مجله شماره ۹۰

Dr. Farahnaz Mahoozi
Ärz n (Ästhe k Medizin)
‫ ﻣﺘﺮي‬50 ‫اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﺟﺪﯾﺪ در‬
Königsaallee
Hü enstr. 1
40215 Düsseldorf

einfachschoenheit

‫اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﭘﺰﺷﮑﯽ زﯾﺒﺎﯾﯽ و ﻃﺐ ﻣﮑﻤﻞ )ﻃﺐ ﺳﻨﺘﯽ‪،‬‬
‫ﻃﺐ ﺳﻮزﻧﯽ‪ ،‬ﻟﯿﺰر و روﺷﻬﺎي ﻣﺪرن( ﺗﻮﺳﻂ‬

‫دﮐﺘﺮ ﻓﺮﺣﻨﺎز ﻣﺎﺣﻮزي‬
‫و ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻮاﻧﺒﺨﺸﯽ ﺗﻮﺳﻂ‬

‫دﮐﺘﺮ ﺳﯿﺪ رﺿﺎ اﻣﺎﻣﯽ‬

‫ﻓﯿﺰﯾﺎﺗﺮي‬

‫ﻓﯿﺰﯾﺎﺗﺮي‬

Dr. Seyedreza Emami
Facharztpraxis für Physikalische
und Rehabilita ve Medizin
Königsaallee ‫ ﻣﺘﺮي‬50 ‫اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﺟﺪﯾﺪ در‬

Hü enstr. 1
40215 Düsseldorf

‫زﻧﺪه ﯾﺎد ادﯾﺐ ﺑﺮوﻣﻨﺪ‬ ‫ﭘﺮﻧﺪ ﺳﯿﻤﯿﻦ‬

‫ﺑﻬﺎر‪ ،‬ﺟﻠﻮه ﮔﺮ آﻣﺪ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ و زﯾﺒﺎﯾﻰ‬
‫ﺑﯿﺎ ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻢ ﻋﯿﺶ اﺳﺖ و ﺣ ِﻆ ﺑُﺮﻧﺎﯾﻰ‬
‫ﺷﮑﻮﻓﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ درﺧﺘﺎن ﭘﺮﻧ ِﺪ ﺳﯿﻤﯿﻦ داد‬
‫ﻋﺮوس‪ ،‬ﭼﻬﺮه ﻧﻤﺎ ﺷﺪ ﺑﻪ رﺧﺖ دﯾﺒﺎﯾﻰ‬
‫ﺑﻨﻔﺸﻪ زار ﺑﻪ ﺻﺪ ﻋﺸﻮه ﻣﻰ رﺑﺎﯾﺪ دل‬
‫ﮐﺸﯿﺪه ﻧﻘﺸﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ رﻧﮓ‪ ،‬در دﻵراﯾﻰ‬
‫ﺑﻬﺎر‪ ،‬ﻃﺮف ﭼﻤﻦ را ﻃﺮاوﺗﻰ ﺧﻮش داد‬
‫ﺧﻮش اﺳﺖ ﮔﺮ ﺗﻮ دﻫﻰ ﻧﯿﺰ دا ِد ﺷﯿﺪاﯾﻰ‬
‫ﺑﻪ وﻗﺖ ﮔﻞ ﻣﻨﻪ از دﺳﺖ‪ ،‬ﻻﻟﻪ ﮔﻮن ﺳﺎﻏﺮ‬
‫ﮐﻪ دﺷﺖ ﭘﺮ ﺑُ َﻮد از ﻻﻟﻪ ﻫﺎى ﺻﺤﺮاﯾﻰ‬

‫دِ َرم ﻓﺸﺎن ﺷﺪه ﺑﺮ ﺳﺮ ﺷﮑﻮﻓﻪ ﺑﺎدام‬
‫ﭼﻮ ﺑﺮ ﻋﺮوس‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺣﺠﻠﻪ آراﯾﻰ‬
‫ﭼﻪ ﺧﻮب داده ﺑﻪ ﻫﻢ دﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺒﺰه و رﯾﺤﺎن‬
‫ﭼﻮ ﺑﺮ ﺻﺤﯿﻔﻪ ي ﺗﺬﻫﯿﺐ‪ ،‬ﺧﻂّ ﻃُﻐﺮاﯾﻰ‬
‫ﻫﻮاى ﻻﻟﻪ رﺧﺎﻧﻢ ﺑﻪ ﺑﺎغ و ﺻﺤﺮا ﺧﻮاﻧﺪ‬
‫ﮐﻪ ﺳﯿ ِﺮ ﺳﺒﺰه ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺖ ﻃﺒﻊ ﺳﻮداﯾﻰ‬
‫ﺻﻔﺎى ﺟﺎن ﻃﻠﺐ از رﻧﮓ و ﺑﻮى ﯾﺎسِ ﺑﻨﻔﺶ‬

‫ﻣﺠﻮى ﮐﯿﻨﻪ ﺑﻪ زﯾﺮ ﺳﭙﻬ ِﺮ ﻣﯿﻨﺎﯾﻰ‬
‫در اﯾﻦ ﺑﻬﺎر دل اﻧﮕﯿﺰ و ﭘﺮﻧﺸﺎط‪ ،‬ادﯾﺐ‬
‫ﻏﺰل ﺧﻮش اﺳﺖ ﺑﺪﯾﻦ دﻟﮑﺸ ّﻰ و ﺷﯿﻮاﯾﻰ‬

‫‪ 54‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬



‫‪ 56‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬



‫‪ 58‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫ﺳﺮوﻧﺎز ﺳﯿﮕﺎرﭼﯽ‬

‫‪[email protected]‬‬
‫‪Info. : 0176 322 80 675‬‬

‫ﻣﺸﺎوره و ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ اﺑﻬﺎﻣﺎت ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺷﻤﺎ در اﯾﺮان‬

Pars ‫ﭘﺎرس‬ Rahan ‫راھﺎن‬ ‫ﻓﺮوﺷﮕﺎه ﻫﺎ‬

Mühlenweg 69 Kölner Str. 49 Geschäfte
42275 Wuppertal 40211 Düsseldorf

Tel. : +49 (0)202 2533 5918 Tel. : +49 (0)211 423 597 88

Hami Market ‫ﺣﺎﻣﯽ ﻣﺎرﮐت‬ Safran ‫زﻋﻔران‬ Orchidee ‫ارﮐﯾده‬

Altendorfer Str. 591 Kölner Str. 27 Bunzlauer Str. 2-4
45355 Essen 40211 Düsseldorf 50858 Köln

Tel. : +49 (0)176 2353 4720 Tel. : +49 (0)211 983 935 87 Tel. : +49 (0)2234 680 2064
0201 2487 0440
Asiana ‫آﺳﯾﺎﻧﺎ‬ Pars ‫ﭘﺎرس‬
Pasargad ‫ﭘﺎﺳﺎرﮔﺎد‬
Überruhrstr. 155 Bahnstr. 181
Kölner Str. 36 45277 Essen 50858 Köln
47805 Krefeld
Tel. : +49 (0)201 58099 202 Tel. : +49 (0)2234 3890 170
Tel. : +49 (0)177 408 1559 +49 (0)178 601 6145
‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬
Asia ‫آﺳﯾﺎ‬ ‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ Diba ‫دﯾﺑﺎ‬

Mauerstr. 92 ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ Neusser Str. 180
52072 Aachen ‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ 50733 Köln

Tel. : +49 (0)241 362 16 Tel. : +49 (0)221 7895 3721
+49 (0)157 830 43615
Caspian ‫ﮐﺎﺳﭘﯾن‬
Sharghi ‫ﺷرﻗﯽ‬
Krankenhausstr. 109a
50354 Hürth Luxemburger Str. 124 -136
50939 Köln
Tel. : +49 (0)2233 6052 637
Tel. : +49 (0)221 169 28 509

‫رﺳﺘﻮران ﻫﺎ‬ Persepolis ‫ﭘرﺳﭘوﻟﯾس‬ Persepolis ‫ﭘرﺳﭘوﻟﯾس‬

Restaurants Bongardstr. 2 Rosental 20
44787 Bochum 53111 Bonn

Tel. : +49 (0)234 982 2895 Tel. : +49 (0)228 180 7034

Albrorz ‫اﻟﺑرز‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ Ariana ‫آرﯾﺎﻧﺎ‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
Rathenauplatz 1 Zeithstr. 13
50674 Köln Persian ‫ﭘرﺷﯾن‬ 53721 Siegburg

Tel. : +49 (0)221 6060 3422 Moltkestr. 26 Tel. : +49 (0)2241 145 3047
48151 Münster
Backstage ‫ﺑﮏ اﺳﺗﯾﺞ‬ Tak ‫ﺗﮏ‬
Tel. : +49 (0)251 2891300
Luxemburger Str. 38 Kölner Str. 41b
50674 Köln 40211 Düsseldorf

Tel. : +49 (0)221 16841 617 Tel. : +49 (0)211 860 4225

‫ ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬60

Radin ‫رادﯾن‬ Darbar ‫درﺑﺎر‬ Pinocchio ‫ﭘﯾﻧوﮐﯾو‬

Kölner Str. 49 Albertstr. 100 Jahnstr. 26-30
40211 Düsseldorf 40233 Düsseldorf 50676 Köln

Tel. : +49 (0)211 1793 8171 Tel. :+49 (0)211 15842817-18 Tel. : +49 (0)221 242526
https://darbar-restaurant.de
‫ﮐﺘﺎﺑﻔﺮوﺷﯽ‬ Golpa ‫ﮔﻠﭘﺎ‬
Risso ‫رﯾﺳو‬
Buchhandlung Luxemburger Str. 107
Jahnstr. 86 50939 Köln
Forough ‫ﻓروغ‬ 40215 Düsseldorf
Tel. : +49 (0)221 32016980
Jahnstr. 24 Tel. : +49 (0)211 3369 694
50676 Köln Nirvan ‫ﻧﯾروان‬
Safran ‫زﻋﻔران‬
Tel. : +49 (0)221 9235 707 Römerstr. 150
Pempelforter Str. 45 53117 Bonn
Aida ‫آﯾدا‬ 40211 Düsseldorf
Tel. : +49 (0)228 2891042
Universitätsstr. 89 Tel. : +49 (0)211 566 944 14
44789 Bochum +49 (0)176 579 32094 ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
Tel. : +49 (0)234 9704 804 Kandu ‫ﮐﻧدو‬

Martinstr. 34
40223 Düsseldorf

Tel. : +49 (0)211 1579 1541

‫وﮐﯿﻞ ﻫﺎ‬ Cuccini ‫ﮐوﭼﯾﻧﯽ‬ Shiraz ‫ﺷﯾراز‬

Rechtsanwälte Hüttenstr. 30 Friedrichstr. 27
40215 Düsseldorf 53111 Bonn

Tel. : +49 (0)211 15 799 187 Tel. : +49 (0)228 3876 7193

Kourosh Aminyan Darband ‫درﺑﻧد‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
‫ﮐورش اﻣﯾﻧﯾﺎن‬ Steubenstr. 41
45138 Essen
Salierring 43, 50677 Köln
Tel. : +49 (0)201 4584 7792
Tel. : +49 (0)221 294 262 60

Ali Norouzi ‫ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ ﺳﺮا‬ Darband ‫درﺑﻧد‬

‫ﻋﻠﯽ ﻧوروزی‬ Konditorei Siegstr. 28
53757 Sankt Augustin
Hammer Str. 5
22041 Hamburg Tel. : +49 (0)2241 8466 380

Tel. : +49 (0)40 6479 2020 Nobel ‫ﻧوﺑل‬ Tak ‫ﺗﮏ‬

‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ Jahnstr. 26-30 Kölner Str. 41
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ 50676 Köln 40211 Düsseldorf

61 PERSIA MAGAZIN Tel. : +49 (0)221 548 10000 Tel. : +49 (0)211 860 4224
+49 (0)157 7216 8266

‫ﺳﺎﻟﻦ زﯾﺒﺎﯾﯽ و‬ ‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ‬ ‫آﻣﻮزش‬
‫ﺟﻮان ﺳﺎزي ﭘﻮﺳﺖ‬
Großhandel Unterricht
Permanent Make-up
Kosmetik– Apparativ ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ Piano ‫ ُﺳﻠ ِﻔژ‬- ‫ﭘﯾﺎﻧو‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﺳروﻧﺎز ﺳﯾﮕﺎرﭼﯽ‬
Minas Kosmetik
Mahyar ‫ﻣﮭﯾﺎر‬ Sarwenaz Sigarchi
‫ﺳﺎﻟن زﯾﺑﺎﯾﯽ ﻣﯾﻧﺎ‬
Stolberger Str. 1 Tel. : +49 (0)176 725 399 85
Mobil : +49 (0)177 272 9383 50933 Köln
www.awesta-musikschule.com
VitalStudio Hale Tel. : +49 (0)221 5465 461 [email protected]

‫ھﺎﻟﮫ ﺑﺎﻗرزاده‬ Ramezani ‫رﻣﺿﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋﻠﯽ ﺳﻼﻣﯽ‬

Zülpicher Str. 236 Siemensstr. 27 ‫ﻧﻮازﻧﺪه و ﻣﻌﻠﻢ ﺗﺎر و ﺳﮫ ﺗﺎر‬
50937 Köln 53121 Bonn
‫ﻓﺎرغاﻟﺘﺤﺼﯿﻞ ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ از داﻧﺸﮕﺎه ﺗﮭﺮان‬
Tel. : +49 (0)221 447000 97 Tel. : +49 (0)157 7 6660 218 Ali Salami
Mobil : +49 (0)170 970 9885
Musikspieler und Musiklehrer
Beauty Liebe von iranischer Musik
Ostlandstr. 38a (Tar & Setar)

50858 Köln Service fürTar and Setar
0163 197 36 58
Tel. : +49 (0)2234 9895 606
Mobil : +49 (0)172 200 2624 [email protected]

‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ ‫دﻧﺪان ﭘﺰﺷﮏ‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ ‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
Zahnärzte

‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ Dr. Mohammad Rassaei ‫آراﯾﺸﮕﺎه‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
‫دﮐﺗر ﻣﺣﻣد رﺳﺎﯾﯽ‬ Friseur

Kölner Landstraße 48 S.K.B ‫اس ﮐﺎ ب‬
40591 Düsseldorf
Zülpicher Str. 265
Tel. : +49 (0)211 780 2424 50937 Köln

‫ﮐﺎرﺷﻨﺎس ﺗﺼﺎدف‬ ‫رواﻧﺸﻨﺎس‬ Tel. : +49 (0)221 800 55 908
Mobil : +49 (0)157 5756 3410
Bauleistungen Psychologe
Farnousch ‫ﻓرﻧوش‬
Dipl.-Ing. Bamdad Ebrahim Dr. Farah Taheri
Aachener Str. 1270
‫ﺑﺎﻣداد اﺑراھﯾم‬ ‫دﮐﺗر ﻓرح طﺎھری‬ 50859 Köln

Wendelinstr. 82 Kaldauer Str. 2 Tel. : +49 (0)2234 38 988 16
50933 Köln 53721 Siegburg
‫ ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬62
Tel. : +49 (0)221 967 13049 Tel. : +49 (0)2241 916 577
Mobil : +49 (0)163 7283 842
www.koeln-gutachter24.de

‫ﺧﺪﻣﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ ‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﻫﺎ‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬
Bauleistungen Übersetzer
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎھﺮخ ﮐﮫ ﺑﻮد؟‬
Mahdi Nikpour
‫ﺟﺎﯾﮕﺎه‬ ‫ﭘﺰﺷﮏ زﯾﺒﺎﯾﯽ‬
‫ﻣﮭدی ﻧﯾﮏ ﭘور‬
‫آﮔﻬﯽ ﺷﻤﺎ‬ Ästhetische Praxis
Auf dem Hohwart 45
RENOWOHN24 Dr. Farahnaz Mahoozi 44143 Dortmund

Tehrani ‫ﺗﮭراﻧﯽ‬ ‫دﮐﺗر ﻓرﺣﻧﺎز ﻣﺎﺣوزی‬ Tel. : +49 (0)231 5860 848

Tel. : +49 (0)221 2942 9533 Friedrichstr. 20-22 Dr. Abbas Koushk Jalali
Mobil : +49 (0)173 683 9547 40217 Düsseldorf
‫دﮐﺗرﻋﺑﺎس ﮐوﺷﮏ ﺟﻼﻟﯽ‬
www.renowohn24.de Tel. : +49 (0)211 994 33127
Klerschweg 3
Installationsservice ‫آژاﻧﺲ ﻣﺴﺎﻓﺮﺗﯽ‬ 50968 Köln
für Klimaanlagen Reisebüro
‫ﺧدﻣﺎت ﻧﺻب ﮐوﻟر ﺳﮭراب‬ Tel. : +49 (0)178 406 4454
Reisezeit Bochum
Sohrab Dipl.-Ing. M. Hazrati G.B.Fouladi ‫ﺑﺎﺑﮏ ﻓوﻻدی‬
+49176 766 27358
Universitätsstr. 89 ‫ اﻧﮕﻠﯾﺳﯽ و ﻓﺎرﺳﯽ‬،‫ﺑﮫ زﺑﺎن آﻟﻣﺎﻧﯽ‬
44789 Bochum
An der Icklack 11
Tel. :+49 (0)234 976 4658 40233 Düsseldorf
www.reisezeit-bochum.de Tel. : +49 (0)177 3443 367

Zahra Bozorg Doagou

‫زھرا ﺑزرگ دﻋﺎﮔو‬

Homarstr. 15
51107 Köln

Tel. : +49 (0)157 725 25 968

Übersetzungsbüro Madani

‫داراﻟﺗرﺟﻣﮫ رﺳﻣﯽ ﻣدﻧﯽ‬

Velberter Str. 4
40227 Düsseldorf

Tel. : +49 (0)176 8330 6434

‫ﺷرﮐت‬
BetreuungKölnBonn

‫ﺟﮭت ﺗﮑﻣﯾل ﮐﺎدر ﭘرﺳﻧل‬
‫ﻣددﮐﺎری ﻧﯾﺎزﻣﻧد ﯾﮏ ﻧﯾروی‬

‫ﺧﺎﻧم ﻓﺎرﺳﯽ زﺑﺎن )ﻣﺳﻠط‬
‫ﻧﺳﺑﯽ ﺑﮫ زﺑﺎن آﻟﻣﺎﻧﯽ ﺑﺎ‬
‫ﮔواھﯾﻧﺎﻣﮫ و ﻣﺎﺷﯾن( در ﺷﮭر‬
‫ﮐﻠن ﺑﺻورت ﻣﯾﻧﯽ ﺟﺎب ﻣﯾﺑﺎﺷد‬
‫در ﺻورت ﻋﻼﻗﮫﻣﻧدی ﻟطﻔﺎ‬
‫رزوﻣﮫ ﮐﺎری ﺧود را ﺑﮫ اﯾﻣﯾل‬
:‫ﺷرﮐت ارﺳﺎل ﻓرﻣﺎﯾﯾد‬

[email protected]

63 PERSIA MAGAZIN

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻘﯽ راﺷﺪ ﻣﺤﺼﻞ‬ ‫اوﺳﺘﺎ‬
‫”ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻧﺎﻣﻪ راﺳﺘﯽ و ﭘﺎﮐﯽ“ )ﺑﺨﺶ دﻫﻢ(‬

‫دﺳﺘﻮر زﺑﺎن و ادﺑﯿﺎت اوﺳﺘﺎﯾﯽ‪:‬‬
‫ﺗﺎرﯾﺦ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ از ﺟﻬﺖ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي زﺑﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﻪ دوره ﺟﺪا از ﻫﻢ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮد‪:‬‬
‫اﻟﻒ( دوره ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ آﻏﺎز آن ﺟﺪاﯾﯽ زﺑﺎﻧﻬﺎي اﯾﺮاﻧﯽ از ﻫﻨﺪي ﺑﺎﺳﺘﺎن و ﭘﺎﯾﺎن آن ﺣﺪود ﺳﺎل ‪ 330‬ﭘﯿﺶ از ﻣﯿﻼد ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻘـﻮط‬

‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن اﺳﺖ؛‬
‫ب( دوره ﻣﯿﺎﻧﻪ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ دوره ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ اﺷﮑﺎﻧﯿﺎن و ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن را در ﺑﺮﻣﯽ ﮔﯿﺮد؛‬
‫پ( دوره ﻧﻮ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ادب و زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ دري اﺳﺖ و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ آن را در ﺳﺪه ﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺮاﻧﯿﺎن در آﻏﺎز ﺟﺪاﯾﯽ از ﻗﻮم ﻫﻨﺪي ﺑﺎﺳﺘﺎن زﺑﺎﻧﯽ واﺣﺪ داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ زﺑﺎن ﯾﮕﺎﻧﻪ در ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻘﺴﯿﻢ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﻪ‬
‫ﻗﺒﯿﻠﻪ ﻫﺎ و ﺗﯿﺮه ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﺴﺎﻓﺮت ﺑﻪ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﺎي داﺧﻠﯽ ﻓﻼت اﯾﺮان و ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﯿﺮي از ﻣﺤﯿﻂ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ؛ و ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺳﺒـﺐ‬
‫ﮐﻤﯽ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ در ﻋﯿﻦ ﺣﻔﻆ اﺻﻮل‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﻇﺎﻫﺮي ﺗﻔﺎوت ﻫﺎﯾﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ آن ﺗﻘﺴﯿﻢ زﺑﺎن ﺑﻪ ﻟﻬﺠﻪ ﻫﺎ و‬
‫ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﺪ و ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ ﺳﺪه ﺗﻨﻮع آﺷﮑﺎري در زﺑﺎن ﻫﺎي ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﺮان ﭘﯿﺶ آﻣﺪ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ را از ﯾﮑﺪﯾـﮕـﺮ‬
‫ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬از اﯾﻦ رو زﺑﺎن ﺷﻨﺎﺳﺎن زﺑﺎن ﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ را از روي وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي دﺳﺘﻮري ﺑﻪ دو ﮔﺮوه ﻏﺮﺑﯽ و ﺷﺮﻗﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ‬
‫ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﺮﮐﺰ ﻗﺮاردادي اﯾﻦ ﺟﺪاﯾﯽ را ﮐﻮﯾﺮ ﻧﻤﮏ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪ .‬ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي ﺷﺮﻗﯽ در ﺷﺮق ﮐﻮﯾﺮ و ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﮔﻮﯾﺶ‬

