2016_10

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 3

ÞÜàðвìàðàôØ ºÜø...

êÆð²ì²Ü êºìàôÜÆ – 80

Èñ³ó³í ѳÙß»Ý³Ñ³Û ³Ýí³ÝÇ µ³Ý³ëï»ÕÍ, ³ñӳϳ·Çñ ¨ Ññ³å³ñ³Ï³Ëáë, ²µË³½Ç³ÛáõÙ
§êàìºî²Î²Ü ìð²êî²Ü¦ ûñÃÇ Ý³ËÏÇÝ ë»÷³Ï³Ý ÃÕóÏÇó, èáõë³ëï³ÝáõÙ (êàâÆ-Ȳ¼²ðºìêÎ)
§¶áñͲñ³ñ¦ ³Ùë³·ñÇ å³ïí³íáñ ÃÕóÏÇó, §êºìÌàìÚ²Ü ²Ú¶²´²ò¦ ¨ §Üàð ÈàôÚê¦ ·ñ³Ï³Ý Ùdz-
íáñáõÙÝ»ñÇ ³Ý¹³Ù êÇñ³í³Ý êºìàôÜàô (ìɳ¹ÇÙÇñ ì²ð¸²ÜÚ²Ü) ÍÝÝ¹Û³Ý 80-³ÙÛ³ÏÁ:

§¶áñͲñ³ñ¦ ³Ùë³·ñÇ ËÙµ³·ñáõÃÛáõÝÝ Çñ ¨ µ³½Ù³Ñ³½³ñ ÁÝûñóáÕÝ»ñÇ ³ÝáõÝÇó ßÝáñѳíáñáõÙ
¿ í³ëï³Ï³ß³ï ·ñáÕÇÝ Ðáµ»ÉÛ³ÝÇ ³éÃÇí ¨ ó³ÝϳÝáõÙ Ýñ³Ý ³éáÕçáõÃÛáõÝ, »ñϳñ³Ï»óáõÃÛáõÝ,
ëï»Õͳ·áñÍ³Ï³Ý Ýáñ³Ýáñ Ó»éùµ»ñáõÙÝ»ñ ¨ µ»ÕÙݳíáñ ³ß˳ï³ÝùÇ ³Ýëå³é »é³Ý¹:

ÂáÕ Ò»ñ ³ñ·³ë³µ»ñ ÙÇïùÝ ³ÛëáõÑ»ï ¨ë ß³ñáõݳÏÇ Í³é³Û»É Ð³Û ¶ñÇÝ ¨ ¶ñãáõÃÛ³ÝÁ, Ð³Û ïå³·Çñ
ËáëùÇÝ áõ Ð³Û ¹³ñ³íáñ Øß³ÏáõÛÃÇÝ:

æ»ñÙ³·ÇÝ µ³ñ»Ù³ÕóÝùÝ»ñáíª
§¶áñͲñ³ñ¦

êÇñ³í³Ý êºìàôÜÆ

ØîàðàôØܺð ÆØ Ø²êÆÜ

Հավատա՞մ, թե չհավատամ, ակամա դարձա ութսուն տարեկան: Հայաստանում, բայց Սերո Խանզադյանը, որի հետ գործնական
Չէի հավատա, եթե անձնագրիս ﬔջ գրված չլիներ՝ «Ծնվել է 1936 թվի մոտիկություն ունեի (Սոչիի տարածքի հայ գրողների «Ձայն համշե-
փետրվարի 8-ին Ազով-Սևծովյան երկրամասի Մայկոպի շրջանի նական» ժողովածուի բարբառային մասը իր առաջարկով ես էի
Կուժորսկոյե ստանիցայում»: Չէի հավատա, որովհետև տարիքս խմբագրել), ուղղակի ասաց.
չեմ զգում, աշխուժությունս տեղն է, ﬕտքս գործում է անթերի: Երևի
նրանից է, որ հումորը և իրոնիան մշտապես ինձ հետ են: Բայց, ինչ- – Դու աբխազահայությանը հարկավոր ես:
պես ասում են՝ հավատալ է պետք: Վերադարձա Սուխում: Գուցեև ոչ ոք չէր սպասում: Ակտիվորեն
շարունակեցի թղթակցել Թբիլիսիի և Աբխազիայի թերթերին, ռա-
1964 թվի աշնանը բանաստեղծությունների անտիպ ժողովածուս դիոյին: Վրացական ռադիոյի հայկական հաղորդուﬓերի խմբագիր,
բանաստեղծ Գևորգ Գրիգի մասնակցությամբ քննարկվեց Թբիլի- արձակագիր Մկրտիչ Ասլանյանը ընտանիքով հանգստանում էր
սիում, բայց չտպագրվեց, որովհետև սովետի օրոք գիրք տպագրելը Սուխուﬕ՝ Վրաստանի կոմպոզիտորների «Լալե» հանգստյան Տա-
հաղթանակ էր քաշքշուկի դեմ: Այժմ հեղինակ եմ հայերեն և ռու- նը և ﬕ ջերմ ակնարկ էր գրել և հաղորդել իմ մասին: Մկրտիչ Աս-
սերեն լեզուներով քսանﬔկ ժողովածուների՝ «Հուզաշխարհ», լանյանը կարողացավ հասնել նաև նրան, որ Վրաստանի հեռուս-
«Սիրո հևքեր», «Խոռուկ, կիսուկ, սրբուկ», «Ապրի Խաթուկը», տատեսության և ռադիոյի պետական Կոﬕտեն ինձ հաստատեց
«Վերջին հանդիպում», «Ոգեկանչ լեռներ» (ﬕ մասը ռուսերեն), Աբխազիայում ռադիոյի արտահաստիքային թղթակից: Գրում էի
«Հրաժեշտի ղողանջներ», «Սինոﬖի պոկլոն», «Երջանկության ծաղ- ակնարկներ, զանազան թղթակցություններ, կազմակերպում ռե-
կեփունջ», «Շուﬓի վեչեր», «Վ կրուգու դրուզեյ», «Ճակատագիր պորտաժներ: Քանի որ տեղը եկավ, ասեմ, որ համալսարանում նա-
և սեր», «Մնիներ», «Անլեզու ցավեր», «Նվիրուﬓեր», «Կտո վզյալ խաձեռնեցի թբիլիսահայ գրող Մկրտիչ Ասլանյանի հանդիպումը
Ռեյխստագ», «Ձենով Թորոսը», «Դուխոզվոննայա լիրա», «Սրտիս ուսանողության հետ, ինչպես նաև Արամայիս Սահակյանի հանդի-
երգը», «Փառքի մոլուցքով» և «Հին օրերի ﬔղեդին» գիրքը: Գրել եմ պումը բժշկական ինստիտուտի ուսանողների հետ իրենց հանրա-
քնարական և երգիծական բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, կացարանում:
քառյակներ, հուշեր, անեկդոտներ, ﬓիներ, պոեﬓեր, մանկական Այդ ժամանակ, բարեբախտաբար, զանազան բուհերում Աբխա-
ոտանավորներ, որոնք մշտապես շաղախված են եղել հումորով: զիայից, Սոչիից, նաև Մայկոպից համշենցի բազմաթիվ ուսանողներ
Այդուհանդերձ, չեմ գոռոզացել, փառքի հետևից չեմ վազել: Կողմ- էին սովորում Երևանում: Երեք անգամ կազմակերպեցի նրանց հա-
նակից եմ պոեզիայի դասական ձևին, չեմ ընդունում այսպես կոչ- վաքը սրճարաններում, ծանոթացան ﬕմյանց հետ, ուրախացան:
ված սպիտակ բանաստեղծությունը: Որքան էլ տաղանդավոր լինի Աբխազիայում երեսուն հոգուց բաղկացած առողջ գրական ﬕա-
Մայակովսկին, ﬕ քանի տող կարդալուց հետո թողնում եմ: Բա- վորում ունեինք, որոնցից տասներկուսը արդեն ժողովածուների
նաստեղծությունը ներքին երաժշտություն պիտի ունենա, հուզի հեղինակներ էին: Իմ «Հուզաշխարհ»-ը Վրաստանի կոմկուսակ-
ընթերցողին, մտնի հոգու ﬔջ, հիշվի, ապրեցնի: Կարծում եմ, իմ ցության Կենտկոﬕ հրատարակչությունը տպագրեց արտահերթ,
քնարական բանաստեղծություններից շատերը կարելի է երգել: Ար- ընթերցողների կողﬕց ընդունվեց ջերմորեն, իսկ ﬕավորման
ձակում չեմ սիրում ավելորդ ոճավորումը: Հենց ﬔր առաջին հան- անդաﬓերը քննարկման ժամանակ դիմավորեցին սվիններով
դիպման ժամանակ Սերո Խանզադյանը ասաց. «Եթե հեղինակը և արհամարհելով: Հովհաննես Թորոսյանը նույնիսկ գտավ, որ
գրում է զանգուլակներով, ուրեﬓ նա ասելիք չունի»: Համաձայն եմ: ընդհանրապես չպիտի տպագրվեր, ﬕնչդեռ «Հուզաշխարհ»-ը «Սո-
վետական Վրաստան» թերթում Դոնարա Զուռնաչյանը և Ալեք-
Ծառայական դիրքս չեմ չարաշահել, չնայած որ կարող էի ինձ մո- սան Գոմցյանը գնահատեցին դրվատանքներով: «Սովետսկայա
տիկ գործիչների մտերմությունից օգտվել: Բանաստեղծություններս Աբխազիա» թերթում նման գնահատական տվեց նաև բանասիրա-
տպագրվել են նաև Բեյրութում և Լոս Անջելեսում: կան գիտությունների թեկնածու Ժորա Էրուքյանը: Քննարկման օրը
Նիկոլայ Դեմուրչյանը, որը կյանքում օբյեկտիվ անձնավորություն
Պարզապես լրագրության մշակ եմ եղել: Տպագրվել եմ ավելի քան էր, առավոտվանից «տառապեց» ատաﬓացավով, ոչ ﬕ խոսք չա-
քառասուն թերթերում և հանդեսներում: Դպրոցում ﬕջակ սովորող սաց, որը ինձ անչափ զարմացրեց: Ինձ համար հասկանալի էր
եմ եղել, բայց գրականության թունդ ընթերցող էի: Դպրոցական աﬔն ինչ. նախանձողներ կային նաև ﬕավորման անդաﬓերի
նստարանից արդեն թղթակցում էի Թբիլիսիի և Սուխուﬕ, բա- ﬔջ: Նրանց ժողովածուները տպագրվել էին Ախալքալաքում,
նակում՝ զինվորական թերթերին: Հեռավոր նպատակս է եղել լինել մանր տառերով, իմը՝ Թբիլիսիում, խոշոր տառերով: Միավորման
«Սովետական Վրաստան» թերթի սեփական թղթակիցը և այն իրա- ղեկավար Արշավիր Ջիդարյանը աﬔն անգամ ասում էր. «Ով
կանացավ տասնյակ տարիներ հետո, երբ ավարտեցի Երևանի որտեղ և ինչպես կարող է, թող տպագրվի», բայց երբ «Մերանի»
պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի լրագրու- հրատարակչությունը տպագրեց Լյուդվիգ Քյուլյանի գրքույկը,
թյան բաժինը և Վրաստանի կոմկուսակցության Աբխազական մոլուցքով լցված, իմ դեմ սկսեց անհիﬓ բողոքներ և հեռագրեր
մարզկոﬕ բյուրոն 1975 թ. մայիս ամսին հաստատեց ինձ այդ նոﬔնկ- հղել Թբիլիսիի հայ գրողների անունով, խմբագրություն, նույնիսկ՝
լատուրային պատասխանատու պաշտոնում: Երևի ﬕնչև այսօր էլ Կենտկոﬕ Առաջին քարտուղար Շևարդնաձեին, որ ես «լավ» եմ
աշխատեի, եթե վրա չհասներ վրաց-աբխազական պատերազմը: ուսուﬓասիրել աﬔրիկյան հետախուզության պրիոﬓերը՝ սուտ,
Դիպլոմային աշխատանքս էր «Թերթի սեփական թղթակիցը»: Գրե-
ցի ﬕանգաﬕց 74 էջ, և՝ հեշտությամբ, որովհետև արդեն ծանոթ Â4
էի Աբխազիայում թբիլիսյան թերթերի սեփական թղթակիցների
պրակտիկ աշխատանքին: Երբեﬓ մտքովս անցնում էր ﬓալ

4 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

3Â սաստանի Դաշնության տիեզերագնացության Ֆեդերացիայի
Պատվավոր անդաﬕ կոչման: Ոգևորվեցի ստեղծագործական
խաբեբայություն, բամբասանք, սարսափ և այլն, իմ շուրջը հա- թափով, Տուապսեում և Լազարևսկում տպագրվեցին գրքերս:
վաքել եմ ինձ նման ﬕ փոքրիկ խումբ և ուղղել եմ իր դեմ: Այդ Այժմ ոտանավորներս տպագրվում են Մոսկվայում, Կալուգայում,
զրպարտանքներում Ջիդարյանին օգնում էր սրաﬕտ առակագիր Ռոստովում, Գլենդելում: Հայաստանի գրողների Միությունը և
Վովա Յայլյանը, որը իր խրթին բնավորության պատճառով շատերի Սփյուռքի նախարարությունը երևի ունեն իրենց հոգսերը, ուստի
հետ խզել էր մտերմությունը: Բողոքներում երբեﬓ հիշատակվում ﬔնք դուրս ենք ﬓացել նրանց տեսադաշտից, չնայած որ Հայ գրող-
էին նաև Անդրանիկ Բահարյանի, Արման Դանելյանի և Ենոք Շա- ների Միության և ՍՍՀՄ ժուռնալիստների Միության անդամ եմ:
շիկյանի անունները: Միավորումը գտավ, որ Ջիդարյանը արդեն Ափսոս, որ Հովհաննես Մելքոնյանի ողբերգական մահից հետո Հայ
իրեն բարոյազրկել է և ղեկավար լինել չի կարող: Միավորման նա- գրողների Միությունը չի գործում:
խագահ ընտրվեց ՍՍՀՄ գրողների Միության անդամ Հակոբ Գու-
րունյանը: Ջիդարյանի ֆոնի վրա հիշում եմ Գուրգեն Մահարուն, Ռոստովում լույս տեսնող «Նոր դար» թերթի խմբագրության
որը հայ գրողներից աﬔնահալածվածն էր եղել, հիմա մտածում Պատվավոր անդամ էի: Այժմ «Համայնապատկեր» (ԱՄՆ) հանդե-
եմ, թե ինչու նա ինձ հարցրեց. «Ջիդարյանին ճանաչու՞մ ես...»: սի հատուկ թղթակիցն եմ Ռուսաստանում: Որպես լրագրող հար-
Վրաստանի կոմկուսակցության Կենտկոﬕ հանձնարարությամբ ցազրույց եմ ունեցել Շառլ Ազնավուրի, Մարտիրոս Սարյանի,
Ջիդարյանի բողոքները ստուգելու համար Սուխում եկավ «Սովե- Գոհար Գասպարյանի, Նիկիտա Սիմոնյանի, ակադեﬕկոս Աբել
տական Վրաստան»-ի խմբագրի տեղակալ Ակոպովը: Ջիդարյանի Աղանբեգյանի, տնտեսագետ, պրոֆեսոր Սերգեյ Կալենջյանի, ռուս
ներկայությամբ ստուգեց մարզկոմում և զեկուցագիր ներկայացրեց բանաստեղծ Միխայիլ Դուդինի, Վահան Արամունու, հայազգի ռուս
Կենտկոմ: Ջիդարյանի բողոքները համարվեցին անհիﬓ զրպար- բանաստեղծ Հարոլդ Ռեգիստանի (Ուրուկյան, Էլ–Ռեգիստանի որ-
տանքներ: դին), բանաստեղծ–թարգմանիչ Վլադիﬕր Միկուշևիչի, արձակա-
գիրներ Արկադի Պերվենցևի, Վլադիﬕր Դուդինցևի, կինոարտիստ
Հաճախակի տեղի ունեցող գրական հանդիպուﬓերը գյուղերում և Գլեբ Ստրեժենովի, «Անորսալի վրիժառուներ» ֆիլﬕ գնչու Վասյա
դպրոցներում ընթերցողների հետ ﬔզ լիցքավորում էին նոր ստեղ- Վասիլևի, Ալբերտ Ֆիլոզովի, հայտնի դաշնակարուհի Մայա Իաշվի-
ծագործությունների: լու, պատմագիր Իգոր Լեյբերովի և ուրիշների հետ:

Չարաբաստիկ պատերազﬕց հետո բնակվեցի Լազարևսկի մոտեր- Անձնական կյանքում ﬓացել եմ դժբախտ, ﬕշտ եղել եմ կարիքի
քում: Այստեղ շուրջ տասնհինգ տարի կյանքս ընթացավ բուռն վե- ﬔջ, ուստի ճնշված ու նվաստացած: Այդ պատճառով խուսափել եմ
րելքով: Ջերմ մտերմություն ստեղծվեց իմ և տիեզերագնացների, շատ ու շատ հաճույքներից և նույնիսկ հանդիսավոր ﬕջոցառուﬓե-
օդաչուների, գեներալների ﬕջև: Հարստացա նրանց նվերներով: րից: Իսկ այժմ, ոչ իմ ﬔղքով, իրերն այնպես դասավորվեցին, որ լրիվ
Այդ նմուշներով ստեղծեցի անձնական թանգարան, որի նմանը գտնվում եմ փակուղու ﬔջ, փրկվելու ելք չկա: Նման պայմաններում
չկար ամբողջ Ռուսաստանում և բազﬕցս ըստ արժանվույն գնա- ստեղծագործում եմ և սպասում մահվանս երջանիկ օրվան:
հատվեց ռուսական մամուլի և հեռուստատեսության կողﬕց:
Արժանացա Յուրի Գագարինի Պատվավոր դիպլոﬕն և Ռու- 1 սեպտեմբերի, 2015 թ.

êÇñ³í³Ý êºìàôÜÆ Լիցք եմ տվել իմ ավիշով՝ вÔÂ²Î²Ü ÞøºðÂ
Ոգին որ ﬕշտ ազատ լինի,
вÚàôÐÆÜ Որ իմ սրտի բարի եռքով Տոն է այսօր ու շքերթ
Երգվում է «ԱԽԹԱՄԱՐ» – ի եղանակով Հոսի՛, ծփա՛ ու դալարի: Ռուսիայի երկրով ﬔկ
Եվ շենքերը լուսակերտ
Հրապույրի բույր երեսին Ես ապրում եմ ﬕշտ էլ անհոգ Ժպտում են ինձ հրաշեկ:
Մի հայուհի ես տեսա, Ռուսիայի բերրի հողում,
Սև մազերը մարմար ուսին Ուր Վոլգան է եղբոր կամոք Ժպիտներ են արևել
Կերթար հպարտ ու վստահ: Արարատին ողջույն հղում: Աﬔն մարդու շուրթերին
Եվ երկինքն է առավել
Ասի՝ քույրիկ, չքնա՛ղ կխտար, Ուր դրոշներն են իրար բերել Գույնը տվել կապույտին:
Եկուր խոսենք իրար հետ, Թև ու թիկունք, կուռ ու լուսեղ,
Քեզ պես հայ եմ երկրում օտար, Ո՛չ, թշնաﬕն ﬔզ չի գերել, Երկինք, երկիր ցնծալի
Ինձ քույր եղիր այսուհետ: Եղբայրությամբ ենք ﬔնք ուժեղ: Երգով եմ լի առնական,
Արյունավառ դրոշների
Հայաստանից խոսենք ﬕ քիչ, 5 հուլիսի, 2016 թ. Տոնն է այսօր հաղթական:
Մեր պատմության էջերից,
Հայրենիքի երկինքն է ջինջ àð¸Æ²Î²Ü êºð Հեռու, մոտիկ թշնաﬕք
Աչքերիդ պես հմայիչ: Թող պապանձվեն նախանձից,
Անանուն պիտի աշխարհից գնամ, Թեկուզ լինեն շամթ, մրրիկ,
Ոտից-գլուխ նայեց վրաս, Թեև հայ ազգիս եղա օգտակար, Մահ կգտնեն ﬔր երթից:
Այրեց-դաղեց աչքերով, Բայց ո՞վ կշեռքին դրեց ﬕ անգամ,
Ձեն չհանեց, գնաց վռազ՝ Թե ի՞նչ է տվել այս տղան տկար: 11 մայիսի, 2016 թ.
Անգին ժպիտ բաշխելով:
Հայաստա՛ն եմ սրտիս ﬔջ պաշտել, ÆØ ¸²ðÀ
Նա չգիտեր իր մայր լեզուն, Հա՛յ եմ ﬓացել օտարների ﬔջ,
Իր մայր լեզուն հայերեն, Իմ հայրենիքին երգեր եմ տվել Ժամանակի քարաքոսում
Հայուհի էր արյամբ լեցուն, Հոգուս սրբությամբ, որպես ելևէջ: Ապավինեց այս դարը ինձ,
Օտար էի ես իրեն: Բայց անիրավ հարահոսում
Ես Հայաստանն եմ ավելի սիրել, Միայն հոգսեր տվեց խորքից:
Ցավ ապրեցի ես այդ պահին, Թեև ծնվել ու ապրել եմ հեռվում,
Որ ցրվում ենք աշխարհում, Սրտիս ﬔջ եմ վառ ﬔր լեզուն պահել, Թեև հույսեր տվեց գերող
Ինչպես չքնաղ այն հայուհին Եվ չեմ օտարվել այլ ազգի հոգուն: Օդից կախված ապագայի,
Հայությունը մոռանում: Բայց մամլիչը անվերջ ճնշող
Նվիրական է երկիրն Հայաստան՝ Նման եղավ յաթաղանի:
23 դեկտեմբերի, 2008 թ. Իր ﬕշտ հայկազուն զորությամբ վսեմ,
Անհուն կարոտն է ձգում անվարան Կյանքիս դարը եկավ անցավ
ºÔ´àð βØàø Ես ուր էլ գնամ, որտեղ էլ լինեմ: Այնպես արագ, այնպես վռազ,
Մի օր չեղավ ապրեմ անցավ,
Ես վտակն եմ այս ﬔծ գետի, Ես ի՛ﬓ արեցի իմ երկրի համար, Կիսատ ﬓաց հույս ու երազ:
Որ հոսում է ստեպներով, Որպես զավակը հարազատ ազգի,
Որ թշնամուն հաղթել գիտի Թեկուզ անունս մոռացվի իսպառ, Բայց ես գոհ եմ այս իմ դարից.
Իր վառվռուն դրոշներով: Հայաստա՛նն է ﬕշտ երանգն իմ բազկի: Պառնաս տանող ճամփով անցա,
Արագածի սեգ կատարից
22 ապրիլի, 2016 թ. Հայաստանս ազա՛տ տեսա:

19 դեկտեմբերի, 2008 թ.

