง การตกตะกอนและการรินออก.................. 23
บรรณานกุ รม………………………………………………………………………………………….. 25
ภาคผนวก........................................................................................................... 26
27
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี นชดุ ที่ 2 เรอื่ ง การตกตะกอนและการรนิ ออก. 29
เฉลยบตั รกจิ กรรมท่ี 1 เรอ่ื ง การตกตะกอนและการรินออก...................... 31
เฉลยบัตรงานที่ 1 เรื่อง การตกตะกอนและการรินออก............................ 32
เฉลยแบบฝึกหดั ที่ 1 เรือ่ ง การตกตะกอนและการรนิ ออก........................ 33
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียนชดุ ท่ี 2 เรื่อง การตกตะกอนและการรินออก. 34
กระดาษคาตอบก่อนเรยี น................................................................................... 35
กระดาษคาตอบหลงั เรยี น...................................................................................
แบบบนั ทึกคะแนน..............................................................................................

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก ค

สารบญั ภาพ หนา้
10
ภาพที่ 13
1 การแกวง่ สารส้มในนา้ คลอง.....………………………………...................... 14
2 การตกตะกอนโดยใช้สารส้มแกว่ง……………………………………………… 15
3 การตกตะกอนนา้ ในภาชนะ…………………………................................. 15
4 การตกตะกอนของน้าอบไทย............................................................ 16
5 สารสม้ …............................................................................................ 16
6 การตกตะกอนของนา้ เสยี เมอื่ เตมิ สารเคมีเพ่อื ช่วยตกตะกอน……….. 17
7 ยางดบิ จากน้ายางพารา....................….………………………………………. 17
8 สารผสมขา้ วสารกบั นา้ …………..…………………………………………………
9 การบาบัดนา้ เสีย……….…………..…………………………………………………

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 1

คาชแี้ จงในการใชช้ ดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์
เร่อื ง การแยกสาร หนิ แรแ่ ละซากดกึ ดาบรรพ์

กลุ่มสาระการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปีท่ี 6

ชดุ ที่ 2 เร่อื ง การตกตะกอน และการรินออก

1. ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์
กลมุ่ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ี่ 6 มีท้งั หมด 6 ชุดดงั น้ี

ชุดที่ 1 เรือ่ ง การแยกสารอยา่ งงา่ ย และการใชแ้ ม่เหลก็ ดูด
ชดุ ที่ 2 เร่ือง การตกตะกอนและการรินออก
ชดุ ท่ี 3 เร่อื ง การกรอง การระเหย และการระเหิด
ชุดท่ี 4 เร่อื ง ลกั ษณะ องค์ประกอบและสมบตั ขิ องหนิ
ชุดที่ 5 เรอ่ื ง ประเภทของหิน การเกิดหิน และวฏั จักรของหิน
ชุดท่ี 6 เร่ือง ประโยชน์ของหนิ แร่ และซากดึกดาบรรพ์
2. ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีท่ี 6 ชุดน้ีเป็นชุดท่ี 2 เรื่อง
การตกตะกอน และการรนิ ออก โดยมสี ว่ นประกอบดงั ตอ่ ไปน้ี

2.1 คาชีแ้ จงการใช้ชดุ กิจกรรมวทิ ยาศาสตร์
2.2 คาแนะนาในการใช้ชุดกรรมวทิ ยาศาสตร์สาหรับครูผสู้ อน
2.3 คาแนะนาในการใช้ชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์สาหรับนกั เรียน
2.4 มาตรฐานการเรียนรู้ สาระสาคญั จดุ ประสงค์การเรียนรู้
2.5 แบบทดสอบกอ่ นเรียนชดุ ที่ 2 เร่ือง การตกตะกอนและการรินออก
2.7 บัตรกิจกรรมท่ี 1 เรื่อง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.6 บตั รความรู้ท่ี 1 เร่อื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.8 บตั รงานท่ี 1 เรือ่ ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.9 บัตรแบบฝึกหัดท่ี 1 เรอ่ื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.10 แบบทดสอบหลังเรียนชดุ ที่ 2 เรอ่ื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.11 เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 1 เรอื่ ง การตกตะกอนและการรินออก
2.12 เฉลยบัตรงานที่ 1 เร่อื ง การตกตะกอนและการรนิ ออก
2.13 เฉลยบัตรแบบฝึกหัดที่ 1 เรอื่ ง การตกตะกอนและการรินออก
2.14 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น – หลังเรยี นชดุ ท่ี 2 เร่ือง การตกตะกอนและ
การรินออก

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 2

คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตรส์ าหรบั ครูผ้สู อน

การจัดการเรียนรู้ด้วยชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หิน แร่และ
ซากดึกดาบรรพ์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปีที่ 6
ครูผู้สอนเป็นผู้มีบทบาทสาคัญที่จะช่วยให้ดาเนินการเรียนรู้ของนักเรียนบรรลุตามวัตถุประสงค์
ครผู สู้ อนจึงควรศกึ ษารายละเอียดเกยี่ วกับการปฏบิ ัตติ นกอ่ นทจ่ี ะใช้ชดุ กจิ กรรม ดังนี้

ข้อควรปฏบิ ัติกอ่ นดาเนนิ การสอน

1. ศกึ ษาแผนการจดั การเรียนรอู้ ยา่ งละเอยี ด
2. เตรียมอปุ กรณ์ สอื่ การเรยี นการสอนให้เรียบร้อย
3. ศึกษารายละเอยี ดชดุ กิจกรรมการเรียนรู้
4. กาหนดบทบาทสมาชิกในกลุ่มทราบถึงการปฏิบัติตามบทบาทต่างๆ โดยสมาชิกทุกคน
ในกลมุ่ ต้องไดท้ าทกุ บทบาท
5. ครูผู้สอนชี้แจงวิธีการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้และกิจกรรมที่นักเรียนต้องปฏิบัติ

ขอ้ ควรปฏบิ ัติขณะดาเนินการสอน

1. ชแ้ี จงการใชช้ ุดกิจกรรมการเรียนรใู้ หน้ ักเรยี นทุกคนทราบ
2. ดาเนินกิจกรรมตามแผนการจัดการเรียนรู้ เพ่ือให้สอดคล้องกับจุดประสงค์การเรียนรู้
เนื้อหาและเวลาท่ีกาหนด
3. ครูผู้สอนตอ้ งใหค้ าแนะนาและคอยดูแลนักเรยี นอยา่ งใกลช้ ิด
4. ให้นักเรียนเรียนรู้จากชุดกิจกรรมการเรียนรู้ตามขั้นตอนอย่างเคร่งครัดและ
มคี วามซอ่ื สัตยต์ อ่ ตนเอง
5. ครผู ู้สอนตรวจสอบการทางานของนักเรียนและสรปุ บทเรียนร่วมกับนกั เรียน

