เล่ม 1 เรียนรู้เครื่องดนตรีไทย

คู่มือการใช้





1. บทเรียนส าเร็จรูป เป็นสื่อการเรียนการสอนที่นักเรียนใช้ศึกษา
หาความรู้ได้ด้วยตนเอง โดยมีครูเป็นผู้คอยแนะน าวิธีการใช้ที่ถูกต้อง
ภายในของแต่ละเล่มประกอบด้วย จุดประสงค์การเรียนรู้ เนื้อหา


แบบฝึกหัด เฉลย และแบบทดสอบหลังเรียน นักเรียนควรเรียนรู้ทีละ
เล่ม เรียง ตามล าดับไม่ควรข้ามเล่มหรือข้ามกรอบการเรียนรู้
ในการศึกษาหาความรู้
2. เมื่อนักเรียนศึกษาเล่มใดควรเรียนรู้ไปทีละกรอบ เช่น กรอบ


เนื้อหา กรอบแบบฝึกหัด กรอบเฉลย เพราะจัดเรียงล าดับจากง่าย
ไปหายากอยู่แล้ว
3. ในการท าแบบฝึกหัดแต่ละกรอบ นักเรียนควรซื่อสัตย์ไม่ดู

ค าตอบจากเฉลยก่อน เพราะจะท าให้ไม่เข้าใจเนื้อหาต่อเนื่องและอาจ

ท าแบบทดสอบหลังเรียนไม่ผ่านตามเกณฑ์ที่ก าหนดต้องกลับไปศึกษา

ใหม่ตั้งแต่กรอบแรกจนถึงกรอบสุดท้าย
4. การท าแบบทดสอบหลังเรียน รอให้ครูตรวจทานการท า
แบบฝึกหัดแต่ละกรอบให้เสร็จเรียบร้อยก่อนจึงท าได้

5. เมื่อท าแบบฝึกหัดหลังเรียนเสร็จ ตรวจค าตอบจากเฉลยแล้ว

บันทึกคะแนนที่ได้ไว้ทุกครั้งหรือแจ้งให้ครูบันทึกให้ก็ได้ ถ้าใครท า
คะแนนไม่ผ่านเกณฑ์ ต้องกลับไปศึกษาใหม่ตั้งแต่กรอบแรกจนถึงกรอบ
สุดท้าย








1

ู้
จุดประสงค์การเรียนร

1. นักเรียนสามารถจ าแนกประเภทของเครื่องดนตรีไทยได้


(ศ 2.1 ป.4/2)
2. นักเรียนสามารถอธิบายถึงลักษณะ รูปร่าง และเสียงเครื่อง

ดนตรีไทยในแต่ละประเภทได้
(ศ 2.1 ป.4/2)
































2

แบบทดสอบก่อนเรียน



เลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว (10 คะแนน)
1. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทเครื่องตี
ก. ซอด้วง ข. จะเข้


ค. ระนาดเอก ง. ขลุ่ยเพียงออ
2. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทสี
ก. จะเข้ ข. ซอด้วง

ค. ขลุ่ยเพียงออ ง. ระนาดเอก

3. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทดีดทั้งหมด
ก. จะเข้ กระจับปี่ ปี่ใน ข. ฉิ่ง กรับ โหม่ง

ค. กระจับปี่ ระนาดเอก ขลุ่ย ง. ซึง จะเข้ กระจับปี่
4. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทตีทั้งหมด


ก. จะเข้ กลองยาว ระนาด ข. ปี่ ขิม โหม่ง
ค. ตะโพน ซอด้วง กรับ ง. ฆ้องวง ขิม ฉาบ
5. ข้อใดคือเครื่องดนตรีประเภทตีที่ท าจากโลหะ
ก. กลองยาว ข. ตะโพน


ค. ฉาบ ง. ระนาดเอก







3

6. เครื่องดนตรีในข้อใดมีส่วนประกอบที่ท ามาจากกะลามะพร้าว

ก. ซอด้วง ข. จะเข้
ค. ซออู้ ง. ฆ้องวง

7. เครื่องเป่าชนิดใดเป็นเครื่องเป่าที่มีลิ้น
ก. ปี่ใน ข. ขลุ่ยเพียงออ

ค. ขลุ่ยหลิบ ง. ขลุ่ยอู้
8. เราสามารถแบ่งประเภทของเครื่องดนตรีไทยได้ทั้งหมดกี่ประเภท

ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท
ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท


9. “ท าให้เกิดเสียงโดยการลากคันชัก” คือเครื่องดนตรีประเภทใด
ก. ดีด ข. เป่า
ค. สี ง. ตี

10. เครื่องดนตรีไทยส่วนใหญ่ท ามาจากอะไร

ก. วัสดุธรรมชาติ ข. พลาสติก
ค. วัสดุสังเคราะห์ ง. เหล็ก










4

กรอบที่ 1












ประเภทของเครื่องดนตรีไทย



ชนชาติไทยส่วนใหญ่มีนิสัยชอบการร้องร าท าเพลง ชื่นชอบ
เสียงดนตรีและนิยมประยุกต์ใช้เครื่องดนตรีให้เกิดเป็นเสียงต่างๆ

เครื่องดนตรีไทย ส่วนใหญ่ท ามาจากวัสดุอุปกรณ์จากธรรมชาติ เช่น
ระนาด กรับ ขลุ่ย ซึ่งท ามาจากไม้ ซออู้ ท ามาจากกะลามะพร้าว

และไม้
เครื่องดนตรีไทยสามารถแบ่งตามวิธีการเล่นเป็น 4 ประเภท คือ


1. ประเภทเครื่องดีด
2. ประเภทเครื่องสี

3. ประเภทเครื่องตี
4. ประเภทเครื่องเป่า




















5

กรอบที่ 2







แบบฝึกหัด





ใส่ หน้าข้อที่กล่าวถูกต้อง ใส่  หน้าข้อที่กล่าวไม่ถูกต้อง

(5 คะแนน)

…….1. เครื่องดนตรีไทยมี 4 ประเภท


…….2. เครื่องดนตรีไทยส่วนใหญ่ท ามาจากวัสดุธรรมชาติ
…….3. ระนาด เป็นเครื่องดนตรประเภทดีด
ี

ี
…….4. ขลุ่ย เป็นเครื่องดนตรประเภทเป่า
…….5. ซออู้ เป็นเครื่องดนตรประเภทตี
ี

























6

กรอบที่ 3









เฉลย


…….1. เครื่องดนตรีไทยมี 4 ประเภท

…….2. เครื่องดนตรีไทยส่วนใหญ่ท ามาจากวัสดุธรรมชาติ
ี
…….3. ระนาด เป็นเครื่องดนตรประเภทดีด
……4. ขลุ่ย เป็นเครื่องดนตรประเภทเป่า
ี

ี
…….5. ซออู้ เป็นเครื่องดนตรประเภทตี





























7

กรอบที่ 4










เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องดีด



เป็นเครื่องดนตรีที่ท ามาจากไม้ มีสายผูกติดกับไม้ขึงให้ตึง

ลักษณะการดีดจะใช้นิ้วมือหรือที่ดีดสายให้เกิดการสั่นสะเทือนท าให้
เกิดเสียง เช่น จะเข้ เป็นเครื่องดนตรีที่ท ามาจากไม้เนื้อแข็ง ขุดเนื้อไม้


ด้านในเป็นโพรงเพื่อให้ตัวจะเข้ท าหน้าที่เป็นกล่องเสียง มีสาย 3 สาย
มีเสียงที่ดังกังวาน สดใส
จะเข ้









้
ภาพที่ 1 จะเข
ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)














8

เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องดีด





ซึง เป็นเครื่องดนตรีที่ท ามาจากไม้เนื้อแข็ง มี 4 สาย มีเสียงที่
ไพเราะนุ่มนวล


กระจับปี่ เป็นเครื่องดนตรีที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ท าจาก
ไม้เนื้อแข็ง มี 4 สาย




ซึง

ภาพที่ 2 ซึง

ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)






กระจับปี่



ภาพที่ 3 กระจับปี่
ที่มา: (www.kanchanapisek.or.th, 2559)






9

กรอบที่ 5










แบบฝึกหัด



ใส่ชื่อเครื่องดนตรีในช่องว่างให้ถูกต้อง (5 คะแนน)



1. สืบทอดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย



2. มีเสียงดังกังวาน



3. มีเสียงไพเราะนุ่มนวล


4. ท ามาจากไม้



5. เป็นเครื่องดนตรีประเภทดีด
















10

กรอบที่ 6









เฉลย


1. กระจับปี่

2. จะเข้
3. ซึง

4. จะเข้ ซึง กระจับปี่
5. จะเข้ ซึง กระจับปี่


หมายเหตุ ข้อ 4 และ ข้อ 5 ตอบชื่อใดก็ได้คะแนน





























11

กรอบที่ 7










เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องสี



เป็นเครื่องดนตรีที่ท ามาจากไม้ หนังสัตว์ มีสาย มีกะโหลกเสียง
ขนาดต่างๆกัน ท าให้เกิดเสียงโดยการสีหรือการลากคันชักจนเกิด
เป็นเสียงดังกังวาน ไพเราะ เช่น ซอสามสาย หรือ ซอพุงตอ ท าจาก

ไม้เนื้อแข็ง กะโหลกซอท าจากกะลามะพร้าวดัดขึ้นรูปและขึงหน้าด้วย

หนังสัตว์ มีเสียงไพเราะ นุ่มนวล




ซอสามสาย













ภาพที่ 4 ซอสามสาย
ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)






12

เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องสี


ซอด้วง มีคันทวนและกระบอกซอท าจากไม้เนื้อแข็ง นิยมขึงหน้า

ด้วยหนังงู จะมีเสียงแหลมสูง
ซออ ท าจากไม้เนื้อแข็ง กะโหลกซอท าจากกะลามะพร้าว นิยมขึง
ู้


หน้าด้วยหนังวัว มีเสียงทุ้ม





ซออ ู้
ซอด้วง










ภาพที่ 5 ซอด้วง ซออู้


ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)








13

กรอบที่ 8








แบบฝึกหัด


ตอบค าถามให้ถูกต้อง (4 คะแนน)

1. เครื่องดนตรีไทยประเภทสี ท าให้เกิดเสียงได้โดยวิธีใด

.......................................................................................
2. ซอชนิดใดมีเสียงแหลมสูง

.......................................................................................

3. ซออู้มีเสียงเป็นอย่างไร

........................................................................................
4. เครื่องดนตรีประเภทสีส่วนมากท าจากอะไร


........................................................................................





















14

กรอบที่ 9








เฉลย


1. สีหรือลากคันชัก


2. ซอด้วง

3. ทุ้ม

4. ไม้ หนังสัตว์
































15

กรอบที่ 10










เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องตี




เป็นเครื่องดนตรีที่ท าให้เกิดเสียงโดยการตีหรือเคาะซึ่งแบ่ง
ออกเป็น 3 ประเภท คือ


1. เครื่องตีที่ท าจากไม้
ระนาดเอก เป็นเครื่องดนตรีที่นิยมท ามาจากไม้เนื้อแข็งประกอบ
ด้วยรางระนาด และผืนระนาด ปัจจุบันผืนระนาดเอกมี 22 ลูก
ใช้ตี ได้ทั้งไม้นวมและไม้แข็ง

กรับเสภา เป็นเครื่องดนตรีที่ท ามาจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นแท่ง

ไม้สี่เหลี่ยม 2 ข้าง ใช้ตีเพื่อประกอบจังหวะ


ระนาดเอก
กรับเสภา






ภาพที่ 6 ระนาดเอก กรับเสภา

ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)








16

เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องตี


2. เครื่องตีที่ท าจากโลหะ

ฉิ่ง นิยมท ามาจากทองเหลือง ลักษณะเป็นฝา 2 ฝา ร้อยเชือกไว้
เพื่อใช้จับ ตีให้เสียงดัง กังวาน ใช้ก ากับจังหวะในการบรรเลงดนตรี

ฉาบ นิยมท ามาจากทองเหลือง ลักษณะเป็นฝา 2 ฝา ค่อนข้างแบน
เรียบ ร้อยเชือกไว้เพื่อใช้จับ ตีให้เสียงดัง กังวาน



ฉิ่ง ฉาบ









ภาพที่ 7 ฉิ่ง ฉาบ
ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)













17

เครื่องดนตรีไทย

ประเภทเครื่องตี


2. เครื่องตีที่ท าจากโลหะ
ฆ้องวง ลักษณะคล้ายกับฆ้องโหม่ง แต่ผูกอยู่บนร้านฆ้องที่ท าจาก


หวาย ล้อมรอบตัวผู้บรรเลง ใช้ตีเป็นท านอง
ฆ้องโหม่ง เป็นเครื่องดนตรีที่มีปุ่มอยู่ตรงกลาง เป็นจุดที่ใช้ไม้ตี