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 5

²ñó³ËÇÝ ë³ï³ñ»ÉÁ ·Çï³Ïó³Ï³Ý ù³ÛÉ ¿, áñÇÝ å»ïù ¿

¹ÇÙÇ Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñ ³Ýѳï. Þ³Ñ³Ý ¶²Üî²Ð²ðÚ²Ü

ÐáÏï»Ùµ»ñÇ 20-24-Á ºñ¢³ÝáõÙ ¢ êï»÷³Ý³Ï»ñïáõ٠ϳ۳- նման ընդառաջում և մասնակցության պատկեր՝ ﬕայն պետա-
ó³í г۳ëï³ÝÇ ¢ È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ñ³Ýñ³å»ïáõÃÛáõÝ- կան տանիքի տակ կարելի է իրականացնել։ Սփյուռքի խայտա-
Ý»ñÇ ³ÝϳËáõÃÛ³Ý 25-³ÙÛ³ÏÇÝ ÝíÇñí³Í «Ð³Ûáó å»ï³Ï³- բղետ դաշտը ﬕայն նման առանցքի շուրջ կարելի է համախմբել
ÝáõÃÛáõÝÁª ÙdzëÝáõÃÛ³Ý ³é³Ýóù» Ëáñ³·ñáí Èñ³·ñáÕÝ»ñÇ և´ իբրև գաղափարախոսություն, և´ իբրև ﬔխանիզմ և ծառա-
ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý 8-ñ¹ ѳٳÅáÕáíÁ, áñÇÝ Ù³ëݳÏó»ó ßáõñç յություն
140 Éñ³·ñáÕ ³ß˳ñÑÇ 31 »ñÏñÇó:
– ä³ñá°Ý ¶³Ýï³Ñ³ñÛ³Ý, Èñ³·ñáÕÝ»ñÇ Ñ³Ù³Ñ³ÛϳϳÝ
²Ù÷á÷»Éáí ѳٳÅáÕáíÇ ³ß˳ï³ÝùÝ»ñÁª Ù³ëݳÏÇóÝ»ñÁ 8-ñ¹ ѳٳÅáÕáíÇ ÁÝóóùáõÙ ëÏǽµ ¹ñí»ó «¸á°õ DZÝã »ë
áñáß»óÇÝ Ñ³Ù³Ñ³ÛÏ³Ï³Ý Éñ³ïí³ÙÇçáóÝ»ñáí ëÏë»É «¸áõ° ³ÝáõÙ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ñ³Ù³ñ» ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý ß³ñÅÙ³ÝÁ: Ò»ñ
DZÝã »ë ³ÝáõÙ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ñ³Ù³ñ» ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý ß³ñÅáõ- ϳñÍÇùáí á±ñÝ ¿ñ ÝÙ³Ý ß³ñÅáõ٠ݳ˳ӻéÝ»Éáõ ß³ñųéÇÃÁ
ÙÁ, áñÇ ßáõñç ¢ «Ð³Û»ñÝ ³Ûëûñ»-Á ½ñáõó»É ¿ Èǵ³Ý³ÝÇ ¢ DZÝã ¿ ³ÛÝ »Ýó¹ñáõÙ:
«²½¹³Ï» ûñ³Ã»ñÃÇ ·É˳íáñ ËÙµ³·Çñ, Èñ³·ñáÕÝ»ñÇ
ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý Ñ³Ù³ÅáÕáíÝ»ñÁ ѳٳϳñ·áÕ ËáñÑñ¹Ç – Կարծում եմ՝ շատ կարևոր կարգախոս է Հայկական աշխար-
ݳ˳·³Ñ Þ³Ñ³Ý ¶³Ýï³Ñ³ñÛ³ÝÇ Ñ»ï: հում համակարգելու Արցախի ﬕջազգային ճանաչման և Արցա-
խի Հանրապետության հզորացման նպատակով տարվող աշխա-
– ä³ñá°Ý ¶³Ýï³Ñ³ñÛ³Ý, ³ñ¹»Ý ³ÝóÛ³É ¿ Èñ³·ñáÕÝ»ñÇ տանքները։
ѳٳѳÛÏ³Ï³Ý 8-ñ¹ ѳٳÅáÕáíÁ, áñÝ ³Ýóϳóí»ó ºñ¢³-
ÝáõÙ ¢ êï»÷³Ý³Ï»ñïáõÙ: ²Ù÷á÷»Éáí ѳٳÅáÕáíÇ ³ß- Համոզված եմ՝ Հայկական կազմակերպված Սփյուռքում չկա
˳ï³ÝùÝ»ñÁª ÇÝãå»±ë »ù ·Ý³Ñ³ïáõÙ ê÷ÛáõéùÇ Ý³Ë³- համայնք, որ այս նպատակների համար քարոզչաքաղաքական
ñ³ñáõÃÛ³Ý ÏáÕÙÇó ѳٳÅáÕáíÝ»ñÇ Ï³½Ù³Ï»ñåáõÙÝ áõ առումով գործողություն չի իրականացնում։ Այս կարգախոսը
³ç³ÏóáõÃÛáõÝÁ: àñá±Ýù »Ý Ò»ñ ϳñÍÇùáí ³Ûë ï³ñÇÝ»ñÇ Ï³- անպայման կխթանի, որ առավել ևս համակարգված, ծրագրված
ñ¢áñ Ó»éùµ»ñáõÙÝ»ñÁ: և նպատակուղղված աշխատանքներ կազմակերպվեն տարբեր
ոլորտներում, հատկապես՝ մշակութային, կրթական, երիտա-
– Նման համաժողոﬖերը ծառայում են փոխճանաչողությանը, սարդական, զբոսաշրջության, բնակեցման։
այնուհետև ունենում գործնական դրսևորուﬓեր՝ համագործակ-
ցության ուղիների ճշտման առումով։ Այս համաժողոﬖերի Յուրաքանչյուր համայնք եթե իր երգչախմբի հաﬔրգը, պարա-
շնորհիվ է, որ սկսեց գործուն աշխատել Հայկական աշխարհում խմբի ելույթը, մարզական խմբի մրցությունը ﬔկ անգամ կազմա-
գործող բոլոր լրատվաﬕջոցների ցանցային համակարգը։ կերպի Արցախում՝ ﬔնք կունենանք փառատոնային եղանակներ։

Հետզհետե նկատում ենք հայրենի լրատվաﬕջոցներում Եթե յուրաքանչյուր համայնք իր երկրի աﬔնանշանավոր լրա-
սփյուռքյան կազմակերպված կյանքի ճիշտ, օբյեկտիվ լուսաբա- գրողներին գործուղի Արցախ, արդյունքը կլինի այն, որ բազմաթիվ
նում: Փոխադարձաբար, հայրենիքն էլ առավել ներկա է սփյուռ- օտար լրատվաﬕջոցներում ﬔնք կունենանք Արցախի խնդիրը
քյան ԶԼՄ-ներում։ Այս համաժողոﬖերի շնորհիվ սփյուռքյան ճիշտ լուսաբանող լրատվական-ﬔկնաբանական նյութ։
կարևոր թերթեր ունեն իրենց սեփական թղթակիցները Հայաս-
տանում։ Եթե յուրաքանչյուր համայնք կազմակերպի զբոսաշրջային այ-
ցելություններ դեպի Արցախ, ընդ որում՝ ոչ ﬕայն տեղի հայերի,
2010 թվականին կայացած Լրագրողների համահայկական այլ նաև օտարազգիների, ﬔնք կունենանք զբոսաշրջության որո-
5-րդ համաժողովը հատուկ քննարկել էր հակառակորդների շակի աճ։
սանձազերծած ապատեղեկատվական արշաﬖերին ճիշտ դի-
մակայելու ռազմավարական ու մարտավարական խնդիրները։ Այս տարի 140 լրագրող աշխարհի 31 երկրից արդեն երկրորդ
Ապրիլյան պատերազﬕ ժամանակ ﬔնք ականատես եղանք, որ անգամ համախմբվեցին Ստեփանակերտում (2010 թվականին
հայկական լրատվադաշտը լուծել էր իր դեմ դրված բազում մար- Լրագրողների համահայկական 5-րդ համաժողովը ևս անցկաց-
տահրավերները և փայլուն կատարողականությամբ իրակա- վել է Ստեփանակերտում-Հ.Ա.)։ Տարբեր ոլորտների համաժողով-
նացրեց ճգնաժամային տեղեկատվության գործողությունները։ ներ ևս պետք է անցկացնել Ստեփանակերտում, Շուշիում կամ
Մեր լրատվաﬕջոցներն իրենց աշխատելաոճով ցույց տվեցին, Արցախի այլ քաղաքներում։
որ հատկապես նման պահերին պետք է լրատվությունն ու
ﬔկնաբանությունը բացառապես հիﬓել համապատասխան գե- – Èñ³ïí³ÙÇçáóÝ»ñÝ ÇÝãå»±ë ϳñáÕ »Ý Ýå³ëï»É ß³ñÅÙ³Ý
րատեսչությունների թողարկած տեղեկատվությունների վրա։ ï³ñ³ÍÙ³ÝÁ:

Սա փաստ է: Եվ համոզված եմ, որ այս փաստի կայացման ﬔջ – Իբրև նախորդ հարցի շարունակություն՝ հայկական լրատվա-
դերակատարություն ունեն նաև ﬔր համաժողոﬖերը: ﬕջոցները պետք է շարունակեն ակտիվ լուսաբանել այն աﬔնը,
ինչը կատարվում է հանուն Արցախի։ Մենք պետք է հասկանանք,
Նման համախմբվածություն և նման ընդգրկուն օրակարգեր, որ Արցախը ﬕայն ռազմագոտի չէ: Խնդիրը չի վերաբերում նաև
ﬕայն նյութական օժանդակությանը։ Երբ ասվում թե՝ «Դո՛ւ ի՞նչ ես
անում Ղարաբաղի համար», դա ենթադրում է որևէ աշխատանք՝
որևէ ոլորտի համար։ Խոսքը բազմաբնույթ և բազմաշերտ երկա-
րաժամկետ ծրագրերի մասին է։

Եվ հայկական ԶԼՄ-ները պետք է շարունակեն ակտիվ լուսաբա-
նել այս կարգախոսի տակ անցկացվող ﬕջոցառուﬓերը։

– ä³ñá°Ý ¶³Ýï³Ñ³ñÛ³Ý, Èǵ³Ý³Ýáõ٠DZÝã ³ñÓ³·³Ýù ¿
·ï»É «¸á°õ DZÝã »ë ³ÝáõÙ Ô³ñ³µ³ÕÇ Ñ³Ù³ñ» ݳ˳ӻéÝáõ-
ÃÛáõÝÁ:

– Լիբանանում հայկական ԶԼՄ-ներն իրենց կայք-էջերի վրա
արդեն տեղադրել են կարգախոսն ու տարբերանշանը։ Տպագրել
են համապատասխան հայտարարությունը և լուսաբանում են
այս կարգախոսի ներքո տարբեր համայնքներում կատարվող
ﬕջոցառուﬓերը։

Մեկ անգամ ևս նշեմ, որ նախաձեռնությունը ֆինանսական
օժանդության ընկալումով պետք չէ ընկալել և դրանից բխող
հետևություններ անել։ Յուրաքանչյուր նախաձեռնություն, որը
կնպաստի Արցախի հզորացմանը, կարելի է տեղադրել այս կար-
գախոսի տակ։

Â6

6 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

ÐéáÙÇ å³åÁ ϳñ¹³ó»É ¿

Ñ³Û Ñ³ñáõëïÝ»ñÇ ¹³ï³í×ÇéÁ

Հռոﬕ պապ Ֆրանցիսկոսը կաթոլիկ եկեղեցու անունից ներողու- մրցակցության արդյունքում, որը, այո, երբեﬓ լինում է դաժան,
թյուն է խնդրել բոլոր աղքատներից, որոնցից երես են թեքում քրիս- երբեﬓ խժռում է անգթորեն, բայց՝ խաղի կանոնի հավասարու-
տոնյաները: թյան պարագայում։ Դա այդ հավասարության ապահովուﬓ է,
ﬔծ հաշվով, պետության դերը կապիտալիստական հասարա-
«Ես ներողություն եմ խնդրում այն քրիստոնյաների համար, որոնք, կարգով երկրում։ Ու Հայաստանն այդ իմաստով շատ հեռու է կա-
հանդիպելով աղքատ մարդու կամ շրջապատի աղքատության հետ, պիտալիզﬕց, որին հղում անելով՝ ﬔր օլիգարխներն ու նրանց
երես են թեքել նրանցից», – ասել է Հռոﬕ պապը Վատիկանում սպասավորներն արդարացնում են իրենց հարստությունն ու ﬔ-
կայացած արարողության ժամանակ, որին ներկա են գտնվել 22 ծամասնության աղքատությունը։ Հայաստանում հարուստները
երկրներից ժամանած մոտ 4000 աղքատներ։ հարստացել են ոչ թե մրցակցությամբ ու ձեռներեցության ձիրքով,
այլ լրիվ ուրիշ ձիրքերի գործադրմամբ նրանց շրջանակում հայտ-
Այս տեղեկությունը ﬔզ՝ Հայաստանում ապրողներիս համար ան- նվելու արդյունքում, ովքեր դուրս են մրցակցությունից և ովքեր
հավատալիության աստիճանի օտար է։ Որովհետև ﬔնք ապրում մյուսներից ավելի «հավասար են»։
ենք երկրում, որտեղ Հայ Առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան
հոգևորականությունը ոչ ﬕայն՝ աղքատների ու տառապյալների Իսկ պետությունը կամ նրա հետ նույնացված իշխանությունը
կողքին չէ, այլև՝ աղքատացնողների ու տառապեցնողների կողքին է։ ոչ ﬕայն չի ապահովել այդ հարուստ փոքրամասնության ու աղ-
Ոչ թե ուղղակի կողքին է, այլ նրանց շարքերում։ Նրանց շարքերում քատ ﬔծամասնության ﬕջև հավասարակշռությունը՝ գոնե սո-
ոչ թե ուղղակի կանգնած է, այլ նրանցից ﬔկն է։ վածների հասարակություն չունենալու չափով, այլ աﬔն կերպ
նպաստել է հարուստների՝ ավելի հարստացմանը, ու աղքատ-
Ոչ ﬕայն թվաբանորեն ու գլխաքանակով, այլ նաև բարքով ու ների՝ ավելի աղքատացմանը, որը սնանկացուﬓ է՝ ֆինանսական
կենցաղով, շվայտությամբ ու ցինիզմով։ Մեր եկեղեցու սպասա- տերﬕնաբանությամբ, և սովյալությունը՝ մարդկային լեզվով։ Իշ-
վորների աղոթքների բարձրությունն ուղղակի հաﬔմատական է խանությունն արել է դա, որովհետև նույնական է հարուստների
պատարագներին ներկա պաշտոնյաների հիերարխիայի աստի- հետ։ Հայաստանում լինել իշխանավոր նշանակում է՝ լինել հա-
ճաններին. որքան բարձր են որպես ձև եկեղեցի այցելողներից րուստ, և լինել հարուստ՝ նշանակում է՝ ունենալ իշխանավոր դառ-
պաշտոնյաները, այնքան բարձր են հնչում որպես ձև արտասանվող նալու հնարավորություն։ Որովհետև Հայաստանում մտքի, գա-
աղոթքները։ Որովհետև ﬔր եկեղեցին, ինչպես հանրային կյանքի ղափարի, ծրագրի, աﬔնայնի իշխանությունից ավելի զորեղ է փողի
կազմակերպման ﬓացած ինստիտուտները, բովանդակությունից իշխանությունը։ Ու դա ոչ թե կապիտալիստական հանրակարգի
հեռացել է անդառնալիորեն՝ բովանդակության դատարկությունը ցուցիչն է, ինչպես կարդարանան հարուստ իշխանավորները
լցնելով ձևով։ Մեր եկեղեցին դարձել է եկեղեցի կառուցող օլիգարխ- կամ իշխանավոր հարուստները, այլ փոքրամասնության կողﬕց
ների սպասավորը։ Որովհետև ու այն պատճառով նաև, որ ﬔր եկե- զավթված իշխանության, բովանդակությամբ՝ տոտալիտար, ցուց-
ղեցին դարձել է առաջին հերթին՝ հոգով աղքատների, գրպանով հա- քով՝ ժողովրդավարական իշխանության ախտորոշումը։ Դա իշխա-
րուստների սպասավորը։ նության, վերնախավ կոչվող համակարգի այն ընդհանրական տա-
րողությունն է, որին պատկանում է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու
Ու այդպիսին դառնալով՝ կորցրել է հոգևոր հարստության ու ինչքի բարձրաստիճան հոգևորականությունը, որը բովանդակությամբ
անցողիկության ու ընչամոլության ﬔղավորության մասին խոսողի, դարձել է աղքատներից երես թեքողների արարողակարգային էլե-
ոչ թե ծիսական խոսողի, այլ ճշմարտությունն արտահայտողի ﬔնտներից ﬔկը։ Թիկնազորի հոգևորական տեսակը, ﬕ խոսքով։
առաքելությունը։ Միևնույն ժամանակ եկեղեցու հիﬓական հաճա-
խորդներին՝ քաղաքական ու տնտեսական վերնախավի անդաﬓե- Հայաստանի պրոբլեմը ոչ թե նյութապես աղքատների ﬔծա-
րին ներշնչել է, որ եկեղեցի կառուցելով ու մատաղ բաժանելով կա- մասնությունն է, ինչպես թվում է առաջին հայացքից, այլ հոգեպես
րելի է քավել աղքատներից երես թեքելու ﬔղքը: աղքատների ու նյութապես հարուստների փոքրամասնությունը,
որը բացառում է ﬔծամասնության՝ երբևէ աղքատությունից դուրս
Կապիտալիստական կացութաձևը, այո, հարուստների ու աղ- գալու հնարավորությունը։
քատների հասարակություն ունեցող կարգ է։ Բայց որպես հանրա-
կարգ՝ կապիտալիզմը հարուստներ է ծնում առաջին հերթին Այդ փոքրամասնության ունկերին անհասանելի են Հռոﬕ պապի
աղոթքները, որոնք նաև նրանց դատավճիռն են, որովհետև նրանց
ﬔծամասնությունն աﬔն ինչ գնելու կարողության դիմաց վաճա-
ռել է հոգին։ Նրանք չեն կարող ներողություն խնդրել աղքատ-
ներից, որովհետև նրանց բոլոր խնդրանքները վերջացել են այն
անշոշափելի մատերիայի ﬔջ, որը կոչվում է իշխանություն։ Փողի
իշխանության սպասավորները չեն կարող ներում հայցել փող չու-
նեցողներից։

Աստված նրանց օգնական։
¶³éÝÇÏ ¶ºìàð¶Ú²Ü

5Â այնտեղ կանգնած տղաների, ﬔնք՝ իբրև ազգ, ուր էլ գտնվենք,
շարունակում ենք գոյություն ունենալ, արարել և զարգանալ։
– ä³ñá°Ý ¶³Ýï³Ñ³ñÛ³Ý, Èñ³·ñáÕÝ»ñÇ 8-ñ¹ ѳٳÅáÕáíÇ
ÁÝóóùáõÙ Ù³ëݳÏÇóÝ»ñÁ »Õ³Ý ²ñó³ËáõÙ, ѳݹÇåáõÙÝ»ñ – ºí í»ñçÇÝ Ñ³ñóÁ. ²ñó³ËÇÝ ë³ï³ñ»ÉÁ Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñ ѳ-
áõÝ»ó³Ý ÈÔРջϳí³ñáõÃÛ³Ý Ñ»ï, ³Ûó»É»óÇÝ ³é³çݳ·ÇÍ: ÛÇ Ñ³Ù³ñ DZÝã ¿ª å³ñï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý, ëñïÇ Ã»É³¹ñ³Ýù, û±...
Ƶñ¢ Ñ»ï¢áõÃÛáõÝ ²ñó³Ë ϳï³ñ³Í ³ÛóÇóª DZÝã ³é³çݳ-
Ñ»ñÃáõÃÛáõÝÝ»ñ ÏÙ³ïݳÝß»ù, áñáÝù Ñݳñ³íáñ ¿ ѳٳѳÛ- – Արցախին սատարելը գիտակցական քայլ է, որին պետք է
Ï³Ï³Ý áõÅ»ñáí ÉáõÍ»É: դիﬕ յուրաքանչյուր անհատ, ﬕություն և կազմակերպություն։
Համոզված եմ, որ համահայկական ներուժի առաջնային օրա-
– ԼՂՀ ղեկավարության հետ ﬔր հանդիպուﬓերը անցան շատ կարգում է Արցախի Հանրապետության ճանաչման խնդիրը, որի
բաց, հանգիստ: Երկրի Նախագահ Բակո Սահակյանը սպառիչ իրականացման համար աﬔն բնույթի ծրագրային աշխատանք,
պատասխաններ տվեց ﬔր բոլոր հարցերին։ համակարգված և մշակված, ենթադրում է Հայաստան-Արցախ-
Սփյուռք եռակողմ ձևաչափով հաստատված նախագծերի գոյա-
Արցախյան կողմը, գիտակցելով լրագրողական դաշտի կա- ցում և իրագործում։ Եվ այստեղ ﬔծ դեր ունեն իրականացնելիք
րևորությունը, օբյեկտիվ և հիﬓավոր պարզաբանուﬓեր տվեց հայկական ԶԼՄ-ները։
բոլոր հարցերին, ինչը էապես կնպաստի ﬔր կողﬕց իրադար-
ձությունների լուսաբանմանն ու ﬔկնաբանմանը։ Հայեցակարգային այս ըմբռնումով պետք է մոտենալ «Դո՛ւ ի՞նչ
ես անում Ղարաբաղի համար» կարգախոսին։
Առաջնագիծ այցելությունը համոզեց բոլորիս, որ շնորհիվ
ÈáõëÇÝ» ²´ð²Ð²ØÚ²Ü

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 7

¸¢Á Դիտակետի և հակառակորդի ﬕջև կիսահնձված ցորենի արտ է։
Քանի որ դիմացը գտնվող գյուղը զառիթափի վրա է՝ հաﬔմատած
ավելի բարձր դիրքում, ծառի կանաչ սաղարթը դիրքավորվողի

համար պաշտպանիչ ծածկոցի դեր էր կատարում։ Կողքը ձորակ

(å³ïÙí³Íù) է, որով դեպի յուրայինների դիրքեր անվտանգ տեղաշարժման
հնարավորություն էր ապահովում։ Դավիթը բլրակը շրջանցեց,
մտավ ձորակ։ Ձորակից դուրս գալիս պայմանական սուլեց, լսեց

պատասխանը, առաջ շարժվեց։ Խումբը դիրքավորված էր հար-

թավայրի պռնկին, իսկ նրանց թիկունքում կիրճն էր։

Հրամանատարն անհանգիստ էր անհարմար դիրքավորուﬕց։

Պատերազմում ըստ իրավիճակի կա և դիրքային առաջխաղացում,

և տակտիկական նահանջ։ Այս դիրքից նահանջելը կարող է իրենց

համար կործանարար լինել։ Շարունակական արագ գործողու-

թյունների համար հակառակորդի դիրքերը հետախուզել էր պետք։

Սկզբից ուզում էր երեք հոգի ուղարկել։ Դավիթը պնդեց տարածքին

իր քաջատեղյակ լինելը և ﬔծ խմբի նկատվելու վտանգը, դրանով

հիﬓավորելով իր ﬔնակ հետախուզման գնալը։ Խնդրեց իր գնա-

լուց հետո նշած տեղը ﬔկ օր հետո փոխարինող ուղարկել, դեռ

փոխարինման եկողին էլ նախօրոք մանրամասն բացատրեց իր

դիրքավորվելիք վայրը։

Մեկօրյա հետախուզական առաջադրանքի արդյունքները Դավի-

թը ներկայացրեց եզրափակվելով հետագա գործողությունների իր

առաջարկով։ Հետո հրամանատարի հետ ճակատ ճակատի երկար

քննարկեցին գործողությունների պլանը.

– Ռիսկային է, բայց կաշխատի, – հրամանատարի այս կարծիքը

գործողության առաջարկված պլանին փաստացի համաձայնու-

թյուն էր։ Հետո նա կատարվելիք գործողությունների ընթացքը

մանրամասն ծանոթացրեց մարտական խմբին, նախօրոք հայտա-

րարելով.

