คู่มือการตรวจสอบพื้นที่ป่าไม้

1

1

คู่มอื การปฏิบัตงิ านในการตรวจสอบขอ้ มลู ขอบเขตพ้นื ทีป่ า่ ไม้

เหตผุ ลและความจำเปน็
ส่วนภูมิสารสนเทศป่าไม้ สำนักจัดการทีด่ ินป่าไม้ มีอีกหนึ่งอำนาจหน้าท่ีรับผดิ ชอบเกี่ยวข้อง

กับการประสานงานและตรวจสอบการใช้พ้ืนท่ีตามโครงการต่างๆ ของหนว่ ยงานราชการและหน่วยงานเอกชน
ในพื้นท่ีป่าสงวนแห่งชาติ ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 จนถึงปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานราชการ เช่น
กรมชลประทาน กรมทรพั ยากรธรณี กรมทางหลวงชนบท กรมโยธาธกิ ารและผังเมือง กรมเจา้ ท่า กรมทางหลวง ฯลฯ
หรือหน่วยงานเอกชน เช่น บริษัท ออโรส จำกัด บริษัท เทสโก้ จำกัด ได้ดำเนินการโครงการศึกษาที่เกี่ยวข้อง
ในพื้นที่ป่าไม้ จึงได้ขอความอนุเคราะห์ในการตรวจสอบข้อมูลขอบเขตพื้นที่ป่าไม้ อย่างไรก็ดี กรมป่าไม้
ได้ประเมินผลการการควบคุมภายในหน่วยงาน และได้กำหนดปรับปรุงควบคุมภายใน ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2564
ในส่วนของการศึกษาวิเคราะห์ และจัดทำข้อมูลที่ดินป่าไม้ในระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) เพื่อเป็นฐานข้อมูล
ในการบริหารจัดการทรัพยากรป่าไม้ โดยกำหนดความเสี่ยงที่มีอยู่ที่ต้องปรับปรุงการควบคุมภายใน เนื่องจาก
เจา้ หน้าท่ียงั ขาดความเชยี่ วชาญในการวเิ คราะห์ และตรวจสอบข้อมูลขอบเขตพ้นื ที่ป่าไม้ หรือยงั มีความผิดพลาด
บ่อยๆ ส่วนภูมิสารสนเทศป่าไม้ จึงเล็งเห็นถึงความสำคัญในการตรวจสอบข้อมูล เพื่อลดความผิดพลาดหรือ
คลาดเคลื่อน จึงทำการปรับปรุงการควบคุมภายใน ลดความเสี่ยงภายใน โดยดำเนินการจัดทำคู่มือการ
ปฏบิ ตั ิงานในการตรวจสอบขอ้ มูลพืน้ ท่ีปา่ ไมส้ ำหรับเจา้ หนา้ ที่ขึน้ มา

วตั ถุประสงค์
1. เพอ่ื ปรบั ปรุงการควบคุมภายใน
2. เพ่อื ลดความคลาดเคลื่อน และลดความผดิ พลาดของการตรวจสอบขอ้ มูล
3. เพอ่ื เปน็ คู่มือสำหรบั เจ้าหน้าทใ่ี นการปฏิบตั งิ าน ในการตรวจสอบขอบเขตพ้ืนทป่ี ่าไม้

จดั เตรียมข้อมูลพืน้ ฐานพ้นื ที่ในความรบั ผดิ ชอบของกรมป่าไม้
1. ข้อมูลแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ ในรูปแบบ Shape File (ที่ผ่านการพิจารณาของคณะทำงาน พิจารณา

แนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ และคณะทำงานถ่ายทอดแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตามคำสั่งกรมป่าไม้ ที่ 308/2558
ลงวันท่ี 28 มกราคม พ.ศ.2558 ตามคำส่ังกรมปา่ ไมท้ ี่ 390/2558 ลงวันท่ี 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2558)

