LẮNG NGHE TRẦM CẢM HIỂU - THƯƠNG 12 TUẦN THỰC HÀNH CHỮA LÀNH
Lắng nghe trầm cảm: Hiểu - Thương 12 tuần thực hành chữa lành, 2022, 2023 © Lê Thị Minh Tâm Tất cả các phần trong sách này, bao gồm cả nội dung và hình ảnh, đều thuộc bản quyền của tác giả. Không phần nào trong sách được sao chép hoặc chuyển sang bất cứ dạng thức hoặc phương tiện nào, dù là điện tử, in ấn, ghi âm hay bất cứ hệ thống phục hồi và lưu trữ thông tin nào nếu không có sự cho phép bằng văn bản của tác giả. Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam Lê Thị Minh Tâm Lắng nghe trầm cảm : Hiểu - Thương - 12 tuần thực hành chữa lành / Lê Thị Minh Tâm. Tái bản lần 1 - H. : Lao động ; Công ty Xuất bản và Giáo dục Mochibooks, 2023. - 312 tr. ; 21 cm ISBN 978-604-480-544-3 1. Trầm cảm 2. Điều trị 616.8527 - dc23 LDM0336p-CIP
Tái bản lần 1
MỤC LỤC Lời giới thiệu 13 LỜI NGỎ: Hiểu và thương 15 Lời tri ân 19 Tác giả 21 Phần 1: Lắng nghe trầm cảm: Những bí mật và những điều cần lưu tâm 23 1. Trầm cảm – có phải là một bí mật không thể nói? 24 2. Trầm cảm - những bí mật của gia đình? 31 3. Trầm cảm – Cần được “bật mí” 41 4. Thời điểm khởi phát và các dấu hiệu của trầm cảm 43 5. Những ai có thể có trầm cảm? 51 6. Các nguyên nhân dẫn đến trầm cảm 53 7. Trầm cảm - Các tác động cụ thể của nó? 59 8. Trầm cảm - Chữa lành bằng những phương pháp nào? 66 9. Tự trị liệu trầm cảm cho bản thân liệu có cần thiết? 68
Phần 2: Nỗi khổ, nguồn lực và sự lựa chọn 73 1. Bàn một chút về chiến lược tránh né cảm xúc 74 2. Bàn một chút về nỗi khổ đau 78 3. Cuộc chiến nội tâm 80 4. Lựa chọn nào là phù hợp? 82 5. Những nguồn lực quan trọng cho ứng phó với trầm cảm 86 Ứng phó với stress và cảm xúc khó khăn rất quan trọng? 86 Tạo sự thay đổi lâu dài với trợ giúp của vận động cơ thể rất quan trọng? 88 Cải thiện giấc ngủ - cải thiện tâm trạng có ý nghĩa lớn? 90 Gia tăng cảm xúc tích cực cực kỳ quan trọng? 91 Xây dựng cách suy nghĩ mới, những cuộc độc thoại mới về bản thân có ý nghĩa cơ bản? 93 Phần 3: Chương trình 12 tuần thực hành chữa lành 97 Chương 1: CHUẨN BỊ VÀ KHỞI ĐỘNG 105 1. Câu chuyện của bạn 106 2. Sơ đồ phả hệ (cây gia đình) của bạn 108 3. Mong cầu trong hành trình chữa lành 120 4. Mục tiêu tổng quát của bạn là gì? 121 5. Xác định vấn đề 121 6. Xác định mục tiêu cho từng đề mục 125 7. Xác định ý nghĩa của sự khác biệt và thay đổi 128 8. Xác định đề mục hay vấn đề ưu tiên cần giải quyết 129