– Այսպիսին է Դևի դիվական առաջարկը իր պապի գյուղի ազա-

տագրման պահով, – Դևը Դավիթի մարտական անունն էր։ Խումբը

բաժանվելու է երեք մասի, գործելու ենք գիշերով առանձին-առան-

ձին, բայց ﬕաժամանակ։ Դա թվային գերազանցություն ունեցող

թշնամու մոտ բազմաքանակ զորքի հարձակման տպավորություն

²Ûë ·áñÍáÕáõÃÛáõÝÝ ³é³ÝÓݳѳïáõÏ Ýßí³Í ¿ ÐÐ ¶²²-Ç կստեղծի և կստիպի խուճապահար նահանջել: Այս պահին նրանք
«Ð³Û³ëï³ÝÇ å³ïÙáõÃÛáõÝ» ýáõݹ³Ù»Ýï³É ³ß˳ïáõÃÛ³Ý ուժերի կենտրոնացմամբ են զբաղված, ﬔր կողﬕց հարձակման
Ù»ç, áñï»Õ ¸³íÃÇ Ù»Í³¹Çñ Éáõë³ÝϳñÇ ï³Ï ·ñí³Í ¿. «1991Ã. ուշացումը ﬔզ համար ճակատագրական կարող է լինել։
ÐáÏï»Ùµ»ñÇ 30-ÇÝ ³½³ï³·ñí»ó é³½Ù³Ï³Ý Ù»Í Ý߳ݳÏáõ-
ÃÛáõÝ áõÝ»óáÕ îáÕ ·ÛáõÕÁ: ²è²ÜÒܲÎÆ ²ðÆàôÂڲش ²âøÆ Մթնեց։ Մարտական ջոկատները շարժվեցին նախանշված ուղ-
ÀÜÎ²ì ¸²ìÆ ê²ð²äÚ²ÜÀª ¸¢Á»: ղություններով։ Դավիթը գնաց Մխոյի մոտ, ծանոթացրեց անելի-
քին։ Եթե գործողության ընթացքում իր հետ որևէ բան պատահեր,
Մխոն պետք է այն շարունակեր։ Երկուսով շարժվեցին առաջ։

Հետո, երբ մոտեցան գյուղին, Դավիթը ﬔնակ զգուշորեն մոտեցավ

Մեղմ անձրև է տեղում։ Հողը փափուկ է ու ﬕ քիչ խոնավ։ Փոքրիկ ժամապահին։ Աﬔն ինչ կատարվեց արագ և անաղմուկ։ Հեռվից
ﬕ շիվ վախեցած հանել է իր գլուխը ծեր կաղնու հողի վրա սողացող դիտարկման ընթացքում իրեն հայտնի էր երկրորդ ժամապահի
հաստ արմատների արանքից ու զարմացած շուրջն է նայում։ Հոգա- տեղը։ Մոտեցավ, դիրքավորվեց։ Շրջիկ ժամապահը քայլելով
տար ծառը իր ճյուղերը տարածել է նրա վրայով՝ փորձելով իր խիտ ուզում էր անցնել իր մոտով։ Այն պահին, երբ նա պատրաստվում էր
սաղարթով պաշտպանել նրան շուրջն ընթացող պատերազﬕց։ հարձակվել ժամապահի վրա, պապի տնից ազերի սպա դուրս եկավ,
ձայնեց ժամապահին, սա պատասխանեց՝ տալով սպայի անունը։
Դավիթը հակառակորդի տեղաշարժման և դիրքերի հետախուզ- Սպան ծիծաղեց, մտավ տուն։ Պահը հարմար էր։ Այս ﬕ խոչընդոտն
ման համար բավականին հարմար տեղ էր ընտրել՝ փոքրիկ բլրակի էլ անաղմուկ վերացրեց ու քայլեց դեպի ազերիների կողﬕց շտաբ
մոտ գտնվող հաստաբուն կաղնու կողքին փոս էր փորել, այն դարձ- դարձված պապի օջախը: Նրանք այնտեղ սպայակազմով աղմկոտ
նելով դիտակետ։ Նա լավ գիտեր Հադրութի շրջանի այս գյուղը: խնջույք էին սարքել։ Դավիթը մոտեցավ պատուհանին, թակեց,
անունով բարձրաձայն կանչեց քիչ առաջ խոսող սպային։ Վերջինս
– Տողը մորս հարազատ գյուղն է, ամառները դպրոցական ար- մոտեցավ պատուհանին ու բացեց։ Դավիթը «բռնեք դևին» գոռալով
ձակուրդներին հաճախ եմ եղել այստեղ։ Գյուղի տղաների հետ ներս նետեց նռնակների կապուկը և արագ պառկեց պատի
գառնարած էի։ Այ, այն տունը, կարﬕր կղﬕնդրով բարձր տանի- տակ։ Հետևեց ուժեղ պայթյուն, տան առաստաղը փլվեց ներսում
քովը, պապիս տունն է։ Մի օր է հետևում եմ, այնտեղ անընդհատ գտնվողների վրա, փոշու ամպ բարձրացավ։ Այդ պահին պայթյունը
զինվորականներ են ելումուտ անում, տան առաջ էլ ﬕշտ ﬕ քանիսը հարձակման ազդանշան ընդունելով գյուղի տարբեր ծայրերից կրա-
մշտական կանգնած են։ Հաստատ այնտեղ շտաբ են հիﬓել: Մխո, հե- կահերթեր հնչեցին։ Սկսվեց երեք մասի բաժանված մարտական ջո-
ռադիտակը վերցրու, շարունակիր հետևել, գնամ հրամանատարի կատների ﬕաժամանակյա գրոհը։
մոտ, խոսելու բան կա։
Երբ պայթյունից առաջացած փոշին ﬕ քիչ մաքրվեց, փորի վրա
Առավոտյան լույսը բացվելուն պես իրեն փոխարինման եկած պառկած ձեռքերով գլուխը գրկած Դավիթը զգաց, որ իրեն շոշափում
Մխոն վերցրեց հեռադիտակը, զննեց գյուղը, գտավ նշված տունը։ են։ Միթե՞... Կտրուկ շրջվեց՝ պատրաստ հակահարվածի։

– Տես է՜, տան մուտքի մոտ իրենց դրոշն են ամրացնում։ Ինչքան են – Ես եմ, հո չես ﬖասվել – Մխոն էր, – ﬔր բաժին տարածքի
իրենց ինքնավստահ զգում, մտածում են մշտական են, – հեռադի- մաքրուﬓ ավարտել եմ։ Ստացվեց, թշնաﬕն զենք-զինամթերքը
տակը կրկին փոխանցեց Դավիթին։ թողած խուճապահար փախչում է։ Մարտական ընկերները գրկա-
խառնվեցին։
– Հաստատ իրենց շտաբն է, ավելի վատ իրենց համար։ Դու ամ-
բողջ օրը հսկի իրավիճակը, ես գիշերը կվերադառնամ։ Միայն..., – – Դև։
մտախոհ նայեց Մխոյին։ – Հա, Մխո:
– Պապական օջախն ես պայթեցրել, որ տուն գնաս պապին ի՞նչ
– Ի՞նչ։ պատասխան ես տալու։
– Քիթդ փոսից դուրս չհանես, նշանառուն կնկատի՝ կﬖասի, ար-
վեստի գործ է։
Մխոն չնեղացավ լավ գիտենալով մարտական ավագ ընկերոջ

բնավորությունը։ Ո՞նց կարող էր նա առանց կատակելու իրեն ¶³·ÇÏ ÞàÈÆÜÚ²Ü
վտանգավոր հատվածում ﬔնակ թողնելով հեռանալ։

8 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

ºñµ ¹Åí³ñ³ÝáõÙ »Ýù ѳí³ï³É ²ëïÍáõÝ

Հավատքը ﬔր կյանքի աﬔնակարևոր իրողությունն է: Յուրա- ﬔզնից ոմանք ընդունում են դա, իսկ մյուսները՝ ոչ:
քանչյուրս էլ առիթ ունենում ենք մտածելու՝ արդյո՞ք ամուր ու Ինչու՞ ենք ﬔնք դժվարանում հավատալ Աստծուն, այս հարցի պա-
հաստատուն ենք ﬔր հավատքի ﬔջ և որքանո՞վ է ﬔր հավատքը
կենդանի: Այս հարցերի պատասխանները որոնելիս կանգնում ենք տասխանը գտնելու համար ﬔնք պետք է նախ հասկանանք՝ ի՞նչ է
ﬔկ այլ հարցի առաջ. ի՞նչ է հավատքը. ﬕջո՞ց, թե՞ նպատակ: հավատքը: Պատասխանները կարող են տարբեր լինել. ﬔկի համար
հավատքը փրկություն է, մյուսի համար՝ Աստծո հետ ներդաշնակ
Բարդ հարց է: Ստիպված ենք ﬔկ այլ հարցի պատասխան ևս ապրելու ﬕջոց, կամ՝ երջանկության հասնելու ճանապարհ և այլն:
փնտրել. ինչու՞ ենք դժվարանում հավատալ Աստծուն:
Շատերի համար էլ հավատքը ﬕջոց է երջանիկ ու նյութապես
Այս հարցերի պատասխանները գտնելը կենսական խնդիր չէ. ապահով ապրելու համար, բայց, ըստ էության, սա հավատքի նկատ-
առանց դրանց էլ կարելի է հոգևոր կյանքով ապրել, բայց եթե ցան- մամբ էգոիստ մոտեցում է: Մենք պետք է հավատանք Աստծուն ոչ թե
կանում ենք ﬔր հոգևոր կյանքում փոփոխություններ և սրբագրում- ﬔր անձնական շահերի համար, այլ որովհետև Աստված գոյություն
ներ կատարել, ապա վաղ թե ուշ պետք է փորձենք այդ հարցերի ունի, Նա կա ու սիրում է ﬔզ: Աստված աﬔն ինչ է աﬔն ինչի ﬔջ:
պատասխանները փնտրել: Խնդիրն, անպայման, հստակ պա-
տասխաններ գտնելը չէ, գուցե չստացվի, սակայն այդ հարցերի Հավատքը դավանանքի ընտրություն չէ, այլ՝ հնարավորություն
պատասխանների փնտրտուքն արդեն կարող է ﬔզ ընտրություն ճիշտ ընտրություն կատարելու: Հավատքն ու կրոնը ﬕևնույն բա-
կատարելու հնարավորություն և ուղղություն ցույց տալ: ները չեն: Հոգևոր կյանքի արտաքին դրսևորուﬓերը կապված են
կրոնի հետ, իսկ ներքին դրսևորուﬓերը՝ հավատքի հետ: Կրոնը
Աստծուն շատերս ենք հավատում, բայց հաճախ պատահում է այն- հավատքի սոցիալական ու մշակութային դրսևորուﬓ է: Կրոնի ﬔջ
պես, որ թերանում ենք հոգևոր կյանքում: Ավելին, կան նաև մարդիկ, առկա է մարդկային գործոնը. այստեղ աﬔն ինչ արտահայտվում
ովքեր հայտարարում են, որ հավատք չունեն և ﬔրժում են Աստծո է ծեսերի ﬕջոցով: Հավատքը ներքին դրսևորում է. մարդն ինքն իր
գոյությունը: Պետք է ընդգծել, որ այդ նրա՛նց համար Աստված գո- ﬔջ բացահայտում է Աստծուն և հաղորդակից լինում աստվածային
յություն չունի. սա ավելի ազնիվ մոտեցում է: Անհավատության ﬔջ հայտնություններին: Այս դեպքում մարդու ﬔջ գործում են Սուրբ
էլ կարելի է ազնիվ կամ անազնիվ լինել: Ազնիվ չէ կուրորեն հերքել Հոգու շնորհները և մարդկային ոչինչ չկա:
այն, ինչն ակնհայտ է այլ մարդկանց համար: Գրեթե նույնն է, երբ
կույրը փորձի ապացուցել, որ լույս գոյություն չունի: Եթե մարդն Մենք հավատում ու վստահում ենք Տիրոջը, որովհետև Նա գոյու-
անհավատ է, ու չի տեսնում Աստծուն, չի նշանակում, որ Աստված թյուն ունի ﬔր կյանքում: Մարդկանց պարագայում էլ նույնն է.
գոյություն չունի: Մենք բոլորս Աստծո զավակներն ենք, պարզապես մարդիկ կան, որոնց ﬔնք առանձնակի կերպով ենք վստահում ու
հավատում, որովհետև նրանք ﬔր կյանքում կան, գոյություն ունեն:
Ինչպես՝ կարող ենք շրջապատված լինել շատ մարդկանցով, բայց
նրանք ﬔզ համար գոյություն չունենան:

Հավատքի կյանքում կարևոր է ապրել աստվածային պատվիրան-
ներով ու առաքինություններով, այս դեպքում է, որ հավատքը
կենդանի դրսևորում է ստանում: Մարդը կարող է անգիր իմանալ
ամբողջ Աստվածաշունչը, բայց քրիստոնյա չլինել և կարող է Աստ-
վածաշնչից ﬔկ-երկու պատմություն իմանալ, սակայն հաստատուն
լինել իր հավատքի ﬔջ: Իհարկե, խոսքն անգրագետ կամ կույր հա-
վատացյալ լինելու մասին չէ: Պարզապես կարևոր է սեփական
հոգևոր փորձառությունը:

Հավատացյալ մարդը նայում է իր հոգու ﬔջ և այնտեղ հանդիպում
է Աստծուն: Թեև ﬔզնից շատերը վախենում են հանդիպելԱստծուն
և ﬔր կյանքը վերածվում է փախուստի:

Աստված չի հետապնդում ﬔզ, չի պարտադրում: Հետևաբար
փախչելն անիմաստ է: Աստված ﬔզ ազատություն է պարգևել,
որպեսզի վերադառնանք դեպի հայրական տուն՝ վերագտնելու
աստվածային սերը, Աստծո ներկայությունը:

î»ñ ºë³ÛÇ ùÑÝ. ²ðºÜÚ²Ü

¶Çï»±ù, áñ ºñáõë³Õ»ÙáõÙ Ñ³Û Ã³·áõÑÇ Ï³ óÕí³Í г۳ëï³ÝÁ «Ø³ÝÏ³Ï³Ý »íñ³ï»ëÇÉ
2016»-áõÙ ·ñ³í»ó 2-ñ¹ ÑáñǽáݳϳÝÁ

Երուսաղեﬕ հայոց պատրիարք Գրիգոր Եգիպտացիի (Մսրցի) Մալթայի մայրաքաղաք Վալետտայում ընթացող «Մանկական եվրատե-
գահակալության շրջանում, 1377-ին` Երուսաղեմ այցի ընթաց- սիլ 2016»-ում պրոֆեսիոնալ և պատանի ժյուրիների, փորձագետների
քում Հայոց Մարիուն թագուհին վախճանվել է և թաղվել «առաջի քվեարկության արդյունքում Հայաստանի ներկայացուցիչներ Մերի Վար-
դրան ի Ս. Յակոբայ»: դանյանն ու Անահիտ Ադամյանը վաստակեցին 232 ﬕավոր և զբաղեցրին
2-րդ հորիզոնականը: Նրանք ընդաﬔնը 7 ﬕավորով զիջեցին մրցույթի հաղ-
armchurch.info թող ճանաչված Վրաստանի ներկայացուցիչ Մարիամ Մամադաշվիլիին։
Հայաստանի պատվիրակներ Մերի Վարդանյանն ու Անահիտ Ադամյանը
եվրատեսիլյան բեմում ներկայացան «Տարբեր» երգով և ելույթ ունեցան 2-րդ
համարի ներքո:

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 9

«²ðºìÀ òºÊàì âºê ̲ÌÎÆ» ýÇÉÙÁ. ѳñó³½ñáõÛó ýÇÉÙÇ

Ñ»ÕÇݳÏ, Ñ»éáõëï³Éñ³·ñáÕ Ü³ÇñÇ ÐáËÇÏÛ³ÝÇ Ñ»ï

Հայոց ցեղասպանությունից անցել է 100 մասն է: չեմ դրել, մանավանդ որ կան բազմաթիվ հայ
տարի, սակայն հայ ժողովուրդը չի կարողա- Ֆիլﬓ արժևորվում է հատկապես նրանով, խոշոր ռեժիսորներ, որոնցից ես ինքս սովո-
նում մոռանալ անցյալ դարասկզբի` 1915 րելու բան ունեմ:
թվականի Օսմանյան Թուրքիայի կողﬕց որ թուրք և քուրդ երկու տանսյակ հեղի-
իրագործած ոճրագործությունը: Ինչպես նակավոր ու ազդեցիկ գործիչներ, պետա- – ÀݹáõÝ»ÉáõÃÛ³Ý Ù³ëÇÝ:
Մայր Հայրենիքում, այնպես էլ Սփյուռքում ու կան այրեր խոստովանում են Հայոց
Արցախումկազմակերպվումենկլոր-սեղան- ցեղասպանության ﬔջ թուրքական պետու- – Ֆիլմը դեռ չի ցուցադրվել:
ներ, գիտժողոﬖեր, քնարկուﬓեր, ինչպես թյան ﬔղքը, խոսում հատուցման իրենց – ²é³çÇϳ Íñ³·ñ»ñÇ Ù³ëÇÝ:
նաև ցուցադրվում են փաստավավերագրա- տարբերակների մասին:
կան ֆիլﬔր, նկարահանվում են տարա- – «Վերադարձի ժամանակը» ֆիլմաշարը
բնույթ հաղորդուﬓեր, հոլովակներ` հա- – ÆÝãå»±ë »Ý ëï»ÕÍíáõÙ ýÇÉÙ»ñÁ: շարունակական է: Այն սկսվել է 2010-ից, և
մայն աշխարհին ներկայացնելու համար կլինի երկար ժամանակ շարունակելի:
Թուրքիայի կողﬕց իրագործած անցյալ – Նկարահանուﬓերը կատարվել են ՀՀ-
դարասկզբի հայերի նկատմամբ եղեռնի ում, Թուրքիայի տարբեր շրջաններում, – àíù»±ñ ³ç³Ïó»óÇÝ ýÇÉÙÇ ëï»ÕÍÙ³ÝÁ:
իրողությունը: Այդպիսի հետաքրքիր ու հատկապես` Արևմտյան Հայաստանում:
յուրովի ﬕջոցառման ականատես եղանք – Ֆիլﬕ ստեղծմանը իրենց աջակցությունն
հոկտեմբերի 18-ին Երևանում` Առնո – ²ñ¹Ûá±ù ³Ûë ýÇÉÙÁ Ýáñ ¿ç ϵ³óÇ Ù»ñ են բերել Իրանի հայկական համայնքը, կա-
Բաբաջանյան հաﬔրգասրահում տեղի ýÇÉÙ³ñï³¹ñáõÃÛ³Ý ÝáñûñÛ³ å³ïÙáõ- նադահայ բարերարներ, Ռուսաստանի հայ
ունեցավ հեռուստալրագրող Նաիրի Հոխիկ- ÃÛ³Ý Ù»ç: բարերարներ:
յանի «Արևը ցեխով չես ծածկի» ֆիլﬕ պրե-
ﬕերան, սա «Վերադարձի ժամանակը» – Այս ֆիլմաշարը ստեղծվում է արդեն 6 – ä³ïñ³ëïíá±õÙ »ù ³ÛÝ Ý»ñϳ۳óÝ»É
ֆիլմաշարի հերթական ցուցադրությունն տարի: Հրապարակվել է 5 ֆիլմ: Սա ուրույն ë÷ÛáõéùáõÙ ¢ ÂáõñùdzÛáõÙ:
է: Շնորհանդեսին ներկա էին նաև հյուրեր աշխատանք է, իսկ նոր էջ բացելուն ես վե-
Թուրքիայից, այդ թվում Արևմտյան Հայաս- րաբերվում եմ այլ կերպ: Յուրաքանչյուր աշ- – Ֆիլմը 4 լեզվով է լինելու՝ հայերեն, ռուսե-
տանի հայերից: Հանդիսատեսը ականատես խատանք ունի իր ձևը և ասելիքը, հետևա- րեն, անգլերեն, թուրքերեն: Հասկանալի է, որ
եղավ արյունը երակներում սառեցնող բար ես իմ առաջ այդպիսի ﬔծ նպատակ հատկապես թուրքական տարբերակը կցու-
բացահայտուﬓերի: Մարդիկ տեսան, որ ցադրվի Թուրքիայում մոտ ապագայում:
Արևմտյան Հայաստանը ոչ թե հեռավոր
երազ է, այլ շատ մոտ իրականություն, որ- Գարիկ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
տեղ այսօր էլ ապրում ու ազգային ինքնու-
թյունը պահում են բազմաﬕլիոն հայեր:
Մարդիկ ականատես եղան նաև թուրք և
քուրդ հեղինակավոր գործիչների զղջման,
ինչը ապագա հաշտեցման առաջին և շատ
կարևոր քայլ է: Թուրք ու քուրդ հասարակու-
թյունները գնում են հենց այդ մարդկանց հե-
տևից:

Ֆիլﬕ ցուցադրությունից բացի եղավ
նաև բավական զգայական մշակութային
հատված: Եղան անակնկալներ և հույսը,
պայքարի կրակը արթնացնող ելույթներ:
Ֆիլﬕ մասին կայացած հարցազրույցը
հեղինակ Նաիրի Հոխիկյանի հետ սիրով
ներկայացնում ենք ընթերցողին:

– ܳˢ³é³ç ÃáõÛÉ ïí»ù ßÝáñѳíáñ»É
³Ûë Ññ³ß³ÉÇ ³éÇÃáí:

– Շատ շնորհակալություն
– ÆÝã Ïå³ïÙ»ù ýÇÉÙÇ Ù³ëÇÝ:

– «Արևը ցեխով չես ծածկի» ֆիլմը Արևմըտ-
յան Հայաստանի ազգային ինքնությունը
պահպանած ավելի քան 4.5 մլն հայերի
մասին պատմող «Վերադարձի ժամանակը»
փաստավավերագրական ֆիլմաշարի 6-րդ

10 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

²Ç¹³ ܺðêÆêÚ²Ü. «Ð»éáõëï³ï»ëáõÃÛáõÝÁ áã ÙdzÛÝ

Éñ³ïí³ÙÇçáó ¿, ³ÛÉ¢ ³ñí»ëïÝ»ñÇ ëÇÝû½...»

հաﬔմատությունս կոպիտ հնչի, բայց հավատացեք, դժվար է հյուր
լինել սեփական տանը, որտեղ ապրել եմ երեք տասնամյակ: Այո՛,
ապրել եմ, որովհետև հաղորդուﬓերի ծանրաբեռնվածության
պատճառով հանգստյան օրեր գրեթե չեմ ունեցել: Եղած օրերին էլ
տանն էի աշխատում տեքստերի վրա: Սկզբունքորեն դեմ էի եթե-
րում թղթին կառչելուն: Իհարկե, խոսքը լրատվության մասին չէ:
Եվ անկախ հաղորդման ծավալից ու տևողությունից, աշխատում
էի անգիր մատուցել ամբողջ տեքստը, մոտ 25-30 էջ: Այն ժամանակ
սուֆլյոր չկար: Սա ﬔծացնում էր շփումը հեռուստադիտողի հետ:
Այս առումով այսօրվա հաղորդավարները երանելի վիճակում են:

гÕáñ¹³í³ñáõÑÇ ²Ç¹³ Ü»ñëÇëÛ³ÝÁ »ñϳñ ï³ñÇÝ»ñ ³ß- – Ò»½ ¹á±õñ ¿ ·³ÉÇë ³ÛÝ ËáëùÁ, áñÝ ³Ûëûñ ÑÝãáõÙ ¿ Ñ»éáõëï³-
˳ï»É ¿ г۳ëï³ÝÇ å»ï³Ï³Ý Ñ»éáõëï³ï»ëáõÃÛáõÝáõÙ` ¿Ïñ³ÝÇó:
í³ñ»Éáí Éñ³ïíáõÃÛ³ÝÁ, ³ñí»ëïÇÝ, ÏÇÝáÛÇÝ, ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³ÝÝ
áõ »ñ³ÅßïáõÃÛ³ÝÝ ³éÝãíáÕ, ÇÝãå»ë ݳ¢ áõëáõÙÝ³Ï³Ý Ñ³Õáñ- – Միանգաﬕց ասեմ` ո՛չ` սկսած հնչյունի, բառի սխալ արտաբերու-
¹áõÙÝ»ñ: ﬕց, վերջացրած տրամաբանական անկապ շեշտադրուﬓերով ու
առոգանությամբ: Էլ չեմ խոսում շարահյուսական ու ոճաբանական
«Ð³Û ·ñ³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ¹³ë³Ï³ÝÝ»ñ» ѳÕáñ¹³ß³ñÝ, ûñÇݳÏ, սխալների մասին: Աﬔն ինչ խեղաթյուրված է: Ի՞նչ լեզվով են խո-
³ß³Ï»ñïÝ»ñÇ Ù»ç ë»ñÙ³ÝáõÙ ¿ñ ѳÛñ»Ý³ëÇñáõÃÛáõÝ, ë»ñ ·ñ³- սում ﬔր որոշ լրագրողներ, հաղորդավարներ, սերիալների դե-
ϳÝáõÃÛ³Ý Ñ³Ý¹»å, ëáíáñ»óÝáõÙ Ëáë»É Ù³ùáõñ, ·»Õ»óÇÏ Ñ³Û»- րասաններ: Ոչ այն է հայերեն, ոչ այն է` ռուսերեն, անգլերեն, կամ
ñ»Ýáí: թուրքերեն: Հայոց լեզվի եթերից հնչող աղավաղուﬓերի մասին շատ
է խոսվել, բայց երբեք քննադատությունն այսքան չի արհամարհվել
лéáõëï³ï»ëáõÃÛáõÝÇó Ñ»é³Ý³Éáõ å³ï׳éÝ»ñÇ, Çñ ÏÛ³ÝùÇ ու անտարբերության մատնվել: Անում են այն, ինչ ուզում են, խոսում
³Ù»Ý³Í³Ýñ ųٳݳϳѳïí³ÍÇ ¢ ³Ûëûñ Ñ»éáõëﳿÏñ³ÝÇó են այնպես, ինչպես իրենց է հարմար. «բացօցյա», «թարﬔցնել»,
ÑÝãáÕ ËáëùÇ Ù³ëÇÝ MAMUL.am-Ç ÃÕóÏÇóÁ ½ñáõó»É ¿ ѳÛïÝÇ «արարածյան», «կարապեծյան», «մածյան», «գյուղապետներ», «փա-
ѳÕáñ¹³í³ñáõÑáõ Ñ»ï, áí ³ÛÅÙ µÝ³ÏíáõÙ ¿ üñ³ÝëdzÛáõÙ: ռատոններ», «ձինամո», «թանգանալ», «նախագա», «ոչ ﬔկ չգիտի»,
«հիցուն», «գինիկոլոգ»...հատորներ կարելի է կազﬔլ: Իսկ հայկական
– îÇÏÇ°Ý Ü»ñëÇëÛ³Ý, áñù³±Ý Å³Ù³Ý³Ï ¿ Ñ»éáõëï³ï»ëáõÃÛáõ- սերիալների ու հերոսների անուննե՞րը... «Ֆուլ Հաուս», «Սաշ»,
ÝáõÙ ã»ù ³ß˳ïáõÙ, ¢ á±ñÝ ¿ Ò»ñ Ñ»é³Ý³Éáõ å³ï׳éÁ: «Իռեն», «Մառկ», «Յուռա», «Մաքս», «Ստեֆանի», «Վլադ»...կամ` հա-

– Նախ` ոչ թե հեռացել եմ, այլ հեռացրել են` Տիգրան Նաղդալյանի Â11
հրամանագրով, հաստիքների կրճատման պատճառաբանությամբ:
Մի քանի անգամ առիթ ունեցել եմ ասելու և չեմ հոգնի կրկնելուց,
որ այս մասին գրառուﬓ իմ աշխատանքային գրքույկում ﬕակ
հայերեն նախադասությունն է: Մնացածները ռուսերեն են, որոնք
արձանագրում են տարբեր տարիներին իմ հաղորդավարական
կարգի բարձրացուﬓերը` ﬕնչև բարձրակարգ հաղորդավարի
որակավորում: Ցավալի է, որ աշխատանքային մահկանացուս
կնքվեց ﬕ լեզվով, որին ծառայեցի 30 տարի: Որպեսզի ﬕտքս հաս-
կանալի լինի, ﬕ փոքր մանրամասնեմ: Բազմաթիվ այլ կարգի ու
բնույթի հաղորդուﬓերի թվում (արվեստ, գրականություն, կինո,
երաժշտական, լրատվական հաղորդուﬓեր և այլն), վարում էի նաև
«Հայ գրականության դասականներ» հաղորդաշարը, որը համա-
պատասխանեցված էր դպրոցական ծրագրերին և եթեր էր տրվում
աﬔն երկուշաբթի: Հաղորդաշարի բազմաթիվ արձագանքներից
հիշեմ ﬔկը: Նամակագիրը գրականության ուսուցչուհի էր (ի դեպ,
այս նամակը ﬕնչև հիմա պահում եմ իմ արխիվում): Նա գրում է, որ
Լևոն Շանթին նվիրված հաղորդման հաջորդ օրը մտել է դասարան
և աշակերտները սկսել են բողոքել, թե ինչու ﬕնչ այդ իրենց չի
պատﬔլ Լևոն Շանթի մասին: Իսկ, ինչպես գիտեք, այդ տարիներին
այլ արգելված գրողների հետ, Շանթը նույնպես ընդգրկված չէր
դպրոցական դասագրքերում: Եվ ուսուցչուհին ծրագրից դուրս 45
րոպե նվիրել է Լևոն Շանթին: Ասելիքս այն է, որ այս հաղորդաշարը
ﬕ յուրօրինակ հեռուստատեսային դաս էր «Հայ գրականություն»
առարկայից, որը տասնյակ տարիներ սերունդներ կրթեց ու դաս-
տիարակեց:

– ÆÝãá±õ ³ÛÉ¢ë Ò»½ ã»Ýù ï»ëÝáõÙ ¿Ïñ³ÝÇÝ, ÝáõÛÝÇëÏ ÑÛáõñÇ Ï³ñ-
·³íÇ׳ÏáõÙ:

– Հեռուստատեսությունից հեռանալուց հետո, որը կյանքիս աﬔ-
նածանր ժամանակահատվածն է եղել, չդիﬔցի այլ հեռուստաըն-
կերություն` աշխատելու: Չուզեցի: Մի տեսակ դավաճանություն էի
տեսնում դրա ﬔջ: Ինչ ﬓում է հյուրի կարգավիճակում գտնվելուն,
ասեմ, որ այո, եղել են բազմաթիվ հրավերներ, նույնիսկ զինվորական
շքերթ վարելու, բայց ﬔրժել եմ: Վիրավորանքը չի թողել: Գուցե

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 11

10Â դատարկությունը, ասելիքի բացակայությունը: Չկա ավելի հետա-
քրքիր բան էկրանին, քան մարդը, որը գիտի ինչ է ասում, ինչու է
ղորդուﬓերի անունները` Փազլ, Պռոֆայլ, Թոք շոու... Այս ո՞ւր ենք ասում և ում է ասում: Հենց այսպիսի անհատականությունների
գնում: Ի՞նչ լեզվով ենք դաստիարակում ﬔր երեխաներին: Ցաﬖ այն շնորհիվ է ձևավորվում հեռուստատեսության վարկանիշը: Այս
է, որ սերիալների լեզուն տեղափոխվեց եթեր և որոշ լրագրողների իմաստով իմ հեռուստատեսությունը (թույլ տվեք այսպես արտա-
համար դարձավ ընդօրինակելի: Ասել է, թե` սերիալները դարձան հայտվել) ﬔծ առավելություններ ուներ: Նորից գալիս եմ այն
հայոց լեզվի վատ ճաշակի ձևավորող: Վերջերս ﬕ գովազդ լսեցի` մտքին, որ հեռուստատեսության կոլեկտիվ աշխատանքի աﬔնա-
«Գնեք նոր ամաններ լվացող հեղուկ»: Մինչդեռ խոսքը ոչ թե նոր պատասխանատու օղակը հաղորդավարն է, որի խնդիրը հեռուս-
ամանների, այլ` հեղուկի մասին է: Սա հայերենասպանություն է, տատեսության խոսքը ժողովրդին հասցնելն է: Եվ այդ ճանապարհին
հանցագործություն: Խոսքս ուղղում եմ լուրեր կարդացող հաղոր- որևէ խոչընդոտ, խանգարող հանգամանք չպետք է լինի. ո'չ հաղոր-
դավարներին, քանի որ լրատվությունը ցանկացած հեռուստատե- դավարի ճղճղան ձայնը, ո՛չ տգեղությունը, ո՛չ խելացի երևալու մար-
սության գլխավոր ﬔխն է և ունի աﬔնաﬔծ լսարանը: Սիրելինե՛րս, մաջը, որն արտահայտվում է հատուկ կեցվածքներ ընդունելով,
անսխալ ու հարթ կարդալն աﬔնևին չի նշանակում լավ կամ ճիշտ ո՛չ անթույլատրելիության աստիճանի արագախոսությունն ու
կարդալ: Ձերբազատվե՛ք մոնոտոնությունից, չափից ավելի արա- շատախոսությունը, ո՛չ լեզվական կանոնների ոտնահարումը, ո՛չ
գախոսությունից, գունավորե՛ք ձեր խոսքը: Ինչպե՞ս կարելի է անճաշակ կամ հաղորդմանը չհամապատասխանող հագուստն ու
նույն տոնայնությամբ ու վերաբերմունքով կարդալ քաղաքական, սանրվածքը, ո՛չ շպարվածությունը, ո՛չ մարﬓի տարբեր մասերը
մշակութային, տնտեսական, մարզական լուրերն ու սահմանին
զոհված կամ գլխատված զինվորի մասին ինֆորմացիան: Գոնե ի ցույց դնելը... այսպես կարելի է անվերջ շարունակել: Սրանցից
տրամաբանական դադար տվեք, դա՛ էլ չկա: Այդ անցուﬓերն այն- որևէ ﬔկի առկայությունն արդեն բավական է, որ հաղորդավարը
քան աննկատ ու նուրբ պետք է լինեն, որ ﬕ կողﬕց չխաթարվի չընդունվի, չսիրվի հեռուստադիտողի կողﬕց: Ահա թե ինչու պետք է
ձեր խոսքի ներդաշնակությունը, մյուս կողﬕց` հեռուստադիտողը ﬔծ կարևորություն տալ հաղորդավարի ընտրությանը: Ինձ համար
զգա, որ ձեր սիրտն էլ է ցավում կատարվածից, կամ` հրճվում աﬔնակարևորը ձայնն է, հաճելի տեմբրը: Բայց, ցավոք, սա էլ քիչ
հաղթանակից: Չէ՞ որ դուք ձեր անձը չեք ներկայացնում, այլ ﬕ է: Նա պետք է հմայք ունենա, սովորական մարդկային հմայք, որը
ամբողջ հեռուստատեսություն: Երբեք չի կարելի թերագնահատել բացի հաճելի ձայնից, իր ﬔջ ընդգրկում է նաև այլ բաղադրիչներ.
լեզվի, խոսքի ուժը: Ժամանակին այն բանակներ է առաջ տարել ու
հաղթանակներ ապահովել (հիշենք թեկուզ Լևիտանին): Հարցնում Â13
եք` ի՞նչը կփոխեի: Ինչպես ﬔր երկիրը, հեռուստատեսությունն
էլ գլխիվայր շրջված է: Պատճառը գրագիտության պակասն է,
եթե չասեմ իսպառ բացակայությունը այն մարդկանց ﬔջ, ովքեր
կոչված են ղեկավարելու այս կամ այն ոլորտը: Հարկավոր է նրանց
փոխարինել մասնագետներով, պրոֆեսիոնալներով: Այսօր ռաբի-
սի թագավորության շրջան է հեռուստատեսությունում: Խոսքը
ﬕայն «Աﬔնակարող երգիչներ» հաղորդաշարին չի վերաբերում
(սա առանձին զրույցի թեմա է): Էկրանից հնչած խոսքն է ռաբիս,
անկիրթ: Ժամանակին հեռուստատեսությո՛ւնն էր ժողովրդին
ճաշակ թելադրում, այսօր հակառակն է: Ըստ իս հենց սա էլ դար-
ձավ հեռուստատեսության անկման պատճառը, որից ներքև գահա-
վիժելու տեղ չկա այլևս: Այն օրը, երբ կհասկանան, որ հեռուս-
տատեսությունը ոչ ﬕայն լրատվաﬕջոց է, այլև արվեստների
սինթեզ, ճշմարի՛տ արվեստների, այդ ժամանակ ﬔնք կունենանք
բարձրակարգ հեռուստատեսություն ու նրանով դաստիարակվող
կիրթ հասարակություն:

– Ò»ñ ųٳݳÏí³ ¢ ³Ûëûñí³ Ñ»éáõëï³ï»ëáõÃÛáõÝÝ ÇÝãá±í
»Ý ï³ñµ»ñíáõÙ:

– Եթե տեխնիկական հագեցվածության տեսանկյունից նայենք,
այսօրվա հեռուստատեսությունը շատ ավելի շահեկան դիրքերում
է նախկինի հաﬔմատ: Նույնիսկ հաﬔմատության եզրեր գտնելն
է դժվար: Սա ﬔ'ծ առավելություն է, որը հաղորդումը դարձնում է
ավելի դիտարժան: Մյուս գլխավոր առավելությունը գրաքննության
բացակայությունն է: Հաղորդավարը, ﬔկնաբանը, լրագրողն ազատ
է իր կարծիքը, տեսակետն արտահայտելու ﬔջ, ինչը չկար նախորդ
համակարգի օրոք: Ավելի ճիշտ, այդ կարծիքը հարմարեցված էր
իշխող գաղափարախոսությանը: Այս աﬔնը լավ է, անշուշտ: Բայց
եթե հաղորդավարի խոսքն ընդաﬔնը բառերի շարան է, ոչ ﬕ հե-
տաքրքիր ﬕտք, ասելիք չի պարունակում, գերժամանակակից
տեխնիկան էլ չի փրկի հաղորդումը, ինչպես արագախոսությունը
չի փրկում նրանց, ովքեր դրանով ուզում են քողարկել իրենց

12 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

гë³ñ³ÏáõÃÛáõÝÁ µ¢»é³óí³Í ¿

ѳÛñ»ÝÇùÇ Ë³Õ³ÕáõÃÛ³Ý íñ³

гñó³½ñáõÛó ²É³í»ñ¹áõ «È³½áõñ» Ýí³·³ËÙµÇ ·»Õ³ñí»ëï³Ï³Ý ջϳí³ñ ê³ñ·Çë ²É»ùë³ÝÛ³ÝÇ Ñ»ï

զուր» անունով և անունը փոփոխության չեն-
թարկվեց:

– Øß³ÏáõÛÃÁ Ý»ñϳ۳óÝáõÙ ¿ ïíÛ³É Åá-
Õáíñ¹Ç ¹ÇÙ³·ÇÍÁ: γñá±Õ »Ýù ³Ûëûñ
Ñå³ñï³Ý³É Ù»ñ Ùß³ÏáõÛÃáí:

– Միանշանակ կարող ենք: Մեր մշակույթը,
ﬔր ազգային երգն ու երաժշտությունը
շատ հագեցած են՝ ունենք հիանալի երգեր,
ստեղծագործություներ, շատ ու շատ կոմ-
պոզիտորներ՝ Կոﬕտաս, Սայաթ Նովա,
գուսաներ, աշուղներ: Մնում է ﬕայն պա-
հենք ու պահպանենք ﬔր մշակույթը և փոր-
ձենք այն ավելի հարստացնել:

Այսօրվա հեռուստաալիքները ողողված են տարի ղեկավարելուց հետո նվագախմբի – ƱÝãÁ ϳñáÕ ¿ Ùdzíáñ»É Ùï³íáñ³Ï³Ý-
ﬔծ մասամբ անհետաքրքիր ու անիմաստ ղեկավար է ընտրում Լազր Խեչիկյանին, ով Ý»ñÇÝ áõ »ñ³ÅÇßïÝ»ñÇÝ:
հեռուստահաղորդուﬓերով և անորակ երկար տարիներ ղեկավարում է նվագա-
նախագծերով, որոնք հիﬓականում ապա- խումբը: – Մտավորականներին ու երաժիշտներին
կանում են ﬔր երիտասարդությանը։ Ներ- կարող է ﬕավորել արարելու, ժողովրդին
կայիս երաժշտական խմբերի, մտավորակա- – ²ñ¹Ûá±ù Ñ»ßï ¿ ³ß˳ï»É Ý»ñϳÛÇë ծառայելու ձգտուﬓ ու հայրենասիրությունը:
նության մասին ընդհանրապես զրուցեցինք å³ÛÙ³ÝÝ»ñáõÙ:
Ալավերդու «Լազուր» նվագախմբի գեղար- – ÆÝãDZ íñ³ ¿ µ¢»é³óí³Í Ù»ñ ѳë³ñ³-
վեստական ղեկավար Սարգիս Ալեքսան- – Գիտեք, ներկայիս պայմաններում դժվա- ÏáõÃÛáõÝÁ, DZÝã áñ³Ï ¿ Ó¢³íáñáõÙ ³ñ-
յանի հետ։ րություններ իհարկե լինում են, սակայն í»ëïÁ:
փորձում ենք աﬔն ինչ հաղթահարել և
– î³ñÇÝ»ñÇ Ñ»éíÇó ·³Ñ³ï»Éáí Ó»ñ ³Ý- գնալ առաջ: Դժվար է 21-րդ դարում ունե- – Հասարակությունը բևեռացված է հայ-
ó³Í ׳ݳå³ñÑÁ, ÇÝãå»±ë ÏÝ»ñϳ۳ó- նալ ժողովրդական գործիքների նվա- րենիքի խաղաղության վրա: Իսկ արվեստը
Ý»ù ³ÛëûñÁ: գախումբ և հետաքրքրել հանդիսատեսին, ﬔր երկրում գնալով ավելի ու ավելի է զար-
սակայն ﬔզ մոտ դա ստացվում է: Մեր գանում:

– Գործելով երկար տարիներ նվագախում- նվագախումբը կարողանում է ճիշտ ձևով – ÆݱãÁ Ïáïñ»ó ÙdzëݳϳÝáõÃÛáõÝÁ
բը ﬕշտ իր ուրույն տեղն է ունեցել Հայաս- հանդիսատեսին ներկայացնել ﬔր հայկա- »ñ³ÅÇßïÝ»ñÇ Ù»ç:
տանի մշակութային կյանքում: Այսօր ևս այն կան ժողովրդական, ազգագրական և հայ-
շատ սիրված և սպասված է հանդիսատեսի րենասիրական երգն ու երաժշտությունը: – Իմ կարծիքով այն, որ աﬔն ﬕ երաժիշտ
կողﬕց: Աշխատում ենք աﬔն ինչ անել նվա- յուրովի է հանրությանը ներկայացնում իր
գախմբի անունը բարձր պահելու համար: – ÆÝãá±õ «È³½áõñ», ÇÝãå»±ë ϵ³ó³ïñ»ù արվեստը, փորձելով իր տեղն ամրագրել
Ýí³·³ËÙµÇ ³Ýí³ÝáõÙÁ: մշակույթի ասպարեզում: Եթե ﬔնք կարո-
– ØÇ ù³ÝÇ Ëáëùáí å³ïÙ»ù, û ÇÝãå»±ë ղանանք լսել ﬔզանից ավելի տարիքով
ëï»ÕÍí»ó Ýí³·³ËáõÙµÁ: – Նվագախմբի անվանումը ընտրվել է երաժիշտների խորհուրդները, ընդունենք
մրցույթային կերպով: 1960-ական թվական- այն, ավելի ﬔծ բարձրունքերի կհասնենք,
– Դեռ 1940 ական թվականներին Ռուբիկ ներին, երբ ընտրում էին նվագախմբերի կհասնենք ﬕասնականության:
Վարդանյանը Լոռվա մարզի Թումանյանի անվանուﬓեր, Ալավերդու նվագախմբի ղե-
շրջանի գյուղերից և քաղաքներից հավաքե- կավար Լազր Խեչիկյանը իր ղեկավարած – à±ñÝ ¿ Ùï³íáñ³Ï³ÝÇ, »ñ³ÅÇßïÇ
լով տարբեր երաժիշտների՝ ստեղծում է ﬕ խմբի համար առաջարկում է «Լազուր» ան- ï»ÕÁ ѳë³ñ³ÏáõÃÛ³Ý Ù»ç:
ինքնագործ նվագախումբ Ալավերդի քաղա- վանումը, որը նշանակում է ջինջ, խաղաղ:
քում: Նվագախմբին տրվում է փորձասենյակ Առաջարկը ընդունվում է և նվագախումբը – Աﬔն մարդ էլ այսօր ունի իր տեղը հա-
Ալավերդու մշակույթի կենտրոնում: Մի կոչվում է «Լազուր»: Երբ ինձ առաջարկվեց սարակության ﬔջ, բայց թե մտավորա-
քանի աﬕս անց նվագախումբն սկսում է փոփոխության ենթարկել նվագախմբի կանները, թե երաժիշտները, ﬕշտ էլ տար-
իր հաﬔրգները տարբեր գյուղերում ու քա- անունը, ես դա չարեցի, նշելով, որ նվագա- բերվում են հասարակության ﬔջ իրենց
ղաքներում: Վարպետ Ռուբիկը ﬕ քանի խումբն ի սկզբանե ճանաչում է ունեցել «Լա-
Â13

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 13

12 «âϳ ÙÇ ÅáÕáíáõñ¹, áñÁ ϳñáÕ ¿

աշխարհընկալմամբ, իրենց խառնվածքով և ÷³Ëáõëï ï³É Çñ å³ïÙáõÃÛáõÝÇó...»
այսօր էլ հասարակությունը գնահատում և
ընդունում է նրանց որպես հասարակության Այսպես խոնարհվեց Վիլի Բրանդը... վելուց:
սերուցք, ընտրանի: 1970 թվականին արված այս լուսանկարը Հետագայում Վիլի Բրանդը այդ իրադար-
ցնցեց ողջ աշխարհը. այսպես Գերմա-
– Ò»ñ ϳñÍÇùáí ÇÝãåÇëDZ ϳñ·³íÇ׳- նիայի կանցլեր Վիլի Բրանդը ծնկի եկավ ձության մասին իր հուշերում գրեց. «Չկա
ÏáõÙ »Ý ·ïÝíáõÙ Ù»ñ »ñÏñÇ »ñÇï³ë³ñ¹ և խոնարհվեց Վարշավայի հրեական ﬕ ժողովուրդ, որը կարող է փախուստ տալ
»ñ³ÅÇßïÝ»ñÁ: գետոյի զոհերի հիշատակի հուշարձանի իր պատմությունից: Գերմանիայի պատ-
առջև: Սա իրավմամբ ﬔծ երկրի ղեկա- մության այդ անդունդի առջև և ﬕլիոնա-
– Գիտեք, այսօր, երբ բեմ է բարձրանում վարի բացառիկ պատմական քայլը հան- վոր սպանված զոհերի հիշատակի ծան-
տաղանդավոր երիտասարդ երաժիշտը, դիսացավ, որով Գերմանիան փաստացի րության տակ ես արեցի այն, ինչ անում են
ավելի բարձր, ավելի բուռն ծափահարու- դարձավ այն երկիրը, որը չխուսափեց իր այդ դեպքում մարդիկ, երբ խոսքերն այլևս
թյուններով է ընդունվում։ Այսօր ﬔր երկրում պատմության դաժան էջերի հետ առերես- սպառված են»:
տաղանդավոր երիտասարդ երաժիշտ
կատարողները այնքան էլ շատ չեն և ﬔնք èáõµ»Ý ÞàôÊÚ²Ü
պետք է փորձենք բացահայտել այդ տա-
ղանդներին՝ ﬔր արվեստը պահպանելու և Æëå³Ý³óÇ ÙÇÉdzñ¹³ï»ñÁ ѳÛñ»ÝÇ
ավելի զարգացնելու համար: ·ÛáõÕÇ µÝ³ÏÇãÝ»ñÇó Ûáõñ³ù³ÝãÛáõñÇÝ

– ØÇ ù³ÝÇ Ëáëùáí å³ïÙ»ù Ó»ñ ÑÛáõñ³- ³í»ÉÇ ù³Ý 2 ÙÉÝ ¹áɳñ ¿ Ïï³Ï»É
˳ջñÇ áõ ³é³çÇϳ Íñ³·ñ»ñÇ Ù³ëÇÝ:

– Ալավերդու «Լազուր» ժողովրդական
գործիքների նվագախումբը 2016 թվականի
մարտի ﬔկից մրցութային կարգով համա-
լրվեց նոր կազմով: Փորձառու երաժիշտների
կողքին կանգնեցին երիտասարդ նոր երա-
ժիշտեր: Երկու աﬕսների ընթացքում ﬔծ
եռանդով աշխատեցինք և մայիս ամսին
Ալավերդու քաղաքապետարանի, ի դեմս՝
քաղաքապետ Կարեն Փարեմուզյանի
և մշակույթի կենտրոնի, ի դեմս՝ տնօրեն
Կարինե Աղաբեկյանի աջակցությամբ
ունեցանք չորս ﬔնահաﬔրգ Թումանյանի
շրջանում՝ Թումանյան, Ալավերդի քա-
ղաքներում, Շնող և Օձուն գյուղերում:
Շուտով հաﬔրգներ կունենանք նաև
Տավուշի մարզում: Նվագախումբը ﬔծ
ծրագրեր ունի, որոնք իրագործելու է, բայց

այդ մասին առայժմ ոչինչ չեմ ուզում ասել: Corona գարեջրային ապրանքանիշի հայրենիիսպանականգյուղիբնակիչներին:
Դա անակնկալ կլինի ﬔր սիրելի հանդի- հիﬓադիր, ﬕլիարդատեր Անտոնինո Ֆեր- The Telegraph-ի հաղորդմամբ՝ ներկայում
սատեսին: նանդեսն Իսպանիայի հյուսիսում գտնվող Սերեսալես դել Կոնդադոյում 80 մարդ է
իր հայրենի գյուղի բնակիչներին 209 մլն ապրում: Արդյունքում, ﬕլիարդատիրոջ
– Ò»ñ ËáëùÝ áõÕÕí³Í Ñ³Û Ùï³íáñ³- դոլար է կտակել: Այս մասին գրում է Life-ը՝ համագյուղացիներից յուրաքանչյուրը
ϳÝÝ»ñÇÝ áõ »ñ³ÅÇßïÝ»ñÇÝ: վկայակոչելով The Telegraph-ը: շուրջ 2.6 մլն դոլար կստանա:

– Իմ խոսքը հետևյալն է՝ լինենք ﬕասնա- Անտոնինո Ֆերնանդեսը ծնվել է 1917
թվականին, Սերեսալես դել Կոնդադո
կան, ﬕայն ﬕասին կարող ենք պահել, գյուղում: Նա ընտանիքի 13 երեխաներից
11-րդն էր: Ընտանիքն աղքատության ﬔջ
պահպանել ու բազմապատկել այն, ինչ է ապրել, այդ պատճառով ապագա գոր-
ծարարը նույնիսկ ստիպված է եղել դպրոցը
ունենք: թողնել:
– à±ñÝ ¿ Ò»ñ Ëñ³ïÁ ϳ٠ËáñÑáõñ¹Ý
32 տարեկանում Անտոնինոն հարազատ-
ների հետ Մեքսիկա է արտագաղթել, որ-
տեղ էլ սկսել է կարիերան: Նա դարձել է
Grupo Modelo գարեջրագործարանի գլխա-
վոր տնօրենը, հայտնի բարերար է եղել:

2016 թվականի օգոստոսին Ֆերնանդեսը
98 տարեկանում մահացել է: Իր կարողու-
թյան ﬕ մասը՝ 209 մլն դոլար, նա կտակել է

³Ûëûñí³ »ñÇï³ë³ñ¹áõÃÛ³ÝÁ: 11 лéáõëï³ï»ëáõÃÛáõÝÁ áã ÙdzÛÝ Éñ³ïí³ÙÇçáó ¿, ³ÛÉ¢ ³ñí»ëïÝ»ñÇ ëÇÝû½...