ขอ้ ควรปฏบิ ตั เิ มอื่ ดาเนนิ การสอนส้ินสดุ

1. ครผู ูส้ อนให้นกั เรียนทาแบบทดสอบหลังเรียน
2. ตรวจผลงานจากการทาแบบทดสอบ บัตรงาน และบตั รแบบฝกึ หัด
3. ถ้านักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ที่ระบุไว้ ครูผู้สอนควรให้นักเรียนศึกษาเน้ือหาใหม่อีกคร้ังแล้วทา
แบบทดสอบหลังเรียนใหผ้ ่านเกณฑ์ท่กี าหนดไว้

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 3

คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตรส์ าหรบั นักเรยี น

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ กลุ่มสาระ
การเรียนร้วู ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปีท่ี 6 ใชเ้ ป็นส่ือประกอบการจัดกิจกรรม
การเรียนรู้เพ่ือพัฒนาทักษะการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ นักเรียนควรศึกษาปฏิบัติตามข้ันตอน
ดงั น้ี

1. ศึกษาขั้นตอนของการเรียนโดยใช้ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ โดยชุดกิจกรรม
วิทยาศาสตร์น้ีประกอบด้วยคาชี้แจงการใช้ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ คาแนะนาการใช้
ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ แบบทดสอบก่อนเรียน บัตรความรู้ บัตรกิจกรรม บัตรงาน
บัตรแบบฝึกหัด แบบทดสอบหลังเรียน เฉลยบัตรกิจกรรม เฉลยบัตรงาน เฉลยบัตรแบบฝึกหัด
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรยี น และแบบบนั ทกึ คะแนนของนักเรียน

2. ศกึ ษาจุดประสงค์การเรยี นรใู้ หเ้ ขา้ ใจอย่างชัดเจน
3. ทาแบบทดสอบกอ่ นเรียนดว้ ยความซ่ือสัตย์เพอ่ื สารวจความรู้พน้ื ฐานของตนเอง
4. ศึกษาทาความเขา้ ใจจากบตั รความรู้ โดยรว่ มกนั อภปิ รายถงึ เน้ือหาทไ่ี ดศ้ กึ ษากบั เพื่อน
5. ทาบัตรกิจกรรม บัตรงาน และบัตรแบบฝึกหัด ด้วยความมีวินัย ใฝ่เรียนรู้
มีความมุ่งม่ันในการทางานและร่วมกันตรวจคาตอบและอภิปราย เม่ือพบปัญหาให้ขอคาแนะนา
จากครผู ู้สอนทนั ที
6. ฝึกปฏิบตั ติ ามข้นั ตอนจากแบบฝกึ ปฏบิ ตั ิ สรุปสาระสาคัญและประเมินผลการฝึกปฏิบัติ
ลงในแบบบันทกึ กิจกรรม
7. ทาแบบทดสอบหลังเรียน เมื่อทาบัตรงานและบัตรแบบฝึกหัดเสร็จ จากนั้นร่วมกัน
ตรวจคาตอบและอภิปรายกับเพ่ือนในช้ันและครูผสู้ อน โดยเปลี่ยนกันตรวจกบั เพ่อื น แลว้ บันทึก
คะแนนลงในแบบบันทึกคะแนนของนักเรียน เพ่ือให้ทราบพัฒนาการของตนเอง และตรวจสอบ
วา่ ผา่ นเกณฑ์การประเมินหรือไม่
8. หากมีนักเรียนคนใดยังทาแบบสอบหลังเรียน บัตรกิจกรรม บัตรงาน และ
บตั รแบบฝึกหัดไมผ่ ่านร้อยละ 70 ให้ทาการศึกษาชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ตามข้ันตอนใหม่อีกคร้ัง
เพอ่ื ให้เกดิ ความเข้าใจทถ่ี กู ตอ้ งและมีประสิทธิภาพ
9. นักเรียนสามารถฝึกปฏิบัติเพิ่มเติมนอกเวลาเรียนและฝึกปฏิบัติบ่อยๆ เพ่ือเพ่ิมทักษะ
การใชง้ าน

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 4

การประเมนิ ผลการเรยี นรู้

1. ผลการเรยี นประเมินจาก
1.1 ประเมนิ ผลจากการทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน – แบบทดสอบหลังเรียน
1.2 ประเมินจากผลงานของนกั เรยี นในการปฏิบตั กิ ิจกรรมจากบตั รงาน และ

บตั รแบบฝกึ หัด
1.3 สงั เกตพฤติกรรมการเรยี นรขู้ องนกั เรียน
1.4 ประเมินผลจากการทาแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ิทางการเรียน

2. นักเรียนผ่านเกณฑก์ ารประเมินผล รอ้ ยละ 70 จึงจะเรียนรตู้ ่อไปได้ หากนักเรยี น
ไม่ผ่านเกณฑ์การประเมินผลต้องเรียนซอ่ มเสริม

การเรยี นซ่อมเสรมิ

นักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์การประเมิน ให้นักเรียนศึกษาตามจุดประสงค์
การเรียนรู้ที่ไม่ผ่าน แล้วทาแบบทดสอบหลังเรียนให้ผ่านเกณฑ์ที่กาหนดไว้
โดยในการเรียนซอ่ มเสริมให้นกั เรียนปฏิบตั ิ ดังนี้

1. ศกึ ษาเนื้อหาใหมอ่ ีกครั้ง
2. ใชร้ ะบบเพ่ือนชว่ ยเพ่ือน
3. ครูผู้สอนอธิบายเพ่มิ เติม

ทดสอบให้ผ่านเกณฑ์
รอ้ ยละ 80 นะครับ
จะไดไ้ มต่ อ้ งเรยี นซอ่ มเสริม

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 5

สาระมาตรฐานการเรียนรู้และตวั ชีว้ ดั

สาระมาตรฐานการเรียนรู้

สาระที่ 2 วิทยาศาสตรก์ ายภาพ
มาตรฐาน ว 2.1 เข้าใจสมบัติของสสาร องค์ประกอบของสสาร ความสัมพันธ์ระหว่าง

สมบัติของสสารกับโครงสร้างและแรงยึดเหนี่ยวระหว่างอนุภาค หลักและธรรมชาติของ
การเปลย่ี นแปลงสถานะของสสาร การเกิดสารละลาย และการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี

ตวั ชีว้ ัด

ว 2.1 ป. 6/1 อธิบายและเปรียบเทยี บการแยกสารผสม โดยการหยิบออก การรอ่ น
การใชแ้ มเ่ หลก็ ดงึ ดดู การรินออก การกรอง และการตกตะกอน โดยใชห้ ลักฐานเชิงประจกั ษ์
รวมทั้งระบวุ ิธแี กป้ ัญหาในชีวิตประจาวันเก่ยี วกบั การแยกสาร

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรือ่ ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 6

จุดประสงค์การเรียนรู้

ด้านความรคู้ วามเข้าใจ (K)
1. อธิบายการแยกสารโดยการตกตะกอนและการรนิ ออกได้

ดา้ นทกั ษะกระบวนการ (P)
2. ทดลองเกย่ี วกับการแยกสารโดยการตกตะกอนและการรนิ ออกได้
3. สรุปผลเก่ียวกับการแยกสารโดยการตกตะกอนและการรินออกได้
4. เปรียบเทยี บการแยกสารโดยการตกตะกอนและการรินออกได้