2. แผนทีท่ า้ ยกฎกระทรวงปา่ สงวนแหง่ ชาติ (จำนวน 1,221 ป่า)
3. ฐานข้อมูลสภาพพน้ื ที่ป่าไม้ของประเทศไทย (โครงการจัดทำขอ้ มูลสภาพพ้นื ท่ีปา่ ไม้รายป)ี
4. ขอบเขตการจำแนกเขตการใช้ประโยชน์ทรพั ยากร และทด่ี ินป่าไมใ้ นพื้นทป่ี า่ สงวนแห่งชาติ
5. ข้อมูลพื้นที่อื่นๆ ในความรับผิดชอบของกรมป่าไม้ เช่น ข้อมูลพื้นที่ป่าชุมชน ข้อมูลอนุญาตการใช้
ประโยชน์ในพนื้ ทีป่ ่าไม้ ข้อมูลแปลงปลูกป่า ฯลฯ

2

ขั้นตอนการดำเนินการ

3
ข้ันตอนการตรวจสอบพ้ืนทีป่ ่าไม้

- ตัวอยา่ ง -
หน่วยงานราชการ – กรมทางหลวงชนบท ขอความอนุเคราะห์ตรวจสอบพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ
เขตการใช้ประโยชน์ทรัพยากรและที่ดินป่าไม้ ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ พื้นที่ป่าตามพระราชบัญญัติป่าไม้
พุทธศักราช 2484 และพื้นที่อื่นๆ ที่อยู่ในความรับผิดชอบของกรมป่าไม้ บริเวณพื้นที่ศึกษาโครงการสำรวจ
ออกแบบเสน้ ทางทอ่ งเท่ียวเลยี บชายฝ่ังทะเลภาคใต้ (Thailand Riviera) ดา้ นตะวันตก (ตะนาวศรี)

หนงั สอื กรมทางหลวง

จากหนังสือข้างตน้ พิจารณากอ่ นว่าต้องดำเนินการตรวจสอบข้อมูลขอบเขตพื้นที่ปา่ ไมใ้ ดบา้ ง ในทน่ี ้ี
ขอความอนุเคราะห์ตรวจสอบแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ การจำแนกเขตการใชป้ ระโยชน์ทรัพยากรและที่ดนิ ปา่
ไม้ในพ้ืนทป่ี ่าสงวนแหง่ ชาติ ป่าไมต้ ามพระราชบญั ญัติปา่ ไม้ พทุ ธศักราช 2484

4
1. เปิด ArcMap / add data
1.1 add data : ขอบเขตข้อมูลการจำแนกเขตการใชป้ ระโยชน์ทรัพยากรและที่ดินป่าไม้ในพนื้ ท่ปี า่ สงวนแหง่ ชาติ
(Projected Coordinate System : WGS_1984_UTM_Zone_47N)

เปลีย่ นการแสดงผลโดยการแบ่งเขตตามโซนน่ิง

5

และเลือกการแสดงผลขอบเขตจากการจำแนกการใชป้ ระโยชนท์ รัพยากรและท่ดี ินปา่ ไม้ในพ้ืนทีป่ ่าสงวนแห่งชาติ
: อนรุ ักษ์ เศรษฐกิจ เหมาะสมกับการเกษตร

6

1.2 add data : ขอบเขตป่าสงวนแห่งชาติ
(Projected Coordinate System : WGS_1984_UTM_Zone_47N)

1.3 add data : ขอบเขตบริเวณพน้ื ท่ศี กึ ษาโครงการ
(Projected Coordinate System : WGS_1984_UTM_Zone_47N)

7

2. ตรวจสอบว่าแนวเส้นบริเวณพื้นที่ศึกษาโครงการฯ พาดผ่านป่าสงวนแห่งชาติใดบ้าง และพาดผ่าน
การจำแนกเขตการใช้ประโยชนท์ รพั ยากรและทด่ี นิ ป่าไม้ในพ้นื ท่ีป่าสงวนแห่งชาติใด
2.1 จดั ทำแผนท่ีขนาด A4 (Layout View) > Page and Print Setup

8

2.2 เพิม่ Grids : คลกิ ท่ี View เลือก Layout View

จากนั้นคลิก View > เลอื ก Data Frame Properties

9

คลิก Grids > New Grid..