– Պահեք ու պահպանեք ﬔր մշակույթը:

Հարգեք դիմացինին, նրա խոսքն ու կրթություն, ինտելեկտ, խոսքի կուլտուրա, – ÆÝãá±í »ù ½µ³ÕíáõÙ ³ñï»ñÏñáõÙ ¢

գործը: Լսեք ﬔր հայկական ազգային, գեղեցիկ արտաքին, խոսակցական անթերի ³ñ¹Ûáù ÙﳹDZñ »ù í»ñ³¹³éݳÉ:

ժողովդրական հայրենասիրական երգերը: ապարատ: Սրանք են հաղորդավարի գնա- – Ոչ ﬕ բանով չեմ զբաղվում, բացի թոռնի-

Եվ իհարկե սիրեք ու էլ ավելի զարգացրեք հատման չափանիշները, որոնք, ցավոք, կիս խնաﬔլուց, որը դեռևս բուժման կարիք

ﬔր հայրենիքը, չէ որ ﬔնք ենք տերը ﬔր այսօր չեն գործում: Արդյունքում ունենք ունի: Իհարկե կվերադառնամ Հայաստան,

երկրի: ¶³ñÇÏ ²ìºîÆêÚ²Ü այն, ինչ ունենք: ﬕայն թե, տա Աստված, երեխաս առողջա-

նա:

14 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

Ð³Û ÅáÕáíñ¹Ç ï³ñ³½Á XVIII-XX ¹¹

Երեւանի տարազը նոյնպէս ունի իր Այն շքեղ ոսկեթել ասեղնաործած է: Հագնում հայերը տարան Թիֆլիս, եւ վրացուհիները
տարբերակները` աﬔնօրեայ եւ տօնական: էին վերարկու, գօտու մէջ դնում էին զոյգ նոյնպէս սկսեցին հագնել այն` աննշան
Ազգային պատկերասրահում ցուցադրուած ատրճանակներ: Տարազը շատ գեղեցիկ փոփոխուած զարդամոտիﬖերով: Արհես-
է Երեւանցու հարուստ կնոջ տարազ, է, արուած է ﬔծ ճաշակով, գոյները ﬔղմ տաւորների եւ կինտոների տարազաձեւերը
որը ամբողջովին ասեղնագործուած է են եւ յագեցուած: Համշենի եւ Տրապիզոնի հրաշալի կերպով պատկերել է` իր մատի-
գունաւոր ﬔտաքսէ թելերով: Վերարկուն տարազները շատ նման են իրար, ﬕայն այն տանկարներում Վ. Խօջաբեկեանը, իսկ գաղ-
կարուած է մուգ կապոյտ գոյնի թաւիշէ տարբերութեամբ, որ Համշենի հայերը չեն թականներին նկարել է Վ. Սուրէնեանցը:
կտորից: Վերարկույի ամբողջ եզերքը կապում եռանկիւնաձեւ շալ, որ տարածուած Ռուս նկարիչներից Լանսերեն նկարել է
եւ դեկորատիւ թեւերը ասեղնագործած էր Տրապիզոնում: Արցախի ժողովրդին իրենց ազգային տա-
է ոսկեթել ժապաւէնով ու եզերուած է րազով:
աղուէսի մորթով: Գլխի յարդարանքը` Լօռեցի տղամարդու տարազը կովկասեան
կոպին նուրբ ասեղնագործած էր լինում, է` մուգ գոյնի չուխայ, շալ կտորից, Հին տարազն աստիճանաբար իր տեղը
կամ պարզապէս թաւիշից էր լինում: արխալուղ: Կապում էին արծաթէ գօտի, զիջեց եւրոպական քաղաքային տարազին,
Նրա կենտրոնում ամրացնում էին, մէկ իսկ չուխան բաց էր ﬓում: Գլխին դնում որն աւելի յարմարաւէտ ու պարզ էր, բայց
կամ երկու, ադամանդէ քորոց, ճակատին էին լօռեցու աւանդական փափախը: Հայաստանում ﬕնչեւ 1950-ական թուա-
կապում էին ոսկէ դրաﬓերի շարան, գլխին Երեխաներին հագցնում էին այնպէս ինչպէս կաններն Արցախի, Զանգեզուրի, Գորիսի
գցում էին շատ նուրբ չիքիլայ, որը սակային ﬔծերին: շրջաններում կանայք հագնում էին ազգային
հաﬔմատած Կարնոյ տարազի չիքիլայի տարազը, ուստի այդ շրջաններն իրենց
հետ շատ կարճ էր: Երեւանի տղամարդու Թիֆլիսի հարուստ տղամարդու տարազը, կողﬓ էին գրաւում շատ հայ նկարիչների,
տարազը կովկասեան է` արխալուղ, չուխայ, նոյնպէս կովկասեան չուխան է, բայց որոնք բազմաթիւ կը տաւնէր են ստեղծել`
արծաթէ գօտի, որը կապում էին արխալուղի կարուած է շքեղ կտորներով եւ մորթիներով: դիմանկարներ, ազգային բնոյթի տեսարան-
վրաից: Չուխան առջեւի մասում չէր ﬕանում Թեւքերը շատ երկար էին եւ դեկորատիւ ներ եւ այլն: 20-րդ դարի 50-ական թուական-
իրար եւ բաց էր ﬓում: Գլխին դնում էին բնոյթ էին կրում, ﬕեւնոյն ժամանակ ներից յետոյ ազգային տարազները ﬓացին
գառան մորթուց կարուած գդակ: Այսպէս գեղեցկութիւն էր համարւում: Յաճախ ﬕ ﬕայն Արցախում, Զանգեզուրում, իսկ
հագնում էին Երեւանում ապրող հայերի թեւքը կամ երկուսը գցում էին ուսերին: ﬓացած շրջաններում իսպառ վերացան եւ
ժողովրդական լայն զանգուածները, իսկ Ոտնամանները երկարաճիտ կ’օշիկնէր դարձան թանգարանային նմուշներ: Երբ
հարուստները հագնում էին նոյն տարազը, էին, շալուարը դնում էին կամ կօշիկների բեմադրւում են պատմական կամ խիստ
սակայն կարուած աւելի թանկարժէք մէջ կամ բաց էին թողնում վրան: Այստեղի ազգագրական բնոյթի ներկայացուﬓեր, կ’ի-
կտորներով. ոսկէ երիզներով պատած թանկ հայկական տարազը շատ զուսպ էր արւում: նոնկարնէր, պէտք է աշխատել հարազատ
մորթուց գդակ եւ մորթով երիզուած չուխայ: Հիﬓականում օգտագործում էին մութ ﬓալ հին հայկական տարազին: Դա վերա-
գոյներ եւ առանց ճոխ զարդարանքների: բերում է նաեւ երգի-պարի խմբերին:
Զեյթունի տղամարդու տարազը հնագոյն Ուշագրաւ է նաեւ Թիֆլիսի կինտոների Պատմական բնոյթի պիեսներ ձեւաւորելուց
տարազի ﬕ նմուշ է, որը ցուցադրւում է տարազը, որ հագնում էին աշխատաւոր, խորհուրդ է տրւում տարազը որքան հնա-
Հայաստանի ազգային պատկերասրա- արհեստաւոր հայերը: Գլխին դնում էին րաւոր է նմանեցնել տուեալ շրջանի հին
հում: Գլխին դրուած է թաղիքէ գդակ` գդակ-փափախը, հագնում էին արխալուղ, տարազին` իր բոլոր մանրամասներով,
վրան փաթաթուած փուշիով, բաճկո- կապում արծաթէ գօտի, շալուարը շատ լայն իսկ պարարուեստի (բալետի) տարազը
նակը` կարուած մահուդէ կտորով, ասեղ- էր, որը դրւում էր երկարաճիտ կօշիկների պէտք է թեթեւացնել` պահելով ազգային
նագործուած է նուրբ ոսկեթելերով: Վրան մէջ: Յետագայում ներմուծուեց նոր գլխարկ իւրայատուկ ոճը, որպէսզի հանդիսատեսը
հագել են քեասախիկ` այծի բրդով գործած (կարտուզ-շապխա): Հագուստի գոյնը սեւ էր: զգա, որ դա հայկական է: Ազգային պարերի
տաք հագուստ: Գծաւոր գօտին երեք-չորս Գօտուց կախուած էր գունագեղ թաշկինակ: զգեստը ձեւաւորուելիս պէտք է խիստ հա-
ﬔտր երկարութեամբ գործուածք է, որի ծայ- Հաւլաբարում ապրող կինտոների տարազը րազատ ﬓալ հայկական ոճին:
րերը վերջանում են փնջերով: Շալուարի հրաշալի ձեւով նկարագրուած է Նար-Դոսի
վերեւը շատ լայն է, իսկ ներքեւը նեղանում է: «Մեր թաղը» գրքում: Թիֆլիսի կանացի տա- ü. ¶ðƶàðº²Ü
րազը ճիշտ նոյն Երեւանի տարազն է, որ

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 15

г۳ëï³ÝáõÙ ëÏë»É »Ý

³Ýݳ˳¹»å Ù³ùñáõÃÛ³Ý

ûÕÇ ³ñï³¹ñ»É

Հայաստանում արտադրվող «Godfather PLATINUM» անվանումով օղին համակարգի: Այն եզակի է իր տեսակի ﬔջ և արմատապես տարբերվում
FDA ﬕջազգային անկախ փորձագիտական լաբորատորիայի կողﬕց՝ է ﬕնչայժմ աշխարհին հայտնի, օղեգործության ﬔջ կիրառվող ֆիլտրաց-
որակի վերահսկողության և սերտիֆիկացման եվրոպական SGS անկախ ման համակարգերից: Տեխնոլոգիան նվազեցնում է ալդեհիդների, բարդ
ընկերության սահմանաչափերի համաձայն լաբորատոր փորձաքննու- եթերների, ﬔթանոլի, բարձր սպիրտների ﬕկրոխառնուրդների պարու-
թյունների արդյունքում աննախադեպ մաքրության ցուցանիշ է գրանցել: նակությունը, որոնց քանակը ընկերության արտադրած օղիների ﬔջ բազ-
մապատիկ ցածր էթույլատրելի սահմաններից, ինչի արդյունքում գլխացավ
Ինչպես NEWS.am-ին տեղեկացրին օղին արտադրող «ARSSI ALLI- կամ խումար չի առաջանում, իհարկե եթե օգտագործվում է բանականու-
ANCE» ընկերության արտադրական գործունեությունը համակարգող թյան սահմաններում:
«SPS Cigaronne» ընկերությունից, փորձաքննության արդյունքներով,
«Godfather PLATINUM»-ում ﬔթանոլի պարունակությունը բացարձակ
ալկոհոլի ﬔջ թույլատրելի նորմայից պակաս է ավելի քան 30 անգամ,
ալդեհիդների պարունակությունը պակաս է մոտ 10 անգամ, ﬔտաղների
պարունակությունը պակաս է ավելի քան 80 անգամ, բարձր սպիրտների
պարունակությունը պակաս է 5 անգամ, բացարձակ ալկոհոլի ընդհանուր
թթվայնությունը պակաս է 20 անգամ:

Ընկերությունում վստահեցնում են, որ այս ցուցանիշները բացառիկ են օղու Նշենք, որ «ARSSI ALLIANCE»-ի բարձրակարգ օղիները՝ «Godfather
և առհասարակ ալկոհոլային խﬕչքների համաշխարհային արտադրության PLATINUM»-ը, «NO PROBLEM»-ը, «H2O»-ը, «Godfather PREMIUM»-ը, այժմ
ﬔջ, նման մաքրության արտադրատեսակ գոյություն չունի. «Godfather արտահանվում է Արևմտյան Եվրոպայի և Ասիայի զարգացած երկրներ:
PLATINUM»-ը ﬕակն է: Ընկերությունը պատրաստվում է մուտք գործել նաեւ Միացյալ Նահանգնե-
րի շուկա, սակայն արտահանման ռազմավարությունը աշխարհագրական
սահմանափակուﬓեր, ըստ էության, չունի:

Տեխնոլոգները հաջողել են ստանալ աննախադեպ մաքրությամբ օղի՝ շնոր- Նշենք, որ «Godfather PLATINUM»-ի դիզայնը իրականացվել է ֆրանսիա-
հիվ ինովացիոն տեխնոլոգիաների և ընկերության մասնագետների կողﬕց կան տեխնոլոգիական, կառուցվածքային և նորարարական լուծուﬓերով:
ստեղծված սպիրտի և ջրի բազմափուլ ֆիլտրացման գերժամանակակից Շիշը սև է, թավշե մակերևույթով, տուփը՝ դասական, հարմարավետ կառուց-
վածքով:

16 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

 ÊÐÀÞ ÏÐÎÒßÆÍÛÕ ÌÅËÎÄÈÉ

ÄÓÄÓÊÀ, ÀÁÐÈÊÎÑÎÂ È ÑÎËÍÖÀ...

менитое озеро Севан, попробовать настоя-
щий армянский коньяк на знаменитом во
всём мире коньячном заводе.

К счастью, удалось побывать в главном
храме Армянской апостольской церкви
– святом Эчмиадзине, который поразил
своей красотой и пением церковного хора,
состоящего из молодых ребят. Уверена:
чтобы так петь, кроме красивого голоса
необходимо обладать ещё возвышенной
душой...

Картинная галерея Армении. Национальная библиотека Армении. Святой Эчмиадзин.
Столица Армении Ереван – древний Не могу не рассказать о посещении На- на рассказала, что библиотека является
город в краю горных вершин, старинных циональной библиотеки Армении (НБА), крупнейшей в Армении, ее фонд состав-
монастырей и протяжных мелодий дудука которая основана в 1832 году. Здание по- ляет 6,6 млн литературных изданий.
– встретил нас тёплой и солнечной пого- строено из черного армянского туфа. По- В Национальной библиотеке хранятся
дой. Он сразу показался мне родным и сетила я её по поручению редакции газеты первая печатная Библия на армянском
близким, потому что люди в нём особенно «Республика Абхазия». Оказалось, что в языке, изданная в 1666 г. в Амстердаме, и
дружелюбны. Армении интересуются нашей газетой... первая армянская карта, изданная там же
Взяв такси из аэропорта до центральной Встретила меня сотрудница НБА Ма- 29 лет спустя. Здесь благодаря любезной
части города (до него ехать примерно 15 – рианна Галустян, поразившая меня свои- Марианне я познакомилась с картинами
17 км), я искала глазами музыкантов, игра- ми обширными знаниями по истории и известных армянских художников.
ющих на дудуке (в моём представлении искусству Армении. Она любезно провела
в Армении всюду должны были играть на небольшую экскурсию, показала читаль- Прощаясь, я поблагодарила Марианну
этом музыкальном инструменте). Кстати, ный зал, музей. Да, я не оговорилась: за тёплый приём и передала ей более 20
такси дешёвое, всего 700 – 1000 армянских при НБА есть музей, в котором хранятся номеров газеты «Республика Абхазия».
драм (от 80 до 140 руб.). Но для бюджетного древнейшие армянские рукописи. Мариан- Она попросила передать своему другу,
туриста дешевле всего перемещаться на ответственному секретарю нашей газеты
автобусе. Проезд в ереванском автобусе Артавазду Сарецяну, журналы и брошюры,
всего 100 – 150 драм. А в некоторых из них посвященные прекрасной Армении и На-
даже есть бесплатный Wi-Fi, что приятно циональной библиотеке. Я с удовольст-
удивило меня. вием выполнила ее просьбу!
Несмотря на то что цель поездки была не
туристическая (нашагруппаизпятичеловек Во время прогулки по ночному Еревану
вылетела на трехдневный тренинг), всё мне всё же удалось послушать дудук.
же удалось оценить красоту центральной Немного пообщавшись с искусным испол-
части столицы Армении. Центр города по- нителем Кареном, я узнала, что он родился
разил меня скульптурами современного ис-
кусства и европейским духом. Центральная Â17
достопримечательность Еревана – Боль-
шой каскад – просто прекрасен. Он Памятник Комитасу.
представляет собой помпезную лест-ницу
с искусственными фонтанами – водопа-
дами. Это одно из самых любимых мест
горожан и туристов. Прямо на площади
перед фонтаном расположена галерея
современных скульптур. Помимо ориги-
нальных есть копии знаменитых скульптур,
например, знаменитого Нью-Йоркского па-
мятника любви и др.
Во время первой вечерней прогулки нам
несказанно повезло. От случайного прохо-
жего узнали, что на площади Республики
в связи с акцией «Ночь музеев» вход в
Национальную картинную галерею свобод-
ный. До закрытия оставалось часа два, но
мы многое успели посмотреть и приоб-
щиться к искусству армянских художников.
Увы, не все успела увидеть и сделать.
Например, получить благословение в Та-
тевском монастыре, полюбоваться горой
Арарат (Масис), насладиться живописным
видом с канатной дороги, посетить зна-

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 17

ÀÐÌßÍÑÊÀß ÖÅÐÊÎÂÜ Â ÃÀÃÐÅ. ÒÐÈ ÃÎÄÀ ÏÎÑËÅ ÎÒÊÐÛÒÈß

«Замечательный человек, замечательный священник. Везде бы- – Что изменилось в вашей духовной жизни за три прошед-
вает и во всех селах находит понимание. Говорят, священник – от ших года? Что в храме изменилось?
Бога, и если он представляет Бога, то хоть чуточку в нем должно
быть божественного. В нем это есть, и я этому рад. Я прихожу в – Я чувствую, что народ привыкает ходить в церковь. До этого
церковь потому, что мне нравится его слушать, мне нравится его тоже, конечно, ходили, в Гагре есть православные церкви, в них
голос. Спасибо Богу, спасибо Эчмиадзину, что он сегодня здесь идут богослужения. До открытия храма тут рядом действовала и
служит», – сказал один из прихожан об отце Тер-Седраке, настоя- маленькая часовня, вы об этом знаете. Но нашим армянам непри-
теле армянского храма в Гагре. вычно было ходить в церковь. Слава Богу, сейчас есть те, кто
каждое воскресенье сюда приходит на литургию, на причастие.
– Я слышала, что здесь у вас есть прекрасный хор, и в нём поёт Есть исповедующиеся. Есть и такие, которые хотят, чтобы были
ваша супруга. Расскажите о хоре. – Так я начала свое интервью отведены часы в неделю раз для проповеди, потому что без
с отцом Тер-Седраком (Азнавуряном), с которым познакомилась проповеди человеку трудно. Просто ходить в церковь и ставить
еще до открытия храма в Гагре и писала о нём в статье «Храм в свечку – этого мало.
Гагре, копье Лонгина и Гегард», опубликованной в газете «РА»,
№ 80 за 20-21 июля 2013 года. Храм же открылся 5 ноября 2013 – Какие слова вы им говорите во время проповеди? О доб-
года, так что у него ныне – важная дата. И именно этой дате по- ре, любви к ближнему?
свящается моё интервью, которое газета «Республика Абхазия»
предлагает сегодня своим читателям. – О том, что написано в Библии. О заповедях, в том числе о
любви друг к другу. Слушать об этом – о любви – мало, надо пока-
– Вначале, когда приехал на службу по направлению Эчмиадзина, зать, как это бывает.
мне было трудно набрать церковный хор. Я мало знал людей, да и
они стеснялись идти и петь в нём. Но постепенно все получилось. – А как вы это показываете?
Певцов набирал из учащихся средних школ. Сейчас хор состоит – Пример, идеал – это наш Иисус Христос, который помогал то-
из шести человек, а супруга – его руководитель. Во время службы му, кому надо помочь, лечил того, кого надо лечить. Если в жизни
хор исполняет литургию на древнеармянском языке. Более того, человек говорит: «Я тебя люблю», но не помогает тебе, будучи
я сумел четверых учащихся отправить в Эчмиадзин на учёбу в способным помочь, то это не любовь.
духовную академию имени Геворкяна, один уже на четвертом – Насколько больше стало прихожан за время действия
курсе, другой – на втором и двое – на первом курсе. Они станут храма?
священниками после шести лет обучения. – В два – три раза, не более. Иногда спрашиваю людей, почему
не находят время для церкви, и мне отвечают, что не привыкли,
что работают, то есть находят причины. Но, конечно, тот, кто силь-
но хочет, найдет и время, и возможность прийти, приехать.
– Много исповедующихся?
– Да. Вначале приходили и присматривались ко мне, ведь меня
не знали. Потом поняли, что доверенное мне слово остается толь-
ко во мне. Тайну исповедовавшегося никому, даже правоохрани-
тельным органам, нельзя передавать без его письменного согла-
сия.
– Вам тридцать лет. Ваш молодой возраст не мешает
быть священником?
– Нет. Я с семи лет ходил в церковь, и свою жизнь иной, кроме
как быть священником, не представляю.
(Напомню, что отец Седрак окончил духовную семинарию им.
Вазгеняна и духовную академию им. Геворкяна в Эчмиадзине, его
деды и прадеды были священниками. – З.Ц.)

Â18

16  ÊÐÀÞ ÏÐÎÒßÆÍÛÕ ÌÅËÎÄÈÉ ÄÓÄÓÊÀ, ÀÁÐÈÊÎÑÎÂ È ÑÎËÍÖÀ...

и вырос в Сухуми, но уже 10 лет живёт в в истории наших народов!.. Mezzo, где, признаюсь, оставила частичку
Ереване, работает курьером в одном из Привлекло моё внимание и то, что все своей души. В отличие от моих друзей мне
местных банков. Вечерами Карен выходит не удалось получить совместные фото и
в центр города играть на дудуке. Нет, не с дома построены из армянского туфа – вул- диск с автографом исполнителя. Виной
целью заработать – просто так, для души. канического камня, из-за его цвета Ереван моя любовь к раннему сну: только я могла
«Где же еще встретишь сухумчанина, если называют Розовым городом. умудриться раньше всех покинуть весёлую
не в Ереване?» – подумала я. компанию.
Удалось мне посетить и знаменитый
Прощаясь с Кареном, я пообещала пере- Вернисаж – колоритную ереванскую яр- Местные говорят: «Если вы были в
дать привет сухумчанам. С чистой со- марку. Здесь представлены изделия тра- Армении и не увидели гору Арарат, то вы
вестью заявляю: Карен, обещание своё я диционного армянского ткачества, разные не были в Армении». Если согласиться с
сдержала! сувениры, ювелирные изделия, изделия из ними, значит, я там не была, но я нашла и в
дерева, картины и др. этом позитив: значит, есть повод вернуться!
Дудук считается очень сложным инстру-
ментом. Даже бывалым музыкантам при- В Армении свято чтут свои традиции, Армения – страна, о которой можно гово-
ходится прикладывать немало усилий во здесь даже фастфуд национальный – рить долго.
время игры на нем. Кажется, что в этих зву- армянский. Вместо итальянской пиццы –
ках сосредоточилась трагедия армянского лагмаджо. Я же предпочла толму, искусно Побывав в Армении хоть раз, вы полю-
народа. Многие произведения великого Ко- завёрнутую в виноградные листья, мусаку бите ее навсегда!
митаса исполняют именно на дудуке. с овощами и спас. Спас для армянина – как
борщ для украинца или щи для русского. Звуки дудука пробуждают особую армянс-
Ереван – древнейший город: он на 29 лет В его состав входят мацун, пшено, яйцо, кую меланхолию, от которой не захочется
старше «вечного» города Рима: основан в мука, сливочное масло и зелень. Очень избавляться!
782 г. до н.э. Город десятки раз разрушался вкусное блюдо, по которому скучаю...
и отстраивался заново. Сколько же схожего Армения, я обязательно вернусь!
Удалось нам послушать и джаз в клубе Мактина ДЖИНДЖОЛИЯ.

18 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

17Â

– Как вы вживались в местное общество? ворили о своих переживаниях... Я в таких случаях обязательно
– Вначале было трудно, потому что не понимал местный, ам- бываю в рясе – это символ, который тоже влияет на человека. Но
шенский, диалект армянского языка. Но когда ты любишь свое главное, конечно, слово. Каждое слово имеет силу, и его можно
дело, людей, это не преграда. Сейчас я как в своём доме. использовать для плохого или хорошего дела.
– Но вы оторвались от своего отчего дома, от родных.
Вас это не угнетает? – Говорят, Бог один. Но религий на земле много. И эти ре-
– Я с детства знал, что так будет. В Библии говорится, что тот, лигии часто используются для противостояния, борьбы,
кто оставил дома отца и мать во имя служения, потом во сто крат завоевания других стран, для власти над людьми, умами и
больше получит. Это моя любимая фраза, потому что когда мама т.д. Говорят сейчас и о том, что должен произойти синтез
мне звонит и говорит, что скучает по мне, я отвечаю: «Мама, я всех религий, потому что все религии идут от одного
тоже скучаю, но это – служение». Она понимает, ведь я из семьи Отца – Всевышнего, являются учением о духовном, о
священников. единстве человека со Вселенной, Метагалактикой. Каково
– Вы бываете в семьях? С кем дружите? ваше отношение к этому? Возможен ли синтез религий,
– Бываю, дружу со всеми. Не только с армянами. Я нахожусь можно ли всем быть одного вероисповедания?
в таком месте, где народ многонациональный, и мне все равно,
кто к какой национальности относится. Бывает, что зовут на отпе- – Это трудный вопрос. Потому что надо реально смотреть на
вание и русского, и абхазца... И венчание здесь проходят и рус- то, что происходит. Сейчас такое невозможно. Для меня же са-
ские, и абхазцы, и греки, и эстонцы. мое главное, чтобы верили в душу и в Бога. Если ты в сердце
– Вижу, что после открытия в помещении храма кое-что своём глубоко носишь эту веру, знаешь истину, тебя не смогут ис-
изменилось... пользовать ни в каких целях, не смогут сделать рабом.
– Добавились подкнижники – для чтения церковной литературы,
широкие подсвечники, убранство на алтаре. Росписи на стене... Что мы часто делаем? Совершаем грех, и вместо того чтобы ска-
Это была моя мечта – заняться стенописью, но никогда раньше не зать, да, я это совершил, я виновен, говорим, что виноват другой,
пробовал. Думал долго, что можно здесь нарисовать, и понял, что то есть свой грех любим перекидывать на кого-то другого. Не уме-
это должен быть древнеармянский алфавит из 36 букв. Сейчас в ем каяться. Поэтому происходят в жизни нехорошие события.
современном алфавите 39 букв. По бокам алфавита (начинается А как сделал Адам? Бог его спросил, почему он скушал яблоко.
в левой стороне и заканчивается в правой) я разместил первые Адам в ответ обвинил в этом Еву, которую сотворил для него
строки, переведенные из Библии на древнеармянский язык Мес- Бог. Ева в свою очередь обвинила змея-искусителя. Надо внутри
ропом Маштоцем (годы жизни: 361/362 – 440 н.э. – Ред.), автором себя искать и предвидеть причину наших болезней, бедствий,
армянского алфавита и переводчиком самой Библии. Эти строки неприятных ситуаций, в которые попадаем.
звучат так: «Познать мудрость и наставление, понять изречение
разума, усвоить правила благоразумия и правды...». Мудрость че- – Конечно, невозможно, чтобы в государстве все были
ловек не может купить, он обретает её с возрастом. Конечно, при одинаково послушными, одинаково верующими. Челове-
этом не всем мудрость дается свыше. чество еще совершенствуется, и Всевышний над нами ра-
– Эта роспись очень красиво, художественно оформлена. ботает, раз он посылает и болезни, и войны, да?
Вы когда-нибудь занимались живописью, рисованием?
– Начал в Абхазии, и об этом хочу сказать. Когда приехал в Аб- – Спрашивают: «Батюшка, почему этот ребёнок родился сле-
хазию, мне во всём было трудно. И дети тогда были маленькими, пым, он ведь ничего плохого не успел сделать?» «Когда ты
и церковь недостроенная. Но на душе было спокойствие. Не знаю смотришь на него, что у тебя внутри происходит?» – отвечаю
почему, но так было. И чувствовал, что дальше всё будет хорошо. в таких случаях вопросом на вопрос. Если ты добрый, то начи-
Когда открыли храм, я понял, что должен делать витражи. Никогда наешь этому слепому ребёнку помогать. Через таких людей ты
в жизни этим не занимался, не брал в руки стекло. И не рисовал. совершенствуешься. Мы порой забываем, что есть люди немощ-
Но все это я начал делать, и это для меня как откровение. Считаю, ные, бедные, а мы едим, пьём... Когда ты чувствуешь не свою, а
что это дар абхазской земли. Вот, видите большой крест над алта- чужую боль – это другой духовный путь.
рем? Его тоже я выложил из цветного стекла...
– Бывает, что люди умеют – через гипноз или по какому- – В Сухуми у ворот православной церкви собирается не-
то особому дару – видеть свои прошлые воплощения. Вы мало просящих милостыню. Сюда приходят такие?
знаете, например, кем были в прошлых жизнях?
– В христианстве это не принимается. Для меня важно, кем я – Да. Они и в саму церковь заходят. Среди них встречаются и
буду в будущем. Иисус Христос как сказал? «Многие будут приз- инвалиды войны. Всем помочь в том, в чем нуждаются, конечно,
ваны, но избраны – мало». То есть не все могут пройти путь слу- сложно, но обязательно что-то даём. Мы, помимо всего другого,
жения. Но у каждого христианина должна быть эта цель – жить собираем у прихожан вещи, которые еще в нормальном состоя-
вместе с Богом. нии, и раздаём нуждающимся. Это небольшая, но всё-таки под-
– Истинно верующих среди ваших прихожан много? держка.
– Нет, мало. Но так говорить тоже неправильно, потому что
только Бог знает, кто верит истинно. Хотя глубоко верующего ты – Как вы отмечаете праздники, например, Рождество?
чувствуешь по тому, как он ведёт себя в храме. – Рождество и Крещение у нас проводятся 5 и 6 января. Нет,
– Может верить, но не обладать знаниями... 19 января Крещение у православных, а Армянская апостольская
– Не обязательно заканчивать духовные семинарии. Некоторые православная церковь отмечает 6-го. Литургию проводим 5-го ве-
веруют больше, чем я. Жизнь их к этому привела. Бог каждому чером и 6-го днём. Праздник Пасхи проводим уже с угощениями.
человеку является разными путями, и он ему говорит: «Я есть». А 5 ноября – это день паломничества в церкви, это день открытия
– Молодежь приходит в церковь? И ещё: очень много
фактов, когда оступившихся людей, тех же наркоманов,
спасает вера во Всевышнего. У вас здесь встречаются
такие факты?
– Молодежь приходит. И есть те, кому вера помогла избавиться
от наркотиков. Имена назвать не могу. Это очень трудный путь,
были и такие, которые хотели покончить жизнь самоубийством,
потому что оказались на грани отчаяния: здоровья нет, друзей
нет, семьи нет, кому, мол, я нужен. А я таким говорю: «Ты Богу
нужен, нужен здесь, на земле». И потихонечку веду беседы, на-
хожу какой-то ключ к ним, чтобы доверяли, чтобы открылись, го-