ด้านคณุ ลกั ษณะ (A)
5. มีวินัย ใฝ่เรยี นรู้ และมีความมงุ่ มัน่ ในการทางาน

เราไปทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี น
กนั ก่อนนะคะ

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรือ่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 7

แบบทดสอบกอ่ นเรียน

ชดุ ท่ี 2 เรอ่ื ง การตกตะกอน และการรินออก
กลุ่มสาระการเรียนร้วู ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปที ่ี 6

คาชีแ้ จง แบบทดสอบเป็นแบบปรนัย 4 ตัวเลือก จานวน 10 ขอ้ 10 คะแนน
ใหน้ กั เรยี นเลือกคาตอบท่ีถกู ตอ้ งทส่ี ดุ เพียงคาตอบเดียว

1. ขอ้ ใดกล่าวไม่ถูกต้องเก่ยี วกับการตกตะกอน
ก. น้าท่ีผา่ นการตกตะกอนนา้ ทไ่ี ด้จะใส
ข. การตกตะกอนทาได้โดยใชส้ ารสม้ แกว่ง
ค. แยกของแข็งท่มี ีขนาดไมเ่ ทา่ กันออกจากกัน
ง. เปน็ การแยกสารผสมที่เปน็ ของแข็งท่เี จอื ปนอยู่ในของเหลว

2. ข้อใดคอื สารเคมีที่ใช้ในการตกตะกอน
ก. ผงถ่าน
ข. สารสม้
ค. คลอรีน
ง. กามะถนั

3. ขอ้ ใดเป็นสารผสมทีแ่ ยกไดโ้ ดยวิธกี ารตกตะกอน
ก. นา้ คลอง น้านม
ข. นา้ นม น้าอบไทย
ค. น้าอบไทย นา้ เกลือ
ง. น้ายางพาราดบิ น้าอบไทย

4. ข้อใดกล่าวถึงการแยกสารผสมโดยวิธีการรินออกไดถ้ ูกต้อง
ก. การแยกสารโดยใชแ้ ท่งแมเ่ หลก็ ดดู
ค. การแยกสารที่อยใู่ นสถานะของแข็งทีเ่ จอื ปนอย่ใู นของเหลว
ข. การแยกสารท่ีอยใู่ นสถานะของเหลวท่ีเจือปนอยู่ในของเหลว
ง. การแยกสารผสมท่ีเป็นของแขง็ ทไ่ี ม่ละลายในของเหลวออกจากของเหลวโดยการเท

ของเหลวออก
5. ข้อใดแสดงความสมั พันธร์ ะหว่างสารผสมกับวิธีการแยกสารผสมไมถ่ ูกตอ้ ง

ก. นา้ คลอง : การร่อน
ข. ข้าวสารผสมน้า : การรินออก
ค. ทรายกบั กรวดหยาบ : การร่อน
ง. เปลอื กกาแฟกับเมล็ดกาแฟ : การหยบิ ออก

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 8

6. จากภาพเป็นการแยกสารผสมโดยวิธกี ารในข้อใด
ก. การกรอง
ข. การหยิบออก
ค. การระเหยแหง้
ง. การทาให้ตกตะกอน

7. การแยกสารผสมในขอ้ ใดต้องใชส้ ารส้มชว่ ยในการตกตะกอน
ก. นา้ ประปาขุ่น
ข. นา้ หวานสีแดง
ค. ผงถา่ นปนกบั ทราย
ง. พรกิ ปน่ กบั เหลือแกง

8. สารผสมในขอ้ ใดไม่สามารถแยกไดโ้ ดยวธิ กี ารตกตะกอน
ก. นา้ อบไทย นา้ ข่นุ
ข. น้าหวาน นา้ เกลือ
ค. น้ายางพาราดิบ นา้ คลอง
ง. น้ายางพาราดิบ น้าอบไทย

9. สารผสมในข้อใดสามารถแยกไดโ้ ดยวธิ กี ารรนิ ออกได้
ก. นา้ หวาน
ข. น้าอบไทย
ค. น้ายางพาราดิบ
ง. น้าซาวข้าวออกจากข้าวสาร

10. ข้อใดต่อไปนกี้ ล่าวถูกต้อง
ก. การตกตะกอนสามารถกาจัดเชอ้ื โรคที่ปนเปอ้ื นมากับน้าได้
ข. นา้ ทผ่ี ่านการตกตะกอนน้าทีไ่ ด้จะขุ่นเหมอื นเดมิ
ค. การตกตะกอนเปน็ การแยกสารทอ่ี ยู่ในสถานะของแขง็ ท่ีเจอื ปนอยู่ในของเหลว
ง. การรินออกเปน็ วธิ กี ารแยกสารผสมท่ีเปน็ ของแข็งทีล่ ะลายในของเหลวออกจาก

ของเหลวโดยการเทของเหลวออก

ข้อละ 1 คะแนน ถูกได้ 1 คะแนน ผิดได้ 0 คะแนน (ทาได้ 8 คะแนนขึ้นไปถือว่าผา่ น)

ได.้ ...........คะแนน  ผ่าน  ไมผ่ า่ น ป.6

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 9

บตั รกจิ กรรม เรื่อง การตกตะกอน และการรนิ ออก

ที่ 1

จดุ ประสงค์การทดลอง

1. อธิบายเกย่ี วกับการแยกสารโดยการตกตะกอนและการรนิ ออกได้
2. ทดลองเกี่ยวกบั การแยกสารโดยการตกตะกอนและการรินออกได้
3. สรุปผลเก่ียวกบั การแยกสารโดยการตกตะกอนและการรนิ ออกได้

วัสดุอุปกรณ์

รายการ จานวน / กลุ่ม

1. บกี เกอร์ขนาด 500 cm3 3 ใบ
2. สารส้ม 1 กอ้ น
3. นา้ คลอง 1,000 cm3

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 10

วธิ ีการทดลอง

1. รินน้าคลองใส่บีกเกอร์ 3 ใบ ใบละ 300 cm3 สังเกตลักษณะของน้าในบีกเกอร์
ท้ัง 3 ใบ แล้วบนั ทกึ ผล

2. นากอ้ นสารสม้ ลงไปแกว่งในน้าที่อยู่ในบีกเกอร์ใบที่ 2 ลักษณะเปน็ วงกลมจานวน 20
รอบ และบีกเกอร์ใบที่ 3 จานวน 30 รอบ ตั้งบีกเกอร์ทั้ง 3 ใบทิ้งไว้ 10 นาที สังเกต
การเปล่ียนแปลงแล้วบันทึกผล (การแกว่งสารส้มในบีกเกอร์ใบท่ี 2 และ 3 ควรแกว่งด้วย
ความเรว็ และความแรงเทา่ กนั )

สารส้ม

การแกวง่ สารสม้ ในบกี เกอร์ใบท่ี 2 และ 3
ภาพที่ 1 : การแกวง่ สารส้มในน้าคลอง
ทมี่ า : ฟาตีเมาะ มะสารี

บันทึกผลหนา้ ต่อไป
กนั เลยนะคะ

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 11

กลุ่ม.............................................................................................................
รายช่ือสมาชิก 1............................................................................. (ประธาน)

2............................................................................. (รองประธาน)
3............................................................................. (กรรมการ)
4............................................................................. (กรรมการ)
5............................................................................. (กรรมการ)

บนั ทกึ ผลการทดลอง

บกี เกอร์ใบที่ ผลการทดลอง
1
ก่อนการทดลอง หลังทาการทดลอง

2

3

สรุปผลการทดลอง
หนา้ ตอ่ ไปเลยนะคะ

ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่อื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 12

สรปุ ผลการทดลอง

...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
คาถาม..ท...า้ ..ย..ก...า..ร..ท..ด...ล..อ...ง................................................................................................... ..