‫ﻫﺎي ﻏﺮب ﮐﻮﯾﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي آﺳﯿﺎي ﻣﺮﮐﺰي ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻐﺪ‪ ،‬ﺧﻮارزم‪ ،‬ﺑﻠﺦ و ﻣﺮو و زﺑﺎن ﺳﮑﺎﻫﺎ زﺑﺎﻧﻬﺎ و ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي ﺷﺮﻗﯽ اﯾﺮان اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﯾﮏ از‬
‫دو ﮔﺮوه ﻧﺎم ﺑﺮده ﻧﯿﺰ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻣﺸﺨﺼﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺶ ﻫﺎي درون ﯾﮏ ﮔﺮوه را ﺑﺮاﺳﺎس آن ﻣﯽ ﺗـﻮان‬
‫ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ زﺑﺎن ﻫﺎي درون ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ دو ﮔﺮوه را ﺑﺮﺣﺴﺐ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت آن ﺑﻪ ﺷﺎﺧﻪ ﺷﻤﺎﻟﯽ و ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﺨﺶ ﻣﯽ‬

‫ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎري زﺑﺎن اوﺳﺘﺎﯾﯽ‬
‫زﺑﺎن اوﺳﺘﺎﯾﯽ از ﮔﺮوه زﺑﺎﻧﻬﺎي ﺷﺮﻗﯽ و زﺑﺎن ﯾﮑﯽ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﺮق اﯾﺮان اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ زﺑﺎن اوﺳﺘﺎ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ داراي دو‬
‫ﮔﻮﯾﺶ ﻗﺪﯾﻢ و ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﻬﺖ آواﯾﯽ‪ ،‬دﺳﺘﻮري و واژﮔﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎوت اﻧﺪ؛ اﻣﺎ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﻧﯿﺰ دارﻧﺪ ﮐﻪ‬
‫ﺑﻪ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻤﺎم ﺗﺮ در زﯾﺮ ﺑﺪاﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽ ﺷﻮد و ﯾﺎدآوري ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺧﺘﺼﺎﺻﺎت ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﺑﺎن اوﺳـﺘـﺎﯾـﯽ‬
‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎي اﯾﺮاﻧﯽ دوره ﺑﺎﺳﺘﺎن اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎ را دارﻧﺪ و ﺣﺘﯽ ﭘﺎره اي از اﯾﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت را زﺑﺎﻧﻬﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪ‬

‫ﺷﺮﻗﯽ در دوره ﻣﯿﺎﻧﻪ ﻧﯿﺰ ﺗﺎ ﺣﺪي ﺣﻔﻆ ﮐﺮده اﻧﺪ‪.‬‬
‫در اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺿﻤﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺻﻔﺖ ﻫﺎ و اﺳﻤﻬﺎ ﻫﺮ ﯾﮏ داراي ﺳﻪ ﺷﻤﺎر )ﻣﻔﺮد‪ ،‬ﻣﺜﻨﯽ و ﺟﻤﻊ( و ﺳﻪ ﺟﻨﺲ )ﻣﺬﮐﺮ‪ ،‬ﻣﺆﻧﺚ و ﺧﻨـﺜـﯽ( و‬
‫ﻫﺸﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﺻﺮﻓﯽ )ﻧﻬﺎدي‪ ،‬راﯾﯽ‪ ،‬ﺑﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺑﺮاﯾﯽ‪ ،‬ازي‪ ،‬واﺑﺴﺘﮕﯽ‪ ،‬دري و آﯾﯽ( ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﺮ ﻣﻮرد از ﻣﻮردﻫﺎي ﯾﺎدﺷﺪه داراي ﺷﻨﺎﺳﻪ‬
‫ﺻﺮﻓﯽ ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺖ ﮐﻪ از روي آن ﻣﯽ ﺗﻮان اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎ را ﺑﺎز ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬اﺳﻤﻬﺎ و ﺻﻔﺖ ﻫﺎ ﺑﺮﺣﺴﺐ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻪ واﮐﯽ‬
‫)= ﺣﺮﻓﯽ( ﭘﺎﯾﺎن ﭘﺬﯾﺮﻧﺪ ﺻﺮف ﺧﺎص ﺧﻮد را دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ از ﺷﻨﺎﺳﻪ ﻫﺎي ﺻﺮﻓﯽ ﻣﯿﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﺮﻓﯽ ﻣﺸﺘﺮك ﻫﺴﺘﻨﺪ‬
‫و ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ آﻧﻬﺎ از راه ﻫﺎي دﯾﮕﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ در دﺳﺘﻮرﻫﺎي ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ اوﺳﺘﺎ درﺑﺎره آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ وﮔﻮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎ را ﻫﺮ‬

‫دو ﮔﻮﯾﺶ زﺑﺎن اوﺳﺘﺎﯾﯽ دارﻧﺪ اﻣﺎ ﺷﻨﺎﺳﻪ ﻫﺎي ﺻﺮﻓﯽ آﻧﺎن ﯾﮑﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫دﺳﺘﮕﺎه ﺻﺮف ﻓﻌﻞ در زﺑﺎن اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﮔﺴﺘﺮده ﺗﺮ از دﺳﺘﮕﺎه ﻓﻌﻞ در ﻓﺎرﺳﯽ ﮐﻨﻮﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬زﻣﺎﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‬

‫و دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎي ﺻﺮﻓﯽ ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن رﻓﺘﻪ اﻧﺪ در آن وﺟﻮد دارد‪ .‬ﮐﻮﺗﺎه ﺳﺨﻦ آﻧﮑﻪ دﺳﺘﮕﺎه ﺻﺮف ﻓﻌﻞ آن ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮ از ﻓﺎرﺳﯽ و‬

‫‪ 64‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺑﺎ زﺑﺎن ﻫﻢ رﯾﺸﻪ آن ﯾﻌﻨﯽ ودا و ﺳﻨﺴﮑﺮﯾﺖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪي واج ﻫﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ‬
‫واج ﻫﺎ )= ﺣﺮف(ي اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﻪ دو ﮔﺮوه واﮐﻪ )ﻣﺼﻮت( و ﻫﻤﺨﻮان )ﺻﺎﻣﺖ( ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ واﮐﻪ ﻫﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﻪ دو ﮔـﺮوه‬

‫ﮐﻮﺗﺎه و ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬واج ﻫﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ و ﻣﻌﺎدل آﻧﻬﺎ در ﺧﻂ ﻻﺗﯿﻨﯽ در ﺟﺪول ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫اوﺳﺘﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ واﮐﻪ ﻫﺎي ﺳﺎده ﯾﺎدﺷﺪه در ﺟﺪول ‪ 1‬داراي ﺷﺶ واﮐﻪ دوﮔﺎﻧﻪ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﻫﻤﺨﻮان ﻫﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ را ﺑـﺮ ﺣﺴـﺐ‬

‫واﺟﮕﺎه )ﻣﺨﺮج( و ﯾﺎ ﺷﯿﻮه ﻓﺮاﮔﻮﯾﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺎدل ﻻﺗﯿﻨﯽ ﺣﺮوف اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﺮاﺳﺎس ﺷﯿﻮه ﺟﺪﯾﺪي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﮐﺎرل ﻫﻮﻓﻤﻦ اوﺳﺘﺎﺷﻨﺎس آﻟﻤﺎﻧﯽ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه و ﺷﯿﻮه‬

‫اي اﺳﺖ ﺟﺪﯾﺪﺗﺮ و ﺑﺎ روش ﺑﺎرﺗﻮﻟﻮﻣﻪ در ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮارد اﺧﺘﻼف دارد‪.‬‬
‫ﺣﺮوف اﻟﻔﺒﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽ ﭘﯿﻮﻧﺪﻧﺪ و از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﯾﮏ ﺻﻮرت دارﻧﺪ ﺗﻨﻬﺎ در ﺑﺮﺧﯽ از دﺳﺖ ﻧﻮﯾﺲ ﻫﺎ ش و ت ﺑﻪ ﻫﻢ‬

‫ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ و ﻧﯿﺰ ش و چ‪ .‬ﺣﺮف ﻫﺎ از راﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﭗ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﯿﻮه ﻧﻘﻄﻪ ﮔﺬاري در دﺳﺖ ﻧﻮﯾﺲ ﻫﺎي اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﭼﻨﺪان ﻣﻨﻈﻢ ﻧﯿﺴﺖ اﻣﺎ در ﻣﺘﻦ ﻫﺎي ﭼﺎﭘﯽ ﻧﻘﻄﻪ ﮔﺬاري ﺑﻪ روش زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﻣﯿﺎن اﺟﺰاي ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻧﻘﻄﻪ ‪ .‬و در ﭘﺎﯾﺎن واژه ﺧﻮاه ﺳﺎده و ﺧﻮاه ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﻧﻘﻄﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺮ ‪ .‬ﺳﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺜﻠﺜﯽ ﺷﮑﻞ ﺑﺮاي ﺗﻮﻗﻒ‬
‫ﮐﻮﺗﺎه و ﺑﺰرگ ﺗﺮ ﺑﺮاي ﺗﻮﻗﻒ ﮐﺎﻣﻞ ﺳﻪ داﯾﺮه رﯾﺰ ﺑﺮاي ﺗﻮﻗﻒ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺗﺮ و ﺷﺶ داﯾﺮه رﯾﺰ ﺑﺮاي ﻓﺼﻞ ﻫﺎ و ﯾﮏ داﯾﺮه ﮐﻮﭼﮏ‬

‫ﺑﺮاي اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮاي آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺧﻂ اوﺳﺘﺎ و ﺷﯿﻮه ﻧﻘﻄﻪ ﮔﺬاري آن ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﻤﺎره ‪ 2‬ﻧﮕﺎه ﺷﻮد‪.‬‬

‫ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﺣﺮوف اوﺳﺘﺎﯾﯽ‬

‫ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﻤﺎره ‪ ،2‬ﯾﮏ ﺻﻔﺤﻪ از ﻣﺘﻦ اوﺳﺘﺎي وﯾﺮاﺳﺘﻪ ﮔﻠﻨﺪر‪.‬‬
‫اﺳﻢ و ﺻﻔﺖ در اوﺳﺘﺎ‬

‫ﺻﻔﺖ در اوﺳﺘﺎ ﺟﻨﺲ ﻧﺪارد و از ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎر‪ ،‬ﺟﻨﺲ و ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎ ﻣﻮﺻﻮف ﺧﻮد ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﺳﻢ و ﺻﻔﺖ را ﺑﻪ دوﮔﻮﻧﻪ ﻣﻮﻧﺚ ﻣﯽ‬
‫ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ واژه ‪ a‬ﺑﻪ ‪ ă‬ﭘﺎﯾﺎن ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﺗﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ﻣﺎﻧﻨﺪ ”اَﺳ َﭗ“‪ :‬اﺳﺐ ﻧﺮ‪َ ” ،‬اﺳﭙﺎ“ اﺳﺐ ﻣﺎده‪ .‬دﯾﮕﺮ ﺑﺎ اﻓﺰودن ‪ ī‬در‬
‫ﭘﺎﯾﺎن در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ آواﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ ” ُوﻫﻮ“ ﺧﻮب‪) ،‬ﻣﺬﮐﺮ(‪” ،‬وَﻧﻬ ُﻮﯾﯽ“ ﺧﻮب‪) ،‬ﻣﺆﻧﺚ( ﯾﺎ ” َاﺳﺘﻮُ َاﻧﺖ“‬

‫ﻣﺎدي )ﻣﺬﮐﺮ(؛ ” َاﺳﺘ ُﻮ َاﯾﯽ“ ﻣﺎدي )ﻣﺆﻧﺚ(‪.‬‬
‫ﺷﻨﺎﺳﻪ ﻫﺎي ﺻﺮﻓﯽ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن واژه ﻣﯽ ﭼﺴﺒﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ رو ﺑﺮاي ﻫﺮ واژه ﯾﮏ ﺻﻮرت اﺻﻠﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻣﺎده ﯾﺎ ﺳﺘﺎك ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ‬
‫ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼ ﯾَﺴﻦَ‪” :‬ﺳﺘﺎﯾﺶ“ ﮐﻪ در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻬﺎدي ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾَﺴﻦُ و در ﺣﺎﻟﺖ راﯾﯽ َﯾﺴ ِﻨﻢ و‪ ...‬اﺳﻢ و ﺻﻔﺖ ﺑﺮﺣﺴﺐ واج ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﺧﻮد‬
‫در ﺣﺎﻟﺖ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺻﺮﻓﯽ ﺷﻨﺎﺳﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس ﺻﺮﻓﻬﺎي ‪ a ،ā ،i ،u ،n ،ant‬و‪ ...‬دارﯾﻢ‪ .‬ﺑﺴـﯿـﺎر‬
‫اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺷﻨﺎﺳﻪ ﺻﺮﻓﯽ ﺣﺎﻟﺖ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ و ﯾﺎ واژه اي ﻫﯿﭽﮕﻮﻧﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺻﺮﻓﯽ ﻧﻤـﯽ ﮔـﯿـﺮد‪.‬‬
‫ﺿﻤﺎﯾﺮ ﺻﺮف ﻣﺨﺼﻮص ﺑﻪ ﺧﻮد دارﻧﺪ و ﺑﻪ ﺿﻤﺎﯾﺮ ﺷﺨﺼﯽ‪ ،‬ﻣﻮﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺸﺘﺮك و ﭘﺮﺳﺸﯽ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺿﻤﺎﯾﺮ ﺷﺨـﺼـﯽ‬

‫ﺟﻨﺲ ﻧﺪارﻧﺪ‪.‬‬

‫اداﻣﻪ دارد ‪65 ...‬‬



‫درﺑﺎرهي ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻧﻮروز )ﺑﺨﺶ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ(‬

‫ﮔﺮدآورﻧﺪه‪ :‬ﺻﻔﻮرا اﻟﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺎرﺷﻨﺎس واﺣﺪ آﻣﻮزش ﺷﺮﮐﺖ ﭘﺮدازش ﻣﻮازي ﺳﺎﻣﺎن‬

‫ﻧﻮروز و ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﺒﻮد ﯾﺎدﮐﺮد از ﻧﻮروز در ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﮕﺎران ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎوراﻧﺪ ﮐﻪ در ﭘﯽ اﺷﻐﺎل ﺑﺎﺑﻞ ﺗﻮﺳﻂ ﮐـﻮرش‬
‫ﺑﺰرگ‪ ،‬ﺟﺸﻦ اﻋﺘﺪال روز و ﺷﺐ ﻣﯿﺎن اﯾﺮاﻧﯿﺎن راﯾﺞ ﺷﺪ و دارﯾﻮش ﺑﺰرگ ﺑﺮاي ﺑﺮﮔﺰاري اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﺑﺎ ﺷﮑﻮه ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸـﯿـﺪ را‬

‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬
‫ارﻧﺴﺖ ﻫﺮﺗﺰﻓﻠﺪ‪ ،‬اﯾﺮان ﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ آﻟﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺣﻔﺎري ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ را رﻫﺒﺮي ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎور ﺑﻮد ﮐﻪ‬

‫دارﯾﻮش آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻮروزﮔﺎه ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ از ﭘﺎرس ﻓﺮﺳﻨﮓ ﻫﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ داﺷﺖ‪ ،‬دارﯾﻮش ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻤﺎدﯾﻨﯽ ﺑﺎرﮔﺎه ﻧﻮروزي ﺧﻮد را در ﺣﻮاﻟﯽ‬
‫ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه دودﻣﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﻨﯿﺎد ﮐﺮد‪ .‬ﺷﺎﻫﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ در اﯾﺎم ﻧﻮروز در ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺤﻞ ﺟﻠﻮس ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ و از اﻗﻮام ﻣـﺨـﺘـﻠـﻒ‬
‫ﻗﻠﻤﺮو ﭘﻬﻨﺎورﺷﺎن‪ ،‬ارﻣﻐﺎن ﻫﺎي ﻧﻮروزي درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ آن را ﻣﯽ ﺗﻮان روي دﯾﻮار ﻧﮕﺎره ﻫﺎي ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ دﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎﯾﮑﻞ اﮐﺴﻮورﺗﯽ در ﮐﺘﺎب ”اﻣﭙﺮاﺗﻮري اﻧﺪﯾﺸﻪ“ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ‪” :‬ﻫﺪف از اﺣﺪاث ﻣﺠﺘﻤﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻫﻨﻮز روﺷﻦ ﻧﯿﺴـﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸﻦ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺳﻢ اﻋﺘﺪال ﺷﺐ و روز در ﺑﻬﺎر ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﻮروز اﯾﺮاﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺻﻔﻮف ﺑﺎج آوران‬
‫ﮐﻪ روي دﯾﻮارﻫﺎ ﻣﻨﻘﺶ اﺳﺖ ﺣﺎﮐﯽ از اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻣﺤﻞ اﻋﻼم رﺳﻤﯽ ﺑﯿﻌﺖ و وﻓﺎداري ﺳﺎﻻﻧﻪ از ﺳﻮي‬

‫اﺳﺘﺎن ﻫﺎي اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪“.‬‬

‫اﺣﯿﺎي ﻧﻮروز ﭘﺲ از اﺳﮑﻨﺪر‬
‫ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺣﺎﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺎن اﺷﮑﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﭘﺎرﺗﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﺲ از وﯾﺮاﻧﯽ ﻫﺎي اﺳﮑﻨﺪر‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوا ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﻨـﺖ ﻫـﺎي‬

‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن را از ﻧﻮ زﻧﺪه ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ارج ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ و ﻧﻮروز را ﮔﺮاﻣﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻼش اول‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺷﺎه اﺷﮑﺎﻧﯽ اي ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺤﻮه ﺗﺠﻠﯿﻞ او از ﻧﻮروز ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺸﻦ ﺳﺮاﺳﺮي در ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﻬﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ‬

‫ﺟﺰﺋﯿﺎت آن ﺑﺮاﯾﻤﺎن روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫اﻣﺎ از دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﯾﺎدﮔﺎرﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﯾﮕﺎه رﻓﯿﻊ ﻧﻮروز در آن زﻣﺎن را آﺷﮑﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮروز ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻣﻬﻢ‬
‫ﺗﺮﯾﻦ روز ﺳﺎل ﺑﻮد و ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ اﻣﻮر ﻣﻠﯽ دوﻟﺖ ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎر دادن ﺑﻪ ﻣﺮدم و ﻋﻔﻮ زﻧﺪاﻧﯿﺎن‪ ،‬در ﻫﻤﺎن روز اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫در ﭘﯽ ﺳﻘﻮط ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ و ﭘﯿﺮوزي ﺗﺎزﯾﺎن ﺑﺮ اﯾﺮان و ﺗﺮوﯾﺞ ﮐﯿﺶ اﺳﻼم ﮐﻪ از ﺳﺎل‪ 650‬ﻣﯿﻼدي آﻏـﺎز ﮔـﺮﻓـﺖ‪ ،‬ﻧـﻮروز‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺟﺸﻦ ﻫﺎي دﯾﮕﺮ اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻬﺮﮔﺎن و ﮔﺎﻫﻨﺒﺎران‪ ،‬ﻣﺨﺘﺺ ﭘﯿﺮوان ﮐﯿﺶ ﻣﺰدﯾﺴﻨﯽ ﺷﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻮروز و ﺳﺪه‬
‫را ﻫﻤﮕﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬ﺷﮑﻮه ﺳﺪه ﻫﻢ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ و ﻧﻮروز ﺗﻨﻬﺎ ﺟﺸﻦ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ اي ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﺮاﻧﯿﺎن‪ ،‬ﺻﺮف ﻧﻈﺮ‬

‫از ﻣﺬﻫﺒﺸﺎن‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺎﻧﺪﮔﺎري ﻧﻮروز ﭘﺲ از اﺳﻼم‬
‫ﻟﻐﺘﻨﺎﻣﻪ دﻫﺨﺪا ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ”ﺗﻤﺪن اﺳﻼﻣﯽ“ ﺟﺮﺟﯽ زﯾﺪان ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ‪” :‬در درﺑﺎرﻫﺎي ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺧﻠﻔﺎي اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﻧـﻮروز‬
‫اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺧﻠﻔﺎي اﻣﻮي ﺑﺮاي اﻓﺰودن درآﻣﺪ ﺧﻮد ﻫﺪاﯾﺎي ﻧﻮروز را از ﻧﻮ ﻣﻌﻤﻮل داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﻫﺪﯾﻪ در ﻧﻮروز‬