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 19

ÑÂÅÍÒÈÖÊÈÉ: «×åãî ãðåõà òàèòü,

Òáèëèñè ñòðîèëè àðìÿíå»

В Ереван в рамках нового проекта мянской публике наши шедевры (простите которого она заслужила.
«Русская сказка» Российского центра за такое слово, но я так думаю), а это неде- – Как вы оцениваете новый проект
науки и культуры прибыл генеральный шевое удовольствие. В последний раз мы
директор Тбилисского государственно- были в Ереване с «Холстомером» Льва РЦНК в Ереване под названием «Рус-
го академического русского драматичес- Толстого. ская сказка»?
кого театра им. А. С. Грибоедова Нико-
лай Свентицкий. – Из армянских театральных деяте- – Я счастлив, что был приглашен для
лей кто вам близок по духу? участия в этом проекте, ведь это очень
О Грибоедовском театре, любви к ар- интересная работа, которую задейство-
мянскому народу и проекте «Русская – Я с большим уважением и почтением от- вало Россотрудничество. Я часто и
сказка» Свентицкий рассказал в беседе ношусь к художественному руководителю много разъезжаю по разным странам в
Лауре Саркисян. Русского театра имени Станиславского силу того, что являюсь председателем
Александру Григоряну, который является Координационного совета российских
– Чем живет Грибоедовский театр в моим старшим другом и отчасти учителем. соотечественников в Грузии. Поймите, я
Тбилиси в последние годы? Он, безусловно, выдающийся театральный далек от комплиментарности, но такого
деятель всего постсоветского простран- объема работы, которое осуществляет
– Театр занимает твердую нишу в теат- ства, который не только креативен, но и Россотрудничество в ежедневном режиме,
ральной культуре Грузии. Мы несем свою чувствует пульс времени. я нигде не видел. Особо радует то, что эта
миссию – 95% репертуара Грибоедовского деятельность вызывает большой интерес у
театра является исключительно русской – Что вас больше всего роднит с титульной нации, что заслуживает особое
классикой. Мы не театр, обслуживающий Арменией? уважения к армянам и к этому городу.
диаспору, мы исключительно грузинский
театр – одна из гаечек огромного грузинс- – Я очень люблю Армению, ведь она близ- Сама тематика «Русской сказки» подоб-
кого театрального мира, который говорит ка мне по духу. Не понаслышке знаком с рана мудро. Ведь не секрет, что все мудрое
на русском языке. древнейшей армянской культурой, ведь и значимое скрыто в наших фольклорах.
сам родился в городе, где армяне – состав- Сказка – это народная мудрость. Нам бу-
Нашим огромным достижением является ляют больший процент населения. дет легче общаться друг с другом и строить
то, что 98% наших зрителей – этнические мир, если мы будем знать сказки народов
грузины. Слава богу, наш театр сегодня Я тбилисец и горд, что мои лучшие дру- мира.
востребован и нас любят в Грузии, ведь зья – армяне. Чего греха таить, наш город
мы стояли, стоим и будем стоять рядом – Тбилиси – строили армяне, которые счи- – Какие совместные проекты осу-
с нашим народом как в радости, так и пе- тают его таким же родным, как и Ереван. ществляете с Россотрудничеством?
чали. Поэтому мне всегда приятно приезжать в
Армению, в Ереван. Я желаю этой стране – С Россотрудничеством размышляем
На днях в театре состоится премьера и многострадальной нации мира и счастья, над новым проектом: в этом году в рамках
спектакля «Игроки» по Гоголю. Кстати, кро- юбилейной даты Николая Гумилева хотим
ме «Ревизора» мы бы с удовольствием привезти моноспектакль «Я Николай
привезли в Ереван наш роскошный, сенса- Гумилев». Это замечательная работа
ционный мюзикл для детей «Маугли». армянского режиссера Левона Узуняна,
который, несмотря на то что работает в
– Что вы готовы показать армянс- армянском театре (Тбилисский армянский
кому зрителю? драматический театр имени Шаумяна – ны-
не имени Петроса Адамяна. – Ред.), тем не
– Мы в этом году уже были в Армении. В менее сотрудничает и с нашим театром.
городе Ванадзоре в рамках театрального Узунян – достойный, креативный режиссер,
фестиваля был показан спектакль Нико- работу которого мы бы хотели показать в
лая Гоголя «Ревизор». Это успешный Армении с большим удовольствием.
спектакль, вызвавший много споров. В Ва-
надзоре мы получили огромную порцию – Возвращаясь в Грузию, что забере-
оваций. те с собой?

Мы хотим приезжать чаще, но, к сожале- – Глоток армянского воздуха, печаль
нию, не все от нас зависит, ведь гастроли в этой земли и улыбки армян, которые, не-
первую очередь связаны с большими рас- смотря на трагическую историю страны,
ходами. А в Армению не хочется привозить не разучились улыбаться и радоваться
рядовой спектакль. Мы хотим показать ар- гостям.

Лаура САРКИСЯН.

18Â погибших в Отечественной войне, которая начинается с арки у
Гагрского храма. входа на территорию храма и которая является единым комплек-
сом с ним. На аллее изначально стоит памятник погибшим,
– Какое наибольшее число людей здесь бывает? но предполагавшихся деревьев еще не посадили. Это вроде
– Во время Пасхи до 400 – 500 человек, а вот на воскресных мелочь... Мне сказали, что всё это будет вскоре. Иначе и нельзя.
службах до 20 – 25. Души погибших в недавней кровавой войне – и немало их было из
– В храм приезжают армяне из других районов? Гагры, – быть может, летают здесь над горами и святыми местами,
– Да, конечно. На крещение, венчание, большие праздники. в число которых уже вошла армянская церковь, расположившаяся
в красивом месте, высоко над старинным городом.
Интервью вела Заира ЦВИЖБА
P.S. В трёхлетней давности материале я писала, что при храме И напоследок: после окончания интервью Тер-Седрак показал
будут построены дом торжественных мероприятий, помещение свою небольшую мастерскую в старой постройке рядом с храмом.
для жертвоприношений в дни религиозных праздников и при Здесь он отливает свечи из натурального воска, мастерит из
обрядах (такие есть при всех церквях), библиотека, мастерские цветных стёкол витражи и подсвечники, по просьбе людей ремон-
и т.д. Уже построен симпатичный домик, где разместятся охрана, тирует различную технику...
кафе и спортзал. Но самое главное, аллея Памяти абхазцев,
Добра и удачи ему в служении и помощи людям!
Артавазд САРЕЦЯН.

20 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

ÍÅÏÐÅÄÂÇßÒÛÉ, ÝÌÎÖÈÎÍÀËÜÍÛÉ ÂÇÃËßÄ ÍÀ ÀÐÌßÍ

ÃËÀÇÀÌÈ ËÞÄÅÉ ÄÐÓÃÈÕ ÍÀÖÈÎÍÀËÜÍÎÑÒÅÉ

Ïðåäëàãàåì âàøåìó âíèìàíèþ çàïèñêè Àíòîíà Ìåëüíèêîâà èç ãîðîäà Åêàòåðèíáóðãà.

Армяне… С тех пор, как я признался в любви к Армении
и её народу, культуре и истории, я наблюдал за тем, что во
мне происходит и что происходит вокруг меня. И всё больше
погружаясь в мир армянского языка, культуры, искусства,
истории, я все больше сближаюсь с самими армянами. На-
столько, что многие армянские друзья и подруги называют
меня самого армянином. Это приятно, но всё-таки, я думаю,
и армянам будет интересно взглянуть на себя моими глаза-
ми, глазами русского человека, полюбившего Армению, как и
Россию. И я представляю вам мои очерки.

ОБ АРМЯНАХ В ЦЕЛОМ скромница сидит как ни в чём не бывало! И этим она прекрасна.
Ещё давно я замечал армян, замечал среди других народов, Каждый её жест, движение, слово, взгляд естественны, легки и
живущих в России. Правда, мне тогда было лет 7-10, и я толком наполнены светом. Она одета элегантно, женственно, но без от-
ничего не знал об армянах, знал, что они есть. И чувствовал что- кровенности. Цвет, каждая деталь её одежды подобраны тща-
то близкое. Это состояние не описать словами, но вы наверняка тельно и словно служат продолжением её красоты, такта, ума и
сталкивались с ощущением того, что вы, не зная, как выглядит то, нежной, доброй души. Да! Если вам повезло подружиться, а еще
что вы ищете, знаете, что это то самое, когда встретите объект лучше и начать отношения с армянкой, цените её и берегите, как
своего поиска. Так и я. Вспоминая моменты из детства, я выта- свою душу. Она согреет вас своим теплом, будет верным товари-
скиваю из глубин сознания те образы: красивые женщины со стат- щем и направит ненавязчиво к свету... Только любите и храните
ной фигурой, чёрными длинными волосами, всегда безупречно этого ангела, посланного вам судьбой!
одетые; мужчины, словно сгусток энергии, выделяющиеся из тол-
пы какой-то несгибаемой силой... Я видел этих людей, знал их, но ВЗРОСЛЫЙ АРМЯНИН
не знал их имени. Но они мне нравились... И мне хотелось быть к Если молодые армяне – это задорные лучики солнца, то взрос-
ним ближе, но они были неуловимы для меня, словно океанский лый армянин, на мой взгляд, это уже гора! Арарат! Высокий, стат-
лайнер, уходящий за горизонт. Позже я узнаю, что это – армяне. ный и могучий, он достиг небес, он знает себе цену, и неважно, кто
он, – шофёр-дальнобойщик или же директор фирмы. Он блиста-
МОЛОДЁЖЬ ет в лучах солнца, ему не страшны ветра судьбы. Наблюдая за
Знаете, если вам симпатичен образ молодого, остроумного, ини- взрослыми армянами, я замечал такую интересную деталь: он со-
циативного, смелого, открытого парня из советских фильмов, то храняет живость, открытость, готовность помогать нуждающему-
вы можете его найти и сейчас в среде молодых армян. Молодой ся или готовность побеждать злодеев. Но в отличие от молодёжи
армянин выглядит, как сплав из Шурика («Операция «Ы»), Макси- взрослым армянам не надо уже с головой и полностью бросаться
ма Перепелицы, солдата Ивана Бровкина. Он такой же вдумчи- в бой или за решением задачи, их сила в сочетании энергетики и
вый, порой кажущийся чуть-чуть рассеянным, такой же затейник, рассудительности. Армянин не будет распаляться, но будет мол-
душа компании, балагур и при этом же, как и все положительные ниеносно и точечными «выстрелами» сражать цель. Мужчина-ар-
молодые люди из советских фильмов, обладает горячим сердцем мянин – интересный собеседник, хороший друг, наставник, ком-
и готов всей душою бороться за правое дело. Нужно поучаство- паньон, глава семьи или защитник. Но теперь его энергичность
вать в каком-то общественно важном деле? Без проблем! Моло- подкрепляется опытом и багажом знаний, полученных в юности.
дой армянин не только вольётся в процесс, но и будет предлагать И, конечно, он – семьянин, отец уже, как правило, одного-двух де-
свои идеи. Нужна помощь? Не вопрос, ахперь джан! Сейчас по- тей точно, и надо посмотреть, с какой любовью и удовольствием
смотрим, что можно сделать. А уж если есть несправедливость он отдаётся отцовству!
и нужно наказать негодяя, молодой армянин отправится снести
голову супостату, и мама джан! Лучше вам не быть этим супоста- ВЗРОСЛАЯ АРМЯНКА
том! А ещё молодой армянин похож на скульптора, который тво- Армянки продолжают удивлять нас, становясь жёнами и мате-
рит себя. Он ищет себя в жизни, ищет место, где можно применить рями. Да, остались позади девичья застенчивость и задор. Но
себя, развивает свои таланты, своё здоровье. И, как скульптор, остались стать, чувство вкуса, её широта души! Она – королева,
отдаётся этому процессу всецело. царица! Её карие глаза излучают ровный свет и тепло, никакой
суеты. Рядом с ней вьются двое очаровательных детишек, но, не-
МОЛОДАЯ АРМЯНКА смотря на заботы материнства, она, кажется, стала ещё краше. В
Эти девушки заставляют забывать всё, чем вы только что зани- отличие от других мам и жён взрослая армянка никогда не забро-
мались. Нет! Не специально! В отличие от роковых красавиц это сит себя, она будет так же умна, добра, женственна и элегантна.
вообще скромнейшие создания! Даже ваши объятия или компли- Я думаю, армянки понимают, что залог семейного счастья в том,
мент вгоняют их в краску! Но как они прекрасны! Каждая юная чтобы оба супруга были реализованы в жизни. Во всех сферах.
армянка, словно лучик солнца, – где бы она ни присутствовала,
производит просто мегатонны теплоты, очарования и хорошего Â21
настроения! Вот вы сидите своей компанией, и вдруг ловите её
взгляд, открытый, светлый, задорный и тёплый. Мгновение, и она
уже снова в своих делах: общается с подружками, или устроила
какую-то весёлую возню, или сосредоточенно занимается дела-
ми. «Всё, я занята». Но вы уже там, в том мгновении, когда она
озарила вас своим взглядом. В вашей душе уже вовсю буйствует
лето, цветут цветы, благоухают ягоды, щебечут птички. А эта юная

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 21

Ó÷å..íûå äîêàçàëè ïðàâîòó Ìîâñåñà ÕÎÐÅÍÀÖÈ

â âîïðîñå î ïðîèñõîæäåíèÿ àðìÿíñêîãî íàðîäà

«Нью-Йорк Таймc» сообщает о новейших генетических исследо- ны 173 армян в Армении и Ливане и сравнили их с генотипами 78
ваниях, доказывающих правоту Мовсеса Хоренаци в вопросе хро- других народов. Выяснилось, что армяне – помесь древнейших
нологии происхождения армянского народа, данную им в v веке. народов, чьи потомки обитают сегодня в Сардинии, Центральной
Азии и в ряде других регионов. По этим же данным, это смешение
Мовсес Хоренаци в своей «Истории Армении» пишет, что ар- состоялось 3000-2000 лет до н.э., что соответствует сказанному
мянский народ возник в 2492 до н.э., несмотря на то что историк Мовсесом Хоренаци.
писал о своих путешествиях и изысканиях в Вавилоне, где он
изучал древнейшие источники, однако сведения эти считались В конце бронзового века, когда смешение народов было еще в
легендой. Однако последние открытия американских ученых под- процессе, состоялось переселение народов, связанное с торгов-
тверждают достоверность истории Хоренаци. лей, войнами и демографическим ростом. После 1200 года до н.э.
бронзовые цивилизации Средиземноморья пришли в упадок, что
Как сообщает «Нью-Йорк Таймс», генетики просканировали ге- как бы изолировало армянский народ. Генетика свидетельствует,
что после этого ощутимого смешения армян с другими народами
не происходило.

Эта изоляция объясняется особенностями армянской культуры
– языком, алфавитом, религией.

Кроме того, генетические исследования показали отклонения
между западными и восточными армянами, которые возникли 500
лет назад, после начала войны между династиями Османидов и
Сефидов, когда Армения была разделена между турецкой и пер-
сидской империями.

«Исследования ДНК подтверждают наши знания об армянской
истории», – говорит историк из Южной Калифорнии Ован Си-
монян.

Интересным открытием стало и то, что армяне стоят гораздо бли-
же к землепашцам неолита, которые 8 тысяч лет назад привнесли
в Европу земледелие, чем нынешние жители Ближнего Востока.

Результаты описанных исследований были опубликованы в
интернет-библиотеке bioRxiv.

«Тот народ, который не утратил корни свои,
жив во веки веков и трудности времени ему нипочем».

АРМЯНСКАЯ НАРОДНАЯ МУДРОСТЬ

20Â И ЕЩЁ НЕМНОГО О НЕКОТОРЫХ ЧЕРТАХ АРМЯН
Иначе неудовлетворенность от нереализованных желаний рано Армяне готовы устроить симпозиум по решению любого вопро-
или поздно, словно кислота, разрушит союз двух любящих сер- са! Любого! Будь это вопрос о том, как правильно на армянском
дец. И, что замечательно, семья взрослой армянки выглядит и сказать «ещё», и до экономического кризиса. Стоит только под-
ощущается гармоничной системой, где нет битвы амбиций и оба нять тему, как армяне начнут со свойственной им живостью, ос-
супруга дополняют друг друга. новательно и глубоко обсуждать поднятый вопрос. Будут подняты
все детали, например, в какой местности и на каком диалекте
ПОЖИЛЫЕ АРМЯНЕ звучит пресловутое «ещё», обсуждено, а если он скажет не дер,
Пожилые армяне меня восхищают не меньше, а где-то даже и а hlе, вдруг его не поймут. В итоге будет выработан оптимальный
больше молодых и взрослых. Несмотря на то что большая часть вариант, который по решению консилиума стоит принять.
жизни прожита, пожилые армяне всё так же радушны, оптими- Второе. Армяне не были бы армянами, если бы любой разговор
стичны и открыты миру. Их глаза светятся ровным, ласковым на заданную тему не перевели бы в другое русло. Например, если
теплом летнего солнца, и в них словно открыты ответы на все тема была про летний отдых, то в конце, скорее всего, будут об-
вопросы. Они с радостью поделятся с вами своей мудростью, до- суждать автомобили, или медицину, или ещё что-нибудь. Навер-
бротой и теплом, в их доме всегда накрыт стол для дорогих гос- ное, это проистекает, как я говорил, из того, что надо досконально
тей. Главное, что я люблю и за что уважаю пожилых армян, это обсудить каждую деталь проблемы, а медицина и машины... Ну,
то, что, несмотря на возраст, они не очерствели душой, как это во-первых, а какая вообще сейчас в Таиланде медицина и стоит
часто бывает с пожилыми людьми, встретившими свою старость ли ей доверять в отличие от российской?! А во-вторых, не дешев-
в наше непростое время, а сохранили свой оптимизм, жизнелю- ле ли на машине туда съездить? Да, далеко, но сколько стран
бие и рассудительность. На мой взгляд, пожилые армяне могут можно повидать! И, наконец, какая машина для таких поездок по-
стать прекрасным примером того, как достойно встретить свою дойдёт! Вот мне нравится «Лэнд Ровер Дискавери 3», надёжная
старость и как правильно передавать свой опыт и мудрость мо- и неубиваемая машина, почти что БТР, только комфортный, да
лодым поколениям. Для себя я точно решил, что, когда буду по- и режимы работы подвески и дифференциалов автоматические.
жилым, хочу быть таким же, как наш сосед по даче, дядя Роман. Только щёлкай переключателем. Да и семь мест в салоне и ба-
Даже в свои годы он ездит на велосипеде, готов помочь подре- гажник огромный! Ой... о чём я начал? Кому как, но мне эти чер-
монтировать что-то соседям, и он остаётся душою компании. ты даже нравятся, и я не могу не улыбнуться, увидев очередной
«консилиум» на просторах социальных сетей. Значит, армяне жи-
вы, а в их душах так же горит свет Солнца. И это главное!

Антон МЕЛЬНИКОВ.

22 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

ÈÍÒÅÐÅÑÍÛÅ ÔÀÊÒÛ

ÎÁ ÀÐÌßÍÑÊÎÌ ÊÎÍÜßÊÅ

МЫ ЧУТЬ ЕГО НЕ ПОТЕРЯЛИ

В конце XIX века все европейские виноградники были уничтожены
виноградной тлей, или филлоксерой. Увы, спасти виноградники не
удалось – фермерам пришлось выводить новые сорта винограда,
устойчивые к филлоксере.

Лишь в одном регионе виноградники уцелели полностью – могу-
чие горы, окружившие Араратскую долину, не позволили филлок-
сере подобраться к бесценным виноградникам. Именно поэтому
армянский коньяк может похвастаться столь удивительным вкусом
– виноград Араратской долины обладает свойствами, практически
утерянными в остальном мире.

Коньяк уже давно стал неотъемлемой частью нашей жизни – мы ОТ ПИКАССО ДО РАНЕВСКОЙ
изобретаем новые коктейли и сочетания, тщательно выбираем Отчаянно ругая Гертруду Стайн, гости которой привезли в салон
коньяк в подарок, наслаждаемся его вкусом и ароматом. Но так коньяк из Москвы, Пабло Пикассо вспоминал, как умудрился приз-
ли много мы о нем знаем? наться своей собеседнице в том, что всех женщин он делит на
«богинь» и «половые коврики». Причем собеседницу легендарный
Наша редакция решила углубиться в историю этого удивительного художник отнес ко второй категории… Кстати, именно за рюмкой
напитка и найти самые удивительные факты о нем. Как оказалось, армянского коньяка Пикассо согласился участвовать в постановке
армянский коньяк таит в себе немало интересных секретов! балета «Парад» для Сергея Дягилева.
В 1924 году у Максима Горького наступил итальянский период.
ОТ АЙВАЗОВСКОГО ДО НИКОЛАЯ Писатель легко смог переносить тоску по Родине, живя на своей
Легендарный российский маринист оставил после себя не только вилле «Иль Сорито» в Сорренто. Но лишь от одного он не смог
удивительные картины, но немало поспособствовал появлению отказаться – от ароматного коньяка АрАрАт. А посетив коньячный
армянского коньяка, который россияне любят едва ли не больше, завод в Ереване в 1928 году, Горький изрек мысль, впоследствии
чем французский. В 1887 году Айвазовский дал денег купцу Нерсесу ставшую афоризмом: «И все же легче подняться на вершину Ара-
Таирянцу на постройку первого цеха выкурки и на основание рата, чем выйти из подвалов АрАрАта».
коньячного производства в Армении. В 1898 году Таирянц продал
свой завод Шустову, но в благодарность за помощь купец всегда Â23
высылал Айвазовскому коньяк.
Кстати, знали ли вы, что закусывать коньяк лимоном принято
исключительно в России? Появление этого необычного для всего
мира обычая связано с Николаем II. Интересно, что можно найти
чуть ли не с десяток противоречивых легенд касательно появления
этого обычая, но все они так или иначе связаны с российским
императором.
Первая легенда гласит, что в 1912 году Шустов угостил Николая
II наполненной до краев рюмкой армянского коньяка на глазах
десятков людей. Чтобы не показать слабости, император попро-
сил дольку лимона. Опрокинув рюмку и закусив лимоном, царь
поморщился, но разве кто-то посмеет предположить, что от
крепости напитка? Другая легенда рассказывает нам уже иную
историю: Николай II, очень любивший коньяк, придумал способ
спокойно наслаждаться напитком, не вызывая подозрений у супру-
ги. Император просил слуг подавать ему коньяк в небольшом чай-
ничке, а рядом класть блюдце с дольками лимона. Вскоре подобное
«чаепитие» стало невероятно популярным!

