พญาช้างผู้เสียสละ

พญาชา้ งผู้เสยี สละนทิ านคตธิ รรม

ภมู หิ ลงั ตวั ละคร

เรื่อง พญาช้างผู้เสียสละ เป็นนิทานชาดกท่ีจัดเป็น 1 ใน 500 ชาติ
ที่พระพุทธเจ้าเคยได้เสวยชาติ ซ่ึงชาดกเรื่องน้ีจะเล่าถึงพระพุทธเจ้าเม่ือครั้งท่ีได้
ลงมาเกิดเป็นพญาช้างสีลวะ ด้วยความที่พระองค์ทรงบาเพ็ญทานบารมีมานาน
จึงได้เกิดเป็นพญาช้างร่างใหญ่กายาผิวขาวเผือกผ่อง มีงวงและงาสวยงามมีบริวาร
รายล้อม นอกจากน้ียังได้เล่าถึงพระเทวทัตท่ีได้ลงมาเกิดเป็นพรานป่า ซ่ึงใน
อดีตชาติเคยเป็นพระภิกษุที่ติดตามพระพุทธเจ้าแต่ด้วยนิสัยท่ีเห็นแก่ตัว หย่ิงยโส
และกระทาแต่เร่ืองไม่สมควรต่อพระพุทธเจ้ามากมายจึงได้ถูกธรณีสูบลงไปชดใช้
กรรมในนรกอเวจที กุ ชาติ

เรอื่ ง พญาชา้ งผู้เสยี สละ

นานมาแล้วมี “ช้างสีลวะ” พญาช้างร่างใหญ่ที่มีผิวขาวผุดผ่อง มีงวงและงา
สวยงามอาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์อย่างสงบสุข และด้วยเป็นพญาช้างที่ถือศีลทาให้มี
บริวารชา้ งคอยติดตาม จนกระทั่งวนั หนงึ่ พญาชา้ งเกิดรูส้ กึ อยากออกไปใช้ชีวิตเพียง
ลาพังจงึ ได้ปลีกตัวออกมาจากโขลง

ต่อมามีพรานป่าจากเมืองพาราณสีได้เดินทางมายังป่าหิมพานต์เพื่อเก็บของ
ปา่ และลา่ สตั ว์ไปเลยี้ งชพี ประทังชวี ิต พรานป่าไดเ้ ดินลดั เลาะมาเรอ่ื ย ๆ แลว้ เกดิ หลง
ป่าหาทางกลับออกไปไม่ได้ เดินหาทางอยู่นานจนหมดแรงจึงได้มานั่งร้องไห้คร่า
ครวญ

ระหว่างน้ันพญาช้างสีลวะก็เดินผ่านมาแล้วเกิดได้ยินเสียงร้องไห้ของพราน
ป่าจึงจะเข้าไปถามไถ่ ฝ่ายพรานป่าท่ีเห็นพญาช้างตัวใหญ่ก็เกิดรู้สึกกลัวและกาลัง
คิดจะหนี แต่เมื่อมองดูดี ๆ กลับรู้สึกว่าพญาช้างตัวนี้มีลักษณะสวยงามโดดเด่น
จึงได้รวบรวมความกล้ายืนรอให้พญาช้างค่อย ๆ เดินเข้ามาหาตน พญาช้างเข้ามา
ถามพรานว่าเขามาจากท่ีไหน และทาไมมาน่ังร้องไห้คร่าครวญอยู่ในป่านี้ พราน
เห็นว่าพญาช้างดูท่าทางใจดีจึงได้ตอบไปว่าเขามาจากเมืองพาราณสีเข้ามาหาของ
ป่าแล้วเกิดหลงทาง พญาช้างที่ได้ฟังก็บอกว่าจะพาเขาออกไปให้พ้นป่าน้ี
ตอ่ จากนนั้ ต้องหาทางกลับเมืองเอง

เมื่อท้ังสองตกลงกันได้พญาช้างก็ให้พรานขึ้นมาข่ีหลังของตนจากน้ันก็พา
เดินลัดป่าเลาะเขาด้วยความชานาญ จนกระท่ังมาถึงบริเวณชายป่าพญาช้างก็ให้
พรานลงจากหลังพร้อมกับบอกให้เขาใช้เส้นทางน้ีเพ่ือหาทางกลับเมือง ก่อนไป
พญาช้างได้ขอให้พรานป่าเก็บเร่ืองที่ได้พบกับพญาช้างในวันน้ีเป็นความลับ
ซึ่งพรานป่ากร็ บั ปาก จากนัน้ พญาช้างก็เดนิ หายลับไปในปา่

ต่อมาเมื่อพรานเดินทางไปถึงเมืองพาราณสีเขาก็ได้เดินไปถามกับคนที่ขาย
งาช้างว่าอยากได้งาของช้าง เป็น ๆ ไหม ซ่ึงพ่อค้าก็ตอบว่าอยากได้เพราะงาช้าง
เป็นมคี า่ กวา่ งาช้างตายมาก ถา้ เขาหามาได้จะรบั ซ้อื ในราคาท่ีดี