‫را ﺑﺮ ﻣﺮدم اﯾﺮان ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﺗﻌﺪاد آن ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﺗﺎ ده ﻣﯿﻠﯿﻮن درم ﺑﺎﻟﻎ ﻣﯽ ﺷﺪ‪“.‬‬
‫در اداﻣﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻮروز‪ ،‬ﻟﻐﺘﻨﺎﻣﻪ دﻫﺨﺪا ﻣﯽ اﻓﺰاﯾﺪ‪” :‬اﻣﯿﺮان اﯾﺸﺎن )ﻋﺮب ﻫﺎ( ﺑﺮاي ﺟﻠﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد ﻣﺮدم را ﺑﻪ اﻫﺪاى ﺗﺤﻒ دﻋﻮت‬

‫‪67 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در اﺳﻼم ﻫﺪاﯾﺎي ﻧﻮروز و ﻣﻬﺮﮔﺎن را رواج داد ﺣﺠﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻮد‪ .‬اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ رﺳﻢ ﻧﯿﺰ از‬
‫ﻃﺮف ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺮان آﻣﺪن اﻫﺪاى ﺗﺤﻒ ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻣﻨﺴﻮخ ﮔﺮدﯾﺪ‪“.‬‬

‫اﻣﺎ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر اﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ و روي ﮐﺎر آﻣﺪن ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎﺳﯽ و ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻫﺎي ﻃﺎﻫﺮﯾﺎن و ﺻﻔﺎرﯾﺎن و ﺳﺎﻣﺎﻧﯿﺎن ﺟﺸـﻦ‬
‫ﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ و ﺑﻪ وﯾﮋه ﻧﻮروز دوﺑﺎره روﻧﻖ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ و ﺗﺎ ﺑﻪ روزﮔﺎر ﻣﺎ رﺳﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ﻧﻮروز‬
‫داﻧﺶ ﻣﺎ از آﻏﺎز ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮروز ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺪارك ﻧﻮﺷﺘﺎري در ﺗﺎرﯾﺦ اﯾﺮان‪ ،‬ﺗﺎ ﭘﯿﺶ از ﺳﺪه اول ﭘﺲ از ﻣﯿﻼد ﯾﺎدي‬
‫از ﻧﻮروز ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎور ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از دﻻﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﭘﺎرﺳﻪ )ﺗـﺨـﺖ‬
‫ﺟﻤﺸﯿﺪ(‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮروز و ﺑﺎرﻋﺎم ﻧﻮروزي ﺷﺎﻫﻨﺸﺎﻫﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﻮده‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﺒﻮد ﻫﯿﭽﮕﻮﻧﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ اي از وﻗﻮع اﯾﻦ ﻣﺮاﺳﻢ در‬
‫دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﺮﺧﯽ از داﻧﺸﻤﻨﺪان اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﭘﯿﺶ آورده ﮐﻪ آﯾﺎ ﻧﻮروز در دوران ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣـﺮاﺳـﻢ‬

‫دوﻟﺘﯽ ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪه ﯾﺎ ﻧﻪ؟‬
‫ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺎ ﺑﺎ ﻧﻮروز در ﻣﺪارك ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻪ ﺳﻠﻄﻨﺖ وﻻش اول اﺷﮑﺎﻧﯽ )‪ 78-51‬پ‪.‬م( ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬وﻻش اول را ﺑﻄﻮر‬
‫ﻋﻤﻮﻣﯽ ﭘﺎﯾﻪ ﮔﺬار ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮاﺳﻢ اﯾﺮاﻧﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﺪه ﻣﯽ داﻧﻨﺪ و ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪن ﺑﺨﺶ ﻫﺎﯾﯽ از اوﺳﺘﺎ را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ دوران او ﻧﺴﺒﺖ‬

‫ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﮐﻤﺒﻮد ﻣﺪارك ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻣﺎ را از ﭘﮋوﻫﺶ ﻻزم در ﻣﻮرد ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺑﺮﮔﺰاري ﻧﻮروز در دوران اﺷﮑﺎﻧﯽ ﻣﺤﺮوم‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬از ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﻮروز در دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ )‪ 650-224‬پ‪.‬م( اﻃﻼﻋﺎت ﺟﺎﻣﻌﯽ در دﺳﺖ دارﯾﻢ‪ .‬ﮐﺘﯿﺒﻪ ﻫﺎي ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﭘﻨﺪ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ‬
‫و دﯾﮕﺮ ﻗﻄﻌﻪ ﻫﺎي ادﺑﯿﺎت اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬از ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸﻦ ﺳﺎل ﻧﻮ در درﺑﺎر ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺎر ﻧﻮروزي ﮐﻪ در‬

‫آن ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه ﺑﺮاي ﺗﻤﺎم اﻋﻀﺎي دوﻟﺖ و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﺑﺎرﻋﺎم ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻣﯽ داد‪ ،‬از ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه ﻫﺎي ﻣﺮاﺳﻢ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺎرﻋﺎم ﺷﺎﻫﺎﻧﻪ در دوران ﭘﺲ از اﺳﻼم ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪ و ﺗﻤﺎم ﺷﺎﻫﺎن اﯾﺮان‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎﻧﯽ ﮐﻪ از اﺻﻞ ﻏﯿﺮ اﯾﺮاﻧﯽ‬
‫ﻣﯽ آﻣﺪﻧﺪ )ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻼﻃﯿﻦ ﻏﺰ و ﻣﻐﻮل( ﻧﯿﺰ درﺑﺎر ﺧﻮد را ﺑﺮاي ﺑﺮﮔﺰاري رﺳﻮم اﯾﺮاﻧﯽ و از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻮروز آﻣﺎده ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در درﺑـﺎر‬
‫ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯽ ﮐﻪ از ﺑﺴﯿﺎري ﺟﻬﺎت ﺧﻮد را اداﻣﻪ ﺷﺎﻫﻨﺸﺎﻫﺎن ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻣﯽ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻮروز از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺳﺎل ﺑﻮد و ﺑـﺎر‬

‫ﻧﻮروزي ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺟﻼل و ﺷﮑﻮه آن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد داﺷﺘﻦ ﻣﺪارك ﻣﻮرد اﻃﻤﯿﻨﺎن در ﻣﻮرد ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪن ﻧﻮروز در دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬دﻟﯿﻠﯽ در دﺳﺖ ﻧﺪارﯾﻢ ﮐﻪ ﻧﻮروز را‬
‫ﺟﺸﻨﯽ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻬﻨﻪ ﺗﺮ از دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻓﺮض ﻧﮑﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺟﺸﻨﻬﺎي ﻣﻬﻢ ﺟﻬﺎن در اﺑﺘﺪا ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﺮدم ﻋﺎﻣﯽ‬
‫ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ و ﺟﺰو ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﺣﺴﺎب ﻧﻤﯽ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ .‬ﮐﻬﻨﻪ ﺑﻮدن و دﺳﺖ ﻧﺨﻮردن ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﻮروز ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﮔﻮاﻫﯽ از‬
‫اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﻗﺒﻞ از اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ )و ﺷﺎﯾﺪ اﺷﮑﺎﻧﯽ( آﻧﺮا ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺟﺸﻨﯽ رﺳﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬وﺟﻮد داﺷﺘﻪ و‬

‫ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻣﺮوز‪ ،‬ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم اﯾﺮان ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪه‪.‬‬

‫رﯾﺸﻪ ﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﻮروز‬
‫اﮐﺜﺮ ﻣﺮدم‪ ،‬ﻧﻮروز و ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺟﻨﺒﯽ آن )ﭼﻬﺎرﺷﻨﺒﻪ ﺳﻮري و ﺳﯿﺰده ﺑﺪر( را ﺟﺸﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺻﺪ در ﺻﺪ اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ‬
‫از اﯾﻦ ﻣﺮاﺳﻢ‪ ،‬ﺑﻮﯾﮋه ﭼﻬﺎرﺷﻨﺒﻪ ﺳﻮري‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ اﻫﻤﯿﺖ آﺗﺶ در آن‪ ،‬ﺣﺘﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ دﯾﻦ زرﺗﺸﺖ داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪه‪ .‬از ﻃﺮﻓﯽ‪ ،‬ﺷﻮاﻫـﺪ‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎﻧﺪﻫﻨﺪه اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺸﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻗﻮم ”اﯾﺮاﻧﯽ“ )ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻗﻮم ﻫﻨﺪوءاروﭘﺎﯾﯽ ﻣﻬﺎﺟﺮي ﮐـﻪ‬
‫ﭘﯿﺮاﻣﻮن ‪ 3000‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺑﻪ اﯾﺮان آﻣﺪﻧﺪ( دارﻧﺪ و ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ از ﻣﺮاﺳﻢ ﭘﯿﺶ از آرﯾﺎﯾﯽ اﯾﻦ ﻓﻼت ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ‬

‫اﻗﻮام ﻋﯿﻼﻣﯽ‪ ،‬ﮐﺎﺳﯽ‪ ،‬ﮔﻮﺗﯽ و دﯾﮕﺮ اﻗﻮام ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ آﻧﻬﺎ را ﺟﺸﻦ ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺒﻊ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﺑﺎورﻫﺎي اﻗﻮام ﻫﻨﺪوءاﯾﺮاﻧﯽ و ﭘﺲ از آن اﯾﺮاﻧﯽ‪ ،‬در درﺟﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﮐﻬﻨﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻫﺎي اوﺳﺘﺎ و در‬

‫‪ 68‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫ﺣﺎﻟﺖ دوم‪ ،‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم ﻫﻨﺪوءاروﭘﺎﯾﯽ )ﺑﻮﯾﮋه ﻫﻨﺪوءآرﯾﺎﯾﯽ ﻫﺎ( ﺑﺎ ﺑﺎورﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﺳﺖ‪ .‬رﯾﮓ ودا‪ ،‬ﮐﻬﻨﻪ‬
‫ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ وداﻫﺎي ﻫﻨﺪوءآرﯾﺎﯾﯽ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮاي ﭘﯽ ﺑﺮدن ﺑﻪ اﺻﻮل ﺑﺎوري و ﺟﺸﻦ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺳﻢ‬
‫اﻗﻮام آرﯾﺎﯾﯽ )ﻫﻨﺪوءاﯾﺮاﻧﯽ( اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎورﻫﺎي اﻗﻮام دﯾﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﮑﺎﻫﺎ‪ ،‬ﻧﻮرﺳﺘﺎﻧﯽ ﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﺮدم اﯾﺮاﻧﯽ زﺑﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻣﺎورا اﻟﻨﻬﺮ و ﻣﻨﺎﻃﻖ‬

‫ﺧﺎور ﮐﻮﻫﻬﺎي ﭘﺎﻣﯿﺮ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻟﮕﻮﻫﺎي ﻣﺎ ﺑﺮاي ﻓﻬﻤﯿﺪن ﺑﺎورﻫﺎي اﯾﺮاﻧﯽ ﻫﺎي ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫در اوﺳﺘﺎ‪ ،‬ﺑﺨﺼﻮص در ﮔﺎﺛﺎﻫﺎ و ﺑﻘﯿﻪ ﯾﺴﻨﺎﻫﺎ ﮐﻪ ﮐﻬﻨﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺸﻬﺎي اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭽﮕﺎه ﺻﺤﺒﺘﯽ از ﻧﻮروز و ﺟﺸﻨﻬـﺎي‬
‫واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ آن ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮاﺳﻢ اوﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﻄﻮر اﺻﻮﻟﯽ ﻧﯿﺎﯾﺸﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ اﻣﺸﺎﺳﭙﻨﺪان ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻓﺮه وﺷﯽ ﻫﺎ ﻫﺴﺘـﻨـﺪ‪ .‬ﯾﺴـﻨـﺎﻫـﺎ‬
‫ﺳﺮودﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﯿﺘﺮا‪ ،‬آﻧﺎﻫﯿﺘﺎ‪ ،‬وروﻧﺎ‪ ،‬ﻫﻮم‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﻣﺸﺎﺳﭙﻨﺪان ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ در ﺟﺸﻨﻬﺎي واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ‬
‫ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ )ﮐﻠﻤﻪ ﻫﺎي ”ﺟﺸﻦ“ و ”ﯾﺴﻨﺎ“ از ﯾﮏ رﯾﺸﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ(‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ‪ ،‬در ﺑﺨﺸﻬﺎي ﮐﻬﻦ اوﺳﺘﺎ ﯾﺎدي از ﺟﺸـﻨـﻬـﺎي‬
‫ﻧﻮروز‪ ،‬ﭼﻬﺎرﺷﻨﺒﻪ ﺳﻮري‪ ،‬ﺳﯿﺰده ﺑﺪر و ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺳﺪه ﻧﺪارﯾﻢ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ از ﻧﻮروز در اوﺳﺘﺎ‪ ،‬در ﻓﺮﮔﺮد دوم ”وﯾﺪﯾﻮدات“ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬
‫در ﺿﻤﻦ ﺗﻮﺿﯿﺢ زﻧﺪﮔﯽ ”ﯾﯿﻢ“ )ﺟﻤﺸﯿﺪ(‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺘﻮر ﺑﺮﮔﺰاري ﻧﻮروز ﻧﯿﺰ اﺷﺎره ﺷﺪه )اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﻓﺮدوﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﯾﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ(‪ .‬اﻣﺎ‬
‫وﯾﺪﯾﻮدات از واﭘﺲ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺸﻬﺎي اوﺳﺘﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﯾﺎد ﯾﺎ در دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﯾﺎ در آن دوران ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬

‫ﺑﺎزﻧﻮﯾﺴﯽ ﺷﺪه و ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﺎورﻫﺎي زرﺗﺸﺘﯽ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب وارد ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﮐﺮدن ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎي ﻣﻨﺪرج در رﯾﮓ ودا ﻧﯿﺰ اﺛﺮي از ﻣﺮاﺳﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺎﻻ ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ‪ .‬ﺟﺸﻦ آﻏﺎز ﺳﺎل در ﻧﺰد اﯾـﻦ‬
‫اﻗﻮام اﻫﻤﯿﺖ زﯾﺎدي ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﯾﺎد وﯾﮋه اي از ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﺮاﺳﻢ وﯾﮋه اي ﺑﺮاي آن ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺑﺎورﻫﺎي ﻣﺮدم ﻧﻮرﺳﺘﺎن‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﮐﻪ ﺗﺎ ﺻﺪ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺒﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻧﺪ و زﯾﺮ ﻧﺎم ”ﮐﺎﻓﺮان“ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺧﺪﯾﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﻫﻨﺪو‪-‬اﯾﺮاﻧﯽ اداﻣﻪ‬
‫ﻣﯽ دادﻧﺪ‪ ،‬ﻫﯿﭻ اﺛﺮي از ﻧﻮروز وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺳﻨﺘﯽ ﻧﺰد اﯾﻦ ﻣﺮدم ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ ﻧﮕﺎه ﮐﺮدن ﺑﻪ ﻃﺮز زﻧﺪﮔﯽ اﻗﻮام ﻫﻨﺪو‪-‬اﯾﺮاﻧﯽ و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ آن ﺑﺎ اﻗﻮام ﺳﺎﮐﻦ اﯾﺮان و ﻣﯿﺎن دو ود‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪ اي در ﻣﻮرد رﯾﺸﻪ ﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﻮروز و ﺟﺸﻨﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﺑﺮﺳﯿﻢ‪ .‬اﻗﻮام ﻫﻨﺪو‪-‬اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻄﻮر ﻋﻤﻮﻣـﯽ‪ ،‬از راه‬
‫داﻣﺪاري و ﭘﺮورش اﺳﺐ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ و زﻧﺪﮔﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﮐﻮچ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺮدم ﺳﺎﮐﻦ ﻓﻼت اﯾﺮان‪ ،‬ﻋﯿﻼﻣﯽ ﻫﺎ‪،‬‬
‫ﮐﺎﺳﯽ ﻫﺎ‪ ،‬ﮔﻮﺗﯽ ﻫﺎ‪ ،‬اورارﺗﻮ‪ ،‬ﻣﯿﺘﺎﻧﯽ ﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺣﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻣﺮدﻣﺎن ﺳﺎﮐﻦ ﻣﯿﺎن دو ود‪ ،‬واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺸﺎورزي ﺳﺎﮐﻦ ﺑﻮدﻧـﺪ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﺎﺷﺖ‪ ،‬داﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﮔﻨﺪم‪ ،‬ﻣﺸﻐﻠﻪ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﻣﺮدم ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷـﺪ و‬
‫زﻣﺎن اﻧﺠﺎم ﻫﺮﮐﺪام از اﯾﻦ وﻇﺎﯾﻒ‪ ،‬اﻫﻤﯿﺖ ﺧﺎﺻﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﻣﯽ ﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺗﻘﻮﯾﻢ ﻫﺎي ﺳﺘﺎره ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ آن ﺣﺼﻮل‬
‫ﻓﺼﻞ ﻫﺎ را ﻣﻌﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮدم اﺳﺖ‪ .‬ﻃﻐﯿﺎﻧﻬﺎي ﺳﺎﻻﻧﻪ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺮوع ﻓﺼﻞ ﮔﺮﻣﺎ‪ ،‬زﻣﺎن ﺑـﺮداﺷـﺖ‬
‫ﻣﺤﺼﻮل‪ ،‬زﻣﺎن رﻫﺎ ﮐﺮدن ﻧﻮﺑﺘﯽ زﻣﯿﻦ ﻫﺎ‪ ،‬ﻫﻤﻪ و ﻫﻤﻪ از ﻣﺸﻐﻮﻟﯿﺎت زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺸﺎورزي ﺑﻮده و ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‪ ،‬ﺗﻘﺴـﯿـﻢ‬
‫ﺳﺎل ﺑﻪ دوازده ﻣﺎه و ﭼﻬﺎر ﻓﺼﻞ )ﮐﻪ ﺣﻀﻮرﺷﺎن در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺣﺲ ﻣﯽ ﺷﺪ(‪ ،‬ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﺎه ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ روز )ﺑﺮ‬
‫ﻣﺒﻨﺎي ﺗﻘﻮﯾﻢ ﻗﻤﺮي( و وﺿﻊ ﮐﺮدن ﻫﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ از ﺗﻘﺴﯿﻤﺎت ﻣﺮدم ﺳﻮﻣﺮ و ﺑﺎﺑﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ از ﻃﺮف ﻣﺮدﻣﺎن ﻫﻤﺴﯿﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ اﺳﺘﻔﺎده‬

‫ﻣﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫از ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪن آﻏﺎز ﺑﻬﺎر در ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻣﺪارك ﺑﺴﯿﺎري در دﺳﺖ دارﯾﻢ‪ .‬در روز آﻏﺎز ﺑﻬﺎر‪ ،‬ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻌﺒﺪ ﻣﺮدوك‪،‬‬
‫ﺧﺪاي ﺑﺎﺑﻞ‪ ،‬ﻣﯽ رﻓﺖ و ﺑﺎ در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻦ دﺳﺘﻬﺎي اﯾﻦ ﺧﺪا‪ ،‬ﺣﻤﺎﯾﺖ او را از ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﯽ داد‪ .‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﻣـﺮاﺳـﻢ‪،‬‬
‫ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﻪ ﮐﺎخ ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺸﺖ و دﺳﺘﻮر ﺑﺎرﻋﺎم ﻣﯽ داد ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﻫﻤﯿﺖ اﯾـﻦ‬
‫ﻣﺮاﺳﻢ را در آﻧﺠﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺗﺴﺨﯿﺮ ﺑﺎﺑﻞ از ﻃﺮف ﮐﻮرش‪ ،‬ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﭘﺎرﺳﯽ ﺗﺎ زﻣﺎن ﺧﺸﺎﯾﺎرﺷﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﺮﺳﺎﻟﻪ اﯾﻦ‬
‫ﻣﺮاﺳﻢ را اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دادﻧﺪ‪ .‬ﭘﺎﯾﺎن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﻬﺎري در روز ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻬﺎر )ﮐﻪ اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر در اﻓﺴﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺑﺎﺑﻠﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﺪد ﺷـﻮم‬
‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ( ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺎﻟﯽ ﺷﻬﺮ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺨﺺ ﭘﺎدﺷﺎه‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﺮف دﺷﺘﻬﺎي ﺧﺎرج از ﺷﻬﺮ اﻋﻼم ﻣﯽ ﺷﺪه )ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻦ رﺳﻢ را‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮان در داﺳﺘﺎن ﺣﻀﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد(‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﮐﺘﺎب ”ﺳﯿﻨﻮﻫﻪ ﭘﺰﺷﮏ ﻣﺨﺼﻮص ﻓﺮﻋﻮن“ از ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻦ آﻏﺎز‬
‫ﺳﺎل ﻧﻮ در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎد ﺷﺪه و ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ در روز ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺮاﺳﻢ ﭘﺎدﺷﺎه دروﻏﯿﻦ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﻣﺮوز‬

‫دروغ ﺳﯿﺰده ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪه از ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪69 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از ﻓﺮﻫﻨﮕﻬﺎي ﺟﻬﺎن‪ ،‬از ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺎﺳﺘﺎن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻣﻠﺘﻬﺎي اروﭘﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺮاﺳﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﻦ آﺗﺶ در ﭘﺎﯾـﺎن‬
‫ﻓﺼﻞ ﺑﺮداﺷﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر اﺻﻮﻟﯽ روﺷﻦ ﮐﺮدن آﺗﺶ ﺑﻌﺪ از ﺧﺮﻣﻦ ﭼﯿﻨﯽ ﺟﺰو ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻌﻤﻮل ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﺸﺎورزي ﺑﻮده‬
‫و ﺣﺘﯽ اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي اروﭘﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آن را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﺮان ﻧﯿﺰ اﻣﺮوزه در ﻃﯽ ﻣﺮاﺳﻢ ﺟﺸﻦ ﺳﺪه )ﮐﻪ‬
‫ﺟﺸﻦ رﺳﻤﯽ ﭘﺎﯾﺎن ﻓﺼﻞ ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﻮده(‪ ،‬ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﻦ آﺗﺶ ﻣﺮﺳﻮم اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻣﯽ ﺗﻮان روﺷـﻦ ﮐـﺮدن آﺗـﺶ در‬