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 23

22Â страшно представить, с какими словами отважные экспедиторы
Друзья острой на язык Фаины Раневской как-то решили подшутить переводили уникальный напиток на креветок, пусть и трижды
над актрисой и перелили в бутылку из-под дорогого французского уникальных!
коньяка армянский. Посмотрев бронзовый отлив напитка, нас-
ладясь его запахом и опустошив рюмку, Раневская заявила: «Это Впервые Черчилль попробовал армянский коньяк во время Ял-
божественно! Какая изумительная замена!» тинской конференции. Британский премьер-министр полюбил
«Двин» с первой рюмки, отказался от Hine и много лет получал
400 бутылок коньяка ежегодно, даже во время холодной войны.
Кстати, поставки контролировались лично Сталиным.

Кроме того, армянский коньяк стал главным напитком на церемо-
нии празднования капитуляции нацистской Германии в ночь на 9
мая 1945 года. Так что в следующий раз встречайте День Победы
с бутылкой армянского напитка!

СПАСАЯ ЛЮДЕЙ И ДИПЛОМАТИЮ ПЕРВЫЙ!
Во время дерзкой Арктической экспедиции 1937 года, которая чуть Именно коньяк АрАрАт стал первым алкогольным напитком, побы-
не стоила жизни участникам, коньяк АрАрАт сыграл выдающуюся вавшим в космосе. Георгий Гречко признался, что коньяк доставили
роль для науки. Специально для экспедиции был создан особый на борт контрабандой под видом тонизирующего напитка. Так или
сорт коньяка повышенной крепости. Увы, насладиться вкусом иначе, а Юрий Гагарин и Георгий Гречко стали первыми людьми,
коньяка экспедиторам не удалось – им пришлось перегонять его на попробовавшими коньяк на околоземной орбите.
спирт, чтобы законсервировать уникальные экземпляры животного
мира, найденные в Арктике. Креативный подход помог науке, но NovostiNK.ru

Àðìÿíñêèé êîíüÿê «ÍÀÈÐÈ» óäîñòîåí íàèâûñøåé íàãðàäû
íà ìåæäóíàðîäíîì ïðîôåññèîíàëüíîì êîíêóðñå íàïèòêîâ

В ходе состоявшегося в Москве XX Международного профессионального В конкурсе, проходившем под патронажем Междуна-
конкурса вин и спиртных напитков 20-летний коньяк АРАРАТ «Наири» Ереванс- родной организации винограда и вина (International
кого коньячного завода получил золотую медаль и Гран-при. Organisation of Vine and Wine), приняли участие свыше
299 образцов вин и крепких напитков из 16 стран-
производителей, в том числе из Португалии, Испании,
Венгрии, России, США, Украины, Франции и Чили.

Медаль будет экспонирована в Музее АРАРАТ.
Коньяк «Наири» (20 лет выдержки) выпускается Ере-
ванским коньячным заводом с 1967 года. Выдержка
– 20 лет. Крепость – 40 %.
Армянские коньяки АРАРАТ производятся на
Ереванском коньячном заводе по традиционной
технологии, основы которой были заложены еще в
1887 году братьями Василием и Нерсесом Таирян-
цами. При создании коньяков используется только
высококачественный армянский виноград эндемич-
ных сортов и кристально чистая родниковая вода. Дра-
гоценные коньячные спирты АРАРАТ выдерживаются
в бочках из векового кавказского дуба, изготовленных
в собственной бондарной мастерской завода. В 1998
году Ереванский коньячный завод вошел в междуна-
родную компанию Pernod Ricard (Перно Рикар), миро-
вого лидера в сфере премиального алкоголя.

24 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

10 ÑÈÌÂÎËÎÂ, ÏÎ ÊÎÒÎÐÛÌ

ÌÎÆÍÎ ÓÇÍÀÒÜ ÀÐÌÅÍÈÞ

Как выглядит армянский хачкар, что означают цвета армянс- Вероятно, самый яркий из всех существующих армянских
кого флага, почему армяне любят гранаты и кто может читать символов, сыгравший главную роль в формировании идентич-
хазы – рассказываем о десяти визуальных образах, которые ности армянского народа. Согласно преданию 36 букв армянс-
наиболее часто ассоциируются с Арменией. кого алфавита были дарованы Месропу Маштоцу самим Богом.
Эти буквы используются с V века нашей эры практически без
1. КОЛЕСО ВЕЧНОСТИ изменений.

3. ХАЗЫ

Встречающийся повсеместно – от резьбы на древних церквях
до современных эмблем и логотипов компаний – армянский знак
вечности – один из значимых символов в культуре Армении. Счи-
тается, что он также обозначает солнце.

2. АЛФАВИТ

Когда большинство людей думают о знаках, отображающих
музыку на письме, они представляют нотную бумагу с прочер-
ченными линиями и музыкальными ключами. Однако у армян
была собственная система нотной записи под названием
«хазы», которая со временем стала настолько сложной, что
люди забыли, как правильно ее читать. Позднее систему хаз
упростили и вернули к жизни и до сих пор преподают в Арме-
нии в качестве одного из типов нотной записи.

4. ХАЧКАРЫ
Армянские каменные кресты, вырезанные из туфа, отличаются
изысканностью кружевных орнаментов. Исторически эти
хачкары – а именно так они называются по-армянски – укра-
шали могилы на кладбищах, но также использовались (и ис-
пользуются) для декорирования религиозных и культурных
объектов.

Â25

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 25
24Â
Армении. Синий цвет – стремление армянского народа жить под
• мирным небом. Оранжевый – созидательный талант и трудо-
любие армянского народа».

..
7. АРМЯНСКИЙ КОВЕР

5. ШЕСТИКОНЕЧНАЯ ЗВЕЗДА

Как же красив его яркий цвет, геометрический узор и загадоч-
ные символы! Этот традиционный вид искусства распростра-
нился по всему Армянскому нагорью, и хотя у всех армянских
ковров есть стилистическое сходство, жители сел в разных
районах страны создавали рисунки, характерные для каждого
отдельного региона. Особенно славятся армянские ковры из
Арцаха.

8. АРАРАТ

Хотя шестиконечная звезда обычно ассоциируется с иудаиз-
мом, она часто встречается в старинной армянской резьбе на
хачкарах и церковных барельефах. В центре такой звезды на-
ходится колесо вечности.

6. ФЛАГ

Гора Арарат, изображения которой встречаются повсюду – от
герба Армении до маек сборной страны по футболу, – один из
самых узнаваемых символов армянской культуры. Это фунда-
мент, на котором выросла армянская нация, место, куда сог-
ласно Библии причалил Ноев ковчег. Двойная вершина горы
Арарат – неотъемлемая часть всего армянского.

9. ГРАНАТ

За время своего существования армянский флаг претерпел Â26
множество изменений. Существует теория, что флаг Республики
Армения был разработан священником Гевондом Алишаном,
который создал его прототип в XIX веке. Современный флаг –
прямой преемник флага Первой Республики 1918–1921 годов.
Три цвета – красный, синий и оранжевый – согласно Конституции
Армении означают следующее: «Красный цвет символизирует
Армянское нагорье, постоянную борьбу армянского народа за
существование, христианскую веру, свободу и независимость

26 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

Ñóâîðîâ î Êàðàáàõå

От великого армянского государства осталась после шаха
Аббаса пред двумя веками самовластная провинция Карабаг.
В ней ныне известные пять меликов. Сигнаги (кантоны) ее:
1-е Тараперд мелик Атам, 2-е Игермидорт мелик Усуп (в конце
страницы Суворов собственноручно добавил: «2-й мелик Юсуп
недавно умер, наследовал ему старший его сын Беклар-бей»),
3-е Дузаг мелик Есай, 4-е Варанд мелик Шах Назар, 5-е Хачен ме-
лик Мирза-хан уступил владение своему сыну Али-верди.

Над ними удельный патриарх Иоанес по армянскому названию
катуликос с прилагательным титлом: Авганский, каковым именем
древле Армения называлась и нынешние авганцы (карадагинцы)
суть из оной переселенцы при Тамурланге (прим.Тамерлан).

25Â 10 ÑÈÌÂÎËÎÂ, ÏÎ ÊÎÒÎÐÛÌ Сей патриарх поставляется от главного патриарха Эчмиадзинс-
ÌÎÆÍÎ ÓÇÍÀÒÜ ÀÐÌÅÍÈÞ кого всея Армении.

Символ плодородия, процветания и удачи, обладающий не- Первые два мелика, Атам и Усуп, ослабевшие при патриархе,
повторимым вкусом, гранат используется в качестве знака ар- могут ныне собрать войска каждый по 1000 человек пехоты, в том
мянской культуры повсеместно – от поделок до произведений числе малая или десятая часть конницы; хотя они Панахану не
искусства. Известный режиссер Сергей Параджанов даже наз- привержены, но в довольной зависимости трактовать то надлежит
вал свой фильм об армянском поэте Саят-Нове «Цвет граната». начинать с сими двумя.

10. ГЕРБ 3-е Мелик Исай владением, подданными и собираемым войском
вдвое сильнее каждого сих двух первых, но имея его сигнаг смеж-
Орел и лев фигурировали на стандартах армянских династий ным Панахану, состоит под его податьми н налогами.
на протяжении нескольких тысячелетий. В центре изображения
– щит с гербами четырех армянских династий и горой Арарат по- 4-е Мелик Шах-Назар может собрать войска близ 1000 человек;
середине, внизу находятся еще пять элементов: меч, разорванная сей предатель своего отечества призвал Панахана, бывшего
цепь, пшеничные колосья, лента и перья. Они обозначают силу, прежде начальником незнатной части кочующих магометан близ
независимость, трудолюбие, интеллект и культурное наследие границ карабахских, отдал ему в руки свой крепкий замок Шуши-
армянского народа. кала и учинился ему с его сигнагом покорным.

5-е Мелик Мирзахан может собрать войска до 500 человек и как
в такой же смежности с Панаханом, как третий, то в равной с ним
оному приверженности.

По кончине Панахана вместо его владеет ныне сын его Магмат-
хан с тою же властью и сей пленил о настоящем времени бакинс-
кого владельца Гажжи Магмет-хана (Рукою Суворова добавлено:
«(Гаджи мелека)»).

Во время похода Петра Великого к сим странам шемахинского
владельца военнослужащих начальников из армян до двенад-
цати, отставши от него и усилясь партиями в Карабаге, с око-
личностьми воевала с карабагскими меликами купно против
турков, кои тогда владели Эриваном, Генджею и Тифлисом, и
малыми силами их множество многократно побеждали. По пере-
мене обстоятельств сии, выше реченные, тогда под именем юз-
башей, из коих был именем Иван, пожалованный персидским Ша-
хусеиновым отцом Махматом-ханом, поселены в завоеванных
государем Петром Великим местах на Каспийском море; по воз-
вращении оных земель Персии жили они в Астрахани, и ныне от
них тамо некоторое потомство без знатности и уважения.

По настоящей расстройке персидских дел овладел некоторыми
селениями реченный Панахан прежних армянских дистриктов к
стороне Нахчеван, Сисианом и Гапаном, из коих в надобном слу-
чае получает из армян войска до 1000 человек.

Бумаги А.В. Суворова об Армении и Закавказье (рапорты
А. В. Суворова князю Г. А. Потемкину)

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 27

«Àðìÿíñêàÿ» ëåñòíèöà õðàìà Ãðîáà Ãîñïîäíÿ: ñèìâîë

«ñòàòóñ-êâî» â ãëàâíîé õðèñòèàíñêîé ñâÿòûíå

При внимательном рассмотрении фасада одной из величайших
святынь христианства – храма Гроба Господня, можно заметить
неприметную на первый взгляд деревянную лестницу. Мало кто
знает, что эта лестница не только имеет долгую историю, но и
служит символом беспрекословного соблюдения древних тра-
диций и соглашения, заключенного между шестью конфессиями,
о «статусе-кво» в храме.

«Недвижимая лестница» приставлена к окну, находящемуся во
владении Армянской апостольской церкви, однако она опирается
на карниз, принадлежащий Греческой православной церкви.
Когда именно она появилась на фасаде храма – неизвестно,
однако уже на гравюрах 1834 года лестница изображена на том
же месте, где стоит по сей день. Это связано с тем, что согласно
заключенному в 1852 году соглашению, получившему название
«Статус-кво Святой Земли», ни один предмет в храме не может
быть передвинут, отремонтирован или убран без единогласного
решения шести конфессий (храм Гроба Господня разделен
между армянской, греко-православной, католической, коптской,
сирийской и эфиопской церквями). Прийти к решению о том,
чтобы ее убрать, также невозможно, поскольку точно неизвестно,
к какой церкви – армянской или греческой, она принадлежит и кто
именно должен осуществить ее передвижение.

Существует множество версий того, для каких целей использо-
валась эта лестница. Большинство из них связаны с периодом,
когда османские власти взимали за вход в храм пошлину. Есть
сведения, что монахи армянской церкви использовали карниз и
лестницу для того, чтобы попадать на свою территорию в обход
стражей порядка. Существует также версия, что лестница исполь-
зовалась, чтобы попадать на карниз во время религиозных празд-
ников, когда во дворе храма собиралось большое количество ве-
рующих.

Ïðîôåññîð Ê. ÑÒÎÏÊÀ: «Àðìÿíñêàÿ îáùèíà Ïîëüøè áûëà î÷åíü
âëèÿòåëüíà è èãðàëà âàæíóþ ðîëü â îòíîøåíèÿõ Çàïàä – Âîñòîê»

Армянская община Польши на протяже- XVII века и особенно в XVIII веке сыграли Польши в настоящее время занимает
нии столетий вносила весомый вклад в очень важную роль в экономике столицы важное место в ряду армянских общин
историю и культуру этой страны. Об этом Польши. Они импортировали в Варшаву во всем мире. Хотя данная община была
заявил польский историк, профессор товары с Востока. Также они основали малочисленна, но она была очень богата
престижного Ягеллонского университета производства восточного текстиля. Неда- и влиятельна и играла важную роль в от-
Кракова Кшиштоф Стопка в интервью сай- леко от Варшавы армяне основали фабри- ношениях Запад – Восток», – отметил
ту Scholarm.com. ку польских поясов (очень типичных для польский профессор.
польского национального стиля), и в тече-
«Армяне начиная с XIV века играли очень ние всего XVIII века это производство было По его словам, диалект польских армян
важную роль в истории Польши. Значителен очень популярным... В XIX веке армяне представляет собой интересный феномен
их вклад в дипотношения между Польским сыграли очень важную роль в польской и может стать предметом исследования
королевством и Османской империей, а борьбе за независимость... лингвистов. «Политическое воздействие
также с Персией... С XVIII века армяне польских армян в XVII – XVIII вв. на Армянс-
играли значительную роль и в польской Армяне также внесли свой вклад в воен- кий вопрос также может представлять на
культуре. Например, у нас, в Ягеллонском ную сферу Польши в годы Второй мировой сегодня интерес», – добавил он.
университете, преподавали и армянские войны, воюя против [нацистской] Герма-
профессора», – отметил Кшиштоф Стопка. нии. Это повод для гордости для потомков Кшиштоф Стопка издает в Кракове жур-
армян», – отметил профессор. нал «Польские армяне», представляющий
Профессор Кшиштоф Стопка много лет историю местной армянской общины
занимается изучением культуры и насле- «Все это должно заинтересовать армян с момента формирования и до наших
дия польских армян, является автором сегодня, поскольку армянская диаспора дней. Он также выступает автором книги
множества научных книг, в том числе книги «Армениа Христиана», в которой представ-
«Армянская Варшава» (Ormiańska War- лена история Армянской апостольской
szawa), где подробно описывается вклад церкви и ее отношения с Константинополем
польских армян в культурную, экономичес- и Римом. Кроме того, К. Стопка намерен
кую, политическую и другие сферы жизни написать новую книгу об ААЦ в Польше,
Варшавы. а его друг – профессор Ягеллонского уни-
верситета Андрей Жембра – готовит к из-
По его словам, при сборе материалов данию книгу «Армянский Краков».
для книги они сделали много открытий,
поскольку по этой теме было известно не- К. Стопка занимается арменоведением и
много. армянской историей на протяжении уже 30
лет, и данная тематика, по его словам, не
«У нас было всего три месяца, чтобы соб- перестает его интересовать.
рать материалы для книги, но за это время
мы выяснили, что армяне с середины NovostiNK.ru

28 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

Cåâåð Àðìåíèè: ñîêðîâèùà

Наш рассказ – о трех удивительных местах Лорийской ней семерых учеников, но никто из них не вернулся. Тогда он сам
области, скрытых от глаз не только туристов, но и многих отправился на крик и, прочтя молитву, вступил в схватку со змеем.
жителей Армении. Католикос ударил змея посохом и произнес: «Пусть из твоего пупа
течет целительный родник, а ты превратишься в камень». Сра-
Лори (Èáéáõ Ù³ñ½) – один из красивейших регионов Армении. женный змей дополз до скалы и окаменел, став длинной темно-
Дорога, ведущая от Ванадзора – столицы марза – к грузинской серой полосой в светлом камне скалы. В наши дни ученые не
границе, проходит по узкому и глубокому ущелью реки Дебед. раз брали на исследование воду этого источника и доказали, что
Всем известные памятники архитектуры и культуры – Ахпат (гÕ- вода действительно обладает целебными свойствами и содержит
å³ïÇ í³Ýù), Санаин (ê³Ý³ÑÇÝÇ í³Ýù), крепость-монастырь повышенное количество золота и серебра.
Ахтала (²ËóɳÛÇ í³Ýù) – находятся в этой области и не об-
делены вниманием туристов и паломников. Но есть в Лори места Но это не единственная легенда Ардви. Говорят, раньше село
менее известные, но не менее живописные, они также имеют называлось Артви. Происхождение этого названия объясняет пре-
культурную, архитектурную и историческую значимость. Не го- дание, отсылающее нас к V веку, во времена похода на персов
воря уже о видах, которые предстают взору тех, кто туда доб- Вардана Мамиконяна. Спарапет со своим войском шел на Агванк,
рался. А добраться к ним совсем не сложно, достаточно знать об ведущим полком командовал его сын, и на территории этого села
их существовании и месторасположении. ему первым пришлось столкнуться с врагом. Сын уничтожил

Вдоль реки по трассе в сторону Грузии, с левой стороны дороги, Â29
в нескольких километрах до поворота на село Одзун высоко под
скалой притаился небольшой монастырь. Построенный из того
же камня, что и скалы, он сливается с фоном, и непосвященные
вряд ли смогут его заметить. Это Оромайр (ÐáéáÙ³ÛñÇ í³Ýù) –
монастырь, известный с VII века и поражающий мастерством и
смелостью строителей в силу труднодоступности своего место-
расположения.

Считается, что Оромайр был одним из значимых культовых
центров средневековой Армении. Нынешний вид он принял в XIII
веке.

Монастырь состоит из двух комплексов зданий: первый – на
краю плато, в 1,5 километрах от Одзунского монастыря, второй
– ниже, под обрывом ущелья. Наверху, на плато, находится глав-
ная церковь – Сурб Ншан (êáõñµ Üß³Ý, Святого Знамения), она
построена в 1206 году каменщиком Григором, о чем сообщает со-
хранившаяся надпись.

Прискальные же строения монастыря, появившиеся чуть рань-
ше, в 1187 году, сохранились немного лучше. Увидеть их можно,
спустившись с Одзунского плато по довольно крутой тропинке –
что, возможно, под силу не всем, либо поднявшись от дороги, про-
ходящей вдоль реки Дебед.

В 5 километрах от Одзуна, справа от дороги на Степанаван,
на краю села Ардви расположена еще одна жемчужина Лори –
монастырь Србанес (VIII–XVII вв.), или Святого Ованеса (êñµ³Ý»-
ëÇ í³Ýù, êáõñµ ÐáíѳÝÝ»ëÇ í³Ýù).

Ованес Одзнеци (ÐáíѳÝÝ»ë úÓÝ»óÇ) – последний из армянских
католикосов, причисленный к лику святых, крупный богослов, ав-
тор «Книги канонов», – покинув родной Одзун, пришел в Ардви
и основал этот монастырь как место своего отшельничества. Он
был единственным католикосом (717–728 гг.), отказавшимся от
патриаршего престола. Св. Ованес покоится у алтаря одной из
двух монастырских церквей.

Рядом с монастырем находится кладбище старинного дворянс-
кого рода Калантаровых – много веков они владели селом Ардви,
а чуть ниже, поодаль, – скала с продольной длинной полосой тем-
ной породы, из которой бьет целебный источник – Одзи порт (úÓÇ
åáñï, «пуп змея»).

О происхождении этой полосы и источника существует легенда.
Однажды Одзнеци услышал крик женщины – большой змей, ви-
шап, сполз с горы, и она звала на помощь. Св. Ованес послал к

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 29

28Â восстановлена. Если быть осведомленным о месторасположении
персов и приказал отрубить им головы. Когда подтянулось войско Каян-берд, то церковь можно увидеть с дороги, а если подняться к
Вардана, сын сообщил отцу о сражении и сказал, что убил тысячу крепости по 3-километровой тропинке, то память о потрясающем
персов. Отец не поверил ему, и тогда сын бросил головы персов к виде на ущелье реки Дебед останется надолго.
его ногам и крикнул: «Возьми и посчитай» («Ар, тви»).
NovostiNK.ru
Монастырь Србанес знаком многим по фильму «Цвет граната»:
для съемок многих сцен картины гениальный Параджанов выбрал
этот уголок Армении.

На скальном холме между Санаином и Ахпатом, с трех сто-
рон окруженном ущельем, для защиты ахпатских монахов и
ценностей монастыря в 1233 году по указанию настоятеля
Ованеса – племянника князей Закаре и Иване Закарянов – по-
строили крепость Каян (Î³Û³Ý µ»ñ¹). Сама природа создала
эту эффективную оборонительную систему, люди же дополнили
ее мощной стеной с 15 башнями. Все было хорошо укреплено
и продумано, по трубам из обожженной глины туда подавалась
вода из ближайшего села.

Несмотря на внушительный защитный потенциал и готовность
к уверенной обороне, крепость прослужила совсем недолго – в
1241 году ее разрушили монголо-татары.