1. ก่อนทาการทดลองน้าในบีกเกอร์ใบที่ 1 ใบที่ 2 และ ใบที่ 3 เหมือนกันหรือแตกต่าง
กันอยา่ งไร

............................................................................................................................
............................................................................................................................
2. จากการทากิจกรรมหลังทาการทดลองน้าในบีกเกอร์ใบท่ี 1 ใบท่ี 2 และ ใบที่ 3
เหมือนกนั หรอื แตกตา่ งกันอยา่ งไร
............................................................................................................................
............................................................................................................................
3. จากการทากิจกรรมจานวนรอบในการแกว่งสารส้มในบีกเกอร์มีผลต่อการทาให้น้าใน
บีกเกอรเ์ กิดการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไร
............................................................................................................................
............................................................................................................................
4. จากการทากิจกรรมปริมาณของสารส้มมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของน้าคลอง
ในบกี เกอรอ์ ยา่ งไร
............................................................................................................................
............................................................................................................................

เราไปอา่ นบัตรความรู้ ป.6
กนั ต่อเลยนะคะ
คะ

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่อื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 13

บตั รความรู้ เรื่อง การตกตะกอน และการรินออก

ที่ 1

การตกตะกอน

กา)รตกตะกอน เป็นวิธีการแยกสารท่ีมีสถานะเป็นของเหลวท่ีมีลักษณะขุ่น เน่ืองจากมี

สารท่ีแขวนลอยอยู่ เช่น การทาน้าจากแม่น้าลาคลองให้ใส เพ่ือนามาผลิตน้าประปา เป็นต้น
น้าที่ได้จากแม่น้าลาคลองจะมีลักษณะขุ่น เนื่องจากมีเศษดินและเศษหินเจือปนอยู่ ซึ่งสารท่ีจะ
ทาให้น้าจากแม่น้าลาคลองตกตะกอน คือ สารส้ม โดยการนาสารส้มไปแกว่งในน้า เพื่อทาให้
นา้ ตกตะกอนเร็วข้นึ

นา้ คลอง แกว่งสารสม้

สารสม้

ภาพท่ี 2 : การตกตะกอนโดยใชส้ ารส้มแกวง่
ท่มี า : ฟาตีเมาะ มะสารี

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 14

นา้ ที่ผ่านการตกตะกอนนา้ ทไี่ ดจ้ ะใส
แต่การตกตะกอนไม่สามารถกาจัดเชอื้
โรคทปี่ นเป้อื นมากับน้าได้นะคะ

ในชนบทที่ไม่มนี ้าประปาจึงใช้น้าจากนา้ คลองหรือแม่น้า โดยแยกตะกอนออกจากนา้ ด้วย
วิธีการทาให้ตกตะกอน ชาวบ้านตักน้าคลองใส่ในโอ่งตั้งท้ิงไว้นาน ๆ เม่ือน้าตกตะกอนแล้วจึง
ตักน้าท่ีใสมาใช้ทากิจกรรมต่าง ๆ แต่บางคร้ังชาวบ้านต้องการให้น้าตกตะกอนเร็วๆ โดย
การแกว่งสารส้มในน้า สารส้มจะช่วยให้น้าตกตะกอนเร็วขึ้น เน่ืองจากอนุภาคของสารส้ม
จะไปเกาะกับอนุภาคของสาร ( เม็ดดิน ) ทาให้สารมีน้าหนักมากขึ้น และตกลงสู่ก้นภาชนะ
เรว็ ขนึ้

ภาพที่ 3 : การตกตะกอนนา้ ในภาชนะ
ทมี่ า : https://www.google.com/search?biw=การตกตะกอนน้าในภาชนะ

ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 15

การตกตะกอนเป็นการแยกสารทอ่ี ยใู่ น
สถานะของแขง็ ท่เี จอื ปนอยใู่ นของเหลว และ
มลี ักษณะเปน็ สารแขวนลอย

ของเหลว - น้าอยดู่ ้านบน

การตกตะกอน คือ การแยกสารทเี่ ปน็ ของเหลว
ซง่ึ มขี องเหลวซง่ึ มขี องแข็งแขวนลอยอยู่

ของแข็ง – แปง้ อยู่ดา้ นลา่ ง
ขุ่นๆ ตรงกน้ ขวดคอื แปง้ ในนา้ อบไทย

ภาพท่ี 4 : การตกตะกอนของนา้ อบไทย
ท่ีมา : https://www.youtube.com/watch?v=saQED-cXQo8

สารส้มเป็นสารเคมีท่ีเป็นก้อนแข็งสีขาว มีสมบัติ
ละลายน้าทาให้ส่ิงที่แขวนลอยมาเกาะจนมีน้าหนักมาก
และตกลงนอนก้นภาชนะเม่ือสารแขวนลอยตกตะกอน
หมดน้าจะใสขึ้น น้าใสที่แยกได้นาไปใช้ได้เฉพาะ
ในการชาระล้างทาความสะอาดสิ่งของบางอย่างเท่านั้น
นามาด่ืมไม่ได้เพราะอาจมีเช้ือโรคและสารท่ีเป็นอันตราย
บางอย่างปนเปือ้ นอยู่

สารสม้ ป.6
ภาพที่ 5 : สารสม้
ที่มา : ฟาตีเมาะ มะสารี

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 16

สาระนา่ รู้

ก า ร ต ก ต ะ ก อ น เป็ น วิ ธี ก า ร แ ย ก ส า ร ผ ส ม ที่ เป็ น ข อ ง แ ข็ ง แ ข ว น ล อ ย อ ยู่ ใ น ข อ ง เห ล ว
โดยการนาสารผสมน้ันมาตั้งท้ิงไว้ให้ค่อย ๆ ตกตะกอนลงที่ก้นภาชนะ แต่ในกรณีที่ตะกอนมี
ขนาดเล็กมากการตกตะกอนจะเป็นไปอย่างช้า ๆ และใช้เวลานาน หากต้องการให้เกิด
การตกตะกอนเร็วขึ้นจะต้องอาศัยวิธีทางเคมีเข้ามาช่วย โดยการเติมสารเคมีบางชนิดในสัดส่วน
ท่ีเหมาะสมลงไปในสารผสม เพื่อให้อนุภาคของตะกอนเบาที่ละลายหรือกระจายตัวอยู่ใน
ข อ งเห ล วจั บ ตั ว กั น จ น มี ข น าด ให ญ่ แ ล ะ มี น้ าห นั ก ม าก ขึ้ น ส่ งผ ล ให้ ก ารต ก ต ะ ก อ น เกิ ด ได้ ดี ขึ้ น
ตวั อย่างเช่น การใชส้ ารส้มแกวง่ ในน้าขนุ่ ทาให้อนภุ าคต่าง ๆ ในน้าขุ่นตกตะกอนไดเ้ ร็วข้นึ และได้
นา้ ทีใ่ สขึ้น