‫ﭼﻬﺎرﺷﻨﺒﻪ ﺳﻮري را ﻧﻮﻋﯽ از ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺮاﺳﻢ داﻧﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬ﻣﯽ ﺷﻮد ﺣﺪس زد ﮐﻪ ﺟﺸﻦ آﻏﺎز ﺑﻬﺎر و ﻣﺮاﺳﻢ روﺷﻦ ﮐﺮدن آﺗﺶ و ﺧﺎرج ﺷﺪن از ﺷﻬﺮ‪ ،‬از آﯾﯿﻨﻬـﺎي ﺟـﻮاﻣـﻊ‬
‫ﮐﺸﺎورزي ﻣﻘﯿﻢ اﯾﺮان ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﻗﻮام اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻌﺪ از ﻣﻬﺎﺟﺮت ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر و ﺳﺎﮐﻦ ﺷﺪن در آن‪ ،‬ﺑﻪ اﻗﺘﺒﺎس اﯾـﻦ ﻣـﺮاﺳـﻢ‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ﺑﺎ وارد ﮐﺮدن ﺑﺮﺧﯽ از ﺑﺎورﻫﺎي ﺧﻮد )ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺣﻠﻮل ﺑﻬﺎر ﺑﻪ ﭘﯿﺮوزي راﺳﺘﯽ ﺑﺮ دروغ(‪ ،‬آﻧﺮا ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺟﺸﻨﯽ ﺑﻄﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬
‫اﯾﺮاﻧﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺸﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ از دوراﻧﯽ ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺶ از زﻣﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ اﯾﻦ ﻣﺮدم ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺪﺗﻬﺎ ﺟﺸﻨـﯽ‬
‫ﻣﺮدﻣﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻏﯿﺮ دﯾﻨﯽ و ﻏﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺸﻨﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ ﻣﺮدم ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮد و ﮐﻢ ﮐﻢ‬

‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺸﻨﯽ درآﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ دﺳﺘﮕﺎه دوﻟﺘﯽ اﺷﮑﺎﻧﯽ و ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ آﻧﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺮاﺳﻢ رﺳﻤﯽ ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫در زﻣﺎﻧﻬﺎي ﮐﻬﻦ‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ روز ﻓﺮوردﯾﻦ )‪ 21‬ﻣﺎرس( آﻏﺎز ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﺪ روز ﻃﻮل‬
‫ﻣﯽ ﮐﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺮﺧﯽ از درﺑﺎرﻫﺎي ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ ﺟﺸﻦﻫﺎ ﯾﮏ ﻣﺎه اداﻣﻪ داﺷﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺮﺧﯽ از اﺳﻨﺎد‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﻮروز ﺗـﺎ‬
‫ﭘﻨﺠﻤﯿﻦ روز ﻓﺮوردﯾﻦ ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﺸﻦ وﯾﮋه ﻧﻮروز ﺗﺎ آﺧﺮ ﻣﺎه اداﻣﻪ داﺷﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ‪ ،‬در ﻃﯽ ﭘﻨﺞ روز اول ﻓﺮوردﯾﻦ‬
‫ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز ﺟﻨﺒﻪ ﻣﻠﯽ و ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﻮد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﯽ ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه ﻣﺎه‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽﮐﻪ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻣﺮدم ﻋﺎدي را ﺑﻪ درﺑﺎر ﺷﺎﻫﻨـﺸـﺎﻫـﯽ‬

‫ﻣﯽﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﺳﻠﻄﻨﺘﯽ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز از آﯾﯿﻨﻬﺎي ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ و ﻣﻠﯽ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺟﺰﺋﯿﺎت ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﺗﺎ ﭘﯿﺶ از دوره ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن ﺑﺮ ﻣﺎ ﭘﻮﺷﯿـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در اوﺳﺘﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﯿﭻ اﺷﺎرﻫﺎي ﺑﻪ اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از دﯾﺪ ﻣﺬﻫﺐ و ﺑﺎورﻫﺎي دﯾﻨﯽ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ‬
‫اﯾﻦ ﺟﺸﻦ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﮐﻠﯽ در ﺗﻌﺪاد اﻧﺪﮐﯽ از ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه در روزﮔﺎر ﺳﺎﺳﺎﻧﯿـﺎن درﺑـﺎره‬

‫ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺎن ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ در ﻃﻮل ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز در اﯾﻮان ﮐﺎخ ﺧﻮد ﻧﺸﺴﺘﻪ و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎﻧﯽ را از اﺳﺘﺎﻧﻬـﺎي‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮐﻮن ﮐﻪ ﭘﯿﺸﮑﺸﻬﺎﯾﯽ ﻧﻔﯿﺲ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد ﺑﺮاي ﺷﺎﻫﺎن آورده ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﯿﭙﺬﯾﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ دارﯾﻮش ﺑﺰرگ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﺷﺎﻫﺎن‬

‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ )‪ ،(486 – 421‬در آﻏﺎز ﻫﺮ ﺳﺎل از ﭘﺮﺳﺘﺸﮕﺎه ﺑﻌﻞ ﻣﺮدوك‪ ،‬ﮐﻪ از ﺧﺪاﯾﺎن ﺑﺰرگ ﺑﺎﺑﻠﯿﺎن ﺑﻮد دﯾﺪن ﻣﯿﮑﺮد‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﺎرﺗﯿﺎن و ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮروز را را ﺑﺎ ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺮاﺳﻢ و ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت وﯾﮋه اي ﺟﺸﻦ ﻣﯿﮕﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺻﺒﺢ ﻧﻮروز‪ ،‬ﺷﺎه ﺟﺎﻣﻪ‬
‫وﯾﮋه ﺧﻮد را ﭘﻮﺷﯿﺪه و ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ وارد ﮐﺎخ ﻣﯿﺸﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮش ﻗﺪﻣﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد وارد ﻣـﯿـﺸـﺪ‪ .‬و ﺳـﭙـﺲ‬
‫واﻻﻣﻘﺎﻣﺘﺮﯾﻦ ﻣﻮﺑﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد ﻓﻨﺠﺎن‪ ،‬ﺣﻠﻘﻪ و ﺳﮑﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﻫﻤﻪ از ﺟﻨﺲ زر‪ ،‬ﺷﻤﺸﯿﺮ‪ ،‬ﺗﯿﺮ و ﮐﻤﺎن‪ ،‬ﻗﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺐ و ﮔﻞ‬
‫داﺷﺖ در ﺣﯿﻦ زﻣﺰﻣﻪ دﻋﺎ وارد ﮐﺎخ ﻣﯿﺸﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﻣﻮﺑﺪ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻣﺎﻣﻮران ﺣﮑﻮﻣﺖ در ﺻﻔﯽ ﻣﻨﻈﻢ وارد ﮐﺎخ ﺷﺪه و ﻫﺪاﯾﺎي ﺧﻮد را‬

‫ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺷﺎه ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺷﺎه ﭘﯿﺸﮑﺸﻬﺎي ﻧﻔﯿﺲ را ﺑﻪ ﺧﺰاﻧﻪ ﻓﺮﺳﺘﺎده و ﺑﺎﻗﯽ ﻫﺪاﯾﺎ را ﻣﯿﺎن ﺣﺎﺿﺮان ﭘﺨﺶ ﻣﯿﮑﺮد‪.‬‬
‫‪ 25‬روز ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻪ ﻧﻮروز‪ ،‬دوازده ﺳﺘﻮن ﺑﺎ آﺟﺮﻫﺎي ﮔﻠﯽ در ﻣﺤﻮﻃﻪ ﮐﺎخ ﺑﺮﭘﺎ ﺷﺪه‪ ،‬و دوازده ﻧﻮع داﻧﻪ ﮔﯿﺎه ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻫﺮﯾﮏ‬
‫از آﻧﻬﺎ ﮐﺎﺷﺘﻪ ﻣﯿﺸﺪ )‪ 12‬ﺳﺘﻮن‪ ،‬اﺷﺎره ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎ ِد ﮐﻬﻦِ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦِ ﺟﻬﺎن ﺑﺮ روي ‪ 12‬ﺳﺘﻮن(‪ .‬در روز ﺷﺸﻢ ﻧﻮروز‪ ،‬ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺗـﺎزه‬
‫روﯾﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﺳﺘﻮﻧﻬﺎ را ﺑﺮداﺷﺘﻪ و آﻧﻬﺎ را ﮐﻒ ﮐﺎخ ﻣﯿﭙﺎﺷﯿﺪﻧﺪ و ﺗﺎ روز ‪ 16‬ﻓﺮوردﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ آن روز ﻣﻬﺮ ﻣﯿﮕﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را‬
‫ﺑﺮﻧﻤﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺷﺸﻤﯿﻦ روز ﻓﺮوردﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮات ﺑﺴﯿﺎري از ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﻮﺑﺪان زرﺗﺸﺘﯽ‪ ،‬ﺳﺎﻟﺮوز ﺗﻮﻟﺪ زرﺗﺸﺖ اﺳﭙﻨﺘﻤﺎن‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻮروز ﺑﺰرگ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪) .‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﺪ ﮐﻪ در ﺑﺎﻣﺪاد آن روز ﺑﻪ ﮐﻮه ﺑﻮﺷﻨﺞ ﺷﺨﺺ ﺧﺎﻣﻮﺷﯽ ﮐﻪ دﺳﺘﻪ اي از‬
‫ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺧﻮﺷﺒﻮ در دﺳﺖ دارد ﺳﺎﻋﺘﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﭘﻨﻬﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺗﺎ ﺳﺎل دﯾﮕﺮ در ﻫﻤﯿﻦ ﻫﻨﮕﺎم دﯾﮕﺮ ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻧـﻤـﯽ‬

‫ﮔﺮدد(‪.‬‬
‫روﺷﻦ ﮐﺮدن آﺗﺶ ﻫﻨﮕﺎم ﻋﺼﺮ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از رﺳﻮﻣﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺮدم در ﻧﻮروز ﻋﻤﻮﻣﯿﺖ داﺷﺖ‪ .‬رﯾﺸﻪ ﻣﺮاﺳﻢ روﺷﻦ ﮐﺮدن‬

‫‪ 70‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫آﺗﺶ ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺮاﻧﯿﺎن در آﺧﺮﯾﻦ ﭼﻬﺎرﺷﻨﺒﻪ ﺳﺎل ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻋﻤﻞ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﺎزﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻪ آﺗﺶ اﺣـﺘـﺮام‬

‫ﻣﯿﮕﺬاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬آن زﻣﺎن ﺑﺎور ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ آﺗﺶ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺼﻔﯿﻪ ﻫﻮا ﻣﯿﺸﻮد‪.‬‬

‫در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎﻣﺪاد ﻧﻮروز‪ ،‬ﻣﺮدم روي ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ آب ﻣﯿﭙﺎﺷﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﮔﺮوﯾﺪن ﺑﻪ اﺳﻼم ﻧﯿﺰ اﯾﻦ رﺳﻢ ﺑﺠﺎ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ؛ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻔﺎوت‬

‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي آب از ﮔﻼب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬از دﯾﮕﺮ رﺳﻮم ﻧﻮروز‪ ،‬ﺣﻤﺎم رﻓﺘﻦ و ﻫﺪﯾﻪ ﮐﺮدن ﺷﮑﺮ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ در روز ﺷﺸﻢ ﻓﺮوردﯾﻦ‬

‫ﺑﻮد‪ .‬و ﯾﮑﯽ از ﺑﺎﺷﮑﻮﻫﺘﺮﯾﻦ ﺳﻨﺘﻬﺎ ﻧﯿﺰ ﺳﺒﺰ ﮐﺮدن داﻧﻪ ﮔﯿﺎه در ﯾﮏ ﻇﺮف اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ”ﺳﺒﺰه“ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪.‬‬

‫از رواﯾﺎت ﭘﻬﻠﻮي ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﻓﺮدوﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻣﺎ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﺑﺮﻣﯿﺂﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻮروز از ﻋﻬﺪ ﺟﻤﺸﯿﺪ‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﻣﻠﯽ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﻮده‬

‫اﺳﺖ‪:‬‬

‫ﺑﺮ آﺳﻮده از رﻧﺞ ﺗﻦ‪ ،‬دل زﮐﯿﻦ‬ ‫ﺳﺮ ﺳﺎل ﻧﻮ ﻫﺮﻣﺰ ﻓﺮوردﯾﻦ‬

‫ﻣﯽ و ﺟﺎم و راﻣﺸﮕﺮان ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻪ ﺷﺎدي ﺑﯿﺎراﺳﺘﻨﺪ‬

‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﺎﻧﺪ از آن ﺧﺴﺮوان ﯾﺎدﮔﺎر‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺸﻦ ﻓﺮخ از آن روزﮔﺎر‬

‫در ادﺑﯿـﺎت ﻓﺎرﺳﯽ ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز را‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎري دﯾﮕﺮ از آﯾﯿﻦ ﻫﺎ‪ ،‬رﺳﻢ ﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺎ و ﺗﻤﺪن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻧﺴﺒﺖ‬

‫ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﻋﺮان و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن ﺳﺪه ﭼﻬﺎرم و ﭘﻨﺠﻢ ﻫﺠﺮي‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﺮدوﺳﯽ ‪،‬ﻣﻨﻮﭼﻬﺮي‪ ،‬ﻋﻨﺼﺮي‪ ،‬ﺑﯿـﺮوﻧﯽ‪ ،‬ﻃﺒﺮي‪ ،‬ﻣﺴﻌـﻮدي‪،‬‬

‫ﻣﺴﮑﻮﯾﻪ‪ ،‬ﮔﺮدﯾﺰي و ﺑﺴﯿﺎري دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺳﻄﻮره ي آﻧﺎن ﺑﯽ ﮔﻤﺎن ادﺑﯿـﺎت ﭘﯿـﺶ از اﺳﻼم ﺑﻮده‪ ،‬ﻧـﻮروز و‬

‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز را از زﻣﺎن ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻣﯽ داﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗـﻨـﻬﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ و ﻣﻮرد اﺷﺎره ﻣﯽ ﺷﻮد ‪:‬‬

‫از آن ﺑﺮ ﺷﺪه ﻓﺮه ﺑﺨﺖ اوي‬ ‫ﺟﻬﺎن اﻧﺠﻤﻦ ﺷﺪ ﺑﺮ ﺗﺨﺖ اوي‬

‫ﻣﺮ آن روز را روز ﻧﻮ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﺮ ﮔﻮﻫﺮ اﻓﺸﺎﻧﺪﻧﺪ‬

‫ﺑﺮ آﺳﻮده از رﻧﺞ ﺗﻦ‪ ،‬دل ز ﮐﯿﻦ‬ ‫ﺳﺮ ﺳﺎل ﻧﻮ ﻫﺮﻣﺰ ﻓﺮودﯾﻦ‬

‫ﺑﺮ آن ﺗﺨﺖ ﺑﻨﺸﺴﺖ ﻓﯿﺮوز روز‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻮروز ﻧﻮ ﺷﺎه ﮔﯿﺘﯽ ﻓﺮوز‬

‫ﻣﯽ و رود و راﻣﺸﮕﺮان ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻪ ﺷﺎدي ﺑﯿﺎراﺳﺘﻨﺪ‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻧﻮروز را ﺳﺮ آﻏﺎز دادﮔﺮي ﺟﻤﺸﯿﺪ داﻧﺴﺘﻪ‪:‬‬
‫ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻋﻠﻤﺎ را ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ آن روز ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑـﻨـﺸـﺴـﺘﻢ ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎ ﻧﺰد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﺗﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ در او داد و ﻋﺪل ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﻤﺎﯾﯿـﺪ‪ ،‬ﺗﺎ‬

‫ﻣﻦ آن ﮐﻨﻢ‪ .‬و آن روز ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻟﻢ ﻧﺸـﺴـﺖ روز ﻫﺮﻣﺰ ﺑﻮد از ﻣﺎه ﻓﺮوردﯾﻦ‪ .‬ﭘﺲ آن روز رﺳﻢ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮرﯾﺤﺎن ﺑﯿـﺮوﻧﯽ ﭘﺮواز ﮐﺮدن ﺟﻤﺸﯿﺪ را آﻏﺎز ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز ﻣﯽ داﻧﺪ‪ :‬ﭼﻮن ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﺮاي ﺧﻮد ﮔﺮدوﻧﻪ ﺑﺴﺎﺧﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ روز ﺑﺮ آن‬
‫ﺳﻮار ﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﻦ و ﺷﯿﺎﻃﯿﻦ او را در ﻫﻮا ﺣﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﯾﮏ روز از ﮐﻮه دﻣﺎوﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ آﻣﺪ و ﻣﺮدم ﺑﺮاي دﯾـﺪن اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑـﻪ‬

‫ﺷﮕﻔﺖ ﺷﺪﻧﺪ و اﯾﻦ روز را ﻋﯿﺪ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﺮاي ﯾﺎدﺑﻮد آن روز ﺗﺎب ﻣﯽ ﻧـﺸﯿـﻨـﻨﺪ و ﺗﺎب ﻣﯽ ﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬

‫در ﻧﻮروزﻧﺎﻣﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ ﺧﯿﺎم درﺑﺎره ي ﻧﻮروز ﺟﻤﺸﯿﺪي آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬
‫”اﻣﺎ ﺳﺒﺐ ﻧﺎم ﻧﻬﺎدن ﻧﻮروز آن ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺑﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ آﻓﺘﺎب را دو دور ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﺳﯿﺼﺪ و ﺷﺼﺖ و ﭘﻨﺞ روز و‬
‫رﺑﻌﯽ از ﺷﺒﺎﻧﻪ ﺑﻪ اول دﻗﯿﻘﻪ ي ﺣﻤﻞ ﺑﺎز آﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺎن وﻗﺖ و روز ﮐﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ دﻗﯿﻘﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ آﻣﺪن‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﺳﺎل از ﻣﺪت‪،‬‬

‫ﻫﻤﯽ ﮐﻢ ﺷﻮد و ﭼﻮن ﺟﻤﺸﯿﺪ آن روز را درﯾﺎﻓﺖ‪” ،‬ﻧﻮروز“ ﻧﺎم ﻧﻬﺎد و ﺟﺸﻦ آﯾﯿﻦ آورد“‪.‬‬

‫ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮔﺮدﯾﺰي‪ ،‬ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز را ﺑﻪ ﺷﮑﺮاﻧﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ”ﮔﺮﻣﺎ و ﺳﺮﻣﺎ و ﺑﯿﻤﺎري و درﮔﺬﺷﺖ را از ﻣﺮدﻣﺎن ﮔﺮﻓﺖ و‬
‫ﺳﯿﺼﺪ ﺳﺎل ﺑﺮ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮد“ ﺑﺮﮔﺰار ﮐﺮد و ﻫﻢ در اﯾﻦ روز ﺑﻮد ﮐﻪ ”ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﺮ ﮔﻮﺳﺎﻟﻪ ي ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﺟﻨﻮب رﻓﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺮب دﯾﻮان و ﺳﯿﺎﻫﺎن و ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﺣﺮب ﮐﺮد و ﻫﻤﻪ را ﻣﻘﻬﻮر ﮐﺮد‪ “.‬و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺧﯿﺎم ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﺎز آﻣﺪن‬

‫‪71 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﺑﻪ ﺑﺮج ﺣﻤﻞ‪ ،‬ﻧﻮروز را ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺖ‪ :‬ﺳﺒﺐ ﻧﻬﺎدن ﻧﻮروز آن ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ آﻓﺘﺎب را دو دور ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﺳﯿﺼﺪ و‬
‫ﺷﺼﺖ و ﭘﻨﺞ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﺑﻪ اول دﻗﯿﻘﻪ ﺣﻤﻞ ﺑﺎز آﻣﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﺎن روز ﮐﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﺪﯾﻦ دﻗﯿﻘﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ از آﻣﺪن‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﺳﺎل از ﻣﺪت‬
‫ﻫﻤﯽ ﮐﻢ ﺷﻮد؛ و ﭼﻮن ﺟﻤﺸﯿﺪ‪ ،‬آن روز درﯾﺎﻓﺖ )آن را( ﻧﻮروز ﻧﺎم ﻧﻬﺎد و ﺟﺸﻦ و آﯾﯿﻦ آورد و ﭘﺲ از آن ﭘﺎدﺷﺎﻫـﺎن و دﯾـﮕـﺮ‬

‫ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﺪو اﻗﺘﺪا ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺧﻮر ﯾﺎدآوري اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز ﭘﯿـﺶ از ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪه و اﺑﻮرﯾﺤﺎن ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺟﺸﻦ را ﺑﻪ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻣﻨﺴﻮب‬
‫ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﯾﺎد آور ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ‪” ،‬آن روز را ﮐﻪ روز ﺗﺎزه ي ﺑﻮد ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻋﯿﺪ ﮔﺮﻓﺖ؛ اﮔﺮ ﭼﻪ ﭘﯿـﺶ از آن ﻫﻢ ﻧﻮروز ﺑﺰرگ و ﻣﻌﻈﻢ‬