10

จากน้ันเลอื ก Measured Grid: divides map into a grid of map units แลว้ คลกิ Next

ปรบั คา่ Intervals X,Y ให้มีคา่ เท่ากัน โดยองิ จากคา่ เดิม ตวั อยา่ งนี้มีค่า X = 10000 , Y = 20000
ใหเ้ ลอื กค่าใดค่าหนงึ่ ในตัวอย่างนจ้ี ะเลือกเปน็ 10000 ใหเ้ ปล่ียนข้อมลู เปน็ 10000 ทั้งสองอัน จากน้ัน Next

11

จะได้ ดงั รปู แล้วก็ให้เลือก Appearance เปน็ Label only จากนั้น Next

คลกิ Next

12

คลกิ Finish

จากน้ันเลือก Grid ทเี่ ราสรา้ ง แลว้ คลิก OK

13

จะได้ Grid ดงั รูป

2.3 เพิม่ ช่อื แผนท่ี : คลิก Insert > Insert Text

14

จากน้ันพิมพ์ข้อความ แล้วจัดรปู แบบใหเ้ รียบร้อย

เพ่มิ Legend : คลิก Insert > Insert Legend > Next

15
จากน้ันพมิ พ์ในชอ่ ง Legend Title แลว้ ปรับ Front propoties ใหเ้ รยี บรอ้ ย จากน้ันคลกิ Next

16

จากน้นั Next > Next > Next > Finish ดังรูป

17
จะได้ ผลลพั ธ์ ดงั รูป

18
จากนน้ั ปรบั แต่งใหส้ วยงามโดยดบั เบลิ้ คลกิ ทส่ี ญั ลกั ษณ์ จากน้นั ปรับบรเิ วณกรอบสีแดง แลว้ คลิก OK

19

จะได้
เพิ่ม ทิศเหนือ : คลกิ Insert > Insert North Arrow

20

จากนน้ั เลือก North Arrow ทีต่ ้องการ จากน้นั คลิก OK

เพิ่ม มาตราสว่ น : คลิก Insert > Insert Scale Bar จากน้นั จดั รปู แบบให้เป็นมาตรฐาน

21

เลือก Scale Bar ที่ต้องการ จากน้นั คลิก OK

จะไดผ้ ลลพั ธ์ ดังรปู

22
จากนน้ั ปรบั ให้ได้รปู แบบท่ีเราตอ้ งการ โดยดับเบิ้ลคลิกที่ Scale Bar จากนนั้ ปรบั ให้เหมาะสม
ในตวั อย่างนีจ้ ะปรับตามรปู แลว้ คลิก OK

จากน้ันเพิ่มข้อความ “มาตราส่วน 1:510,000 WGS 1984 UTM Zone 47N” โดยคลิก Insert > Text

23

โดยมาตราส่วนเราจะดจู ากตวั อยา่ งในรูป

จะได้ ผลลัพธ์ ดังน้ี

24

จากนนั้ เพ่มิ รายละเอียดในแผนทโี่ ดย คลกิ Insert > Text

25
จากนน้ั เพมิ่ โลโกส้ ำนกั จัดการท่ดี นิ ปา่ ไม้ โดยคลิก Insert > Picture… แลว้ เลอื กรปู ท่ีตอ้ งการแทรก

26

จะได้ ดังรูป

2.4 เพิ่ม Lebel ให้ Layer ขอบเขตป่าสงวนแห่งชาติ และ แนวเขตป่าสงวนตามโซนนง่ิ โดยคลิกขวาท่ี Layer
ขอบเขตป่าสงวนแหง่ ชาติ จากนน้ั คลิก Propoyies ดังรูป จากนนั้ เลือก field ท่ตี ้องการทำ Label
ในตัวอยา่ งนี้ เลือก ZONE จากนนั้ คลิก OK

27
จากนน้ั คลกิ ขวาท่ีชน้ั ข้อมลู ทต่ี ้องการทำ Label แล้วเลือกคลิก ตามรูป

28

ผลลัพธ์ ดงั รูป

จากนน้ั ปรบั ให้ข้อมูล Label เปน็ ขอ้ มลู ไม่ซำ้ โดยคลิกขวาทช่ี นั้ ข้อมลู แลว้ เลือกตามรูป