เพื่อให้เกิดเสียง ใช้เป็นเครื่องประกอบจังหวะ



ฆ้องวง ฆ้องโหม่ง











ภาพที่ 8 ฆ้องวง ฆ้องโหม่ง

ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)









18

เครื่องดนตรีไทย

ประเภทเครื่องตี



3. เครื่องตีที่ขึงด้วยหนัง
ตะโพน ขึงหน้าด้วยหนังทั้งสองด้าน มีหนังเรียดรอบตัว ใช้ตีประกอบ
จังหวะในการบรรเลงดนตร ี



ตะโพน















ภาพที่ 9 ตะโพน
ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)











19

เครื่องดนตรีไทย

ประเภทเครื่องตี



3. เครื่องตีที่ขึงด้วยหนัง

กลองทัด ขึงหน้าด้วยหนังทั้งสองด้าน โดยใช้หมุดตอกไว้กับตัวหุ่น

กลอง ใช้ไม้ตีสลับกันทั้ง 2 ใบเพื่อประกอบจังหวะในการบรรเลงดนตร
ี

กลองยาว ขึงหน้าด้วยหนังเพียงด้านเดียว หุ่นกลองมีลักษณะเป็น
ทรงกระบอก


กลองทัด






ภาพที่ 10 กลองทัด

ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)





กลองยาว




ภาพที่ 11 กลองยาว
ที่มา: (www.kanchanapisek.or.th, 2559)






20

กรอบที่ 11










แบบฝึกหัด





เขียนชื่อเครื่องดนตรีประเภทตี ลงในแผนภาพให้ถูกต้อง

(3 คะแนน)






เครื่องดนตรี

ประเภทตี

ประเภ




















21

กรอบที่ 12











เฉลย



ตอบได้ทุกชื่อที่เป็นเครื่องตี เช่น กรับเสภา ระนาดเอก


ฉิ่ง ฉาบ โหม่ง ฆ้องวง ตะโพน กลองยาว กลองทัด
































22

กรอบที่ 13









เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องเป่า

เป็นเครื่องดนตรีที่ท าให้เกิดเสียงด้วยการเป่า โดยความสั้น –


ยาว ของเลาปี่ ล าโพง รูบังคับเสียง ลิ้นปี่ เป็นสิ่งที่ท าให้เกิดเสียงสูง –
ต่ าต่างกัน ซึ่งสามารถแบ่งเครื่องดนตรีไทย ประเภทเครื่องเป่า
ออกเป็น 2 ประเภท คือ

1. เครื่องเป่าที่ไม่มีลิ้น

ขลุ่ยหลิบ ท าจากไม้ไผ่หรือไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นทรงกระบอก
ขนาดเล็ก มีเสียงเล็กแหลม

ขลุ่ยเพียงออ ท าจากไม้ไผ่หรือไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นทรงกระบอก
ขนาดกลาง มีเสียงที่นุ่มนวล



ขลุ่ยหลิบ ขลุ่ยเพียงออ





ภาพที่ 12 ขลุ่ยหลิบ ขลุ่ยเพียงออ
ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)











23

เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องเป่า


ู้
ขลุ่ยอ ท าจากไม้ไผ่หรือไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นทรงกระบอก
ขนาดใหญ่ มีเสียงทุ้มต่ า




ขลุ่ยอ ู้






ภาพที่ 13 ขลุ่ยอู้

ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)





















24

เครื่องดนตรีไทย


ประเภทเครื่องเป่า


2. เครื่องเป่าที่มีลิ้น
ปี่ใน ท าจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นทรงกระบอก ป่องตรงกลาง
มีเสียงดังกังวาน


ปี่นอก ท าจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะเป็นทรงกระบอก ป่องตรงกลาง
ขนาดเล็กกว่าปี่ใน มีเสียงเล็กแหลม

ฃ



ปี่ใน


ปี่นอก



ภาพที่ 14 ปี่ใน ปี่นอก
ที่มา: (www.kanchanapisek.or.th, 2559)














25

เครื่องดนตรีไทย

ประเภทเครื่องเป่า


2. เครื่องเป่าที่มีลิ้น



ปี่ชวา ท าจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะปากล าโพงปี่บานออก มีเสียงเล็ก
แหลม