‫ﺑﻮد ‪“.‬‬

‫ﯾﮏ رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ در ﻣﻮرد ﺧﺎﺳﺘﮕﺎه ﻧﻮروز اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ روز ﮐﯿﺎﺧﺴﺮو‪ ،‬ﭘﺴﺮ ﭘﺮوﯾﺰ ﺑﺮدﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺨﺖ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻧﺸـﺴـﺖ و‬
‫اﯾﺮاﻧﺸﻬﺮ را ﺑﻪ اوج ﺷﮑﻮﻓﺎﯾﯽ ﺧﻮد رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬

‫ﮔﺬﺷﺘﻪ از اﯾﺮان‪ ،‬در آﺳﯿﺎي ﺻﻐﯿﺮ و ﯾﻮﻧﺎن‪ ،‬ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸﻦ ﻫﺎ و آﯾﯿﻦ ﻫﺎﯾﯽ را در آﻏﺎز ﺑﻬﺎر ﺳﺮاغ دارﯾﻢ‪ .‬در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻟﯿﺪي و ﻓﺮي‬
‫ژي‪ ،‬ﺑﺮاﺳﺎس اﺳﻄﻮره ﻫﺎي ﮐﻬﻦ‪ ،‬ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺳﯽ ﺑﻞ‪ ،‬ﻣﺎدﯾﻨﻪ ﺧﺪاي ﺑﺎروري و ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﺎدر ﺧﺪاﯾﺎن‪ ،‬و ﻣﺎدﯾﻨﻪ ﺧﺪاي آﺗﯿﺲ‬
‫ﺟﺸﻨﯽ در ﻫﻨﮕﺎم رﺳﯿﺪن ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﺑﻪ ﺑﺮج ﺣﻤﻞ و ﻫﻨﮕﺎم اﻋﺘﺪال ﺑﻬﺎري‪ ،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﮕﺎران از ﺑﺮﮔﺰاري آن در زﻣـﺎن‬
‫اﮔ ُـﻮﺳﺖ ﺷﺎه در ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻓﺮي ژي و ﯾﻮﻧﺎن و ﻟﯿﺪي و آﻧﺎﺗﻮﻟﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ وﯾﮋه از ﺟﺸﻦ و ﺷﺎدي ﺑﺰرگ در ﺳﻪ روز‬

‫‪ 25‬ﺗﺎ ‪ 28‬ﻣﺎرس ) ‪ 4‬ﺗﺎ ‪ 7‬ﻓﺮوردﯾﻦ (‪.‬‬
‫اﻣﺎ رﯾﺸﻪ ﻫﺎي ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﯾﻦ ﻋﯿﺪ ﻣﻠﯽ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ در اﯾﺮان را ﻣﯿﺘﻮان در ﺳﻪ ﻣﻮرد ذﮐﺮ ﮐﺮد‪:‬‬
‫‪ (1‬ﮔﺮدش زﻣﺎﻧﯽ را داﯾﺮه وار ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﺮده اﻧﺪ ﮐﻪ از ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ آﻏﺎز ﻣﯿﮕﺮدﯾﺪه و ﺑﺎ ﮔﺮدﺷﯽ ﻣﺪور ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﻘﻄﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯿﯿﺎﻓﺘـﻪ‬

‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻘﻄﻪ ي آﻏﺎزﯾﻦ و ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ را ”ﻧﻮروز“ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ (2‬در آﯾﯿﻦ زرﺗﺸﺖ‪ ،‬از دﯾﺮﺑﺎز ﺷﺶ ﺟﺸﻦ )ﮔﺎﻫﻨﺒﺎر( ﺑﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ آﻓﺮﯾﻨﺶ ﯾﮑﯽ از ﭘﺪﯾﺪه ﻫﺎ ﮔﺮاﻣﯽ داﺷﺘﻪ‬
‫ﻣﯽ ﺷﺪه‪ :‬آﻓﺮﯾﻨﺶ آﺳﻤﺎن‪ ،‬زﻣﯿﻦ‪ ،‬آب‪ ،‬ﮔﯿﺎه‪ ،‬ﺟﺎﻧﻮر و اﻧﺴﺎن‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺸﻨﻬﺎ اﻧﺴﺎن را ﻗﺎدر ﻣﯿﺴﺎﺧﺖ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﻘﺪس ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺧﻄﺎﻫﺎ و‬

‫ﮔﻨﺎﻫﺎن ﻓﺮدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬارد‪.‬‬
‫‪ (3‬ﻧﻮروز ﯾﺎ ﺟﺸﻦ آﻓﺮﯾﻨﺶ‪ :‬ﺟﺸﻦ َﻓﺮوﻫﺮﻫﺎ و ﻣﻬﻤﺘﺮ از آﻧﻬﺎ ﺟﺸﻦ ﺑﺮﮐﺖ ﺑﺨﺸﯽ‪ ،‬روﯾﺶ و ﮐﺸﺎورزي ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾـﮕـﺮ‪،‬‬
‫ﻧﻮروز رﺳﺘﺎﺧﯿﺰ ﺣﯿﺎت اﺳﺖ؛ ﭼﻮن ﻧﺒﺎﺗﺎت ﻣﯿﺮوﯾﻨﺪ و آدﻣﯿﺎن از ﻧﻮ آﻓﺮﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ‪ .‬در آﻏﺎ ِز ﻧﻮروز‪ ،‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺑﺎوري‪ ،‬ﺧﻮرﺷﯿﺪ از ﺑﺮج ﺣﻮت‬

‫)ﻣﺎﻫﯽ( ﺑﻪ ﺑﺮج ﺣﻤﻞ )ﺑﺮه( ﻣﯽ آﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﻓﺘﺎب ﺑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ ﻓﺎﺻﻠﻪ ي ﺧﻮد ﺑﻪ زﻣﯿﻦ ﻣﯽ رﺳﺪ و ﺗﻘﺪس دارد‪.‬‬

‫ﻧﻮروز ﺑﺎ آﻏﺎز ﻫﺮ ﺳﺎل‪ ،‬ﻏﺒﺎر ﮐﻬﻮﻟﺖ زﻣﺎن را از ﯾﺎدﻫﺎ ﻣﯿﺴﺘﺮد و ﻫﻤﻪ ي آﻓﺮﯾﺪه ﻫﺎ دﯾﮕﺮ ﺑﺎر ﺟﺎن ﺗﺎزﻫﺎي ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﻧﯿﺰ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎور‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ارواح درﮔﺬﺷﺘﮕﺎن در اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﺷﺮﮐﺖ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﮐﻬﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ اي ﮐﻪ از ﻧﻮروز در ﻧﺰد اﻗﻮام آﺳﯿﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ رﺳﯿﺪه‪” ،‬ﻋﯿﺪ اﮐﯿﺘﻮ“ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺸﻦ ﺳﺎل ﻧﻮ ﺳﻮﻣﺮﯾـﺎن و‬
‫ﺑﺎﺑﻠﯿﺎن ﺑﻮده و اﯾﻦ در ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ي آﻓﺮﯾﻨﺶ )اﻧﻮﻣﺎ اﻟﯿﺶ( در ﻫﺰاره ي ﭼﻬﺎرم ﭘﯿﺶ از ﻣﯿﻼد ﺳﻮﻣﺮﯾﺎن و در ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ي آﻓﺮﯾـﻨـﺶ‬
‫ﺑﺎﺑﻠﯿﺎن ﮐﻪ در ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ وﯾﮋه ﯾﻌﻨﯽ در ﻧﻬﺎﻧﺨﺎﻧﻪ ي ﻣﻘﺪس ﺗﺮﯾﻦ اﯾﺰد ﯾﺎ “ َﻣﺮْ ُدوكْ” ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪه‪ ،‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮدوك در دوران‬
‫ﺣﻤﻮراﺑﯽ در رأس ﺧﺪاﯾﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺮ ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺷﺮ ﭘﯿﺮوز آﻣﺪ‪ .‬ﺟﺸﻦ اﮐﯿﺘﻮ در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺎه ﺳﺎل ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﻋﺘﺪال ﺑﻬﺎري‪ ،‬در‬

‫ﻣﺎه ﻧﯿﺴﺎن‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺮوردﯾﻦ ﯾﺎ اردﯾﺒﻬﺸﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯿﺸﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺑﺎﺑﻞ‪ ،‬در دو ﻓﺼﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻮروز را ﺟﺸﻦ ﻣﯿﮕﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬در اﯾﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻧﯿﺰ در دو ﻓﺼﻞ‪ ،‬ﯾﮑﯽ آﻏﺎز ﺑﻬﺎر و دﯾﮕﺮي آﻏﺎز‬

‫ﭘﺎﯾﯿﺰ ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺸﻦ ﻣﻬﺮﮔﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ رﻓﺘﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ادﻏﺎم ﮔﺮدﯾﺪه و ﻧﻮروز ﮐﻨﻮﻧﯽ را ﺑﺠﺎ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﺮﻣﯽ آﯾﺪ آﯾﯿﻨﻬﺎي ﻧﻮروزي ﻣﺎ ﺷﺒﯿﻪ ﻣﺮاﺳﻢ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﯾﺰدان ﺑﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ و ﻣﺼﺮي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﯿﺶ از اﯾـﻦ‬

‫ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﻬﺎ ﭘﯿﮑﺮﻫﺎي ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آدوﻧﯿﺲ )در اﺳﺎﻃﯿﺮ ﯾﻮﻧﺎن ﺟﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑﺨﻞ و ﺣﺴﺎدت ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ ﻫﻤﭽﻮن ﺳﯿﺎوش در اﺳﺎﻃﯿﺮ‬

‫‪ 72‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫اﯾﺮان( را ﮐﻔﻦ ﻣﯿﭙﻮﺷﺎﻧﺪﻧﺪ و ﺳﺮِ ﮔﻮر ﻣﯿﺒﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ آﻧﺮا ﺑﻪ درﯾﺎ ﯾﺎ رودﺧﺎﻧﻪ ﯾﺎ ﭼﺸﻤﻪ اي ﺟﺎري ﻣﯿﺎﻓﮑﻨﺪﻧﺪ و ﺑﯿﺪرﻧﮓ آﯾﯿﻦ ﻣﺮﺑﻮط‬
‫ﺑﻪ دوﺑﺎره زﻧﺪه ﺷﺪن اﯾﻦ اﯾﺰد را اﺟﺮا ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ دوﺑﺎره ﮐﺸﺖ و ﮐﺎر در ﺑﺎﻏﻬﺎي آدوﻧﯿﺲ ﺷﺮوع ﻣﯿﺸﺪ‪ .‬اﻧﻮاع ﻏﻼت و ﮔﻠﻬﺎ و‬

‫ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻣﯿﮑﺎﺷﺘﻨﺪ و ﺧﺎك ﮔﻠﺪاﻧﻬﺎ را ﻧﻮ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺑﺎﺑﻞ ﮐﻪ دوازده روز ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﯿﺪ اﮐﯿﺘﻮ ﺑﻪ ﻃﻮل ﻣﯿﺎﻧﺠﺎﻣﯿﺪه در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺮدوك ﺳﻔﺮه اي ﭘﻬﻦ ﻣﯿﮑﺮده اﻧﺪ و ﺧﻮراك‬

‫اﯾﺰدي در آن ﻣﯽ ﻧﻬﺎده و ﺷﺎﺧﻪ ي ﺳﺮو و دﯾﮕﺮ ﮔﯿﺎﻫﺎن ﺧﻮﺷﺒﻮ ﻣﯿﮕﺬاﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﻪ ي آﯾﯿﻨﻬﺎي ﻧﻮروزي در ﻧﺰد اﻗﻮام از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺼﺮﯾﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ و دﯾﮕﺮ اﻗﻮام ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺟﻨﺒﻪ ي دﯾﻨﯽ و ﻗﺪﺳﯽ داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﻧﯿﺎً ﻫﺪﻓﺸﺎن‬
‫ﻧﻮ ﺷﺪن‪ ،‬ﺗﮑﺮار آﻓﺮﯾﻨﺶ و ﺑﺮاﻧﺪازي زﻣﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﭼﯿﺮﮔﯽ ﺑﺮ ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺷﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺸﻦ ﻓﺮوردﮔﺎن از ﺳﻮﯾﯽ ”ﻋﯿﺪ اﻣﻮات“ ﺑﻪ‬
‫ﺷﻤﺎر ﻣﯽ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻋﯿﺪ اﻣﻮات در ﻧﺰد ﻫﻨﺪوان‪ ،‬ﺟﺸﻦ ﭘﯿﺘﺎره ‪ pitara‬ﻧﺎم دارد‪ .‬روﻣﯿﺎن ﻧﯿﺰ ارواح درﮔﺬﺷﺘﮕﺎن را ﺑـﻪ ﺻـﻮرت‬
‫اﯾﺰداﻧﯽ ﻣﯽ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ و ﺑﺮاي آﻧﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬از اﯾﻦ رو در ﻣﺎه ﻓﻮرﯾﻪ‪ ،‬در ﮔﻮرﺳﺘﺎﻧﻬﺎ ﺟﺸﻦ ﺑﺮاي ﻣﺮدﮔﺎن ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺑﻮرﯾﺤﺎن ﺑﯿﺮوﻧﯽ درﺑﺎره ي ُﺳﻐﺪﯾﺎن ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ‪ :‬در آﺧﺮ ﻫﺮ ﻣﺎه اﻫﻞ ُﺳﻐﺪ ﺑﺮاي اﻣﻮات ﻗﺪﯾﻢ ﺧﻮد ﮔﺮﯾﻪ و ﻧﻮﺣﻪ ﺳﺮاﯾﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮاي‬
‫ﻣﺮدﮔﺎن ﺧﻮردﻧﯽ و آﺷﺎﻣﯿﺪﻧﯽ ﮔﺬارﻧﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﺟﺸﻦ ﻧﻮروز ﮐﻪ ﭘﺲ از آن ﻣﯽ آﯾﺪ روز ﺷﺎدي ﺑﺰرگ و ﺟﺸﻦ آﻏﺎز ﺳﺎل ﺑﻪ‬
‫ﺷﻤﺎر ﻣﯽ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﺮان ﻫﻢ آﯾﯿﻨﻬﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻮگ ﺳﯿﺎوش )ﺳﻮوﺷﻮن( ﻧﯿﺰ ﭘﯿﺶ از ﻧﻮروز ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﭘﺲ از‬

‫آن ﺣﺎﺟﯽ ﻓﯿﺮوز در ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﻬﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽ ﺷﺪه و ﻧﻮﯾﺪ ﺷﺎدي ﻣﯽ آورده اﺳﺖ‪.‬‬

‫دﮐﺘﺮ ﻣﻬﺮداد ﺑﻬﺎر ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ‪:‬‬
‫اﮔﺮ ﺑﺎور ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﻓﺴﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﯿﺎوش ﺑﺎ دوﻣﻮزي ﺗﻤﻮز ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻬﺮﯾﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯿﺸﻮد و او ﻫﻤﺎن ﺧﺪاﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻧﻮروز از ﺟﻬﺎن ﻣﺮدﮔﺎن ﺑﺎز ﻣﯿﮕﺮدد و ﻧﯿﺰ آﯾﯿﻨﻬﺎي ﺷﺎدي و راه اﻓﺘﺎدن دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺮدم را در ﻣﯿﺎن دو ود ﺑﺎﺳـﺘـﺎن ﺑـﺎ‬
‫ﺻﻮرﺗﮑﻬﺎي ﺳﯿﺎه و ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه ي آن را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺎﺟﯽ ﻓﯿﺮوز در اﯾﺮان ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آورﯾﻢ‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﻧﺎم ﺳﯿﺎوش )ﻣﺮدﺳﯿﺎه( ﻧﯿﺰ ﻣﻌـﻨـﺎي‬
‫آﯾﯿﻨﯽ و اﺳﻄﻮره اي دﻗﯿﻖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪) .‬ﺗﻤﻮز ﯾﺎ دوﻣﻮزي از ﺟﻬﺎن ﻣﺮدﮔﺎن ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد و ﺑﺎ اﻟﻬﻪ ي ﺑﺎروري‪ ،‬ازدواج آﯾﯿﻨﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ و‬

‫ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮﮐﺖ ﺑﺨﺸﯽ و روﯾﺶ ﻣﯽ ﺷﻮد(‪.‬‬
‫در ﺳﻮﻣﺮ‪ ،‬درﮔﺬﺷﺖ دوﻣﻮزي و زﻧﺪه ﺷﺪن دوﺑﺎره ي وي را دارﯾﻢ؛ و در اﯾﺮان ﺳﻮگ ﺳﯿﺎوش و آﯾﯿﻨﻬﺎي ﺷﺎدﺧﻮاري ﺣﺎﺟﯽ ﻓﯿﺮوز‬
‫را؛ دوﻣﻮزي ﺧﺪاي ﺑﺮﮐﺖ و ﺑﺨﺸﻨﺪﮔﯽ‪ ،‬ﻣﺬﮐﺮ و ﻫﻤﺴﺮ اﯾﺰدﺑﺎﻧﻮي آﻧﻬﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ زﻣﯿﻨﻬﺎ را آﺑﯿﺎري و ﺑﺎرور ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻧـﮕـﺎه‬

‫ﻫﺴﺘﯽ او از ﻧﻮ آﻏﺎز ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬در ﯾﻮﻧﺎن‪ ،‬آﯾﯿﻦ آدوﻧﯿﺲ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ از آن ﯾﺎد ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﯿﮕﻮﯾﻨﺪ از دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ آﺛﺎري ﮐﻪ ﺣﮑﺎﯾﺖ از ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﻮروز دارد‪ ،‬ﺑﺮﺟﺎي ﻧﻤﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎي دﯾﻨﯽ اوﺳﺘﺎﯾـﯽ ﻧـﯿـﺰ‬
‫ﺳﺨﻨﯽ از ﻧﻮروز ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣﺎ از ﻧﻘﺶ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺑﺮﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻫﻤﻪ ي ﺳﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي زﯾﺮ ﻓﺮﻣـﺎﻧـﺮواﯾـﯽ‬
‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ در روزي وﯾﮋه ـ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ در آﻏﺎز ﻧﻮروز ـ ﻃﯽ ﻣﺮاﺳﻤﯽ ﻫﺪاﯾﺎي ﺧﻮد را در ﺗﺎﻻر ”ﺳﺪ ﺳﺘﻮن“ ﻧﺜﺎر ﺷﺎه ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‪ .‬از‬
‫دوران اﺷﮑﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ آﺛﺎري ﮐﻪ ﺑﻄﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﻪ ﻧﻮروز اﺷﺎره اي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ در دوره ي ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮروز‬
‫اﻫﻤﯿﺖ وﯾﮋه اي ﻣﯽ ﯾﺎﺑﺪ و ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺟﺸﻦ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬آﯾﯿﻦ زرﺗﺸﺖ ﮐﻪ از ﭘﯿﺶ از ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن در ﺷﻤﺎل ﺷﺮﻗﯽ اﯾﺮان‪ ،‬در‬
‫ﻋﻬﺪ ﮔﺸﺘﺎﺳﺐ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ در دوره ي ﺳﺎﺳﺎﻧﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﮔﯿﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و دﯾﻦ رﺳﻤﯽ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﯽ ﮔﺮدد‪ .‬ﭘـﺲ‬

‫ﺷﮕﻔﺖ آور ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻮروز‪ ،‬ﺟﺸﻨﯽ ﻣﻘﺪس ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد و در آﯾﯿﻦ زردﺷﺘﯽ ﺗﺜﺒﯿﺖ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺸﻢ ﻓﺮوردﯾﻦ ﻣﺎه‪ ،‬روز ﺑﺰرﮔﯽ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ روز اﺷﻮزردﺷﺖ ﺗﻮﻓﯿﻖ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻨﺎﺟﺎت ﮐـﻨـﺪ و‬
‫ﮐﯿﺨﺴﺮو در اﯾﻦ روز ﻋﺮوج ﮐﺮد و در اﯾﻦ روز ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﺎﮐﻨﺎن ﮐﺮه ي زﻣﯿﻦ ﺳﻌﺎدت را ﻗﺴﻤﺖ ﮐﺮدﻧﺪ و از اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺮاﻧﯿﺎن‬

‫اﯾﻦ روز را ”روز اﻣﯿﺪ“ ﻧﺎم ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻮروز اﻣﺮوز‬
‫اﻣﺮوزه‪ ،‬ﻧﻮروز ﺟﺸﻦ اﺻﻠﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺮدم آﺳﯿﺎي ﺑﺎﺧﺘﺮي اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻫﯿﭽﮕﺎه ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ اﯾﺮان‬