29
จากน้ันคลิกท่ี Placement Properties… แลว้ เลือก Remove duplicate labels แล้วคลิก OK >> OK

30

จะได้ label ทไี่ ม่ซำ้ ดังรปู

2.5 พริน้ ขนาด A4 : คลิก File > Export Map > ตง้ั ชอื่ ไฟล์ แลว้ เลอื กสกุลไฟลเ์ ป็น JPEG จากนน้ั Save

31
3. ตรวจสอบแผนทปี่ า่ สงวนแห่งชาติ กับกฎกระทรวงตามพระราชบัญญัตปิ า่ สงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2507

32

4. สรปุ ผลการตรวจสอบแล้วแจ้งกรมทางหลวง ดังนี้
4.1 ตรวจสอบกับข้อมูลแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ (ที่ผ่านการพิจารณาของคณะทำงานพิจารณาแนวเขต

ป่าสงวนแห่งชาติ และคณะทำงานถ่ายทอดแนวเขตป่าสงวนแห่งชาติ ตามคำสั่งกรมป่าไม้ ที่ 308/2558
ลงวันที่ 28 มกราคม 2558 และคำสั่งกรมป่าไม้ ที่ 390/2558 ลงวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2558) พบว่าพื้นที่
โครงการฯ บางส่วนตัดผ่านหรอื คาบเกยี่ วป่าสงวนแห่งชาติ จำนวน 5 ป่า ได้แก่

1). ป่าสงวนแห่งชาติป่ายางน้ำกลัดเหนอื และป่ายางน้ำกลัดใต้ กฎกระทรวง ฉบับที่ 101 (พ.ศ. 2508)
ออกตามความในพระราชบัญญัตปิ า่ สงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507

2) ป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาเขียว กฎกระทรวง ฉบับที่ 1084 (พ.ศ. 2527) ออกตามความใน
พระราชบัญญตั ปิ า่ สงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507

3) ป่าสงวนแห่งชาติป่าหนองหญ้าปล้อง กฎกระทรวง ฉบับที่ 616 (พ.ศ. 2516) ออกตามความใน
พระราชบญั ญัติปา่ สงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2527

4) ป่าสงวนแห่งชาติป่ายางหัก เขาปุ้ม กฎกระทรวง ฉบับที่ 468 (พ.ศ. 2515) ออกตามความใน
พระราชบัญญตั ปิ ่าสงวนแหง่ ชาติ พ.ศ. 2527

5) ปา่ สงวนแห่งชาตเิ ขาถ้ำเสอื และป่าเขาโปง่ แย้ กฎกระทรวง ฉบับท่ี 1085 (พ.ศ. 2527) ออกตามความ
ในพระราชบญั ญัติปา่ สงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2527

4.2 ตรวจสอบกับการจำแนกแนวเขตการใช้ประโยชน์ทรัพยากรและที่ดินป่าไม้ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ
พบว่าพื้นที่โครงการฯ บางส่วนตัดผ่านหรือคาบเกี่ยว พื้นที่ป่าเพื่ออนุรักษ์ (Zone C) และป่าเพื่อเศรษฐกิจ
(Zone E)

4.3 สำหรับขอบเขตพื้นที่ป่าไม้ตามพระราชบัญญัติป่าไม้ พุทธศักราช 2484 เป็นคำนิยามตามมาตรา
4 (1)“ที่ดินทีย่ ังมิได้มบี ุคคลใดได้มาตามกฎหมายทีด่ ิน” ซึง่ ไมม่ ีการประกาศขอบเขตพนื้ ท่แี ต่อย่างใด

33

34

~ หวงั จะเป็นประโยชนก์ บั เจ้าหนา้ ท่สี ่วนภมู สิ ารสนเทศป่าไม้ไม่มากก็นอ้ ย ~

จดั ทำโดย : ฝ่ายแผนท่ี
: ส่วนภูมิสารสนเทศป่าไม้
: สำนักจดั การทด่ี ินป่าไม้
: กรมป่าไม้
กนั ยายน 2564