ภาพท่ี 6 : การตกตะกอนของนา้ เสียเม่ือเติมสารเคมีเพ่อื ช่วยตกตะกอน
ที่มา : ฟาตีเมาะ มะสารี

ยางดิบจากน้ายางพารา น้ายางสดสีขาวลักษณะคล้ายน้านมท่ีได้มาจากต้นยางพารา
จดั เป็นคอลลอยด์ ซ่ึงมอี นุภาคของยางกระจายตวั ในนา้ ถ้าเราตอ้ งการแยกเนื้อยางออกจากน้ายาง
จะตอ้ งทาการเตมิ กรดบางชนิดลงในน้ายางพารา เช่น กรดแอซีติกหรือกรดฟอรม์ ิกเจือจาง เพื่อ
ทาใหเ้ น้ือยางรวมเปน็ ก้อนและตกตะกอนแยกออกมา โดยเนอื้ ยางทไ่ี ด้จะเรยี กวา่ ยางดิบ ซง่ึ เรา
จะนาเน้ือยางหรือยางดบิ ทีไ่ ด้ไปรีดเป็นแผน่ ยางเพื่อนาไปใชป้ ระโยชนต์ ่อไป

ภาพที่ 7 : ยางดิบจากน้ายางพารา
ที่มา : https://www.bloggang.com/m/viewdiary.
php?id=ravio&month=06-
2011&date=14&group=9&gblog=6

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 17

การรินออก
ของเหล)กวาโรดรยินกอารอเทกขอเปงเ็นหวลิธวีกอาอรกแยวกิธสกี าารรรผนิ สอมอทก่ีเตป้อ็นงขคออ่ งยแๆข็งเทท่ีไขมอ่ลงเะหลลาวยอใยนา่ ขงรอะงมเหดั ลระววอังอกจาก

ของแข็ง ของเหลว

ภาพท่ี 8 : สารผสมข้าวสารกบั น้า
ท่มี า : ฟาตีเมาะ มะสารี

เป็นวธิ กี ารแยกเอาส่งิ เจือปนออกจากนา้ เสยี เชน่ ของแข็งขนาดใหญ่
พลาสติก เศษอาหาร กรวด ทราย ไขมนั และนา้ มัน โดยใชอ้ ุปกรณ์ใน
การบาบดั ทางกายภาพ คือ ตะแกรงดกั ขยะ ถังดักกรวดทราย ถงั ดกั
ไขมนั และนา้ มัน และถังตกตะกอน ซ่ึงจะเปน็ การลดปรมิ าณของแขง็
ทงั้ หมดทม่ี ใี นน้าเสียเป็นหลกั และปลอ่ ยใหน้ ้าดา้ นบนล้นออกมา

ภาพท่ี 9 : การบาบัดนา้ เสีย
ท่มี า : manangtayo.go.th/http://www.manangtayo.go.th/data8023

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรือ่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 18

บัตรงาน

ที่ 1 เรื่อง การตกตะกอน และการรินออก

ใหน้ กั เรียนทาเคร่ืองหมาย  ในชอ่ ง หน้าข้อทกี่ ล่าวถูกต้อง

คาช้แี จง กากบาทผดิ × ในช่อง ให้หน้าขอ้ ทีก่ ล่าวผดิ (คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

การตกตะกอน คอื การแยกสารท่เี ปน็ ของเหลวซงึ่ มีของแขง็
แขวนลอยอยู่

สารแขวนลอยท่ีมีของแข็งขนาดเลก็ ลอยอยู่ ในของเหลวแยกได้
โดยการรินออก

การรนิ ออกเป็นวิธกี ารแยกสารผสมท่เี ป็นของแข็งท่ีไมล่ ะลาย
ในของเหลวออกจากของเหลวโดยการเทของเหลวออก

สามารถแยกของเหลวท่ีอยู่สว่ นบนโดยการรินออก

สารส้มเป็นสารเคมีที่เปน็ ก้อนแข็งสขี าว มีสมบัติไม่ละลายน้า
ทาใหส้ ิ่งท่ีแขวนลอยมาเกาะจนมนี ้าหนกั มาก และตกลงนอนกน้
ภาชนะ
สารผสมที่จะนามาแยกโดยวธิ กี ารตกตะกอนต้องอยู่ในสถานะ
ของแขง็ ท่ีเจือปนอยูใ่ นของเหลว

น้าประปาทีผ่ า่ นการตกตะกอนสามารถนามาด่มื ไดท้ ันที

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 19

นา้ ท่ผี ่านการตกตะกอนนา้ ท่ไี ด้จะใส แตก่ ารตกตะกอน
ไมส่ ามารถกาจัดเชื้อโรคท่ีปนเปอื้ นมากับน้า

สารทีจ่ ะทาใหน้ ้าจากแม่น้าลาคลองตกตะกอน คอื สารส้ม

ยางดบิ จากน้ายางพารา น้ายางสดสขี าวลักษณะคล้ายนา้ นมท่ี
ได้มาจากตน้ ยางพารา จัดเป็นคอลลอยด์

ขอ้ ละ 1 คะแนน ถกู ได้ 1 คะแนน ผิดได้ 0 คะแนน (ทาได้ 8 คะแนนขน้ึ ไปถอื ว่าผา่ น)
ทาได้............คะแนน  ผา่ น  ไมผ่ า่ น

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 20

บัตรแบบฝึกหดั เรอื่ ง การตกตะกอน และการรินออก

ท่ี 1

นกั เรยี นตอบคาถามต่อไป (ขอ้ ละ 2 คะแนน คะแนนเตม็ 10 คะแนน)

คาช้แี จง

1. การตกตะกอน คือ
................................................................................................................................
................................................................................................................................
2. สารผสมนา้ อบไทยของเหลวท่ีลอยอยู่ดา้ นบนคอื ..............................................
ของแขง็ ท่อี ย่ดู า้ นลา่ งคือ.........................................................................................
3. การรนิ ออก คอื
................................................................................................................................
................................................................................................................................
4. ชาวบ้านทอ่ี าศยั อย่รู มิ คลอง และไม่มีน้าประปาใช้ มวี ธิ กี ารทาใหน้ ้าคลองใสไดอ้ ย่างไร
................................................................................................................................
................................................................................................................................
5. สารสม้ มคี ุณสมบตั อิ ย่างไร จงึ นามาใชใ้ นการแยกสารโดยการทาใหต้ กตะกอน
................................................................................................................................
................................................................................................................................