ปี่ชวา







ภาพที่ 15 ปี่ชวา
ที่มา: (www.wikipedia.org/เครื่องดนตรีไทย, 2559)


ปี่ไฉน ท าจากไม้เนื้อแข็ง ลักษณะปากล าโพงปี่บานออกคล้ายปี่ชวา
แต่มีขนาดเล็กกว่า ใช้ส าหรับงานพระราชพิธี




ปี่ไฉน



ภาพที่ 16 ปี่ไฉน
ที่มา: (นพดล พิพัฒน์รังสรรค์, 2559)







26

กรอบที่ 14















แบบฝึกหัด



โยงเส้นเครื่องดนตรีประเภทเครื่องเป่าให้ถูกต้อง (3 คะแนน)


ปี่ใน



ระนาด


ซออู้ เครื่องดนตร ี
ประเภทเครื่องเป่า


ขลุ่ยเพียงออ

จะเข้



ปี่ชวา














27

กรอบที่ 15










เฉลย




ปี่ใน


ระนาด

เครื่องดนตร
ี
ซออู้
ประเภทเป่า
ขลุ่ยเพียงออ



จะเข้

ปี่ชวา



















28

กรอบที่ 16














แบบทดสอบหลังเรียน



เลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว (10 คะแนน)

1. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทเครื่องตี

ก. ซอด้วง ข. จะเข้

ค. ระนาดเอก ง. ขลุ่ยเพียงออ

2. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทสี


ก. จะเข้ ข. ซอด้วง

ค. ขลุ่ยเพียงออ ง. ระนาดเอก

3. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทดีดทั้งหมด

ก. จะเข้ กระจับปี่ ปี่ใน ข. ฉิ่ง กรับ โหม่ง


ค. กระจับปี่ ระนาดเอก ขลุ่ย ง. ซึง จะเข้ กระจับปี่

4. ข้อใดคือเครื่องดนตรีไทยประเภทตีทั้งหมด

ก. จะเข้ กลองยาว ระนาด ข. ปี่ ขิม โหม่ง

ค. ตะโพน ซอด้วง กรับ ง. ฆ้องวง ขิม ฉาบ


5. ข้อใดคือเครื่องดนตรีประเภทตีที่ท าจากโลหะ

ก. กลองยาว ข. ตะโพน

ค. ฉาบ ง. ระนาดเอก








29

6. เครื่องดนตรีในข้อใดมีส่วนประกอบที่ท ามาจากกะลามะพร้าว

ก. ซอด้วง ข. จะเข้

ค. ซออู้ ง. ฆ้องวง

7. เครื่องเป่าชนิดใดเป็นเครื่องเป่าที่มีลิ้น


ก. ปี่ใน ข. ขลุ่ยเพียงออ

ค. ขลุ่ยหลิบ ง. ขลุ่ยอู้

8. เราสามารถแบ่งประเภทของเครื่องดนตรีไทยได้ทั้งหมดกี่ประเภท

ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท

ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท

9. “ท าให้เกิดเสียงโดยการลากคันชัก” คือเครื่องดนตรีประเภทใด

ก. ดีด ข. เป่า

ค. สี ง. ตี


10. เครื่องดนตรีไทยส่วนใหญ่ท ามาจากอะไร

ก. วัสดุธรรมชาติ ข. พลาสติก

ค. วัสดุสังเคราะห์ ง. เหล็ก











30

กรอบที่ 17








เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน



1. ค 6. ค

2. ข 7. ก

3. ง 8. ค

4. ง 9. ค
5. ค 10. ก











เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน




1. ค 6. ค

2. ข 7. ก



3. ง 8. ค
4. ง 9. ค



5. ค 10. ก







31

แบบบันทึกคะแนนแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน





เลขที่ ก่อนเรียน (Pre – test) หลังเรียน (post – test) ผลต่าง

1

2

3

4

5

6

7

8

9
10


11
12

13

14

15

16

17

18

19

20
21

22

23








32

แบบบันทึกคะแนนแบบทดสอบหลังเรียน



คะแนนบทเรียนส าเร็จรูปแต่ละเล่ม

ี่
เลขท เล่ม 1 เล่ม 2 เล่ม 3 เล่ม 4 เล่ม 5 เล่ม 6 เล่ม 7 รวม
10 10 15 15 15 15 20 100

1

2

3

4

5

6

7

8
9

10

11

12

13

14

15

16

17
18

19

20

21

22

23







33