‫‪73 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫ﻧﺒﻮده اﻧﺪ‪ ،‬آﻧﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﺟﺸﻨﻬﺎي اﺻﻠﯽ ﺧﻮد ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﺮﮐﺪام از ﻣﻠﯿﺘﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻣﺮاﺳﻢ وﯾﮋه ﺧﻮد را ﺑـﺮاي‬
‫ﺟﺸﻦ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻮروز دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺟﺸﻦ را ”ﻧﻮروز“ ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ و آﻣﺪن آن را ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺣﻠﻮل ﺑﻬﺎر ﺣﺴﺎب ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫در اﯾﺮان و اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‪ ،‬ﻧﻮروز ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﻏﺎز ﺳﺎل رﺳﻤﯽ ﮐﺸﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ از اﺑﺘﺪاي ﻣﺎه ﻓﺮوردﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺎل‬
‫ﺧﻮرﺷﯿﺪي از دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن در اﯾﺮان ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ آﻏﺎز ﮔﺎﻫﺸﻤﺎري ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺎر در دوراﻧﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐـﺮده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن اﺻﻮل ﮐﺒﯿﺴﻪ‪ ،‬در ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد ﻧﻮروز در ﻓﺼﻮل اﺷﺘﺒﺎه ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺟﺸـﻦ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﮔﺎﻫﺸﻤﺎري ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺳﺘﺎره ﺷﻨﺎس ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺧﯿﺎم‪ ،‬در ﺳﺪه ﺷﺸﻢ ﻫﺠﺮي ﺣﻞ ﺷﺪ و از آن ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ﺗﻘﻮﯾﻢ‬
‫ﺟﻼﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻘﻮﯾﻢ ﺧﻮرﺷﯿﺪي ﮐﺸﻮر اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ رﺳﻤﯽ ﺷﺪن آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻘﻮﯾﻢ ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﺗﺎ ﺳﺪه ﭼـﻬـﺎردﻫـﻢ‬
‫ﺧﻮرﺷﯿﺪي )آﻏﺎز ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺪه ﻣﺎ( ﺑﻪ ﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻣﻬﻢ‪ ،‬رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺮدن ﮐﺒﯿﺴﻪ ﺻﺪ و ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎﻟﻪ اﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ‬
‫ﻋﻤﺮ ﺧﯿﺎم ﺗﻮﺻﯿﻪ ﺷﺪه و در ﺑﺎر آﺧﺮ در زﻣﺎن ﻓﺘﺤﻌﻠﯽ ﺷﺎه ﻗﺎﺟﺎر رﻋﺎﯾﺖ ﺷﺪ‪ .‬ﻋﺪم رﻋﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﮐﺒﯿﺴﻪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﻢ ﺧﻮردن ﺗﺪرﯾﺠﯽ‬

‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﺎل ﺗﺤﻮﯾﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﺮوع زودرس ﺳﺎل ‪ ،1383‬آﻧﺮا ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺤﺴﻮﺳﯽ در آورده اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻧﺎم ﻣﺎﻫﻬﺎي ﺗﻘﻮﯾﻢ ﺧﻮرﺷﯿﺪي ﺑﺎرﻫﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬در دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ‪ ،‬ﻧﺎم ﻫﺎﯾﯽ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده ﻣﯽ ﺷﺪ ﮐـﻪ ﭘـﺲ از دوران‬
‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﻪ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺎم ﻣﺎه ﻫﺎ در دوران ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي زرﺗﺸﺘﯽ وﺿﻊ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻘـﻮﯾـﻢ ﻣـﺎﻫـﺎﻧـﻪ‬
‫ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻫﻔﺘﻪ اﺳﺖ و در آن ﻫﺮ روز ﻣﺎه ﯾﮏ ﻧﺎم دارد‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﺛﺮ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﺎﻧﺪه از آن اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﯿﺸﺘﺮ دوران اﺳـﻼﻣـﯽ‪،‬‬
‫اﺳﺎﻣﯽ ﺑﺎﺑﻠﯽآراﻣﯽ ﻣﺎﻫﻬﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ”ﺗﻤﻮز“ و ”ﻧﯿﺴﺎن“ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﺑﺮﻗﺮاري ﺗﻘﻮﯾﻢ ﺟﻼﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻘﻮﯾﻢ رﺳﻤﯽ اﯾﺮان‬
‫در اواﯾﻞ ﺳﺪه ﺟﺎري ﺧﻮرﺷﯿﺪي‪ ،‬اﺳﺎﻣﯽ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ دوﺑﺎره ﺑﺮﻗﺮار ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﻠﻔﻆ آﻧﻬﺎ در ﻣﻮاردي ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮد‪ .‬در زﯾﺮ ﺗﻠﻔﻆ‬

‫ﭘﺎرﺳﯽ ﻣﯿﺎﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺎﻣﯽ و اﺻﻞ اوﺳﺘﺎﯾﯽ آﻧﻬﺎ در ﭘﺮاﻧﺘﺰ آورده ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪ -‬ﻓﺮه وﺷﯽ‪ ،‬ارواح ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن‪ :‬ﻓﺮوردﯾﻦ )‪Fravartin (Frawashi‬‬
‫‪ -‬ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺑﻬﺘﺮ )از اﺻﻮل زرﺗﺸﺘﯽ(‪ :‬اردﯾﺒﻬﺸﺖ )‪Ardiwehisht (asha-wahishta‬‬

‫‪ -‬ﺳﻼﻣﺘﯽ‪ :‬ﺧﺮداد )‪Khordad (Hauwartat‬‬
‫‪ -‬ﺧﺪاي ﺑﺎران‪ :‬ﺗﯿﺮ )‪Teer (Tishtria‬‬

‫‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺮﯾﯽ‪ ،‬ﻧﺪرﮔﺬﺷﺘﯽ‪َ :‬اﻣُﺮداد )‪Amordad (Amartaat‬‬
‫‪ -‬ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺷﻬﺮﯾﻮر )‪Shahrivar (khshathrawara‬‬

‫‪ -‬ﺧﺪاي ﻣﻬﺮ و ﻗﺮاردادﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ :‬ﻣﻬﺮ )‪Mihr (Mithra‬‬
‫‪ -‬آﺑﻬﺎ )ﻟﻘﺐ آﻧﺎﻫﯿﺘﺎ(‪ :‬آﺑﺎن )‪Aban (Apan‬‬
‫‪ -‬آﺗﺶ‪ :‬آذر )‪Adhar (Atar‬‬
‫‪ -‬ﺧﺪا‪ :‬دي )‪Dey (Dawya‬‬

‫‪ -‬ﺗﻔﮑﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ :‬ﺑﻬﻤﻦ )‪Wahman (wahu-mana‬‬
‫‪ -‬آرﻣﺎﯾﯿﺘﯽ ﻣﻘﺪس )ﻣﺎدﯾﻨﻪ ﺧﺪاي ﻃﺒﯿﻌﺖ(‪ :‬اﺳﻔﻨﺪ )‪Spandaarmadh (Spanta-armaiti‬‬

‫ﺧﺎﻃﺮه ﺳﻪ ﻫﺰار ﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮروز ـ ﻧﻮروز ﺑﻪ وﻗﺖ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ‬
‫ﯾﺎزده روز اول ﻓﺮوردﯾﻦ در دوران ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎن‪) ،‬ﻓﺮورﺗﯿﺸﻦ ‪ (Farvartishn‬وﯾﮋه اﻧﺠﺎم ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﻮروز ﺑﻮد‪ .‬رﺋﯿﺲ ﮐﺸﻮر در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ‬

‫روز ﺳﺎل ﻧﻮ‪ ،‬روﺣﺎﻧﯿﻮن‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺎن‪ ،‬ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟﺘﯽ و ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ارﺷﺪ ﻧﻈﺎﻣﯽ‪ ،‬داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﺎي دﯾﮕﺮ را‬
‫ﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ و ﺿﻤﻦ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاري از ﻋﻨﺎﯾﺎت ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﮔﺰارش ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﺎل ﮐﻬﻨﻪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي دوﻟﺖ ﺑﺮاي ﺳﺎل ﻧﻮ و ﻧﻈﺮ ﺧﻮﯾﺶ‬

‫‪ 74‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫را ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺼﺐ اﻟﻌﯿﻦ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ .‬اﯾﻦ آﯾﯿﻦ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﺎ ﺟﺰﯾﯽ ﺗﻔﺎوت رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬رﺋﯿﺲ ﮐﺸﻮر ﺳﭙﺲ ﭘﯿﺸﮑﺶ ﻫﺎ را‬
‫درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن در ﮐﻨﺪه ﮐﺎري ﻫﺎي ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬آﻧﮕﺎه ﻣﺮاﺳﻢ ﺳﺎن و رژه ﺑﺮﮔﺰار ﻣـﯽ ﺷـﺪ و‬

‫اﻓﺴﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﻬﺮﻣﺎن دﻓﺎع از وﻃﻦ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮﻓﯿﻊ و ﭘﺎداش ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺎزه و ﻗﻀﺎت ﻧﻮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫در روز ﻧﻮروز‪ ،‬ﻣﺮدم ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ دﯾﺪن ﺳﺎﻟﺨﻮردﮔﺎن ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬ﺑﯿﻤﺎران و ازﮐﺎراﻓﺘﺎدﮔﺎن و ﻗﺒﻮر ﻧﯿﺎﮐﺎن و ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﯽ رﻓﺘﻨﺪ و اداي‬
‫اﺣﺘﺮام ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪) .‬اﺣﺘﺮام و رﻋﺎﯾﺖ اﺣﻮال ﺳﺎﻟﺨﻮردﮔﺎن و ﻧﺴﻞ ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘﻪ‪ ،‬در ﻣﯿﺎن اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻫﻤﻮاره ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻫﻤﯿﺖ را داﺷﺘﻪ اﺳﺖ(‪.‬‬
‫ﺳﭙﺲ ﻋﯿﺪدﯾﺪﻧﯽ آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﭘﯿﺶ از دﯾﺪ و ﺑﺎزدﯾﺪﻫﺎ‪ ،‬در ﻟﺤﻈﻪ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺳﺎل ﻫﺮ ﻓﺮد از ﺧﺪا ﻣﯽ ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ﻧﻮ روان او‬
‫را ﭘﺎك و آرام ﻧﮕﻪ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮاﺳﻢ ﭘﺲ از ‪ 25‬ﻗﺮن ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺻﻮرت اداﻣﻪ دارد و ﺑﺎﻋﺚ اﻋﺠﺎب ﻣﻠﻞ دﯾﮕﺮ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺳـﺮان‬
‫دوﻟﺖ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ در آداب و رﺳﻮم و ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﺎي ﻏﯿﺮآرﯾﺎﯾﯽ ﻧﺸﯿﻦ ﮐﻤﺘﺮ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ وﻟﯽ در ﻣﺼﺮ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ‬
‫ﻗﺮن ﯾﮑﯽ از اﯾﺎﻻت اﯾﺮان ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ رﻓﺖ‪ ،‬آﯾﯿﻦ ﻫﺎي ﻧﻮروز را رواج داده ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺎ اﻋﺰام ﺳﻔﯿﺮ ﺑﻪ ﺣﺒﺸﻪ )اﺗﯿﻮﭘﯽ( از رﺋـﯿـﺲ‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻮروز را ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﺑﺮﮔﺰار ﮐﻨﺪ‪ .‬آﻟﻮدن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ )آب و ﻫﻮا و زﻣﯿﻦ( را ﻣﻨﻊ‪ ،‬و‬

‫ﺑﺮاي دروغ ﮔﻔﺘﻦ و ﺳﻮءﻧﯿﺖ ﻣﺠﺎزات در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮد‪.‬‬

‫دارﯾﻮش ﺑﺰرگ ﮐﻪ در ﮔﺴﺘﺮش آﯾﯿﻦ ﻫﺎي ﻧﻮروزي در ﻣﯿﺎن ﻣﺘﺼﺮﻓﺎت ﻏﯿﺮآرﯾﻦ اﻣﭙﺮاﺗﻮري اﯾﺮان ﺳﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ داﺷﺖ در ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﻮروز‬
‫‪ 515‬ﭘﯿﺶ از ﻣﯿﻼد )ﻫﻔﺖ ﺳﺎل ﭘﺲ از آﻏﺎز ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﯾﯽ اش( ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺧﻮد را در زﻣﯿﻨﻪ اﯾﺠﺎد ﺳﻨﮓ ﻧﺒﺸﺘﻪ ﺑﯿﺴـﺘـﻮن ‪ -‬ﺣـﺎوي‬
‫آرزوﻫﺎ‪ ،‬اﻧﺪرزﻫﺎ و ﺷﺮح ﻗﻠﻤﺮو اﯾﺮان ‪ -‬اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻮرﺧﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻨﮓ ﻧﺒﺸﺘﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﺮان ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺸﻮر ﺟﻬـﺎن‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ دارد‪ .‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ آرزوي دارﯾﻮش ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮐﺘﯿﺒﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﯾﺮان را از آﻓﺖ دروغ و‬
‫ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﻣﺼﻮن ﺑﺪارد‪ .‬ﭘﺲ از ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻋﻈﯿﻢ و زﯾﺒﺎي ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ در ﭘﺎرس و ﮔﺸﺎﯾﺶ آن‪ ،‬آﯾﯿﻦ ﻫﺎي رﺳﻤﯽ ﻧﻮروز‪،‬‬
‫ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺑﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪي در آﻧﺠﺎ ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﺮاﺳﻢ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻧﻮروز در ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ دو ﻫﻔﺘﻪ ﻃﻮل ﻣﯽ ﮐﺸﯿﺪ‪ .‬ﻣﺮدم ﻋـﺎدي در‬
‫ﺗﺎﻻر ﺻﺪ ﺳﺘﻮن و ﺳﺮان اﯾﺎﻻت و ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺗﺮاز اول در ﺗﺎﻻرﻫﺎي دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﮐﺎخ ﺣﻀﻮر ﻣﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﮐﺎر ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺗﺨﺖ ﺟـﻤـﺸـﯿـﺪ‬
‫)ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﻫﺎ ﭘﺮس ﭘﻮﻟﯿﺲ را ﺷﻬﺮ ﭘﺎرس ﺧﻮاﻧﺪه اﻧﺪ( ‪ 51‬ﺳﺎل ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ‪ .‬دارﯾﻮش اول ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﻦ آن‪ ،‬در ﻣﺤﻠﯽ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان‬
‫دور از ﭘﺎﺳﺎرﮔﺎد ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﭘﺎدﺷﺎه ﺳﻮم ﺑﻌﺪ از او آن را ﮔﺸﻮد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﯾﺮان داراي دو ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺷﺪ‪ :‬ﺷﻮش ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ اداري‬
‫و ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﺷﻬﺮ ﻫﻤﺪان ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﯾﯿﻼﻗﯽ )ﺗﺎﺑﺴﺘﺎﻧﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻮش(‪ .‬ﻋﻨﻮان ”ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ“ را ﻗﺮن ﻫـﺎ‬
‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻮام اﻟﻨﺎس ﺑﻪ آن دادﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﮐﺎخ ﺑﺎ ﺟﻤﺸﯿﺪ اﻓﺴﺎﻧﻪ اي ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ ﮐﺎخ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎي ﺗـﻤـﺪن و‬
‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن اﺳﺖ ﺑﺮ ﻗﻠﻤﺮوي ﻣﯿﺎن ﺳﻨﺪ‪ ،‬داﻧﻮب‪ ،‬ﻣﺪﯾﺘﺮاﻧﻪ و ﻧﯿﻞ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﯾﯽ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺴﺎدت اﺳﮑﻨﺪر ﻣﻘﺪوﻧﯽ ﻧﺴﺒﺖ‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻮه و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻤﺪه وﯾﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﮐﺎخ ﺑﻪ دﺳﺖ او ﺷﺪ‪ .‬اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﺪان ﺳﻠﻄﻨﺖ و درﺑﺎرﯾﺎن در ﻫﺮ ﮐﺠﺎي ﮐﺸﻮر ﮐـﻪ‬

‫ﺑﻮدﻧﺪ ﭘﯿﺶ از ﻓﺮا رﺳﯿﺪن ﻧﻮروز ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻣﯽ رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺪ و ﺑﻬﺎر را در آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽ ﺑﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪75 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ﮐﺎﻧﺎل ﺗﻠﮕﺮام ُوﻫﻮﻣَﻦ اﻣﺸﺎﺳﭙﻨﺪ‬ ‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ ﮐﻪ ﺑﻮد؟‬

‫زﻧﺪﮔﯽﻧﺎﻣﻪ‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﺧﺎﻧﻮادهاي زرﺗﺸﺘﯽ در ﺷﻬﺮ ﮐﺮﻣﺎن زاده ﺷﺪ‪ .‬ﭘﺪرش ﺷﺎﻫﺮخ زرﺗﺸﺘﯽ وﻗﺘﯽ او ﻧﻮزاد ﺑﻮد درﮔﺬﺷﺖ‪ .‬اﺟﺪادش در‬
‫ﺷﻐﻞ ﺗﺠﺎرت و ﻣﻨﺠﻤﯽ درﺑﺎرﻫﺎي زﻧﺪ و ﻗﺎﺟﺎر ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﭘﺪر‪ ،‬ﻣﺎدرش ﺑﻪ ﺑﺎﻓﻨﺪﮔﯽ روي آورد و ﻣﺨﺎرج او و‬
‫ﺑﺮادرش را از ﻫﻤﯿﻦ راه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﺮد‪ .‬در ﮐﻮدﮐﯽ ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮي ﭘﺮداﺧﺖ و ﻫﻢزﻣﺎن در ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﮐﺮﻣﺎن‪ ،‬ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺳـﻮادي‬

‫ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮد‪.‬‬
‫در دوازده ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﻪ ﺗﻬﺮان رﻓﺖ و در ﻣﺪرﺳﻪ ﺷﺒﺎﻧﻪروزي آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻪ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫـﻢزﻣـﺎن در ﺑـﯿـﻤـﺎرﺳـﺘـﺎن‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬در ﺷﺎﻧﺰده ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ ﭘﺲاﻧﺪاز ﺧﻮد ﺳﻔﺮي ﯾﮏﺳﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن داﺷﺖ‪ .‬و در داراﻟﻔﻨﻮن ﺑﻤـﺒـﺌـﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﺤﺼﯿﻞ اداﻣﻪ داد‪ .‬در ‪ 21‬ﺳﺎﻟﮕﯽ از ﻃﺮف اﻧﺠﻤﻦ ﺧﯿﺮﯾﻪ ﭘﺎرﺳﯿﺎن ﺑﻤﺒﺌﯽ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺪرﺳﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﮐﺮﻣﺎن رﺳﯿﺪ و ﺑﻪ ﮐﺮﻣـﺎن‬
‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺳﻪ ﻣﺪرﺳﻪ دﺧﺘﺮاﻧـﻪ‪ ،‬دو‬

‫ﻣﺪرﺳﻪ ﭘﺴﺮاﻧﻪ و ﯾﮏ دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻧﺎم دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﻣﻠﯽ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﻮد‪.‬‬
‫زﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺪارس در ﻣﺤﻠﻪﻫﺎي ﻓﺮﻣﻮﺗﻦ و ﻣﺤﻠﻪ ﺷﻬﺮ را ارﺑﺎب ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار زرﺗﺸﺘﯽ اﻫﺪا ﮐﺮد و از ﻫﻤﯿﻦ رو ﺑﻪ ﻣـﺪارس‬

‫ﺟﻤﺸﯿﺪﯾﻪ ﻣﻌﺮوف ﺷﺪ‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎ زﺑﺎنﻫﺎي اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬روﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ آﻣﻮﺧﺖ و ﻗﺮآن و ﺗﺮﺟﻤﻪ آن را ﻓﺮاﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1283‬از‬

‫راه ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﻪ ﺑﻨﺪر ادﺳﺎ در روﺳﯿﻪ رﻓﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻫﻤﺰﻣﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﺟﻨﮓ روﺳﯿﻪ و ژاﭘﻦ‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺪﺗﯽ ﺑﻪ اﯾﺮان ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪.‬‬
‫در ﺳﯽ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺮاي دوﻣﯿﻦ ﺑﺎر ﺑﻪ ﺗﻬﺮان ﻣﻬﺎﺟﺮت ﮐﺮد و در ﯾﮏ ﺻﺮاﻓﯽ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻪ ﮐﺎر ﺷﺪ‪.‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در زﻣﺎن ﺟـﻨـﺒـﺶ‬
‫ﻣﺸﺮوﻃﻪ از ﻣﺸﺮوﻃﻪﺧﻮاﻫﺎن ﺑﻮد و در ﺳﯽ ﺳﺎﻟﮕﯽ در ﺟﻨﺒﺶ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺮﮐﺖ داﺷﺖ‪ .‬او در دوره دوم ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﻪ ﻣﺠﻠﺲ راه ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در واﻗﻊ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه زرﺗﺸﺘﯿﺎن در ﻣﺠﻠﺲ اﺳﺖ ﭼﻮن ارﺑـﺎب‬
‫ﺟﻤﺸﯿﺪ در دوره اول ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺗﺠﺎر ﺗﻬﺮان ﺑﻪ ﻣﺠﻠﺲ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬او ﺑﻪ رﯾﺎﺳﺖ اداره‬
‫ﻣﺒﺎﺷﺮت )اﻣﻮر اداري و ﻣﺎﻟﯽ( ﻣﺠﻠﺲ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ و اﯾﻦ ﺳﻤﺖ را ﺗﺎ ﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮ ﺣﻔﻆ ﮐﺮد و ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ زﯾﺎدي در آن از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن‬
‫داد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ در دوره ﭼﻬﺎرم ﻣﺠﻠﺲ ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺻﺮار داﺷﺖ دﯾﮕﺮ او را ﻧﺎﻣﺰد اﯾﻦ ﮐﺎر ﻧﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎ رأي ﺑـﺎﻻﯾـﯽ او را‬
‫ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻧﺪ‪ .‬در دوره ﺳﻮم ﻣﺠﻠﺲ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺣﺮﮐﺖ ارﺗﺶ روﺳﯿﻪ ﺑﺴﻮي ﺗﻬﺮان در ﺟﺮﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ اول‪ ،‬ﺗﻌﻄﯿﻞ ﺷﺪ و ﻧﺎﺗﻤﺎم ﻣﺎﻧﺪ‪،‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺣﺴﻦ ﻣﺪرس و ﻣﯿﺮزاده ﻋﺸﻘﯽ و ﺷﻤﺎري از ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻪ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎه رﻓﺖ‪ .‬ﻣﻬﺎﺟﺮان ﺑﺎ ﭘﻮل آﻟﻤﺎن‬
‫ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪« ،‬دوﻟﺖ در ﺗﺒﻌﯿﺪ »را در ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎه ﺗﺸﮑﯿﻞ دادﻧﺪ و ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺷﮑﺴﺖ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و روﺳﯿﻪ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ آﻟﻤﺎن و ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮردﻧﺪ و ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﺳﺎل ‪ 1295‬ﺑﻪ ﺗﻬﺮان ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻮل اداره ﻣـﺠـﻠـﺲ‪،‬‬
‫ﻧﮕﻬﺪاري از ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن و ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت آن را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬او ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ رﯾﺎﺳﺖ ﺷﺮﮐﺖ ﺗﻠﻔﻦ اﯾﺮان را در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬

‫ﺧﻄﻮط ﺗﻠﻔﻦ در ﺗﻬﺮان ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ اول‪ ،‬در ﻣﻘﻄﻌﯽ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽﻫﺎ ﭘﺮداﺧﺖ درآﻣﺪﻫﺎي ﻧﻔﺘﯽ ﺑﻪ دوﻟﺖ اﯾﺮان را ﻣﺸﺮوط ﺑﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮐﻤﺴﯿﻮن ﻣﺎﻟﯽ‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﺎﻟﯽ ﮐﺸﻮر را ﺑﻪدﺳﺖ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﮔﻨﺪم ﻧﺎﯾﺎب ﺷﺪ و ﻫﺰاران اﯾﺮاﻧﯽ در ﻗﺤﻄﯽ ﺑﺰرگ اﯾﺮان )‪–1298‬‬
‫‪ (1296‬ﺗﻠﻒ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو از ﻓﻌﺎﻻن ﮐﻤﮏرﺳﺎﻧﯽ در ﺗﻬﺮان ﺷﺪ و در ﻧﻄﻖﻫﺎﯾﯽ آﺗﺸﯿﻦ زﻣﯿﻦداران و ﺑﺎزارﯾﺎﻧﯽ ﮐـﻪ در‬
‫اﺣﺘﮑﺎر ﻏﻠّﻪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬را ﺧﻄﺎب ﻗﺮار ﻣﯽداد‪ .‬دوﻟﺖ او را ﻣﺄﻣﻮر ﺧﺮﯾﺪ ﮔﻨﺪم ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎن ﻧﺎﻧﻮاﯾﯿﻬﺎ ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻫـﻨـﮕـﺎم‬
‫ﻣﺤﺘﮑﺮﯾﻦ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻗﯿﻤﺖ ﮔﻨﺪم را ﺑﺎﻻ ﺑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻧﺒﺎرﻫﺎي ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ اﺣﻤﺪﺷﺎه ﺑﻮد ﻣﻤﻠﻮ از ﮔﻨﺪم ﺑﻮد وﻟﯽ اﺣﻤﺪﺷﺎه‬
‫ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮد ﮔﻨﺪم را ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﮐﻤﺘﺮ از ﻣﺤﺘﮑﺮﯾﻦ ﺗﻬﺮان ﺑﻔﺮوﺷﺪ‪ .‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﺎ ﺷﺎه ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد و ﺳﻮﮔﻨﺪ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ وي را ﺑﻪ‬

‫ﯾﺎدش آورد و ﺗﻼش ﮐﺮد او را ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﮐﻤﺘﺮ راﺿﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎه راﺿﯽ ﻧﺸﺪ و او ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﮔﻨﺪم را ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺖ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺤﺘﮑﺮان از‬

‫‪ 76‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫اﺣﻤﺪﺷﺎه ﺧﺮﯾﺪ و ﻣﯿﺎن ﻧﺎﻧﻮاﯾﺎن ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﺳﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻣﺪرس در ﯾﮑﯽ از ﻧﻄﻖﻫﺎﯾﺶ در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد‪” :‬در ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺎ ﯾﮏ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻫﺴﺖ‪ ،‬آن ﻫﻢ ارﺑـﺎب‬

‫ﮐﯿﺨﺴﺮو“‬
‫در زﻣﺎن ﻗﺮارداد ‪ 1919‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو‪ .‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮد و رﻫﺒﺮي ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﻗﺮارداد در ﺧﺎرج از ﮐﺸﻮر را در اﺳﺘﮑﻬﻠـﻢ و اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺮ ﻋﻬﺪه داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﭼﻬﺎرﻣﯿﻦ دوره ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1300‬ﺑﻪ اﯾﺮان ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺑﺮ ﮐﺮﺳﯽ زرﺗﺸﺘﯿﺎن در‬
‫ﻣﺠﻠﺲ ﻧﺸﺴﺖ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اداري و ﻣﺎﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ را ﭘﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﺮاﺳﻢ ﺳﺎﻟﯿﺎﻧﻪ ﺟﺸﻦ ﻣﺸﺮوﻃﯿﺖ ﺑﺎ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﻮد‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﻗﻤﺮي و در ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﺟﻤﺎدياﻟﺜﺎﻧﯽ ﺑﺮﭘﺎ ﻣﯽﺷﺪ اﻣﺎ ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو‪ ،‬از ﺳﺎل ‪ 1301‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪،‬‬

‫اﯾﻦ ﺟﺸﻦ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮرﺷﯿﺪي و در ﭼﻬﺎردﻫﻢ اﻣﺮداد ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ‪.‬‬
‫در دوره ﻫﺸﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﮐﺮد ﮐﻪ دو ﺗﻦ از ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﺠﻠﺲ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ذﺧﯿﺮه ﭘﻮﻟﯽ و ﺿﺮب ﺳﮑﻪ و‬

‫ﭼﺎپ اﺳﮑﻨﺎس ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ‪ 22‬اردﯾﺒﻬﺸﺖ ‪ 1311‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ دو ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ‪.‬‬

‫راه اﻧﺪازي ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ ﺳﺮاﺳﺮي‬
‫اﺳﺎس ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ در ﺗﻬﺮان را ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪﻃﺎﻫﺮ ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺑﺼﯿﺮاﻟﻤﻤﺎﻟﮏ ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1321‬ﻫﺠﺮي ﻗﻤﺮي‬
‫)‪ 1282‬ﺧﻮرﺷﯿﺪي( اﻣﺘﯿﺎز اﯾﺠﺎد ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ در ﮐﺸﻮر را از ﻣﻈﻔﺮاﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎه ﻗﺎﺟﺎر ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬او در اﯾﻦ اﻣﺘﯿﺎزﻧﺎﻣﻪ ﺗﻌﻬﺪ داد ﮐﻪ ﻇـﺮف‬
‫ده ﺳﺎل ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ را در ﮐﺸﻮر ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﺪ اﻣﺎ ﺣﻮادﺛﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ آﻣﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺼﯿﺮاﻟﻤﻤﺎﻟﮏ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮاي اﺣﺪاث‬
‫ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ راه اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو داد‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در واﻗﻊ‪ ،‬ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ در اﯾﺮان ﺑﻪﺷﻤـﺎر ﻣـﯽرود‪ ،‬ارﺑـﺎب‬

‫ﮐﯿﺨﺴﺮو اﺳﺖ ﮐﻪ راه اﻧﺪازي اﯾﻦ ﺷﺒﮑﻪ ﺣﺎﺻﻞ زﺣﻤﺎت او ﺑﻮدهاﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮدش در ﻧﻄﻘﯽ در ﻣﺠﻠﺲ در اﯾﻦ ﺑﺎره ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫”در ﺟﻨﮓ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻫﯿﭻ داﺧﻞ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﺪﺑﺨﺘﺎﻧﻪ اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺖ ﭼﻨﺪﯾﻦ دﻓﻌﻪ ﻏﺎرت ﺷﺪ و ﺳﯿﻢﻫﺎﯾﺶ را ﺑﺮﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺪه‬

‫ﺧﻮدم رﻓﺘﻢ ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺮدم‪ .‬ﻫﻔﺘﺎد ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﺟﻨﺲ ﺷﺮﮐﺖ را ﮐﻪ آوردﯾﻢ ﺑﺮاي اﯾﻨﺠﺎ‪ ،‬در ﺑﺎدﮐﻮﺑﻪ ﺑﻪ ﻏﺎرت ﺑﺮدﻧﺪ“‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﺳﺎل ‪ 1295‬ﺷﺮﮐﺖ ﺗﻠﻔﻦ اﯾﺮان را ﺑﻨﯿﺎد ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﻋﺎماﻟﻤﻨﻔﻌﻪ و زﯾﺮ ﻧﻈﺮ دوﻟﺖ ﺑﻮد و ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﯿﻦﺑﺎر‬
‫ﺷﺮﮐﺖ زﯾﻤﻨﺲ آﻟﻤﺎن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮوﺷﻨﺪه ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺗﻠﻔﻦ ﮐﺸﻮر اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮد و ﺑﺎ آن ﻗﺮارداد ﺑﺴﺖ‪ .‬او از دوﻟﺖ ﻧﻮﭘﺎي ﺷﻮروي‬
‫اﺟﺎزه ﺗﺮاﻧﺰﯾﺖ ﻣﺎﺷﯿﻦآﻻت و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺗﻠﻔﻦ را ﮔﺮﻓﺖ و دوﻟﺖ ﺷﻮروي اﯾﻦ ﺗﺠﻬﯿﺰات را از ﭘﺮداﺧﺖ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻋﻮارﺿﯽ ﻣﻌﺎف ﮐﺮد‬

‫و ﺣﻔﺎﻇﺖ آﻧﻬﺎ را ﺗﺎ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﺧﺎك اﯾﺮان ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﺳﺎل ‪ 1302‬ﻗﺮاردادي ﺑﺮاي اﺣﺪاث ﺧﻄﻮط ﺗﻠﻔﻨﯽ زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﺑﺎ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎي زﯾﻤﻨﺲ و ﻫﺎﻟﺴﮑﻪ ﺑﺴﺖ و ﺳﻪ ﺳﺎل‬
‫ﺑﻌﺪ در آﺑﺎن ‪ 1305‬ﺗﻠﻔﻦ ﺧﻮدﮐﺎر ﺟﺪﯾﺪ روي ‪ 2300‬رﺷﺘﻪ ﮐﺎﺑﻞ در ﻣﺮﮐﺰ اﮐﺒﺎﺗﺎن آﻣﺎده ﺑﻬﺮهﺑﺮداري ﺷﺪ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1308‬ﺷﻤـﺴـﯽ‬
‫اﻣﻮر ﺗﻠﻔﻦ ﻧﯿﺰ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ وزارت ﭘﺴﺖ و ﺗﻠﮕﺮاف رﻓﺖ‪ .‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﺮﮐﺖ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺎ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﻮد‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1309‬وزارت‬

‫ﭘﺴﺖ و ﺗﻠﮕﺮاف ﻻﯾﺤﻪاي ﺑﺮاي راه اﻧﺪازي ﺷﺒﮑﻪ ﺗﻠﻔﻦ در ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺸﻮر ﺑﻪ ﻣﺠﻠﺲ داد‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو از ﻫﻤﺎن آﻏﺎز دوره دوم ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﮐﺎرﭘﺮدازي و رﯾﺎﺳﺖ اﻣﻮر اداري ﻣﺠﻠﺲ را ﻋﻬﺪهدار ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺄﺳﯿﺲ‬
‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ را آﻏﺎز ﮐﺮد‪ .‬ﺗﺎ ﭘﺎﯾﺎن دوره دوم ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﺷﻤﺎر ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺗﻨﻬﺎ ‪ 51‬ﺟﻠﺪ ﺑﻮد‪ .‬او در ﻫﺸﺘﻢ اﺳﻔـﻨـﺪ ‪1290‬‬
‫ﺧﻮرﺷﯿﺪي ‪ 202‬ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎب از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﯿﺮزا اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ ﺟﻠﻮه را ﺑﻪ ﻣﺒﻠﻎ دو ﻫﺰار و ﭘﺎﻧﺼﺪ دﯾﻨﺎر ﺑﺮاي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺧﺮﯾـﺪاري‬
‫ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ او ﯾﮏ ﺟﻠﺪ آن را ﺗﺎ ﯾﮑﻬﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﻣﯽﺧﺮﯾﺪﻧﺪ اﻣﺎ ﻧﻔﺮوﺧﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ در ﻫﺸﺘﻢ اﻣﺮداد ‪ 1291‬ﯾﮏ ﻫﺰار و ﻧﻮد و ﯾﮏ‬
‫ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎي ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺗﺮﮐﯽ‪ ،‬اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬آﻟﻤﺎﻧﯽ و روﺳﯽ ﮐﻪ اﺣﺘﺸﺎم اﻟﺴﻠﻄﻨﻪ ﺑﺮاي ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻠﯽ‬
‫اﻫﺪا ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ اﻓﺰوده ﺷﺪ‪ .‬ﭘﻨﺠﺎه ﺟﻠﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺪ ًا ﺧﺮﯾﺪاري ﺷﺪ و در اول اﺳﻔﻨﺪ ‪ 1293‬ﺷﻤﺎر ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ‬
‫ﻣﺠﻠﺲ ‪ 1394‬ﺟﻠﺪ رﺳﯿﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮐﺘﺎبﻫﺎي ﺧﺮﯾﺪاري ﺷﺪه و اﻫﺪاﺋﯽ در دو اﺗﺎق ﮐﻮﭼﮏ و ﺗﻮ در ﺗﻮ و داﺧﻞ ﭼﻨﺪ ﻗﻔﺴﻪ ﭼﻮﺑﯽ در‬
‫ﻗﺴﻤﺖ ﺷﺮﻗﯽ ﺣﻮﺿﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﺎرت ﻗﺪﯾﻢ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﭼﯿﺪه و ﻧﮕﻬﺪاري ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﻫﻤﻮاره ﻣﺤﻞ ﻣﺮاﺟﻌﻪ‬

‫و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪77 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫در آﻏﺎز ﺑﻨﺎ ﺑﻮد ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ در ﻫﻤﺎن ﻣﺤﻞ ﺣﻮﺿﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت رﺳﻤﯽ اﻓﺘﺘﺎح ﺷﻮد‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﭘﯿﺸﺂﻣﺪﻫﺎ و ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ و‬
‫ﻧﯿﺰ ﻓﺘﺮتﻫﺎي ﺑﯿﻦ دورهﻫﺎي ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاري اﻧﺠﺎم ﻧﮕﺮﻓﺖ‪ .‬ﻣﺆﺗﻤﻦاﻟﻤﻠﮏ رﺋﯿﺲ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ اﻓﺘﺘﺎح ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ در آن ﻓﻀﺎي ﮐﻮﭼﮏ‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽورزﯾﺪ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺨﺴﺖ ﻣﺤﻞ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﭘﺲ از ﭼﻨﺪي ﻣﺠﻠﺲ در دوره ﭼﻬﺎرم ﺗﻘﻨﯿﻨﯿﻪ ﺑﻨﺎﻫﺎي واﻗﻊ در ﺷﺮق ﮐﺎخ ﺑﻬﺎرﺳﺘﺎن و ﻋﻤﺎرتﻫﺎي آن را ﺧﺮﯾﺪاري ﮐﺮد و ارﺑـﺎب‬
‫ﮐﯿﺨﺴﺮو ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻋﻤﺎرتﻫﺎ را ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺘﺮ اﺻﻄﺒﻞ و ﮐﺎﻟﺴﮑﻪﺧﺎﻧﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮد و اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪاي ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً در‬
‫ﺳﺎل ‪ 1302‬ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎل ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ از ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ )ﻋﻤﺎرت ﺑﻬﺎرﺳﺘﺎن( ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻣﮑﺎﻧﯽ ﺟﺪا‬

‫ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﭘﺲ از ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ دو ﺳﺎل ﯾﻌﻨﯽ در ﺳﺎل ‪ 1304‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ا ّوﻟﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ رﺳﻤﯽ و دوﻟﺘﯽ ﮔﺸﺎﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﺳﺎل ‪ 1304‬ﺑﺮاي ﺧﺮﯾﺪ ﻟﻮازم ﭼﺎپ ﺑﺮاي راهاﻧﺪازي ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻪ آﻟﻤﺎن ﺳﻔﺮ ﮐﺮد و ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ را‬

‫راهاﻧﺪازي ﮐﺮد‪.‬‬

‫ﮐﺸﻒ و اﺣﺪاث آراﻣﮕﺎه‬
‫ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣ ّﻠﯽﮔﺮاﯾﯽ در آﻏﺎز ﺳﺪه ﭼﻬﺎرده ﺧﻮرﺷﯿﺪي در اﯾﺮان‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان را ﺑﺮ آن داﺷﺖ ﺗﺎ درﺧﻮاﺳﺖ ﺳـﺎﺧـﺖ‬
‫آراﻣﮕﺎﻫﯽ درﺧﻮر و ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺑﺮاي ﺳﺮاﯾﻨﺪه ﻣﻠﯽ و ﻧﮕﺎهﺑﺎن ﻫﻮﯾﺖ و ﺗﺎرﯾﺦ اﯾﺮان‪ ،‬از دوﻟﺖ داﺷﺘﻪﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه را اﻧﺠﻤﻦ آﺛﺎر‬
‫ﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﻪﺗﺎزﮔﯽ ﮔﺸﺎﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪﺑﻮد و اﻓﺮاد ﺑﺎﻧﻔﻮذي ﭼﻮن ﺣﺴﻦ ﭘﯿﺮﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ ﻓﺮوﻏﯽ‪ ،‬ﺣﺴﯿﻦ‬
‫ﻋﻼء‪ ،‬ﺳﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﺗﻘﯽزاده و ﺣﺴﻦ اﺳﻔﻨﺪﯾﺎري ﻋﻀﻮ آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻧﺠﻤﻦ روﻧﺪ ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه را از اردﯾﺒﻬﺸﺖ ‪ 1305‬آﻏـﺎز و‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو را ﻣﺄﻣﻮر ﮐﺮد ﺗﺎ ﺟﺎي درﺳﺖ ﻣﺪﻓﻦ ﻓﺮدوﺳﯽ را ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪ .‬در آن ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺪﻓﻦ ﻓﺮدوﺳﯽ در ﺑﺎﻏﯽ از آنِ ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا‬
‫ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎماﻟﺘّﻮﻟﯿﻪ اﻓﺘﺎدهﺑﻮد‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﺪﻓﻦ در ﺗﺨﺘﮕﺎﻫﯽ در اﻧﺪازهﻫﺎي ﺷﺶ ﻣﺘﺮ در ﭘﻨﺞ ﻣﺘﺮ و ﺑﻠﻨﺪي ‪ 41‬ﻣﺘﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‬

‫ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه ‪ 25‬ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﺑﺮآورد ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬اﻧﺠﻤﻦ آﺛﺎر ﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﺮﮔﻪﻫﺎﯾﯽ ﭼﺎپ ﮐﺮد ﺗﺎ از ﻃﺮﯾﻖ‬
‫آن ﺑﺮاي ﮐﻤﮏ ﻣﺎﻟﯽ ﯾﺎ ﻗﺮﻋﻪﮐﺸﯽ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎﻫﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﻓﺮدوﺳﯽ‪ ،‬ﻓﺮاﺧﻮاﻧﯽ ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ ﺷﻮد اﻣﺎ ﺗﺎ ‪ 30‬ﺧـﺮداد ‪1306‬‬
‫اﻧﺠﻤﻦ آﺛﺎر ﻣﻠﯽ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﺑﯿﺶ از ‪ 3738‬ﺗﻮﻣﺎن ﺟﻤﻊ ﮐﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻮل اﻣﻮر اداري و ﻣﺎﻟﯽ ﻣﺠﻠـﺲ‬
‫ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ ﺑﻮد‪ ،‬از ﻣﺠﻠﺲ درﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺮد ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن از ﺑﻮدﺟﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ اﺧﺘﺼﺎص دﻫﺪ‪ .‬ﻣﺠﻠﺲ‬
‫در ‪ 29‬ﺗﯿﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ درﺧﻮاﺳﺖ رأي ﻣﻮاﻓﻖ داد‪ ،‬ﻣﺸﺮوط ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺧﻮد ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺮ ﻫﺰﯾﻨﻪ آن ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻨﺎي آراﻣﮕـﺎه ﺗـﺎ‬

‫ﺣﺪاﮐﺜﺮ دو ﻣﺎه ﭘﺲ از درﯾﺎﻓﺖ ﺑﻮدﺟﻪ آﻏﺎز ﺷﻮد‪.‬‬
‫درآﻏﺎز ارﻧﺴﺖ اﻣﯿﻞ ﻫﺮﺗﺴﻔﻠﺪ‪ ،‬ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎس آﻟﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮر ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻘﺸﻪ آراﻣﮕﺎه ﺷﺪ ﮐﻪ اﻧﺠﻤﻦ آن را رد ﮐﺮد‪ .‬ﭘﺲ از آن‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ‬
‫ﻧﻘﺸﻪ را ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﻪ ﮐﺮﯾﻢ ﻃﺎﻫﺮزاده ﺑﻬﺰاد ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد داد ﮐﻪ آن ﻧﯿﺰ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺑﺮاي ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻘﺸﻪ ﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮﺗﺴﻔﻠﺪ‪ ،‬آﻧﺪره ﮔﺪار ﻣﻌﻤﺎر و ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎس ﻓﺮاﻧﺴﻮي‪ ،‬ﻧﯿﮑﻼي ﻣﺎرﮐﻒ ﻣﻌﻤﺎر ﮔﺮﺟﺴﺘﺎﻧﯽﺗﺒﺎر و ﮐﺮﯾﻢ ﻃﺎﻫﺮزاده ﺑﻬﺰاد در آن ﺷﺮﮐﺖ‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻃﺮح ﻃﺎﻫﺮزاده ﺑﻬﺰاد ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه و در ﺳﺎل ‪ 1307‬در اﻧﺠﻤﻦ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻃﺮح ﺑﻪ ﺳﺒﮏ ﺳـﺎﺧـﺘـﻤـﺎنﻫـﺎي‬
‫ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺑﺎ ﺳﺮﺳﺘﻮنﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪ و در ﺳﻪ اﺷﮑﻮﺑﻪ ﻣﯿﺎن ﺑﺎﻏﯽ ﺑﺰرگ ﺑﻮد‪ .‬اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻌﺪ اﺟﺮاي آن ﻣﺘﻮﻗﻒ و ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻘﺸﻪاي دﯾﮕـﺮ‬
‫ﺿﺮوري ﺑﻪﻧﻈﺮ رﺳﯿﺪ و در دﺳﺘﻮرﮐﺎر ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﻃﺮﺣﯽ ﺗﺎزه از ﮔﺪار ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬در آن ﻫﻨﮕﺎم او در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﻮد و ﻃﺮﺣﯽ آﻣﺎده‬