ข้อละ 1 คะแนน ถกู ได้ 1 คะแนน ผิดได้ 0 คะแนน (ทาได้ 8 คะแนนข้ึนไปถือวา่ ผ่าน)

ทาได้............คะแนน  ผา่ น  ไมผ่ า่ น ป.6

ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรือ่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 21

แบบทดสอบหลังเรยี น

ชดุ ที่ 2 เรอ่ื ง การตกตะกอน และการรินออก
กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้ันประถมศกึ ษาปที ่ี 6

คาชแี้ จง แบบทดสอบเป็นแบบปรนัย 4 ตวั เลอื ก จานวน 10 ขอ้ 10 คะแนน
ใหน้ ักเรียนเลอื กคาตอบท่ถี ูกตอ้ งทส่ี ดุ เพียงคาตอบเดียว

1. การแยกสารผสมในข้อใดต้องใชส้ ารสม้ ช่วยในการตกตะกอน
ก. น้าประปาขนุ่
ข. นา้ หวานสแี ดง
ค. ผงถ่านปนกับทราย
ง. พรกิ ป่นกบั เหลอื แกง

2. สารผสมในข้อใดไม่สามารถแยกไดโ้ ดยวิธีการตกตะกอน
ก. นา้ อบไทย น้าขุ่น
ข. นา้ หวาน น้าเกลอื
ค. นา้ ยางพาราดบิ นา้ คลอง
ง. น้ายางพาราดบิ น้าอบไทย

3. สารผสมในข้อใดสามารถแยกได้โดยวิธกี ารรินออกได้
ก. น้าหวาน
ข. นา้ อบไทย
ค. น้ายางพาราดิบ
ง. น้าซาวข้าวออกจากขา้ วสาร

4. ขอ้ ใดต่อไปนก้ี ล่าวถูกต้อง
ก. การตกตะกอนสามารถกาจัดเชือ้ โรคท่ีปนเป้ือนมากับนา้ ได้
ข. น้าทผ่ี ่านการตกตะกอนนา้ ที่ไดจ้ ะขุน่ เหมือนเดิม
ค. การตกตะกอนเปน็ การแยกสารที่อยู่ในสถานะของแข็งทีเ่ จอื ปนอยูใ่ นของเหลว
ง. การรินออกเป็นวธิ กี ารแยกสารผสมที่เป็นของแข็งทลี่ ะลายในของเหลวออกจาก

ของเหลวโดยการเทของเหลวออก
5. ข้อใดกล่าวไม่ถกู ตอ้ งเกย่ี วกบั การตกตะกอน

ก. นา้ ทผี่ ่านการตกตะกอนน้าท่ีไดจ้ ะใส
ข. การตกตะกอนทาได้โดยใชส้ ารสม้ แกวง่
ค. แยกของแข็งทม่ี ีขนาดไมเ่ ท่ากันออกจากกัน
ง. เปน็ การแยกสารผสมท่ีเป็นของแขง็ ทเี่ จือปนอยู่ในของเหลว

ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 22

6. ข้อใดคือสารเคมีทใ่ี ช้ในการตกตะกอน
ก. ผงถา่ น
ข. สารสม้
ค. คลอรีน
ง. กามะถนั

7. ขอ้ ใดเป็นสารผสมทแ่ี ยกไดโ้ ดยวธิ ีการตกตะกอน
ก. น้าคลอง น้านม
ข. น้านม นา้ อบไทย
ค. น้าอบไทย นา้ เกลอื
ง. น้ายางพาราดิบ น้าอบไทย

8. ขอ้ ใดกล่าวถงึ การแยกสารผสมโดยวิธกี ารรนิ ออกได้ถูกตอ้ ง
ก. การแยกสารโดยใชแ้ ท่งแม่เหลก็ ดดู
ค. การแยกสารท่ีอยใู่ นสถานะของแขง็ ทเี่ จอื ปนอยู่ในของเหลว
ข. การแยกสารที่อยูใ่ นสถานะของเหลวที่เจอื ปนอยู่ในของเหลว
ง. การแยกสารผสมท่ีเปน็ ของแขง็ ท่ีไม่ละลายในของเหลวออกจากของเหลวโดยการเท

ของเหลวออก
9. ข้อใดแสดงความสัมพันธ์ระหว่างสารผสมกับวิธีการแยกสารผสมไม่ถกู ตอ้ ง

ก. น้าคลอง : การร่อน
ข. ข้าวสารผสมน้า : การรนิ ออก
ค. ทรายกับกรวดหยาบ : การร่อน
ง. เปลือกกาแฟกบั เมล็ดกาแฟ : การหยิบออก
10. จากภาพเป็นการแยกสารผสมโดยวิธกี ารในขอ้ ใด

ก. การกรอง
ข. การหยบิ ออก
ค. การระเหยแห้ง
ง. การทาให้ตกตะกอน

ขอ้ ละ 1 คะแนน ถกู ได้ 1 คะแนน ผดิ ได้ 0 คะแนน (ทาได้ 8 คะแนนข้ึนไปถอื ว่าผา่ น)

ได.้ ...........คะแนน  ผา่ น  ไม่ผ่าน ป.6

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 23

บรรณานุกรม

กระทรวงศกึ ษาธิการ. (2560). ตวั ชีว้ ดั และหลกั สตู รแกนกลาง กลมุ สาระการเรยี นรู
วทิ ยาศาสตร์ (ฉบบั ปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลกั สูตรแกนกลางการศกึ ษา
ขัน้ พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551. สานักคณะกรรมการศกึ ษาขน้ั พืน้ ฐาน
กระทรวงศึกษาธิการ. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พชุมนมุ สหกรณการเกษตรแหง่
ประเทศไทย จากัด.
. (2560). หลักสูตรศกึ ษาขั้นพื้นฐานพทุ ธศักราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ
พ.ศ. 2560). กรุงเทพฯ : โรงพมิ พค์ ุรสุ ภา ลาดพรา้ ว.

เทพฤทธิ์ ยอดใส. (2563). เก่งวทิ ยาศาสตร์ แบบฝกึ เสริมทกั ษะกลมุ่ สาระการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์ ป.6 (เล่ม 1). กรงุ เทพฯ : พฒั นาศกึ ษา.