9. Xác định mức độ sẵn sàng 130 10. Các công cụ cần chuẩn bị 132 Chương 2: TIẾN TRÌNH VÀ DIỄN TIẾN 133 1. Tiến trình sẽ diễn ra như thế nào? 134 2. Tiến trình theo thời gian 135 3. Tiến trình nội dung và hoạt động 138 4. Hiểu về mô hình kim cương và cách thức thực hiện 140 5. Chuỗi bài tập số 01: Mười bài thực hành cụ thể 142 Bài thực hành 01: Quan sát bản thân 143 Bài thực hành 02: Xây dựng tâm thế cho ngày của bạn 145 Bài thực hành 03: Vận động, chuyển động cơ thể từ 15 phút - 30 phút 147 Bài thực hành 04: Tập thể dục cho các giác quan 152 Bài thực hành 05: Cam kết đáp ứng nhu cầu cơ bản của bản thân 154 Bài thực hành 06: Sử dụng những lời tuyên bố ứng phó 154 Bài thực hành 07: Các kỹ thuật giúp bạn ngủ tốt hơn 158 Bài thực hành 08: Kết nối với người khác 161 Bài thực hành 09: Thực hành bài tập STOP 164 Bài thực hành 10: Chọn lựa một bản nhạc mới thay thế bản nhạc cũ đang phát trong đầu 166 6. Chuỗi bài tập số 02: Năm bài thực hành tập trung vào các điểm tích cực 168
Bài thực hành 11: Tập trung vào cảm giác tích cực 169 Bài thực hành 12: Thực hành chánh niệm cho lòng nhân ái 173 Bài thực hành 13: Viết ra danh sách từ 3 điều tốt lành trong ngày (dù là rất nhỏ) 176 Bài thực hành 14: Lịch biết ơn mỗi ngày 178 Bài thực hành 15: Hoạt động thú vị mỗi ngày 186 7. Chuỗi bài tập số 03: Tiếp tục làm việc với suy nghĩ - cảm xúc - cơ thể - tái cấu trúc ngôn ngữ dành cho bản thân 188 Bài thực hành 16: Thực hành SOS 190 Bài thực hành 17: Xác định những suy nghĩ tự động và không hữu ích 193 Bài thực hành 18: Nhận diện các kiểu mẫu suy nghĩ không hữu ích 195 Bài thực hành 19: Phương pháp tiêu chuẩn nhân đôi 199 Bài thực hành 20: Phương pháp thang đo 200 Bài thực hành 21: Phương pháp định ra những giới hạn của từ 200 Bài thực hành 22: Phương pháp giao quyền 201 Bài thực hành 23: Phương pháp cái bánh trách nhiệm 201 Bài thực hành 24: Lưu ý những đánh giá tiêu cực về người khác 203 Bài thực hành 25: Ghi lại các phán đoán tiêu cực của bạn 204 Bài thực hành 26: Tập trung vào giải pháp 205
8. Chuỗi bài tập số 04: Làm việc với cảm nhận, hình ảnh về bản thân – lòng tự trọng (self-esteem) 214 Làm việc với cảm nhận và hình ảnh về bản thân vì sao quan trọng với trị liệu cho trầm cảm? 216 Lòng tự trọng là gì? 220 Lòng tự trọng có bao trùm toàn bộ tất cả các mặt trong đời sống? 223 Lòng tự trọng có phải là vấn đề y khoa hay bệnh tâm thần? 224 Lòng tự trọng cơ bản dựa trên điều gì? 224 Lòng tự trọng được phát triển như thế nào? 224 Tầm quan trọng của lời độc thoại 230 Ảnh hưởng của các trải nghiệm cuộc sống trên việc độc thoại 230 Các tác động của việc tự phê phán quá mức 235 Những cách thức hay diễn ra khi bạn phê phán quá mức bản thân 235 Bài thực hành 27: Nhận diện các suy nghĩ tự phê bình quá mức và suy nghĩ tự động 238 Bài thực hành 28: Ghi nhận lại những từ ngữ miêu tả các mặt tiêu cực của bản thân 241 Bài thực hành 29: Ghi nhận lại những từ ngữ miêu tả các mặt tích cực của bản thân 243 Bài thực hành 30: Xác định những giá trị và giá trị sống của bản thân 245 Bài thực hành 31: Hãy là mẹ tốt của chính tâm trí bạn 249