เมื่อตกลงกันได้แล้วพรานป่าก็รีบกลับมาท่ีบ้านแล้วเตรียมเล่ือยเหล็กพร้อม
เสบียง จากนั้นก็มุ่งหน้าไปยังป่าหิมพานต์ และลัดเลาะไปตามทางที่พญาช้างเคย
พาเขามาส่งคร้ังก่อน เมื่อมาถึงพญาช้างได้ถามกับพรานป่าว่าทาไมถึงกลับมาที่น่ี
เขาจึงตอบว่าครั้งนี้มาหาท่านเพราะต้องการความช่วยเหลือ เขาไม่มีเงินพอเลี้ยง
ปากท้องและไม่มีญาติพี่น้องท่ีไหน เขาจึงอยากจะขอตัดงาของพญาชา้ งเพ่ือไปขาย
เลี้ยงชีพ พญาช้างหลังจากท่ีได้ฟังก็สงสารจึงยอมเสียสละให้พรานนั้นตัดงาส่วน
ปลายของตนไปขายเลยี้ งชีพ

ก่อนจะให้งาไปพญาช้างก็ได้ยกงาของตนท่ีถูกตัดแล้วชูขึ้นฟ้าพร้อมตั้งจิต
ปรารถนาขอให้ตนนั้นได้บรรลุ “พระสัพพัญญุตญาณ” และได้สาเร็จเป็น
พระพุทธเจ้า จากนั้นก็ยื่นงาของตนให้กับพรานป่าไป หลังจากนั้นพรานก็ได้นางา
ของพญาช้างไปขายแต่เงินที่ได้มาเขาก็นาไปใช้หนี้และใช้เลี้ยงชีพได้เพียงไม่นาน
เท่าน้ัน ดังน้ันพรานป่าจึงตัดสินใจเดินทางไปหาพญาช้างอีกครั้งและขอตัดงาส่วน
ตรงกลางเพื่อนาไปขายเลี้ยงชพี อีกซึ่งพญาช้างก็ยอมให้พรานตดั ไป ซ่ึงเงินท่ีได้จาก
การขายงาคร้ังนี้ก็ทาให้เขาใช้ชีวิตสุขสบายได้เพียงชั่วครู่แล้วก็หมดไป พรานป่าจึง
ได้กลับไปขอตัดงาของพญาช้างส่วนที่เหลือเพ่ือนาไปขาย ซึ่งพญาช้างก็เสียสละงา
ของตนให้

ถงึ จะทาใหเ้ จ็บปวดแต่พญาช้างกย็ อมอดทน สว่ นทางฝ่ังพรานปา่ หลังจากได้
งาของพญาช้างไป ระหว่างทางที่จะนาไปขาย แผ่นดินก็แยกออกแล้วสูบเขาลงไป
ในเปลวไฟแห่งอเวจี เพราะความจริงแล้วเทวดาได้เฝ้าดูพฤติกรรมของพรานป่ามา
ตลอด และเห็นว่าคนอกตัญญูอย่างเขาน้ันให้ครองท้ังแผ่นดินก็คงไม่หายโลภ
ส่วนฝ่ายของพญาช้างสีลวะในท้ายทสี่ ุดก็ลม้ ตายไปเมื่อถงึ อายุขยั

ข้อคดิ คติสอนใจ

นิทานธรรมเร่ืองน้ีสอนให้รู้ว่า “ผู้อกตัญญูไม่รู้คุณคน แม้ฟ้าดินก็ลงโทษ”

คนอกตัญญูนั้นท้ายท่ีสุดก็จะพบกับความวิบัติล่มจม เพราะฟ้าดินจะต้องลงโทษ

เหมือนอย่างพรานป่าอกตญั ญตู อ่ พญาชา้ งสีลวะ แลว้ ต้องพบกับความวิบัติในที่สดุ

คาศพั ท์ภายในเร่อื ง

ชาดก หมายถงึ เร่ืองพระพทุ ธเจา้ ทีม่ มี าในพระชาตกิ อ่ น ๆ
บาเพ็ญ หมายถงึ ประพฤติ, ปฏบิ ตั ,ิ เชน่ บาเพญ็ พรต
ธรณี หมายถึง พื้นแผ่นดิน เช่น ธรณีสบู , ธรณีวทิ ยา
อเวจี หมายถงึ ชอ่ื นรกขมุ ๑ ในนรก ๘ ขุม
บรวิ าร หมายถึง ผแู้ วดลอ้ มหรือผ้ตู ิดตาม
พราน หมายถึง ผู้หากนิ ในทางลา่ สตั ว์, ผชู้ านาญป่า
คร่าครวญ หมายถงึ ร้องรา่ ราพนั

คาศพั ทใ์ นเร่อื งพญาช้างผู้เสยี สละ

ชานาญ หมายถงึ เชี่ยวชาญ, จัดเจน
เสบยี ง หมายถึง อาหารท่ีเก็บไวส้ าหรับบรโิ ภค
หน้ี หมายถึง เงินทผ่ี ู้หน่งึ ตดิ คา้ งอยู่จะตอ้ งใชใ้ หแ้ กอ่ กี ผูห้ นึ่ง
เสยี สละ หมายถึง ให้โดยยนิ ยอม, ให้ดว้ ยความเตม็ ใจ
เทวดา หมายถึง ชาวสวรรคม์ ีกายทิพย์ ตาทิพย์ หทู ิพย์
พฤตกิ รรม หมายถึง การกระทาหรืออาการที่แสดงออก
พระสพั พญั ญตุ ญาณ หมายถึง พระบรมศาสดาในพระพุทธศาสนา

คือ พระพทุ ธเจ้า