นคร มแี กว้ . (ม.ป.ป). คู่มอื เตรยี มสอบวิทยาศาสตร์ ป.6. กรงุ เทพฯ : ภูมิบัณฑิต.
พมิ พพ์ ร อสัมภนิ พงศ์. (ม.ป.ป.). คมู่ ือเตรียมสอบวิทยาศาสตร์ ป.6. กรุงเทพฯ :

ไฮเอด็ พบั ลชิ ช่งิ .
ศิริรัตน์ วงศ์ศิริ และรักซอ้ น รตั นว์ จิ ิตต์เวช. (ม.ป.ป.). คู่มือครู หนงั สือเรียนรายวชิ า

วิทยาศาสตร์ ชัน้ ประถมศึกษาปีท่ี 6. กรงุ เทพฯ : อักษรเจริญทศั น.์
สง่ เสรมิ การสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลย.ี (2563). คู่มอื ครสู าระการเรียนรพู้ ื้นฐาน

วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี กลมุ่ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์
ช้ันประถมศกึ ษาปที ี่ 6. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พค์ ุรุสภาลาดพรา้ ว.
สาลี รักสทุ ธ์ิ และสุวรีย์ เวยี งนนท.์ (ม.ป.ป.). ตะลยุ โจทยว์ ิทยาศาสตร์ ป.6.
กรงุ เทพฯ : พัฒนาศกึ ษา.
เสียง เชษฐศิริพงศ.์ (2563). แนวขอ้ สอบวิทยาศาสตร์ ป.6. กรุงเทพฯ :
ธนธชั การพิมพ์.
เอกรินทร์ สม่ี หาศาล และคณะ. (2563). แม่บทมาตรฐาน หลกั สูตรแกนกลางฯ
วทิ ยาศาสตร์ ป.4. พิมพ์ครงั้ ท่ี 4. นนทบุรี : ไทยร่มเกลา้ จากดั .

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 24

บรรณานกุ รม

การตกตะกอนของน้าอบไทย. (ม.ป.ป.). (ออนไลน)์ . แหลง่ ทีม่ า :
https://www.youtube.com/watch?v=saQED-cXQo8.
(12 มนี าคม 2563)

การตกตะกอนนา้ ในภาชะ. (ม.ป.ป.). (ออนไลน์). แหลง่ ท่มี า :
https://www.google.com/search?biw=การตกตะกอนน้าในภาชนะ.
(12 มีนาคม 2563)

การบาบัดน้าเสีย. (ม.ป.ป.). (ออนไลน์). แหลง่ ที่มา :
manangtayo.go.th/http://www.manangtayo.go.th/data8023.
(12 มีนาคม 2563)

ยางดิบจากน้ายางพารา. (ม.ป.ป.). (ออนไลน์). แหลง่ ท่มี า :
https://www.bloggang.com/m/viewdiary.php?id=ravio&month=06-
2011&date=14&group=9&gblog=6. (12 มนี าคม 2563)

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่อื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 25

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 26

เฉลย แบบทดสอบก่อนเรยี น

ชุดท่ี 2 เรื่อง การตกตะกอน และการรินออก
กลุม่ สาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปที ี่ 6

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ง
ขอ้ ก ข ค
x
1. x x
2. x x

3. x

4.

5. x

6.

7. x
8. x

9.

10. x

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชุดที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 27

เฉลยบตั รกจิ กรรม

ที่ 1 เรอื่ ง การตกตะกอน และการรินออก

อ

บนั ทกึ ผลการทดลอง

บีกเกอรใ์ บที่ ผลการทดลอง

กอ่ นการทดลอง หลงั ทาการทดลอง

1 น้ำมสี ีคลำ้ และขุ่น นำ้ มสี คี ลำ้ และขุ่น มตี ะกอนท่ี
กน้ ภำชนะเล็กนอ้ ย

2 นำ้ มีสคี ล้ำและขุ่น นำ้ มีลักษณะใส มตี ะกอนท่ี
ก้นภำชนะค่อนข้ำงมำก

3 น้ำมสี ีคลำ้ และขนุ่ น้ำมีลักษณะใส มตี ะกอนท่ี
ก้นภำชนะมำก

สรุปผลการทดลอง

วิธีกำรตกตะกอน สำมำรถแยกสำรที่เป็นของแข็งแขวนลอยอยู่ในของเหลวได้ เช่น
น้ำคลอง โดยสำรส้มจะท้ำให้น้ำตกตะกอนเร็วขึน เน่ืองจำกอนุภำคของสำรส้มจะไปเกำะกับ
อนุภำคของสำร ท้ำให้มีน้ำหนักมำกและตกลงก้นภำชนะ นอกจำกนีจ้ำนวนรอบกำรแกว่ง และ
ปรมิ ำณสำรส้ม ยงั ทำ้ ใหน้ ้ำเกดิ กำรตกตะกอนช้ำเรว็ แตกตำ่ งกนั ด้วย

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่อื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 28

คาถามท้ายการทดลอง

1. ก่อนท้ำกำรทดลองน้ำในบีกเกอร์ใบที่ 1 ใบที่ 2 และ ใบท่ี 3 เหมือนกันหรือแตกต่ำงกัน
อย่ำงไร
เหมือนกัน คอื ข่นุ และมีสคี ล้ำ

2. จำกกำรท้ำกิจกรรมหลังท้ำกำรทดลองน้ำในบีกเกอร์ใบท่ี 1 ใบท่ี 2 และ ใบที่ 3
เหมือนกันหรอื แตกต่ำงกันอยำ่ งไร
ต่ำงกัน คือ บีกเกอร์ใบที่ 1 ยังคงมีสีคล้ำและขุ่น เกิดตะกอนท่ีก้นภำชนะเล็กน้อย
ส้ำหรับบีกเกอร์ใบท่ี 2 และ 3 มีลักษณะใส โดยบีกเกอร์ใบที่ 3 ใสกว่ำใบท่ี 2 และ
มตี ะกอนท่กี น้ ภำชนะมำกกวำ่ ใบที่ 2

3. จำกกำรท้ำกจิ กรรมจำ้ นวนรอบในกำรแกว่งสำรส้มในบกี เกอร์มผี ลต่อกำรท้ำใหน้ ้ำใน
บกี เกอรเ์ กิดกำรเปล่ยี นแปลงอยำ่ งไร
จ้ำนวนรอบในกำรแกวง่ สำรสม้ มำกกว่ำ น้ำจะตกตะกอนเร็วกวำ่ ท้ำใหน้ ้ำใสมำกกว่ำ

4. จำกกำรท้ำกิจกรรมปริมำณของสำรส้มมีผลต่อกำรเปลี่ยนแปลงของน้ำคลองในบีกเกอร์
อย่ำงไร
ปริมำณของสำรสม้ มำกกวำ่ จะท้ำให้นำ้ จะตกตะกอนเร็วกวำ่ ท้ำให้น้ำใสมำกกวำ่

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เร่ือง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชุดท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 29

เฉลยบตั รงาน

ที่ 1 เรอ่ื ง การตกตะกอน และการรนิ ออก

ให้นักเรียนทำ้ เครื่องหมำย  ในช่อง หน้ำข้อท่ีกลำ่ วถูกต้อง

คาช้แี จง กำกบำทผิด × ในช่อง ให้หน้ำข้อทก่ี ล่ำวผิด (คะแนนเตม็ 10 คะแนน)

 กำรตกตะกอน คือ กำรแยกสำรทเ่ี ปน็ ของเหลวซึ่งมีของแขง็
แขวนลอยอยู่
×
 สำรแขวนลอยที่มขี องแข็งขนำดเล็กลอยอยู่ ในของเหลวแยกได้
 โดยกำรรนิ ออก
×
 กำรรินออกเป็นวิธกี ำรแยกสำรผสมทีเ่ ป็นของแข็งที่ไมล่ ะลำย
× ในของเหลวออกจำกของเหลวโดยกำรเทของเหลวออก