Bài thực hành 32: Kết nối với tiềm năng của bạn 251 Bài thực hành 33: Tự xác nhận 251 Bài thực hành 34: Tử tế với bản thân 252 Bài thực hành 35: Nhật ký và kế hoạch hoạt động hàng ngày 254 Bài thực hành 36: Nhận diện những chất lượng, phẩm chất tốt của bản thân 255 Bài thực hành 37: Giữ cảm nhận tốt về bản thân 256 Bài thực hành 38: Quyết đoán 256 Bài thực hành 39: STOP những suy nghĩ phát xét 258 Bài thực hành 40: B.H.H.N - “Bông Hoa Hồng Nở” 260 9. Chuỗi bài tập số 05: Tăng cường các hoạt chất hạnh phúc 263 Chương 3: KẾT THÚC TIẾN TRÌNH VÀ DUY TRÌ HOẠT ĐỘNG NÂNG CAO SỨC KHỎE TÂM TRÍ 275 1. Bàn một chút về tiến trình qua biểu tượng của bản thân 275 2. Phản hồi về tiến trình bạn đã đi qua 278 3. Phản hồi dành cho chương trình 12 tuần 281 4. Sự thay đổi và khác biệt 282 5. Các hoạt động tiếp tục để duy trì và nâng cao sức khỏe tâm lý 283 6. Phiên bản tốt nhất của chính bạn 284
Phần 4: Bàn về sự trì hoãn, tự tạo động lực, ứng phó chủ động, chữa lành và tham vấn trị liệu hay điều trị 287 1. Bàn một chút về sự trì hoãn 288 2. Bàn một chút về việc tự tạo động lực 289 3. Bàn một chút về sự ứng phó chủ động 290 4. Bàn về sự chữa lành 292 5. Bàn về tham vấn tâm lý, trị liệu tâm lý và điều trị trầm cảm 294 THAY LỜI KẾT 300 NHỮNG NGUỒN LỰC HỖ TRỢ TRONG CỘNG ĐỒNG 303 TÀI LIỆU THAM KHẢO 304
13 Lê Thị Minh Tâm Lời giới thiệu Tôi thật hết sức bất ngờ khi đọc quyển sách này, không chỉ vì giá trị vốn dĩ của nó mà còn từ thông điệp của tác giả, từ tấm lòng và sự khao khát của tác giả, từ sự trải nghiệm và mục tiêu nhân ái của tác giả… Lắng nghe Trầm cảm: Hiểu – Thương – Mười hai tuần thực hành chữa lành chứa đựng nhiều câu chuyện thực tế tưởng như đã từng được giấu kín của các thân chủ là giáo viên, doanh nhân, học sinh, sinh viên… với nhiều lứa tuổi khác nhau sẽ mang nỗi lo lắng và u uất bất tận…, sẽ không bao giờ được “mở lòng” nhưng đã cùng tác giả soi chiếu và dẫn dắt người đọc, dẫu có hay chưa từng rơi vào trạng thái trầm cảm một cách lắng đọng, nhẹ nhàng, sâu sắc. Trầm cảm được tác giả tiếp cận và giải thích với cách phân tích vừa mang tính khoa học vừa chứa đựng màu sắc thực tiễn văn chương, với lối dẫn chuyện hồn nhiên và tinh tế đã làm
Lắng nghe trầm cảm 14 người đọc cảm thấy hào hứng và dường như muốn được chia sẻ cảm xúc của mình mặc dù trước đó trầm cảm được xem như biểu hiện của sự chôn giấu, lặng thinh. Tác giả đã cố gắng và thực sự mong đợi mọi người nếu đang trầm cảm, hãy bộc lộ và đối diện với nó như một trải nghiệm và thực hành với liệu pháp “tập thể dục mỗi ngày”. Với cuộc sống bộn bề lo toan, với nhiều áp lực bất chợt, với khoảng thời gian nỗ lực không ngừng hay cả với chuỗi ngày rảnh rỗi cô đơn… ai cũng có thể đối diện với điều mình không muốn, trở nên trầm cảm. Hãy bình thản đón nhận, hiểu thương để chữa lành sau 12 tuần một cách tự tin và hiệu quả với 40 bài thực hành và tăng cường các hoạt chất hạnh phúc. Tác giả quyển sách này, chị Lê Thị Minh Tâm, một nhà nghiên cứu và hướng dẫn thực hành có uy tín với công việc tham vấn, trị liệu trong nhiều năm qua. Tác giả đã dày công biên soạn để chia sẻ tâm huyết của mình với bạn đọc cùng mong ước giúp mọi người quan tâm đến hiện tượng trầm cảm và chủ động chữa lành trong điều kiện của mình. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách Lắng nghe Trầm cảm: Hiểu – Thương – Mười hai tuần thực hành chữa lành với đông đảo bạn đọc. PGS. TS. Đinh Phương Duy Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh
15 Lê Thị Minh Tâm Lời ngỏ Hiểu và thương Tôi đang đứng trên một ban công nhỏ, không gian thật tĩnh lặng, gió thổi hiu hiu, se se lạnh, tôi nhìn xuống đất, mặt đất rất xa! Tôi ngước nhìn lên bầu trời. Bầu trời đầy sao sáng lóng lánh, nền trời xanh xanh màu biển. Tôi phóng tầm mắt mình lên những ngọn cây, những ngôi làng, ánh điện lấp lánh như những vì sao trên mặt đất. Ánh trăng khuyết ẩn đằng sau đám mây dần dần hiện ra thắp sáng cả vùng trời. Những áng mây nhẹ nhàng quyện lại với nhau như một con thuyền chở đầy ánh trăng đang lướt nhẹ trên sóng. Tôi muốn lưu giữ giây phút đó, máy chụp hình đưa lên, chụp. Ôi! sao khung cảnh của bầu trời đêm, ánh trăng trong máy chụp hình khác thế?! Do máy chụp không ổn hay do người chụp không biết cách! Mà thôi, tôi cứ tận hưởng, biết ơn và ghi nhận lại giây phút hiện hữu đó với trời, mây, trăng và gió như là một phần
Lắng nghe trầm cảm 16 thưởng cho chính mình, khi vừa hoàn tất bản thảo tương đối hoàn chỉnh sau nhiều tháng liên tục chỉ tập trung cho tập cẩm nang: Lắng nghe Trầm cảm: Hiểu – Thương – Mười hai tuần thực hành chữa lành. Hơn 18 năm làm việc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm lý, tâm thần, đã để lại cho tôi nhiều kỷ niệm khó quên, nhiều bài học từ cuộc sống và hàng trăm câu chuyện đời, trong đó có nhiều câu chuyện liên quan đến trầm cảm. Hơn nữa, hậu Covid-19, vấn đề sức khỏe tâm thần, trong đó có trầm cảm được cho là một trong những vấn đề lớn mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa lên ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên không phải ai cũng có thể có cơ hội để tìm đến trị liệu chính thống cho trầm cảm và cũng có thể có nhiều lý do khác đã khiến nhiều người tránh né, không đề cập đến vấn đề này, đã có nhiều cái chết thương tâm xảy ra. Một khi chúng ta hiểu hơn về trầm cảm thì chúng ta cũng dễ dàng hơn, cam kết hơn trong việc tìm đến và duy trì trị liệu. Trầm cảm – những điều hiểu và chưa hiểu, những điều biết nhiều và thương hơn. Có những lúc tôi cảm thấy bất lực, điều đó thôi thúc tôi viết cuốn sách này với hy vọng và mong nó được lan tỏa đến những đồng nghiệp trẻ của tôi. Tôi mong muốn và hy vọng cuốn sách này đến được với nhiều người trong cộng đồng, để giúp mọi người tăng cường nguồn lực, tiếp cận nguồn lực và động lực để vượt qua thách thức do trầm cảm mang đến.