Внутри крепости построили храм – на вершине холма виднеется
церковь Сурб Аствацацин (êáõñµ ²ëïí³Í³ÍÇÝ), она не раз по-
вреждалась из-за землетрясений, но в XIX веке частично была

30 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

Âëàäèìèð ÑÒÓÏÈØÈÍ: «Íà ðîññèéñêîé òåððèòîðèè

íèêàêîãî Àçåðáàéäæàíà íå áûëî, åãî ñîîðóäèëè â 1918 ãîäó»

Глава МИД РФ Сергей Лавров ездил в вся Армения – это Азербайджан, хотя нависти и кровожадности к армянам. И по-
Ереван и обсудил со своим армянским до 18 года прошлого века никакого Азер- ка это будет продолжаться, никакого мира
коллегой проблему Нагорного Карабаха. байджана на этой территории не было. Там между ними быть не может.
Бывший российский дипломат, доктор достаточно агрессивная политика. Нахи-
исторических наук Владимир Ступишин чевань они получили в подарок, вырезали Россия пытается вести равноудаленную
считает, что конфликт не прекратится до там всех армян, теперь им хочется выре- политику. На мой взгляд, это не совсем
тех пор, пока азербайджанцы не переста- зать армян и в других местах. правильно. Нельзя одинаково относиться
нут воспитывать своих детей в ненависти к тем, кто грозится войной, и к тем, кто
к армянам. Перемирие, заключенное в 1994 году в испытывает давление. Армения – наш
Бишкеке, постоянно нарушается со сторо- единственный настоящий союзник на Юж-
Азербайджан не прекращает делать аг- ны азербайджанских вооруженных сил. ном Кавказе. Остальные в лучшем случае
рессивные заявления и утверждает, что Мира нет, но и большой войны тоже нет. удерживаются, чтобы не превратиться в
У Баку вражда с Нагорным Карабахом, а наших врагов в любой момент. Поэтому
они обстреливают Армению через границу, дружбу и союз с Арменией надо холить и
нарушая все международные нормы в от- лелеять. Урегулирование конфликта не-
ношении и Нагорного Карабаха, и самой возможно, потому что Азербайджан хочет
Армении. У Армении же нет никаких хапнуть все.
агрессивных намерений в отношении
Азербайджана. Однако Армения тысячелетиями сущест-
вовала на этой территории, но никакого
Сейчас у этого конфликта никакого разре- Азербайджана до 1918 года не было. Это
шения быть не может. Единственное, что ворованное чужое название, придуманное
можно сделать, – сохранить статус-кво. пантюркистами. В области Антропатена
Надо хотя бы заставить Азербайджан не в Иране есть Южный Азербайджан, и это
стрелять через границу и не заниматься единственный Азербайджан, который
антиармянскими безобразиями. есть. А на российской территории никакого
Азербайджана не было, его соорудили в
Армения – наш стратегический союзник, 1918 году.
член ОДКБ. Азербайджан в эту организа-
цию не входит. Правда на стороне Владимир СТУПИШИН,
Нагор-ного Карабаха, а у Азербайджана российский дипломат, доктор исторических наук.
постоянные геноцидные настроения. Они
воспитывают население в постоянной не-

Íàøà Àðìåíèÿ

Âîñòî÷íàÿ Òóðöèÿ – ýòî òåððèòîðèÿ Àðìåíèè,
íåçàêîííî àííåêñèðîâàííàÿ òóðêàìè â 1923 ãîäó

Þðèäè÷åñêèå äîêóìåíòû: Бонч-Бруевич – Управляющий делами Правительства. Êðóïíåéøèå ãîðîäà
Н. Горбунов – Секретарь Совета
Äîêóìåíò №1: (áîëåå 6 òûñÿ÷ æèòåëåé):
Дата: 29 декабря 1917 года.
29 декабря 1917 г. – «Декрет о Турецкой Армении». 1) Трапезунд (Трабзон) – 430 тысяч чел.
Äîêóìåíò №2: 2) Карин (Эрзурум) – 400 тысяч чел.
Пункты документа: 3) Ван – 312 тысяч чел.
1) Вывод войск из пределов «Турецкой Арме- 22 ноября 1920 г. – Арбитражное решение 4) Цолакерт (Ыгдыр) – 120 тысяч чел.
нии» и немедленное образование армянской президента США Вудро Вильсона о 5) Ерзнка (Эрзиджан) – 110 тысяч чел.
народной милиции в целях обеспечения личной территориальном разграничении Армении и 6) Агра (Агры) – 100 тысяч чел.
и имущественной безопасности жителей «Турец- Турции. 7) Ризе – 100 тысяч чел.
кой Армении». 8) Карс – 80 тысяч чел.
2) Беспрепятственное возвращение беженцев- Подписали: Правительство Армении, Правительство Турции, 9) Арчеш (Эрджиш) – 75 тысяч чел.
армян, а также эмигрантов-армян, рассеянных в Правительство России, Правительство США, 10) Муш – 70 тысяч чел.
различных странах, в пределы «Турецкой Арме- 11) Татван – 70 тысяч чел.
нии». Правительство Франции, Правительство Великобритании и другие. 12) Даройнк (Баязет/Догубаязит) – 56 тысяч чел.
3) Беспрепятственное возвращение в преде- 13) Битлис – 45 тысяч чел.
лы «Турецкой Армении» насильственно высе- Ãåîãðàôè÷åñêèå äàííûå Çàïàäíîé Àðìåíèè: 14) Арташен (Ардешен) – 41 тысяча чел.
ленных во время войны турецкими властями Площадь – 126 000 кв. км. 15) Аргируполис (Гюмушхане) – 30 тысяч чел.
в глубь Турции армян, на чем Совет Народных 16) Баберд (Байбурт) – 33 тысячи чел.
Комиссаров будет настаивать при мирных пере- Âûñî÷àéøèå ãîðû: 17) Хопа – 30 тысяч чел.
говорах с турецкими властями. Масис (Большой Арарат) – 5 165 метров; 18) Озалп – 25 тысяч чел.
4) Образование Временного народного прав- Сипан – 4 434 метра; Качкар – 3 937 метров; 19) Артвин – 24 тысячи чел.
ления «Турецкой Армении» в виде Совета Сис (Малый Арарат) – 3 927 метров. 20) Ехегник (Кагызман) – 22 тысячи чел.
депутатов армянского народа, избранного на де- Êðóïíåéøèå ðåêè: 21) Маназкерт (Малазгирт) – 20 тысяч чел.
мократических началах. Евфрат, Арацани (Малый Евфрат), Чорох, 22) Ултик (Олту) – 20 тысяч чел.
Чрезвычайному временному комиссару по Гайл-гет, Кура, Аракс. 23) Хлат (Ахлат) – 20 тысяч чел.
делам Кавказа Степану Шаумяну поручается ока- 24) Ариндж (Азизие) – 18 тысяч чел.
зать населению «Турецкой Армении» всяческое Êðóïíåéøèå îçåðà: 25) Диядин – 18 тысяч чел.
содействие в деле осуществления пунктов 2-го и озеро Ван: 26) Хорасан – 18 тысяч чел.
4-го, а также приступить к созданию смешанной площадь – 3574 км², 27) Ардаган – 17 тысяч чел.
комиссии для установления срока и способа наибольшая глубина – 451 метр, 28) Адамакерт (Башкале) – 15 тысяч чел.
вывода войск из пределов «Турецкой Армении». средняя глубина – 161 метр, 29) Басен (Пасинлер) – 15 тысяч чел.
«Декрет о Турецкой Армении» подписали: высота над уровнем моря – 1648 метров, 30) Беркри (Мурадие) – 15 тысяч чел.
длина береговой линии – 430 километров, 31) Хартс (Хаскёй) – 15 тысяч чел.
В. Ульянов (Ленин) – Председатель Совета Народных Комиссаров. соленость – 22%.
Ìîðñêîå ïîáåðåæüå Çàïàäíîé Àðìåíèè: Â31
И. Джугашвили (Сталин) – Народный комиссар по делам национальностей. Черное море.
Длина береговой линии - 319 километров.

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 31

Ïîáåäó Òðàìïà ïîìîã

ñðåæèññèðîâàòü «àðìÿíñêèé Ôåëëèíè»

Неожиданный выигрыш кандидата- Кит Нахигян Кен Нахигян
республиканца на выборах президента
США произошел при участии пиар- Кит и Кен Нахигяны опубликовали фото во время выборах 2012 года.
стратега, американца армянского про- оглашения победы Дональда Трампа 4. Издание Horizon Weekly отмечает, что
исхождения Кита Нахигяна. в президентской гонке 2016 года.
за особый творческий подход Кита Нахигя-
В июне штаб Дональда Трампа сообщил на называют «армянским Феллини». Уме-
о назначении нового старшего советника нию режиссировать четкий, порой даже
избирательной кампании. Им стал Кит жесткий образ кандидатов в любой гонке
Нахигян (Քիթ Նահիգյան) – убежденный позавидовал бы даже сам знаменитый
республиканец, глава вашингтонской ком- итальянец.
пании Nahigian Strategies, занимающейся
PR-стратегией и связями с обществен- 5. Лозунг компании Nahigian Strategies –
ностью. «Big Ideas, Bigger Results» стал рупором
политики ультраконсерваторов США, не
Вместе с Китом в Nahigian Strategies рабо- принимающих склонность к чрезмерной то-
тает его брат Кен — главный юрисконсульт лерантности представителей демократи-
и директор по общественной политике. ческий партии. Русский аналог – чем
больше идея, тем крупнее результат – не
Предлагаем вам несколько интересных в полной мере передает смысл новой
фактов о ведущем специалисте медийного парадигмы американской концепции об-
маркетинга армянского происхождения: новленного глобального консерватизма.

1. Последние 20 лет ключевая деятель- Кит Нахигян не является публичной фи-
ность Кита – политическое и правитель- гурой и предпочитает держаться в тени.
ственное консультирование: советник гу- Пресса сетует, что он не комментирует инте-
бернаторов, сенаторов, конгрессменов, ресующие СМИ вопросы. Сообщается,
сотрудник первой администрации Буша. что после вступления Дональда Трампа
Среди должностей в длинном послужном в должность президента США Нахигян
списке позиции специального помощника продолжит исполнять обязанности его
вице-президента США, специального старшего советника.
помощника губернатора штата Нью-
Джерси, консультанта членов Агентства Barev Today.
национальной безопасности США по воп-
росам особой секретности.

2. Во многих интервью Кит отмечает, что
у каждой компании есть история, главное
её красиво написать. Как подчеркивают
многие американские таблоиды, услуги по
изменению фактов, изложенных на стра-
ницах запятнанной истории, обходятся
недешево. Кит и его команда включены в
список самых дорогостоящих консультан-
тов Америки.

3. Кит Нахигян – активный участник изби-
рательных гонок республиканской партии:
кампании сопредседателя Комитета Конг-
ресса по армянским вопросам Роберта
Долда, а также ультраконсервативной
конгрессвумен Мишель Бахман (Michele
Bachmann) – кандидата в президенты на

30Â 48) Карачобан – 9 тысяч чел. около 0.5 миллиона (10%) – другие народы
49) Тайоц кар (Олур) – 8 тысяч чел. (грузины, критогреки, персы, черкесы, чеченцы,
32) Чалдыран – 15 тысяч чел. 50) Спер (Испир) – 7 тысяч чел. осетины и т.д.).
33) Офис – 15 тысяч чел. 51) Кола (Гёле) – 7 тысяч чел.
34) Гайлгет (Келькит) – 14 тысяч чел. 52) Айоц-дзор (Гюрпинар) – 6.5 тысячи чел. К этим цифрам надо прибавить потомков бе-
35) Кахзован (Кагызман) – 14 тысяч чел. 53) Аралик – 6 тысяч женцев из Западной Армении, которые сегодня
36) Триполи (Тиреболу) – 14 тысяч чел. 54) Шатах (Чатак) – 6 тысяч чел. рассеяны по всему миру.
37) Шавшат – 14 тысяч чел. 55) Зарушат (Арпачай) – 6 тысяч чел.
38) Артамет (Эдремит) – 13 тысяч чел. и другие... Сегодня в мире живут около 10-15 миллионов
39) Текор (Дигор) – 12 тысяч чел. армян, из которых, по разным оценкам, от 7
40) Ашкале – 11 тысяч чел. Äåìîãðàôè÷åñêèå äàííûå: миллионов до 12 миллионов – это потомки бе-
41) Алашкерт (Элешкирт) – 11 тысяч чел. женцев из Западной Армении. Все они имеют
42) Востан (Геваш) – 11 тысяч чел. Сегодня на территории Западной Армении право на возвращение на свою Родину.
43) Хнунис (Хыныс) – 11 тысяч чел. проживает около 5 миллионов человек, из них:
44) Адилджевас – 10 тысяч чел. Безусловно, Западная Армения и Восточная
45) Варто – 10 тысяч чел. около 2.5 миллиона (50%) – курды Армения должны быть объединены в единую
46) Хизан – 10 тысяч чел. около 1.5 миллиона (30%) – турки страну. Не может один народ быть разделенным.
47) Кулп (Тузлуджа) – 10 тысяч чел. около 0.5 миллиона (10%) – хемшилы и другие
группы криптоармян А Восточная Армения невозможна без Нахиче-
ванской области и Нагорного Карабаха, но это
уже тема для другой статьи...

32 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

ÃÀÇÅÒÅ «ÅÐÊÐÀÌÀÑ» – 20 ËÅÒ

Дорогие друзья, в сентябре газете армян России «Еркрамас» газеты во Всероссийский подписной каталог и в перспективе –
исполнилось 20 лет. За это время одна из старейших армянских переход на издание газеты дважды в месяц.
газет постсоветской России делала все возможное, чтобы
качественно выполнять свою главную задачу: информировать Несмотря на обнадеживающие для читателей газеты
читателя о новостях Диаспоры и Отечества, рассказывать «ЕРКРАМАС» новости, все же некоторые проблемы остаются.
о героических и трагических страницах истории нашего При большом объеме работы редакционная техника нещадно из-
народа, представлять перспективы борьбы за восстановление носилась и на сегодняшний день нуждается в полном обновле-
исторической справедливости, которую ведет армянский народ, нии. Также необходимы средства на осуществление ряда изда-
лишенный большей части своих исконных территорий. тельских просветительских проектов, не имеющих коммерческой
составляющей. Большой и труднорешаемой проблемой является
«ЕРКРАМАС» – активный участник общественной жизни отсутствие у редакции газеты собственного офисного помещения,
российского армянства – стоял у истоков создания нескольких в связи с чем его приходится арендовать. Поэтому мы были бы
армянских организаций, действующих поныне, инициировавший рады, если бы ныне существующий Попечительский совет попол-
многие общественные акции, получившие резонанс и поддержку нился новыми участниками, и те из читателей, кто может оказать
читателей, защищавший права и интересы как армянских помощь, сделали бы это.
организаций, так и простых граждан армянской национальности.

Многое произошло за эти 20 лет. За годы своей деятельности
«ЕРКРАМАС» пережил и кражу техники из помещения редакции,
и давление со стороны различных лиц и организаций, и
финансовые проблемы, которые в той или иной степени никогда
не прекращались. Но всегда «ЕРКРАМАС» с честью нес звание
«газета армян России» и никогда ни перед кем не склонял голову.

Во многом из-за бескомпромиссной позиции газеты по
принципиальным вопросам деятельности армянской общины
возникали и не находили кардинального решения финансовые
проблемы, и когда к этим проблемам добавился фактор
финансового кризиса, охватившего Россию, «ЕРКРАМАС» принял
самое тяжелое за эти 20 лет решение – более полугода назад
был прекращен выпуск печатного издания.

Однако несколько месяцев вынужденного простоя показали,
что читатели не хотят мириться с создавшейся ситуацией. В
жизни газеты появились люди, которые решили реанимировать
печатную версию газеты и поддержать работу Информационного
центра. Из числа этих патриотов образовался небольшой
Попечительский совет, который позволит не только возобновить
ежемесячное издание газеты и оплачивать работу нескольких
сотрудников, но и претворить в жизнь такие планы, как вхождение

ÎËÈÂÊÎÂÎÅ ÄÅÐÅÂÎ ÁÛËÎ ÏÐÈÂÅÇÅÍÎ Â ÏÀËÅÑÒÈÍÓ
ÈÇ ÀÐÌÅÍÈÈ Â 4000 Ã. ÄÎ Í.Ý. È ÐÀÑÏÐÎÑÒÐÀÍÈËÎÑÜ

ÍÀ ÑÐÅÄÈÇÅÌÍÎÌÎÐÜÅ È Â ÑÅÂÅÐÍÎÉ ÀÔÐÈÊÅ

Согласно сведениям Музея оливок в Тунисе (Zaitounah Muse- Музей оливок – новое доолнение к культурному наследию
um) оливковое дерево было привезено в Палестину из Армении, Туниса.
после чего оно распространилось на Средиземноморье и в
Северной Африке. Музей зейтуна (оливок) был открыт недавно в восточном
городе Сусс. Музей считается новым дополнением к культурному
наследию Туниса, так как оливковое дерево играет ключевую
роль в жизни тунисцев и обитателей средиземноморского
региона. Создание музея также направлено на сохранение этого
благословенного дерева для будущих поколений. Оливковое
дерево непреклонно существовало на протяжении всей истории
Туниса.

Самые древние источники указывают на то, что оливковое
дерево было привезено в Палестину из Армении в 4000 г. до
н.э., а затем взято финикийцами в Грецию, потом в Северную
Африку, в частности, в Тунис. С древних времен оливковое
масло предпочитала элита и знатные люди Туниса, а также им
пользовались и в других странах региона. Оно использовалось
в религиозных ритуалах, в качестве массажного масла, для
производства парфюмерии и для медицинских целей.

По последним данным, оливковые деревья занимают площадь
около 1,6 млн. га, или 30 процентов сельскохозяйственных
земель Туниса. Тунис является вторым по величине в мире
производителем и экспортером оливкового масла после стран
Евросоюза, основных экспортеров Италии и Испании.

2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 33

Òâîð÷åñòâî íàøèõ ÷èòàòåëåé

Егоров Валентин Владимирович Республики Саха (Якутия)», отличник здра- Что по склонам течёт родниками,
родился 5 сентября 1957 года в городе воохранения РФ и РС(Я). Разливая божественный свет…
Якутске, Республика Саха (Якутия). Пос- С распростёртыми к небу руками
ле срочной службы в рядах Советской Творчеством занимается с 1991 года. Повторяю вслух Ветхий Завет:
Армии в 1983 году закончил Хабаровский Пишет стихи, прозу. Является автором Чистота его строк вдохновляет,
медицинский институт, педиатрический девяти выпущенных сборников стихов и Задушевно им вторит дудук,
факультет. Три года отработал по прозы, составителем двух пособий для ро- Что печалью недуг исцеляет
направлению участковым педиатром в дителей по уходу за больными детьми. За В унисон надрывающих мук,
сельской участковой больнице на севере свою творческую деятельность отмечен Пробуждает уснувшие чувства,
Хабаровского края. В 1987 году вернулся премией Международного детского фонда Возвращается верой в любовь,
в родной город. Работал детским хирургом «Дети Саха-Азия», республиканской Ощущая на грани искусства,
в поликлинике. Затем четверть века – в общественной литературной премией Как нисходит знамение вновь
отделении реанимации и интенсивной те- имени Алексея и Марты Михайловых и Через окна ковчега на землю
рапии детской инфекционной больницы республиканской краеведческой премией Воссияющей радугой слёз.
города Якутска, за что был удостоен имени С. Н. Сизых. Лауреат и дипломант Замирая от счастья, я внемлю
почётного звания «Заслуженный врач республиканских, всероссийских и между- Тишине отступающих гроз!..
народных литературных конкурсов. Мир, ликуя, созвучен с душою,
Дышит чистою вновь синевой,
Посвящения армянскому дудуку Дудук стал каждому, кто слышал А беду, что казалась большою,
Вечный звук дудука Звучанье музыки его, Унесло родниковой водой…
Что, будто дождь, шумит по крышам, Я с дудуком спускаюсь по склону –
Под пронзительный дудук То солнцем дарит нам тепло. Шлейф мелодий за мною плывёт,
Небо слёзы льёт весь вечер. Какой простор вокруг и нега И чем ближе я к отчему дому,
В шуме капель его звук, С щемящим запахом цветов, Тем нежнее дудук мой поёт!..
В откровенье своём вечен. Проросших в душах из-под снега,
Остальное всё уйдёт Из самых ярких детских снов. Посвящения народному кумиру
Или в звуке растворится… И так не хочется с дудуком Иллюзия кино
Так один дудук поёт – Прощаться, ставшим навсегда Фрунзику Мкртчяну
Невозможно не влюбиться Хорошим, верным, близким другом,
В эту правду чистоты, С которым горе – не беда, Орлиный профиль, а глаза
Глубины небесной выси, А счастье делается ближе, Всегда исполнены печалью
Где все звёзды, как цветы, Как небо, что одно на всех! У Мкртчяна Фрунзе – я,
Распускаются – зависим Дудук подарен был нам свыше Ей вопреки и расстоянью,
Я от этого всего, Для откровений и утех… Не стану жизнь ворошить
Что дудук мой воспевает, Уже ушедшего кумира,
С малых лет люблю его, Возвращение Что так мечтал семьёю жить,
И, я чувствую, он знает… Армянскому дудуку Но здесь ему не подфартила
Судьба, отняв по одному
Подарок свыше От щемящего звука дудука Из тех, в ком он души не чаял,
Дудуку Неизбывна на сердце печаль. Согнула бедного в дугу –
Я покинул означенность круга, И он душой своей истаял...
Что есть дудук? Простая дудка? Устремляясь в небесную даль Ушёл любимец многих, но
Но этой дудке сотни лет – На ковчеге спасителя Ноя Любовь одной была нужнее.
Представить даже это жутко, До священной горы Арарат Прощай, иллюзия кино,
Сколь пронеслось ветров и бед, От противного чувства изгоя – Что наяву была скромнее.
А он звучал, слезой и болью Своему избавлению рад:
Пронзая душу, вместе с ним Всё осталось вдали, за чертою, Горемыка
Рыдало время, к изголовью Всё покрыла забвения мгла. Мкртчяну
Припав истории... Родным Но восходит заря над горою
Ля-мажорной мелодией дня, У него несчастное лицо –
Слёзы так и просятся наружу,
Поминая оптом сразу всё,
Что терзало и терзает душу...
Боль пройдёт, исчезнет и он сам,
Но орлиный профиль надо мною
Никогда не даст моим крылам
Свой полёт принизить над судьбою,
Всё-таки счастливой, несмотря
На его особенное лико,
Что мне снится с ночи до утра,
Ибо я такой же горемыка...

Валентин ЕГОРОВ.

34 ¶àð̲ð²ð 10-12 (210-212) 2016 Ã. ÑáÏï»Ùµ»ñ-¹»Ïï»Ùµ»ñ

Àðàáñêèå ìóäðîñòè «Горцарар»

.. Издается с июля 1999г.

Восток – это теплые краски узких улочек, жаркое солнце пустыни, необычайно Àâòîð ïðîåêòà è ó÷ðåäèòåëü –
красивые наряды женщин и мирно идущие караваны.
Âàãðàì ÁÅÊ×ßÍ
Примеры арабской мудрости, в которых заключены
Çàì. ãë. ðåäàêòîðà -
вековые знания и золотые правила морали Ðîçà ÃÓËßÍ

‹ Когда ты говоришь, слова твои должны быть лучше молчания. ¶ÉË. ËÙµ³·ñÇ ï»Õ³Ï³Éª
‹ Армия овец, возглавляемая львом, победит армию львов, возглавляемую овцой. èá½³ ÔàôÈÚ²Ü
‹ Отрицать ошибки – это двойная ошибка. ИЗДАТЕЛЬ
‹ Умный поймет, если подмигнуть, а дурак – если толкнуть. Издательский Дом
‹ Разумная женщина добавляет сахар во все, что она говорит мужчине, и убирает
соль из всего, что мужчина говорит ей. «ØÀÃÀÍÝ»
‹ Один добытый опыт важнее семи правил мудрости.
‹ Нежными словами и добротой можно на волоске вести слона. Лицензия серия ИД № 02313
‹ Ветры дуют не так, как хотят корабли.
‹ Если стал наковальней – терпи; если стал молотом – бей. Журнал зарегистрирован
‹ Кто ищет друга без недостатков, тот остается один. в Министерстве Российской Федерации
‹ Сплошные солнечные дни порождают пустыню.
‹ Если зло встало рядом с тобой, сиди не шелохнувшись. по делам печати, телерадиовещания
‹ Невозможно понять время без движения. и средств массовых коммуникаций
‹ Если в твоей душе осталась хоть одна цветущая ветвь, на нее всегда сядет
поющая птица. Регистрационный номер
‹ Победив гордость, человек становится приятным. Поборов гнев, он становится ПИ № 77-5015
веселым. Поборов страсть, он становится преуспевающим. Поборов алчность, он
становится счастливым. Авторские материалы
‹ Лучший повелитель – тот, кто умеет повелевать собой. не рецензируются и не возвращаются.
‹ Если боишься – не говори, если сказал – не бойся.
‹ Победа показывает, что человек может, а поражение – чего он стоит. Переписку с читателями редакция
‹ Не открывай дверь, которую ты не в силах закрыть. не ведет. Мнение авторов может
‹ Мужчины, которые не прощают женщинам их маленьких недостатков, никогда не не совпадать с мнением редакции.
насладятся их великими достоинствами.
‹ Если ты вверишь свои тайны ветру, не кори его за то, что он откроет их деревьям. Материалы со знаком ¶ публикуются
‹ Если нельзя достигнуть всего, не следует отказываться от части.
на правах рекламы.
.. Редакция не несет ответственности
Áûâøèé ïðåçèäåíò Èðàíà ïàñåò îâåö за содержание рекламных объявлений.

Будучи президентом, на работу ездил на автобусе, а президента, очень удивил многих тем, что пожертвовал ПЕРИОДИЧНОСТЬ ВЫХОДА - ЕЖЕМЕСЯЧНО
его жена работала уборщицей в медресе. дорогие иранские (персидские) ковры одной из Отпечатано
тегеранских мечетей и заменил их обычными
Во время его президентства: дешевыми коврами. ОАО «Калужская типография стандартов» г. Калуга, ул. Московская 256.
1. Американское телевидение FoxNews спросило Формат А3, объём 4,0 п.л.
иранского президента Махмуда Ахмадинежада: «Когда 3. Когда он стал президентом, то подал декларацию о
вы смотрите утром в зеркало, что вы себе говорите?» своем имуществе: автомобиль Пежо 504 (модель 1977 Тираж 1 500 экз. Зак. № 2154.
Он ответил: «Я вижу человека в зеркале и говорю ему: г.) и маленький старый дом, унаследованный от отца
«Помни, ты не больше, чем простой слуга». 40 лет назад в одном из беднейших районов Тегерана. Территория распространения:
2. Ахмадинежад, когда впервые вошел в кабинет Российская Федерация, страны СНГ,
4. Одной из вещей, поразивших сотрудников
администрации, стал портфель, с которым президент зарубежные страны.
приходит каждый день и в котором находится его В номере использованы материалы
завтрак – несколько бутербродов или хлеб с оливковым «ÍÎÅ ÊÎÂ×Åû, «ÀÇû, «ÀÐÀÂÎÒ»,
маслом и сыр, приготовленные его женой. «ÃÀ», «ÅÒÅл, «hÀÉÊÀÊÀÍ ÆÀÌÀÍÀÊ»,
«ÈÐÀÂÓÍÊ», «ÂÎÇÍÈ», «ÍÎÂÎÅ ÂÐÅÌß».
5. Часто он помогает дворникам подметать улицы в
районах, где он живет и работает. Цена свободная.
Адрес издательства и редакции:
6. Всегда, когда он останавливается в отеле, он
просит не давать ему комнату с большой кроватью, 248001, г. Калуга,
потому что он не любит спать на кровати, а спит на полу ул. Суворова, 160.
на одном матраце под одеялом.
Тел.: (4842) 56-59-29.
7. При его руководстве всегда, когда министра
назначали на должность, он должен был подписать E-Mail: [email protected]
документ из многих пунктов, в том числе о том, что
он должен оставаться бедным и что его собственные факс (4842) 565-929,
счета и счета его родственников будут проверяться.
www.gortsarar.ru
8. Он даже не получал президентской зарплаты,
объясняя это тем, что все богатство должно E-Mail: [email protected]
принадлежать нации и он защищает это.