‫ﮐﺮد و ﺑﻪ اﯾﺮان ﻓﺮﺳﺘﺎد‪.‬‬
‫اﺟﺮاي ﻧﻘﺸﻪ ﮔﺪار‪ ،‬ﺑﺮآورد ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه ﺑﻪ ﺷﺼﺖ ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﺑﺎﻻ رﻓﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﺠﻤﻮع وﺟﻮه ﺟﻤﻊآوري ﺷﺪه ﺑﯿﺶ از‬
‫‪ 27‬ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻬﺎر ‪ 1308‬ﻧﻮزده ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن آن ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﺎر دﯾﮕﺮ دﺳﺖ ﺑﻪ داﻣﺎن دوﻟـﺖ و‬
‫ﻣﺠﻠﺲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﯿﺴﺖ ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن از دوﻟﺖ ﮔﺮﻓﺖ و ﻃﺮﺣﯽ ﺑﺎ اﻣﻀﺎي ﻫﻔﺘﺎد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺑﻪ ﻣﺠﻠﺲ داد و ده ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﻧﯿﺰ از ﻣﺠﻠـﺲ‬

‫ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬

‫‪ 78‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫ﺑﻠﯿﻂ ﺑﺨﺖ آزﻣﺎﯾﯽ ﭼﺎپ ﺷﺪه ﺟﻬﺖ ﻓﺮوش ﺑﺮاي ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﺨﺎرج ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ‬

‫ﺷﺨﺼﯿﺖ‬
‫ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ زرﺗﺸﺘﯽ اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻮد‪ .‬او در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯽﮐﺮد ﺗﺎ ﮐﺸﻮر ﺧﻮد را از آن‬
‫ﺳﺎلﻫﺎي ﺗﺎرﯾﮏ ﺧﺎرج ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻢزﻣﺎن او ﺑﺮاي ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺗﺮﻗﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﺗﻼش ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬او ﺑﻪ درﺳﺘﮑﺎري ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و‬
‫ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﺠﻠﺲ در ﻫﻤﻪ دورهﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺎرﭘﺮدازي ﻣﺠﻠﺲ و رﯾﺎﺳﺖ اداره ﻣﺒﺎﺷﺮت و ﻣﻠﺰوﻣﺎت ﻣﺠﻠﺲ را ﺑﺮ ﻋﻬﺪه او‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻬﺪي ﺑﺎﻣﺪاد ﺻﺪاﻗﺖ و درﺳﺘﯽ او )ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺟﺎﻣﻌﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﻮد( ﭼﻨﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻣﺪرس در‬
‫ﯾﮑﯽ از ﺟﻠﺴﺎت ﻣﺠﻠﺲ ﭘﺸﺖ ﺗﺮﯾﺒﻮن ﮔﻔﺖ‪” :‬در ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﭘﯿﺪا ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آﻧﻬﻢ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ‬

‫اﺳﺖ“‬
‫در ﯾﮏ ﺳﻨﺪ وزارت ﺧﺎرﺟﻪ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ درﺑﺎره ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو آﻣﺪهاﺳﺖ‪” :‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﺮ زرﺗﺸﺘﯿﺎن اﯾﺮان رﯾﺎﺳﺖ دارد و در ﮐﺎرداﻧﯽ‬

‫و درﺳﺘﮑﺎري ﻧﺎﻣﺒﺮدار اﺳﺖ‪ .‬او ﯾﮏ ﻣﺮد ﻣﻠﯽ ﻧﺎﻣﺪاري اﺳﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻓﺴﻮﻧﻬﺎي ﺧﺎرﺟﯿﺎن ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪاﺳﺖ“‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻮرﮔﺎن ﺷﻮﺳﺘﺮ درﺑﺎره او ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪” :‬او ﮐﺴﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻوﻗﺖ از اوﻗﺎت ﺷﺒﺎﻧﻪروزي‪ ،‬از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻣﻘﺎﺻﺪ و اﺻﻼﺣـﺎت‬
‫ﻣﻤﻠﮑﺘﯽ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﻤﯽﻧﻤﻮد‪ .‬در دوره ﻗﺮﯾﺐ ﺷﺶ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﺎ ﺧﺮاﺑﯽ وﺿﻊ ﻣﺎﻟﯽ ﮐﺸﻮري‪ ،‬ﺑﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖ و ﺗﺪﺑﯿﺮ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬آن دوره را‬

‫ﻃﯽ ﻧﻤﻮد‪“.‬‬

‫ﯾﺎدﮔﺎرﻫﺎ‬
‫ﭘﺲ از آنﮐﻪ اﺣﻤﺪ ﺷﺎه ﺗﺎﺟﮕﺬاري ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﭘﺎرك اﻣﯿﻦاﻟﻤﻠﮏ ﺧﺮﯾﺪاري ﺷﺪ و در آن ﻣﺪرﺳﻪاي ﺑـﻪ ﻧـﺎم‬
‫اﺣﻤﺪﯾﻪ )ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر اﺣﻤﺪ ﺷﺎه( ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‪ ،‬وزارت ﻣﻌﺎرف ﺑﻪ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﻧﺸﺎن درﺟﻪ ﯾﮏ ﻋﻠﻤﯽ را اﻫﺪا ﮐﺮد‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﻃﻮل دوران ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﻣﻮزه ﻣﺠﻠﺲ و ﻧﯿﺎﯾﺸﮕﺎه آدرﯾﺎن را ﺗﺄﺳﯿﺲ‬
‫ﮐﺮد‪ .‬او ﺗﻼش زﯾﺎدي ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣﻘﻮق اﻗﻠﯿﺖﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﮐﺮد‪ .‬او ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﺘﻌﺪدي در ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﮐﺮﻣﺎن و ﯾﺰد ﺑﺮﭘﺎ ﮐﺮد‪.‬‬
‫دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﭘﺴﺮاﻧﻪ ﻓﯿﺮوزﺑﻬﺮام‪ ،‬دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن دﺧﺘﺮاﻧﻪ اﻧﻮﺷﯿﺮوان‪ ،‬ﻣﺪارس ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺟﻢ‪ ،‬اﯾﺮج و ﮔﯿﻮ و ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮔﻮرﺳﺘﺎن زرﺗﺸـﺘـﯿـﺎن‬
‫ﺗﻬﺮان در ﻗﺼﺮ ﻓﯿﺮوزه از ﯾﺎدﮔﺎرﻫﺎي او اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﺎﺧﺖ آراﻣﮕﺎه ﻓﺮدوﺳﯽ ﺑﻪوﺳﯿﻠﻪ او اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‪ .‬در واﻗﻊ او ﺑـﻮد ﮐـﻪ‬

‫ﻧﺨﺴﺘﯿﻦﺑﺎر ﻣﺤﻞ دﻗﯿﻖ دﻓﻦ ﻓﺮدوﺳﯽ را ﮐﺸﻒ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو از ﻣﺆﺳﺴﯿﻦ اﻧﺠﻤﻦ آﺛﺎر ﻣﻠﯽ اﯾﺮان در ﺳﺎل ‪ 1304‬ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻫﻤﯿﻦ اﻧﺠﻤﻦ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از ﺑـﻨـﺎﻫـﺎي‬
‫ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﺸﻮر ﻣﻮرد ﺑﺎزﺳﺎزي ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﭘﺲ از درﮔﺬﺷﺖ او‪ ،‬زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﮐﺮﻣﺎن دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن دﺧﺘﺮاﻧﻪاي ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻧﻤﻮده و ﺑﻪ ﯾﺎد او‬

‫”دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن دﺧﺘﺮاﻧﻪ ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ“ ﻧﺎمﮔﺬاري ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1298‬ﺧﻮرﺷﯿﺪي‪ ،‬آﺗﺸﮑﺪه زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺗﻬﺮان در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺳﯽﺗﯿﺮ ﯾﻪ دﺳﺘﻮر ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪79 PERSIA MAGAZIN‬‬

‫ﮐﺘﺎبﻫﺎ‬
‫‪ -‬ﭘﯿﺸﮕﻮﯾﯽﻫﺎي زرﺗﺸﺖ‬

‫‪ -‬آﯾﻨﻪ آﯾﯿﻦ ﻣﺰدﯾﺴﻨﯽ‬
‫‪ -‬زرﺗﺸﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي ﮐﻪ از ﻧﻮ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ‬

‫‪ -‬ﻓﺮوغ ﻣﺰدﯾﺴﻨﯽ‬
‫‪ -‬آﺋﯿﻦﻧﺎﻣﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن‬
‫‪ -‬ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎي ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ )اﺗﻮﺑﯿﻮﮔﺮاﻓﯽ ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻧﮕﺎرش ﺳﺎل ‪ 1317‬در آﻟﻤﺎن( وﯾﺮاﯾﺶ ﺑﻪوﺳﯿﻠﻪ ﻧﻮه او ﺷﺎﻫـﺮخ‬

‫ﺷﺎﻫﺮخ‬

‫ﺗﻮﺑﻪﻧﺎﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎب‬
‫دﻋﻮت از زرﺗﺸﺘﯿﺎن ﺑﺮاي ﮔﺮوﯾﺪن ﺑﻪ آﺋﯿﻦ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻧﻘﻄﻪ آﻏﺎز اﺧﺘﻼف ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺑﺎ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن و اردﺷﯿﺮ ﺟﯽ ﺑﻮد‪ .‬داﻣـﻨـﻪ اﯾـﻦ‬
‫اﺧﺘﻼف ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ زرﺗﺸﺘﯿﺎن و ارﺑﺎب ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺟﻤﺸﯿﺪﯾﺎن ﻧﯿﺰ رﺳﯿﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻓﺎت در ﻣﻘﻄﻌﯽ از زﻣﺎن ﺣﺘﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻬﺪﯾﺪ ارﺑـﺎب‬

‫ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬اﺻﻞ ﺗﻮﺑﻪﻧﺎﻣﻪ ﻋﻠﯽﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎب ﺑﻪ دﺳﺖ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو اﻓﺘﺎد‪ .‬او زرﺗﺸﺘﯿﺎن را از ﭘﯿﻮﺳﺘﻦ ﺑـﻪ آﺋـﯿـﻦ‬
‫ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﻨﻊ ﻣﯽﮐﺮد و از رﻫﺒﺮان آن ﺑﯿﺰاري ﻣﯽﺟﺴﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﭘﺴﺮش‪ ،‬ﺷﺎﻫﺮخ‪ ،‬در ﺳﻔﺮ ﺑﻪ اروﭘﺎ در ﮐﺎﻟﺴﮑﻪ ﭘـﺮﻧـﺲ ارﻓـﻊ‬
‫ﺑﻪدﺳﺖ اﺷﺮار در ﻧﺰدﯾﮑﯽ اﯾﺰدﺧﻮاﺳﺖ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺒﺎس اﻓﻨﺪي درﺑﺎره او ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬رﺳﻮاﯾﯽ ﮐﯿﺨﺴﺮو ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬آن ﻧﯿﺰ اﮔﺮ اﻧﺪﮐـﯽ‬

‫ﻫﻮش و داﻧﺶ داﺷﺖ اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺘﻨﺒﻪ و ﻣﺘﺬﮐﺮ ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ اﺳﺒﺎب ﺧﺪاﺋﯽ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻫﺮﺣﺎل ﺗﻮﺑﻪﻧﺎﻣﻪ ﺑﺎب ﺑﻪدﺳﺖ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺿﺒﻂ ﺷﺪه و او ﺷﺮﺣﯽ درﺑﺎره ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﻪدﺳﺖآﻣﺪن آن ﺑﻪ‬

‫ﺧﻂ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﻪ و ﺑﺮ روي ﺻﻨﺪوق ﻣﺤﻞ ﻧﮕﻬﺪاري ﺗﻮﺑﻪﻧﺎﻣﻪ اﻟﺼﺎق ﮐﺮد‪.‬‬

‫دﺳﯿﺴﻪ و اﺗﺤﺎد ﮐﺎگ ب و ‪ MI6‬ﺑﺮاي ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ و ﻣﺮگ ﻣﺸﮑﻮك‬
‫ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ دو ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار ﺑﺰرگ زرﺗﺸﺘﯽ دﯾﮕﺮ اﯾﺮان‪ ،‬ارﺑﺎب ﺟﻤﺸﯿﺪ و ارﺑﺎب ﺑﻬﻤﻦ ﺑﺎ دﺳﯿﺴﻪ و اﺗﺤﺎد دوﻟﺖ روس و‬
‫اﻧﮕﻠﯿﺲ‪ ،‬دﭼﺎر ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﺷﺪ و ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪ ﻫﺮ ﭼﻪ دارد‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺧﻮدش را ﺑﻔﺮوﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﺪﻫﯽﻫﺎﯾﺶ را ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺑﺎز ﻫﻢ‬
‫ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ از ﻋﻬﺪه ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺪﻫﯽﻫﺎﯾﺶ ﺑﺮآﻣﺪ و در ﻫﻤﯿﻦ ﻣﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ درﮔﺬﺷﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺣﺎج ﻣﺤﺘﺸﻢاﻟﺴـﻠـﻄـﻨـﻪ‬
‫اﺳﻔﻨﺪﯾﺎري رﺋﯿﺲ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي ﻣﻠﯽ‪ ،‬دو ﭘﺴﺮ و دو دﺧﺘﺮ ﮐﻮﭼﮑﯽ ﮐﻪ از ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻫﻤﺴﺮ او‪ ،‬ﻫﻨـﮕـﺎم‬

‫ﻣﺮﮔﺶ ”ﻫﯿﭻ وﺳﺎﯾﻞ ﻣﻌﺎش“ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ )ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﯾﮏ دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮ ﺑﺰرگ ﻫﻢ داﺷﺖ(‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﭘﺎرﯾﺰي‪ ،‬ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در ﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮ ﺳﺨﺖ زﯾﺮ ﻧﻈﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺪﺑﺎر اداره ﺷﻬﺮﺑﺎﻧﯽ دﺳﺘﻮر داﺷﺖ ﺑﺎ وﺳﺎﯾﻠﯽ او را‬

‫ﺗﻠﻒ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﺪ‪.‬‬
‫در ﺟﺮﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم‪ ،‬ﺑﻬﺮام ﺷﺎﻫﺮخ‪ ،‬ﭘﺴﺮ ﮐﯿﺨﺴﺮو‪ ،‬ﮔﻮﯾﻨﺪه ﻧﺎﻣﯽ ﺑﺨﺶ ﻓﺎرﺳﯽ رادﯾﻮ ﺑﺮﻟﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬و دراﺑﺘﺪا در ﺣﻤﺎﯾﺖ و ﺑﻌﺪ‬
‫از ﻗﻄﻊ ارﺗﺒﺎط اﯾﺮان و آﻟﻤﺎن ﻋﻠﯿﻪ رﺿﺎ ﺷﺎه و ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﺪﮔﻮﯾﯽ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﺣﻤﻼت اﯾﻦ رادﯾﻮ رﺿﺎ ﺷﺎه را ﺑﺴﯿﺎر ﻋﺼﺒﺎﻧﯽ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﭘﺮوﯾﻦ ﺷﺎﻫﺮخ )ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ دﺧﺘﺮ او( ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﭘﯿﺶ از ﮐﺸﺘﻪﺷﺪن ﺗﻼش ﮐﺮد ﺗﺎ ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﻪ ﭘﺴﺮش ﺑﻨﻮﯾﺴﺪ و او را از‬

‫ﺑﺪﮔﻮﯾﯽ ﻋﻠﯿﻪ رﺿﺎﺷﺎه ﺑﺮﺣﺬر ﺑﺪارد؛ وﻟﯽ اﺟﺎزه ارﺳﺎل اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ او داده ﻧﺸﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺮوﯾﻦ ﺷﺎﻫﺮخ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ در ﯾﮑﯽ از ﺷﺐﻫﺎي ﺗﯿﺮﻣﺎه ‪ 1319‬او را در ﯾﮏ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﺮوﺳﯽ دﺳﺘﮕﯿﺮ و ﻫﻤﺎن ﺷﺐ ﮐﺸﺘﻨﺪ و ﺟﻨﺎزه وي‬
‫را در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﻨﺰﻟﺶ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﮑﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺣﻤﻼت ﺑﻬﺮام ﺷﺎﻫﺮخ در رادﯾﻮ ﺑﺮﻟﯿﻦ‪ ،‬رﺿﺎ ﺷﺎه دﺳﺘﻮر ﻣﺮگ ﭘﺪر وي‬

‫ﯾﻌﻨﯽ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو را ﺻﺎدر ﮐﺮد؛ وﻟﯽ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ وي در ﺣﺎل ﻋﺒﻮر از ﭘﯿﺎدهرو ﺧﯿﺎﺑﺎن ﮐﺎخ )ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﻓﻌﻠﯽ( ﺑﻮد ﮐﻪ‬

‫‪ 80‬ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﭘﺮﺷﯿﺎ‬

‫اﺗﻮﻣﺒﯿﻠﯽ وارد ﭘﯿﺎدهرو ﺷﺪ و او را زﯾﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻫﺮ روي ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﯿﻬﻦ ﭘﺮﺳﺖ واﻗﻌﯽ و ﯾﮑﺘﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺳﺮﺳﺨﺖ ﻗﺮارداد ‪ 1919‬و ﭘﯿﮕﯿﺮ ﻟﻐـﻮ آن‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻮد او ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻣﯿﻞ اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻫﺎ راه آﻫﻦ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺮق ﺑﻪ ﻏﺮب اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻫﺎ را ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ راه آﻫﻦ ﺷﻤﺎل ﺑﻪ‬
‫ﺟﻨﻮب و ﺗﺎﻣﯿﻦ اﺳﺘﻘﻼل و اﻣﻨﯿﺖ ﮐﺸﻮر ﻧﻤﻮد ﮐﻪ از دﯾﺪ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻫﺎ ﺑﺎ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﻨﺎﻓﻊ دوﻟﺖ ﻫﺎي روس و اﻧﮕﻠـﯿـﺲ‬
‫ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ دﺳﯿﺴﻪ دوﻟﺖ روس و اﻧﮕﻠﯿﺲ اﯾﻦ ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺮان ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮد و ﺟﻬﺎن اﯾﺮاﻧﯽ را ﺑﯽ ﻓﺮزﻧﺪ و رﺿﺎ ﺷﺎه را ﺑﯽ ﯾـﺎور‬

‫ﻧﻤﺎﯾﺪ‬
‫ﺑﺎ آنﮐﻪ ﻣﺮگ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو در اواﺧﺮ ﺷﺐ دﻫﻢ و ﺳﺎﻋﺎت اوﻟﯿﻪ ﺑﺎﻣﺪاد ﯾﺎزدﻫﻢ ﺗﯿﺮ ‪ 1319‬رخ داد‪ ،‬وﻟﯽ روزﻧﺎﻣﻪ اﻃﻼﻋﺎت روز ‪13‬‬

‫ﺗﯿﺮ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ را ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺟﺴﺪ او در ﭘﯿﺎدهرو ﮐﻮﭼﻪ ﺳﺰاوار ﺧﯿﺎﺑﺎن ﮐﺎخ ﭘﯿﺪا ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻨﺪﯾﺲ ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو و ﻧﺎم ﮔﺬاري ﮐﻮﭼﻪ اي در ﺗﻬﺮان‬

‫ﺗﻨﺪﯾﺴﯽ از ارﺑﺎب ﮐﯿﺨﺴﺮو ﺷﺎﻫﺮخ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻧﺼﺐ ﺷﺪهاﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ در روز ﺗﻮﻟﺪ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ‬
‫اﻫﺪاي ﮔﻞ از ﻣﻘﺎم اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ و ﻗﺪرداﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽآورﻧﺪ‪.‬‬

‫ﮐﻮﭼﻪ اي ﻫﻢ در ﺗﻬﺮان در دوران ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺟﻤﻬﻮري ﻣﺎﺑﯿﻦ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﺎﻓﻆ و ﺳﯽ ﺗﯿﺮ )ﻗﻮام اﻟﺴﻠﻄﻨﻪ ﺳﺎﺑﻖ( ﺑﻨﺎم ارﺑـﺎب‬
‫ﮐﯿﺨﺴﺮو ﻧﺎم ﮔﺬاري ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫رواﻧﺶ ﺷﺎد و ﺳﺮاي ﻧﻮر ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﺸﺎن ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪81 PERSIA MAGAZIN‬‬