17 Lê Thị Minh Tâm Nếu bạn là người muốn tìm hiểu thì cuốn sách này cũng có thể giúp bạn hiểu thêm về trầm cảm và những nỗi đau khổ mà bản thân người có trầm cảm đang chịu đựng hay đấu tranh. Giúp tăng cường nguồn lực cho bản thân để tự bảo vệ mình và có thể có cách hỗ trợ phù hợp cho người khác. Nếu ai đó đang có trầm cảm, từ đầu đến cuối cuốn sách, bạn sẽ nhìn thấy rằng, bạn không đơn độc khi có người đồng hành và cũng có nhiều người đang đấu tranh giống bạn. Bạn cũng sẽ nhận ra những nguồn lực và tiềm năng trong bạn, xung quanh bạn. Những yếu tố bảo vệ đang hiện hữu quanh bạn. Hơn nữa, cuốn sách này như sự hướng dẫn, dẫn dắt cho những ai đang có trầm cảm nhẹ và trung bình, tuyệt vời hơn nếu như bạn tìm được một người làm việc chuyên nghiệp như nhà tham vấn tâm lý, nhà trị liệu tâm lý, bác sĩ chuyên khoa sức khỏe tâm thần để đồng hành cùng bạn trong tình huống cụ thể của bạn thì sẽ tốt hơn rất nhiều. Một điều nữa tôi muốn nói rằng, tôi tin vào cơ duyên, sự may mắn khi mỗi người chúng ta gieo duyên và tạo cơ hội để may mắn đến với mình. Một lần nữa mong những điều tốt đẹp đến với bạn. Trân trọng, Lê Thị Minh Tâm
19 Lê Thị Minh Tâm Lời tri ân Tập sách này dành tri ân quý anh chị, đồng nghiệp và thầy cô tại Tâm lý ứng dụng – Giáo dục cộng đồng – Hoa Súng, phòng Wellbeing – Đại học RMIT Việt Nam, Khoa Công tác xã hội, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tôi đã từng làm việc. Trân trọng cảm ơn đóng góp của đồng nghiệp và nhà chuyên môn: thạc sĩ Nguyễn Thị Hạ, học viên cao học tâm lý Lê Thị Thùy Dung, chuyên viên tâm lý và học viên cao học Nguyễn Đức Tài, bác sĩ, thạc sĩ Giang Ngọc Thụy Vy, thạc sĩ Nguyễn Quốc Giang, đã đóng góp ý kiến cho bản thảo đầu tiên. Cảm ơn tất cả anh chị đã đồng hành với tôi trong thời gian dịch bệnh Covid-19 và trong chuỗi Talkshow Sài Gòn Ơi! Cảm ơn chị Nguyễn Thị Thanh Thúy, hội trưởng hội quán các bà mẹ đã động viên tôi viết và giới thiệu đến mọi người chủ đề trầm cảm.
Lắng nghe trầm cảm 20 Cảm ơn thầy, PGS. TS. Đinh Phương Duy, Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh. Cảm ơn thầy, PGS. TS. BS.CKII Võ Văn Bản, Chủ tịch Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, đã dành thời gian đọc và góp ý để cuốn sách được hoàn thiện hơn. Xin tri ân tất cả thân chủ mà tôi có duyên làm việc cùng. Cảm ơn mọi người đã can đảm, kiên trì thay đổi bản thân mình và đã đóng góp câu chuyện để tạo nên chất liệu của cuốn sách này. Vì tính chất bảo mật nên tên và tuổi của anh chị đã có sự thay đổi khi thể hiện trong tập sách. Gia đình là nền tảng đầu tiên đã tạo nên tôi của ngày hôm nay, biết ơn, trân quý anh chị em, thành viên trong gia đình vẫn luôn ủng hộ, hỗ trợ và dõi theo từng bước chân của tôi. Xin tri ân má và tưởng nhớ đến người ba đã qua đời của tôi. Cảm ơn sự hỗ trợ và chăm sóc tinh thần từ bạn bè, anh chị cựu sinh viên học bổng IFP Việt Nam, cảm ơn thầy cô và chương trình học bổng quốc tế IFP đã nâng cánh ước mơ cho tôi trong những ngày đầu làm nghề. Cảm ơn Mochibooks đã biên tập và hoàn chỉnh để cuốn sách này đến với độc giả. Cuối cùng xin tri ân tất cả độc giả đã quan tâm đến chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng và quan tâm đến cuốn sách này.
