Ransangan & Gerak Balas [Nota Sains_Tingkatan 3 - Bab 1]

BAB 1 RANGSANGAN
DAN GERAK BALAS

Sains Tingkatan 3 KSSM

1.1 SISTEM SARAF
MANUSIA

SISTEM SARAF terdiri daripada satu

rangkaian sel saraf yang terbahagi kepada
SISTEM SARAF PUSAT dan SISTEM SARAF
PERIFERI

Fungsinya ialah MENGESAN DAN

MENGHANTAR MAKLUMAT DALAM BADAN
serta MENGKOORDINASI AKTIVITI BADAN



SISTEM SARAF MANUSIA

SISTEM
SARAF
MANUSIA

RANGSANGAN DAN GERAK
BALAS MANUSIA MELIBATKAN

BEBERAPA KOMPONEN

 RESEPTOR (AFEKTOR) : Sekelompok sel
dalam organ deria yang mengesan
rangsangan dan menghasilkan impuls saraf

 SEL SARAF : menghantar impuls saraf ke otak

 OTAK : mentafsir impuls saraf dan
menghasilkan maklumat

 EFEKTOR : otot atau kelenjar yang
menghasilkan gerak balas









1.2 RANGSANGAN
DAN GERAK BALAS
DALAM MANUSIA

RANGSANGAN DAN GERAK BALAS
DALAM MANUSIA

ORGAN DERIA adalah organ yang MENGESAN

RANGSANGAN

5 organ deria iaitu kulit, hidung, lidah, telinga dan mata
Deria adalah keupayaan untuk mengesan rangsangan
Manusia mempunyai 5 lima deria, sentuh, bau, rasa,

pendengaran dan penglihatan.

ORGAN DERIA DAN RANGSANGAN



SKLERA

Lapisan keras yang memberi bentuk dan melindungi mata

KOROID

Lapisan hitam yang mencegah pantulan
cahaya dalam mata dan membekalkan
oksigen dan nutrien

RETINA

Mengandungi sel-
sel reseptor
cahaya
(fotoreseptor)
yang mengesan
cahaya dan
menghasilkan
impuls

BINTIK KUNING

Bahagian pada
retina yang kaya
dengan reseptor dan
paling peka terhadap
cahaya kerana
terdapat banyak
fotoreseptor

BINTIK BUTA

Bahagian pada retina yang tidak mempunyai reseptor
cahaya dan tempat keluar gentian saraf optik

SARAF OPTIK

Membawa impuls saraf ke otak

GELEMACA

Bahan berjeli dalam bola mata yang mengekalkan bentuk mata

KANTA MATA

Kanta cembung lut sinar yang memfokuskan
cahaya pada retina mata

LIGAMEN PENGGANTUNG

Memegang kanta mata

IRIS Mengawal saiz pupil

KORNEA

Membias dan memfokuskan cahaya ke retina

Mengawal kuantiti

PUPIL cahaya yang masuk ke

dalam mata

KONJUNKTIVA

Melindungi bahagian depan sklera

GELEMAIR

 Mengekalkan
bentuk bola
mata dan
memfokuskan
cahaya yang
memasuki mata

OTOT SILIA

Mengawal ketebalan kanta mata untuk memastikan

imej terbentuk di atas retina



Telinga berfungsi untuk mengesan bunyi
bagi membantu kita mendengar

Selain itu, salur separuh bulat yang
terdapat di dalam telinga berfungsi untuk
mengekalkan KESEIMBANGAN badan
kita

Telinga terbahagi kepada

oTELINGA LUAR – cuping telinga, salur
telinga

oTELINGA TENGAH – gegendang telinga,
osikel, jendela bujur, tiub Eustachio

oTELINGA DALAM – koklea, salur separuh
bulat, saraf auditori



CUPING
TELINGA

Mengumpul dan
menyalurkan
gelombang bunyi ke
dalam salur telinga

SALUR TELINGA

Menyalurkan
gelombang bunyi ke
gegendang telinga

GEGENDANG Bergetar apabila dihentam
oleh gelombang bunyi

TELINGA Menukar tenaga bunyi
kepada tenaga kinetik

OSIKEL

Memperkuatkan getaran dan memindahkan getaran itu
dari gegendang telinga ke jendela bujur

JENDELA BUJUR

Memindahkan getaran dari osikel ke koklea

TIUB  Menyamakan
EUSTACHIO tekanan di kedua-dua
belah gegendang
telinga untuk
mengelakkan
gegendang telinga
daripada pecah
akibat
ketidakseimbangan
tekanan

Tidak terlibat dalam
mekanisme
pendengaran

KOKLEA Mengesan getaran dan mengubah getaran
kepada impuls saraf

Mengubah tenaga kinetik kepada tenaga
elektrik

SARAF
AUDITORI

Membawa impuls
saraf dari koklea ke
otak untuk
ditafsirkan

SALUR Mengesan kedudukan kepala untuk
SEPARUH membantu mengekalkan keseimbangan

BULAT Tidak terlibat dalam mekanisme

pendengaran

HIDUNG

 Hidung berfungsi untuk mengesan
rangsangan bahan kimia yang
meruap di udara

 Kita boleh menghidu pelbagai bau
seperti harum, masam dan busuk

 Hidung mempunyai rongga yang
dilapisi sel epitelium yang merembes
mukus untuk memerangkap habuk
dan debu halus semasa kita menarik
nafas



KULIT

 Kulit ialah organ deria paling
besar dalam badan manusia

 Kulit manusia terdiri
daripada lapisan epidermis
dan dermis

 Terdapat 5 jenis reseptor di
dalam kulit yang mengesan
rangsangan yang berbeza
iaitu reseptor sakit, reseptor
haba, reseptor tekanan dan
reseptor sentuhan

RESEPTOR SAKIT

Mengesan kesakitan dan merupakan reseptor yang
mempunyai bilangan paling banyak

RESEPTOR SEJUK

Mengesan rangsangan sejuk atau sebarang penurunan suhu

RESEPTOR HABA

Mengesan rangsangan panas atau sebarang kenaikan suhu

RESEPTOR TEKANAN

Mengesan tekanan yang kuat
dan berada jauh ke dalam kulit.
Bersama-sama dengan reseptor
sentuhan, reseptor ini
membolehkan kita mengenal
pasti tekstur dan berat sesuatu
objek

RESEPTOR Mengesan sentuhan ringan
dan banyak terdapat di

SENTUHAN kawasan yang tidak berbulu
seperti bibir dan hujung jari