สำมำรถแยกของเหลวทอ่ี ยสู่ ว่ นบนโดยกำรรนิ ออก

สำรสม้ เป็นสำรเคมีท่ีเป็นก้อนแข็งสีขำว มสี มบตั ไิ ม่ละลำยนำ้
ท้ำใหส้ ิ่งท่ีแขวนลอยมำเกำะจนมนี ้ำหนักมำก และตกลงนอนกน้
ภำชนะ
สำรผสมที่จะน้ำมำแยกโดยวธิ ีกำรตกตะกอนตอ้ งอยู่ในสถำนะ
ของแข็งท่เี จือปนอยูใ่ นของเหลว

น้ำประปำที่ผำ่ นกำรตกตะกอนสำมำรถน้ำมำด่มื ไดท้ นั ที

ชดุ กิจกรรมวิทยาศาสตร์ เร่อื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 30

 น้ำทผี่ ่ำนกำรตกตะกอนนำ้ ที่ไดจ้ ะใส แตก่ ำรตกตะกอน
ไมส่ ำมำรถก้ำจดั เชอื โรคท่ีปนเปื้อนมำกบั น้ำ

 สำรทจ่ี ะท้ำใหน้ ้ำจำกแม่น้ำลำ้ คลองตกตะกอน คอื สำรสม้

ยำงดิบจำกน้ำยำงพำรำ นำ้ ยำงสดสีขำวลักษณะคลำ้ ยน้ำนมที่

× ได้มำจำกตน้ ยำงพำรำ จัดเป็นคอลลอยด์

ขอ้ ละ 1 คะแนน ถูกได้ 1 คะแนน ผดิ ได้ 0 คะแนน (ท้ำได้ 8 คะแนนขนึ ไปถือว่ำผำ่ น)
ทาได.้ ...........คะแนน  ผ่าน  ไม่ผ่าน

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 31

เฉลยบัตรแบบฝกึ หดั

ท่ี 1 เรอ่ื ง การตกตะกอน และการรนิ

ให้นักเรยี นตอบค้ำถำมตอ่ ไป (ข้อละ 2 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

คาชแี้ จง

1. กำรตกตะกอน คอื
กำรตกตะกอนเปน็ กำรแยกสำรทอี่ ย่ใู นสถำนะของแข็งทเี่ จือปนอยู่ในของเหลว
2. สำรผสมนำ้ อบไทยของเหลวท่ลี อยอยู่ดำ้ นบนคือ น้ำ
ของแข็งทีอ่ ยู่ดำ้ นลำ่ งคอื แปง้
3. กำรรินออก คือ
กำรรินออก เป็นวิธีกำรแยกสำรผสมที่เป็นของแข็งท่ีไม่ละลำยในของเหลวออกจำก
ของเหลวโดยกำรเทของเหลวออก
4. ชำวบำ้ นท่ีอำศัยอยรู่ ิมคลอง และไมม่ ีน้ำประปำใช้ มีวิธีกำรท้ำใหน้ ำ้ คลองใสได้อย่ำงไร
ตักน้ำคลองใส่ในโอ่งตังทิงไว้นำนๆ เมื่อน้ำตกตะกอนแล้วจึงตักน้ำท่ีใสมำใช้ หรือถ้ำ
ตอ้ งกำรใหน้ ้ำตกตะกอนเรว็ ๆกใ็ ชส้ ำรส้มแกว่งนำ้
5. สำรสม้ มีคุณสมบตั อิ ย่ำงไร จงึ น้ำมำใชใ้ นกำรแยกสำรโดยกำรทำ้ ใหต้ กตะกอน
อนุภำคของสำรส้มจะไปเกำะกับอนุภำคของสำร( เม็ดดิน )ท้ำให้สำรมีน้ำหนักมำกขึนและ
ตกลงสกู่ ้นภำชนะเร็วขนึ

ข้อละ 1 คะแนน ถกู ได้ 1 คะแนน ผดิ ได้ 0 คะแนน (ท้ำได้ 8 คะแนนขึนไปถือวำ่ ผ่ำน)

ทาได้............คะแนน  ผ่าน  ไมผ่ า่ น ป.6

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 32

เฉลย แบบทดสอบหลงั เรียน

ชุดท่ี 2 เร่อื ง การตกตะกอน และการรินออก
กล่มุ สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศกึ ษาปที ี่ 6

แบบทดสอบหลงั เรยี น ง
ข้อ ก ข ค
x
1. x
2. x x
x
3. x

4. x
5. x
6. x

7.

8.

9. x

10.

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ เรอื่ ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรินออก 33

กระดาษคาตอบแบบทดสอบกอ่ นเรยี น

กลุ่มสาระการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

ชดุ ที่ 2 เรอื่ ง กำรตกตะกอน และกำรรินออก

ชื่อ สกุล เลขที่

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ง
ข้อ ก ข ค
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

คะแนนทไ่ี ด้

คะแนนเตม็ 10 คะแนน
คะแนน
ทดสอบก่อนเรยี นได้ คะแนน ผ่ำน
คะแนน ไมผ่ ำ่ น
ทดสอบหลงั เรียนได้

คะแนนพัฒนา

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ที่ 2 การตกตะกอน และการรนิ ออก 34

กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลังเรยี น

กลุ่มสาระการเรียนรวู้ ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ช้ันประถมศึกษาปที ี่ 6

ชดุ ที่ 2 เรอื่ ง กำรตกตะกอน และกำรรนิ ออก

ช่ือ สกุล เลขท่ี

แบบทดสอบหลังเรยี น ง
ข้อ ก ข ค
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

คะแนนทไ่ี ด้

คะแนนเตม็ 10 คะแนน
คะแนน
ทดสอบก่อนเรยี นได้ คะแนน ผ่ำน
คะแนน ไม่ผำ่ น
ทดสอบหลงั เรียนได้

คะแนนพัฒนา

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หนิ แร่และซากดกึ ดาบรรพ์ ป.6

ชดุ ท่ี 2 การตกตะกอน และการรินออก 35

แบบบันทึกคะแนน

กลมุ่ สาระการเรียนรูว้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ช้นั ประถมศกึ ษาปีท่ี 6
ชุดที่ 1 เรื่อง การตกตะกอน และการรนิ ออก

แบบทดสอบ คะแนนเต็ม คะแนนท่ีทาได้ หมายเหตุ

กอ่ นเรียน 10

หลังเรยี น 10

ผลพฒั นำกำร

รายการ คะแนนเตม็ คะแนนท่ที าได้ หมายเหตุ

บตั รงำนท่ี 2 10
บัตรแบบฝกึ หัดท่ี 2 10
20
รวมคะแนน

ลงชื่อ ผ้ปู ระเมนิ
วนั ที่ เดอื น พ.ศ.

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรอ่ื ง การแยกสาร หิน แร่และซากดึกดาบรรพ์ ป.6