21 Lê Thị Minh Tâm Tác giả Lê Thị Minh Tâm, nhà tham vấn tâm lý tại Đại học RMIT Việt Nam từ năm 2009. Giảng dạy tại Khoa Tâm lý và Khoa Công tác xã hội, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2008 đến năm 2013. Chi Hội trưởng Chi hội Tâm lý Ứng dụng – Giáo dục Cộng đồng – Hoa Súng. Cố vấn chuyên môn, giám sát chuyên môn chương trình tham vấn tâm lý cho cộng đồng của Tâm lý Hoa Súng. Cô có kinh nghiệm hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực tham vấn tâm lý và hỗ trợ cho đa dạng đối tượng. Cô là cựu sinh viên chương trình IFP (Chương trình học bổng quốc tế) Việt Nam. Cô nhận học bổng cho chương trình học sau đại học tại Thái Lan và Mỹ. Cô tốt nghiệp thạc sĩ Khoa học Xã hội Sức khỏe tại Đại học Mahidol Thái Lan; Chương trình trao đổi sinh viên sau đại học tại Khoa Tâm lý, Đại học Nebraska, Lincoln, USA; Tốt nghiệp cử nhân tâm lý giáo dục tại Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
Lắng nghe trầm cảm 22 Tác giả sách chuyên môn: Tiếp cận trị liệu nhận thức hành vi phối hợp giữa lý thuyết và thực hành (2012, nhà xuất bản Thời Đại); Sổ tay dành cho chuyên viên tâm lý (2020). Cuốn sách và sổ tay ra đời trong nỗ lực tìm kiếm và cung cấp kiến thức và công cụ thực hành cho sinh viên tâm lý và đồng nghiệp. Bộ 50 thẻ Nâng tầm cảm xúc tích cực để quản lý Stress (2022).
PHẦN I Lắng nghe trầm cảm: Những bí mật và những điều cần lưu tâm
Lắng nghe trầm cảm 24 / Phần 1: Lắng nghe trầm cảm... 1. Trầm cảm – có phải là một bí mật không thể nói? Tôi thức dậy vào một buổi sáng, đột nhiên nước mắt tuôn trào, tôi cứ khóc và khóc gần hơn một giờ đồng hồ. Tôi thấy có gì đó không ổn, tôi quay trở lại giường và tiếp tục khóc. Tôi quét dọn nhà cửa và lại tiếp tục khóc, rồi tôi lại cười mình, và tự hỏi vì sao khóc? Tôi vừa ổn định và không bị ảnh hưởng gì nhiều từ khi nhiễm Covid mà, con gái tôi cũng đã ổn, mà sao tâm trạng tôi lại như thế này, tôi ổn mà. Tôi vừa nghĩ là mình ổn và tôi lại vừa khóc. Nó kéo dài hơn một tuần, tôi thấy mệt và kiệt sức, thỉnh thoảng có một suy nghĩ thoáng qua trong đầu về sự biến mất, tôi lại khóc. Tôi nghĩ về đứa con bé nhỏ của mình, về sự xa cách, cách ngăn do dịch bệnh, về sự mất kết nối trong thời gian dịch bệnh với chồng, và người thân, về công việc mà mình đang làm và về trách nhiệm mà mình đang gánh. Tôi giật mình, ủa sao mình có những dấu hiệu như trầm cảm? Tôi liệt kê các triệu chứng của mình. Tôi tự hỏi trầm cảm đến từ đâu? Do hậu Covid? Do stress? Do sự mất kết nối? Do kiệt sức? Do gánh nhiều trách nhiệm trên vai và trong vài tuần ngủ không đủ do những cơn ho kéo dài? Hay do sự thay đổi các chất dẫn truyền thần kinh…? Là một nhà chuyên môn có hiểu biết nên tôi đặt nhiều câu hỏi như vậy. Tự mình hỏi và trả lời như vậy, tôi lại càng mệt, tôi cầm điện thoại lên gọi người thân. Tôi khóc một hồi rất dài khi nghe câu hỏi “em có ổn không”, “có lẽ em cần tham vấn tâm lý”. Khi đã bình tĩnh hơn rất nhiều, tôi biết rằng đó là một cơn trầm cảm khởi phát. � � �
25 Lê Thị Minh Tâm Khi trực tiếp làm việc, gặp những câu chuyện làm cho tôi phải suy tư! Như khi có người hỏi tôi “làm cách nào chỉ em chết nhanh hơn” hay khi nhìn thấy đằng sau nụ cười chứa đựng đầy nỗi đau khổ và nước mắt… Phải chăng đó là thông điệp, một lời nhắn nhủ, kêu cứu nào đó mà họ không thể nói với người thân của họ! “Em mệt quá, sao em tệ quá, em không còn sức, em không muốn ăn mà bụng cứ kêu, em không muốn uống mà miệng cứ khát, em muốn biến mất để không phải chịu đựng cảm giác như thế này. Em muốn biến mất mà không thể, em chưa trả nợ được cho gia đình, cho ba mẹ đã nuôi dưỡng em. Mà em mệt quá, đầu em đau nhức, buốt, em biến mất để không phải chịu cảm giác thất bại ê chề, trống rỗng này. Em xin việc hoài mà không được, em vừa chia tay người ta. 5 năm gắn bó, khi chợt nhận ra em thấy mình đã phí hoài tuổi xuân. Em đã vì người ta mà bỏ đi cơ hội du học của mình, giận mình, tức mình, mới vài ngày đầu chia tay em vui lắm, mà sao giờ người em như thế này, em khóc không ngừng nghỉ cô ơi, em mệt quá! Có cách nào cô chỉ em chết nhanh hơn không cô? Để không chịu cảm giác mệt mỏi rã rời, khổ sở này.” - Thu, 22 tuổi. � � � Có phải cứ cười là lạc quan? “Mọi người nói tôi lạc quan, hay cười, gần tôi họ cảm thấy an tâm. Điều đó cũng là một niềm vui mà cũng là một gánh
Lắng nghe trầm cảm 26 / Phần 1: Lắng nghe trầm cảm... nặng cho tôi. Tôi cố cười vì tôi không thể khóc, lòng tôi chết lặng từ lâu, mà khi gặp mọi người tôi cứ phải cố cười. Tôi hay giúp người khác nhưng tôi không muốn phiền người khác về chuyện của mình. Tôi không muốn người khác nhìn thấy sự yếu đuối, dễ vỡ trong tôi. Cuộc đời sao cứ phải gồng như thế này, thật sự mệt.” - Nam, 35 tuổi. � � � Có phải bị trầm cảm là chỉ có u sầu không có vui cười? “Chị đừng nói nữa, chị nói nữa là em khóc đó, em không muốn khóc, em chỉ muốn cười (cười mếu). Em không muốn rời nơi này với khuôn mặt đỏ hoe, như vậy là xấu lắm! Em không muốn người khác thấy em khóc. Em không cho phép người khác thấy em khóc. Em đã uống thuốc quá liều và ngủ li bì trong 2 ngày. Em thấy như hồn mình lìa khỏi xác. Lúc đó em thấy mình đi lang thang vô định trong vũ trụ bao la, em thấy mình rất xấu xí, bệnh hoạn. Em thấy mình như chết rồi, mà người chết không biết mình chết. Em sợ. Sao em không nhớ những điều tốt đẹp trong quá khứ, mà em chỉ nhớ những điều tiêu cực. Em nhớ câu chuyện lúc nhỏ xíu. Mà thôi! Lại liên quan đến gia đình. Em không muốn nói (cười). Chuyện em vậy đó! Hết! (cười)” - Tiến.
27 Lê Thị Minh Tâm Đằng sau một người, luôn có rất nhiều câu chuyện, là những nỗi đau, là những tổn thương, là những trải nghiệm, có những thứ được cất rất kỹ, chôn rất sâu bên trong tận đáy lòng. Có những thứ không thể cho người thân biết, không cho người khác biết và có những thứ chính bản thân người đó cũng không biết là mình có. Những gì chúng ta thấy được chỉ là tảng băng nổi ở trên bề mặt, thậm chí đó là nụ cười, trong khi có nhiều bí mật được chôn giấu bên dưới. Nếu bạn không kiên nhẫn, kiên trì, vị tha, trắc ẩn, hiện diện cố gắng thì bạn khó có thể hiểu được, cho dù đó có là người thân của bạn. � � � “Em không muốn cho ba mẹ em biết, trong mắt họ, em là đứa lười biếng, kém cỏi, 'có chút thất bại đã nản chí'. Cô biết không, em muốn lắm nhưng mà em không thể, khi em biết được mình bị trầm cảm, em muốn chết đi, mình bị kém cỏi rồi giờ Nụ cười trầm cảm! Ám chỉ rằng một người đang có trầm cảm, nội tâm sầu khổ nhưng thể hiện ra bên ngoài là những nụ cười và hạnh phúc để cho người bên ngoài nhìn vào tưởng là họ đang hạnh phúc, vui vẻ và lạc quan.